AI w praktyce. 24 lekcje z ChatGPT i Grokiem - MarDaKoz-byAI
Kup ebooka
29.90 zł
«
»
Reflow text when sidebars are open.
PRÓBKA - fragment do wglądu, nie do sprzedaży
Wiele osób boi się sztucznej inteligencji: że zabierze pracę, że zastąpi człowieka, że nie da się jej ufać. Te obawy są zrozumiałe, bo każda duża zmiana budzi niepokój. Tak było z maszyną parową, z elektrycznością i z komputerem.
AI w tym podręczniku to pomocnik. Nie ma własnych celów ani doświadczenia i nie bierze odpowiedzialności, a ważne decyzje powinien podejmować człowiek. Pomocnik szybciej szuka, podpowiada, porządkuje i wykonuje żmudne zadania, więc człowiekowi zostaje więcej czasu na to, czego maszyna nie potrafi: rozmowę z drugim człowiekiem, zaufanie, doświadczenie i ocenę, co jest naprawdę ważne.
Postać wygenerowana przez AI.
Zmienia się nie to, czy człowiek jest potrzebny, ale to, jak pracuje. Przewagę ma ten, kto umie korzystać z nowych narzędzi, a nie ten, kto zostaje w miejscu. Dlatego warto się ich nauczyć spokojnie i krok po kroku, z rozsądkiem i bez strachu.
Ludzie i AI mogą się dobrze uzupełniać. AI nie ma własnych celów - to człowiek wyznacza, po co działa, a człowiek z AI może zrobić więcej, szybciej i lepiej. Tak jak na grafice obok: pomocnicy stoją obok i podają narzędzia, ale to Ty decydujesz, co z nimi zrobisz.
JAK SPRAWIĆ, BY AI BYŁO DOBRYM POMOCNIKIEM
1. Ty decydujesz. AI podpowiada, ale ostatnie słowo i odpowiedzialność należą do Ciebie.2. Sprawdzaj fakty. AI potrafi się pomylić - ważne informacje potwierdź w zaufanym źródle.3. Mów jasno, czego potrzebujesz. Im lepiej opiszesz zadanie, tym lepszą pomoc dostaniesz.4. Chroń prywatność. Nie wpisuj haseł, numerów kart ani cudzych danych osobowych.5. Ucz się razem z AI. Pytaj "dlaczego?" i "jak?" - niech pomocnik rozwija Twoje umiejętności, a nie je zastępuje.6. Zostaw sobie to, co ludzkie: rozmowę, empatię, zaufanie i doświadczenie.7. Bądź uczciwy. Gdy coś powstało z pomocą AI, powiedz o tym.Czym ten podręcznik różni się od innych
Aktualny na 2026 rok. Opisuje narzędzia i funkcje w wersji z listopada 2026.
Krok po kroku, prostym językiem. Wystarczy komputer lub telefon z dostępem do czatu AI, a każda lekcja ma konkretny cel, ćwiczenie z rozwiązaniem i test.
Teoria i praktyka razem. Przy 12 z 24 lekcji są wybrane filmy (10 nagrań) z kodami QR, więc możesz od razu zobaczyć, jak to działa.
Praktyczne przykłady z życia. Pokazuje zastosowania w pracy i na co dzień, bez akademickiego żargonu.
AI jako pomocnik. Uczy korzystać z AI rozsądnie: z zasadami bezpieczeństwa, prywatności i sprawdzania faktów.
Uczciwie o AI. Otwarcie podaje, w czym pomogły narzędzia AI.
Wygodny format. PDF z klikalnym spisem treści, zakładkami, przypisami i kodami QR przy źródłach.
Narzędzie pokazuje drogę, ale kierunek wybierasz Ty.LEKCJA 0 - POZA NUMERACJĄ KURSU - OBOWIĄZKOWA
PRÓBKA - fragment do wglądu, nie do sprzedaży
Czas: ok. 20 min - Pierwsza rozmowa z czatem AI krok po kroku
Ta lekcja jest dla osób, które jeszcze nigdy nie rozmawiały z czatem AI. Nie potrzebujesz wiedzy technicznej. Wystarczy telefon albo komputer z internetem.
Czat AI to program, z którym piszesz jak z człowiekiem w komunikatorze. Przykład: piszesz "Jak usunąć plamę z kawy z koszuli?", a czat odpowiada listą sposobów.
NA START WYSTARCZY
Do pierwszych lekcji potrzebujesz tylko trzech rzeczy:
1. Jeden czat AI - np. ChatGPT (chatgpt.com) albo Grok (grok.com). Do podstawowej ścieżki wystarczy bezpłatny czat; wymagania rozszerzeń podano przy ćwiczeniach.2. Umiejętność zadania pytania i dopisania prośby - nauczysz się tego w tej lekcji.3. Nawyk sprawdzania ważnych faktów (daty, kwoty, godziny) w innym źródle.Wszystko inne - ustawienia, pamięć, pliki, agenci - możesz na razie pominąć. Ramki "Dla zaawansowanych" i "Jak to działa" też są nieobowiązkowe.
Poniżej opisujemy ChatGPT, bo ma wersję w przeglądarce i w telefonie. W innych czatach kroki są bardzo podobne. Nie pokazujemy zrzutów ekranu, bo wygląd aplikacji często się zmienia - zamiast tego rysunek pokazuje same kroki.
Rys. 0.1. Cztery kroki pierwszej rozmowy z czatem AI. Schemat poglądowy, nie ekran aplikacji.1. Otwórz czat. Wpisz w przeglądarce chatgpt.com albo zainstaluj aplikację ChatGPT (wydawca: OpenAI). Szczegóły zakładania konta znajdziesz w rozdziale "Podstawy ChatGPT".2. Wpisz pytanie w pole na dole ekranu, tak jak SMS. Na przykład: "Jak usunąć plamę z kawy z białej koszuli?". Wyślij przyciskiem ze strzałką albo klawiszem Enter.3. Przeczytaj odpowiedź. Czat pisze ją na bieżąco, po kawałku. Poczekaj, aż skończy.4. Dopytaj w tej samej rozmowie. Napisz np. "A jeśli plama jest stara i zaschnięta?". Czat pamięta, o czym rozmawiacie w tym oknie, więc nie musisz powtarzać całego pytania.Dopytanie to dalsza wiadomość w tej samej rozmowie. Przykład: po przepisie na naleśniki piszesz "A w wersji bez mleka?".
SPRÓBUJ TERAZ
Twoja pierwsza rozmowa (10 minut).
1. Otwórz ChatGPT, Groka albo inny czat AI i zacznij nową rozmowę.2. Wpisz pytanie z życia:PROMPT - SKOPIUJ I WKLEJ DO CZATU
Jak usunąć plamę z kawy z białej bawełnianej koszuli? Podaj 3 sposoby, od najprostszego.
PROMPT - SKOPIUJ I WKLEJ DO CZATU
A jeśli plama jest stara? Odpowiedz krótko, w 3 zdaniach.
SPRÓBUJ TERAZ - SPRAWDŹ WYNIK
Oczekiwany wynik: najpierw lista 3 sposobów, potem krótka odpowiedź o starej plamie - bez powtarzania całego pytania. Odpowiedzi różnią się między aplikacjami i próbami - to normalne (lekcja 1 pokazuje dlaczego). Gdy funkcji brakuje: aplikacja prosi o logowanie - zaloguj się albo użyj innego czatu. Odpowiedź jest za długa - dopisz "krócej".
NAJPIERW Z ŻYCIA - PROSTE ĆWICZENIE
Trzy kolejne pytania na rozgrzewkę. Zadaj je po kolei i do każdego dopisz jedną prośbę:
- "Co mogę ugotować z ryżu, jajek i papryki?" ? dopisz: "Bez piekarnika."- "Pomóż mi napisać SMS do sąsiada, że jutro będzie hałas od remontu." ? dopisz: "Bardziej uprzejmie."- "Wyjaśnij, co to jest inflacja." ? dopisz: "Jak dla 10-latka."Meta AI to asystent AI firmy Meta, wbudowany w aplikacje, których wiele osób i tak używa. Przykład: w WhatsAppie piszesz do Meta AI jak do znajomego "Podaj pomysł na szybką kolację".
- Gdzie jest: w WhatsAppie, Messengerze, na Instagramie i Facebooku, w osobnej aplikacji Meta AI oraz na stronie meta.ai (źródło: Centrum pomocy Meta, stan: 2.11.2026, https://www.meta.com/pl-pl/help/artificial-intelligence/943942350800511/).- W Polsce i po polsku: jest dostępny w Polsce od marca 2025 r. i rozmawia po polsku (źródło: Wirtualnemedia.pl, 19.03.2025, https://www.wirtualnemedia.pl/z-asystentem-meta-ai-juz-porozmawiasz-po-polsku,7221442721545152a). Niektóre funkcje, np. podsumowania czatów w WhatsAppie, mogą nie działać po polsku (źródło: Pomoc WhatsApp, stan: 2.11.2026, https://faq.whatsapp.com/9004571389643912/).- Koszt: podstawowe korzystanie jest bezpłatne. Nie podajemy cen planów, bo Meta nie publikuje ich w złotówkach.- Prywatność: Meta wykorzystuje Twoje rozmowy z AI do ulepszania swojej AI i może je wykorzystywać do personalizacji treści i reklam (źródło: Centrum pomocy Meta, stan: 2.11.2026, https://www.meta.com/pl-pl/help/artificial-intelligence/517678174532704/). W UE możesz złożyć sprzeciw wobec użycia Twoich informacji do trenowania AI w Centrum prywatności Meta (źródło: Meta, 14.04.2025, https://about.fb.com/news/2025/04/making-ai-work-harder-for-europeans/).UWAGA, CZĘSTY BŁĄD
Rozmowa z Meta AI w WhatsAppie to nie prywatna rozmowa ze znajomym. Nie wpisuj tam danych osobowych, numerów kont ani zdjęć dokumentów. Ta sama zasada dotyczy każdego czatu AI.
Wszystkie trzy czaty rozumieją polski i mają bezpłatny plan z limitami. Różnią się miejscem, w którym je znajdziesz, i ustawieniami prywatności. Stan: 2.11.2026.
Czat
Gdzie go znajdziesz
Jak wyłączyć użycie rozmów do trenowania AI
ChatGPT (OpenAI)
chatgpt.com i aplikacje na telefon i komputer
Ustawienia ? Kontrola danych ? "Improve the model for everyone"
Grok (SpaceXSI)
grok.com, aplikacja Grok i serwis X
Ustawienia ? Dane ? "Improve the Model" albo czat prywatny
Meta AI (Meta)
WhatsApp, Messenger, Instagram, Facebook, aplikacja Meta AI
brak przełącznika w czacie; w UE formularz sprzeciwu w Centrum prywatności Meta
Źródła: ChatGPT (Pomoc OpenAI, https://help.openai.com/en/articles/7730893-data-controls-in-chatgpt), Grok (FAQ SpaceXSI, https://x.ai/legal/faq), Meta AI (Meta, https://about.fb.com/news/2025/04/making-ai-work-harder-for-europeans/). Nazwy opcji w polskiej wersji aplikacji mogą brzmieć nieco inaczej.
Którego użyć na start? Tego, który masz najbliżej pod ręką. Do podstawowej ścieżki wystarczy bezpłatny czat; wymagania rozszerzeń podano przy ćwiczeniach.
UŁATW SOBIE ŻYCIE - NA START - MNIEJ PISANIA, WIĘCEJ EFEKTU
Mów zamiast pisać. Na komputerze z Windows naciśnij Windows + H, a w ChatGPT lub Groku kliknij mikrofon - mówisz, a tekst pojawia się sam. Zamiast stukać w klawiaturę, poprawiasz tylko pomyłki. Szczegóły: s. 130.
Polski lektor na YouTube. Film po angielsku usłyszysz po polsku - dzięki dubbingowi YouTube albo darmowemu rozszerzeniu. Instrukcja: s. 131.
Zdjęcie zamiast przepisywania. Zrób zdjęcie pisma albo instrukcji, dodaj je w czacie przyciskiem + i zapytaj: "Wyjaśnij to prostymi słowami. Co mam zrobić i do kiedy?". Przed wysłaniem zakryj PESEL, numer konta i adres. Więcej: s. 129.
Ramki ze znakiem ? znajdziesz w całej książce; ich spis jest na s. 241.
Kurs ma 24 lekcje w trzech częściach: I. Podstawy: prompty (1-8), II. Codzienne zadania i praca (9-16), III. Agenci i automatyzacja (17-24). Lekcje 6, 12, 18 i 24 to powtórki z projektem. Jedna lekcja zajmuje 30-45 minut - ucz się po kolei, z otwartym czatem, w rytmie, który utrzymasz (np. jedna lekcja w tygodniu).
Lekcje mają powtarzalny układ: rozgrzewka, cel, trzy części z przykładami "źle ? dobrze", ćwiczenie "Spróbuj teraz", podsumowanie, materiał dla zaawansowanych i test wiedzy z odpowiedziami. Kolorowe ramki oznaczają: ćwiczenie, zasadę do zapamiętania, typowy błąd, funkcję Groka, historię, film i ryzyka. Gdy wynik ćwiczenia różni się od opisanego, zajrzyj do wskazówek "Gdy wynik się nie zgadza" albo zacznij nową rozmowę - odpowiedzi AI bywają różne i to normalne.
Podstawowe ćwiczenia działają w Groku i w innych czatach AI (np. ChatGPT, Claude, Gemini, Copilot). Numer w nawiasie, np. [7], to klikalny przypis do listy źródeł na końcu książki. Spis treści i zakładki są klikalne, a kody QR przy filmach i źródłach otworzysz aparatem telefonu. Ćwiczenia mają dopisek "Wymagania" (np. zwykły czat, wyszukiwanie, odczyt plików, funkcja agentowa), a ramki o Groku to opcjonalne dodatki. Zapisy pięciu prawdziwych testów z błędami AI i ich poprawkami znajdziesz w części "Pięć przykładów z prawdziwych testów" na końcu książki.
Na końcu znajdziesz wybór najważniejszych szablonów promptów, a ćwiczenia wykonasz na własnych tekstach.
Co jest obowiązkowe, a co możesz pominąć. Na start wystarczy Lekcja 0 i ramki "Na start wystarczy". Ramki oznaczone "Możesz pominąć" ("Jak to działa", "Dla zaawansowanych", "Sztuczka dla pracujących z grafiką") są dla chętnych - wrócisz do nich później. Po części II możesz zakończyć kurs; część III jest dla tych, którzy chcą poznać agentów.
Nowe ramki i oznaczenia. "Po ludzku" wyjaśnia nowe słowo jednym prostym zdaniem z przykładem. "Najpierw z życia" to proste ćwiczenie z codziennych spraw - rób je przed ćwiczeniem "Spróbuj teraz". "Prosty przykład z życia" otwiera trudniejsze lekcje części III.
DOBRZE WIEDZIEĆ
Kurs ma charakter edukacyjny. AI może się mylić - ważne fakty, liczby i decyzje zawsze sprawdzaj samodzielnie. Pełną notę prawną znajdziesz na końcu podręcznika.
PRÓBKA - fragment do wglądu, nie do sprzedaży
Pełny spis treści e-booka. W tej próbce klikalne są tylko tytuły fragmentów, które się w niej znajdują.
O tym wydaniuSłowo wstępneAI to pomocnik, nie konkurentCzym ten podręcznik różni się od innychLekcja 0: AI od absolutnego zeraPodstawy ChatGPTCZĘŚĆ I z III - Podstawy: prompty1. Jak działa czat AI2. Pierwszy dobry prompt: zadanie, kontekst, format3. Rola, odbiorca i ton4. Przykłady i format odpowiedzi5. Rozmowa zamiast jednego strzału6. Powtórka 1: prompty w praktyce7. Kiedy AI się myli8. Prywatność i bezpieczeństwo w rozmowie z AIŚciągawka - część ICZĘŚĆ II z III - Codzienne zadania i praca9. Streszczanie i wyciąganie informacji10. Pisanie i redagowanie tekstów11. Nauka z AI: osobisty korepetytor12. Powtórka 2: codzienne zadania13. Praca z danymi i tabelami14. Planowanie i podejmowanie decyzji15. Obrazy, pliki i głos16. Biblioteka sprawdzonych promptówŚciągawka - część IICZĘŚĆ III z III - Agenci, automatyzacja i własny zestaw narzędzi17. Czym agent różni się od czatu18. Powtórka 3: od tabel do agentów19. Narzędzia i pamięć agenta20. Jak zlecić zadanie agentowi21. Rutyny i automatyzacja krok po kroku22. Zespół agentów23. Twój osobisty zestaw narzędzi AI24. Powtórka końcowa i projektŚciągawka - część IIINa koniec kursuPodsumowanie kursuŚciąga na jedną stronęSłowniczekBonus: biblioteka promptówGratulacje i co dalejPięć przykładów z prawdziwych testówGrok - dodatekSpis filmówŹródła według lekcjiŹródła ilustracji i licencjeNota prawnaJak wracać do podręcznikaO autorzeCZĘŚĆ I - PODSTAWY
PRÓBKA - fragment do wglądu, nie do sprzedaży
Czas: ok. 35 min - Poziom: podstawowy
ROZGRZEWKA
Zanim zaczniesz, odpowiedz w myślach na dwa pytania z poprzedniej lekcji:
1. Dlaczego ta sama prośba wysłana dwa razy może dać różne odpowiedzi? (lekcja 1)2. Czego model nie może wiedzieć, jeśli mu tego nie napiszesz? (lekcja 1)Odpowiedzi: 1. Model przewiduje kolejne tokeny z pewną losowością. 2. Twojej sytuacji, faktów, dat i kwot, a także treści innych rozmów (jeśli aplikacja nie ma pamięci).
Wyobraź sobie, że prosisz znajomego: "Kup coś na kolację". Wraca z pizzą, a Tobie chodziło o warzywa na sałatkę. Nie zawiódł - po prostu musiał zgadywać. Z czatem AI jest tak samo. Im mniej mu powiesz, tym więcej zgaduje, a zgadywanie kończy się ogólnikami.
Cel lekcji: poznasz prosty przepis na dobry prompt: zadanie + kontekst + format. Po co Ci to: ten jeden nawyk sprawia, że pierwsza odpowiedź częściej nadaje się do użycia, a Ty oszczędzasz czas na poprawkach.
Prompt to po prostu wiadomość, którą wysyłasz do modelu: pytanie, polecenie albo prośba. Słowo pochodzi z angielskiego i znaczy mniej więcej "podpowiedź" lub "zachęta". Nie trzeba znać żadnych zaklęć ani specjalnych komend. Dobry prompt przypomina dobrze napisane zlecenie dla człowieka: jest jasny, konkretny i zawiera to, czego wykonawca nie może wiedzieć.
Po ludzku: Prompt to wiadomość, którą wysyłasz do czatu AI. Przykład: "Podaj trzy pomysły na obiad z ziemniakami".
Przewodniki dla twórców aplikacji AI powtarzają tę samą zasadę: model działa lepiej, gdy dostaje jasne instrukcje, potrzebny kontekst i opis oczekiwanego wyniku (źródło: OpenAI, przypis [7]).
Prawie każdy skuteczny prompt da się rozłożyć na trzy części. Nie muszą występować w tej kolejności i nie muszą być długie. Ważne, żeby były.
Zacznij od czasownika: napisz, streść, porównaj, zaplanuj, wyjaśnij, popraw. Nazwij też rodzaj tekstu: e-mail, lista, plan, tabela, ogłoszenie. "Napisz e-mail z przeprosinami" to zadanie. "E-mail" to tylko temat.
Po ludzku: Zadanie to część promptu, która mówi, co ma powstać. Przykład: "Napisz listę zakupów".
To fakty z Twojego świata: kto, co, kiedy, gdzie, dlaczego. Do kogo piszesz? Co się wydarzyło? Jakie masz ograniczenia (budżet, czas, liczba osób)? Pamiętaj z lekcji 1: czego nie ma w kontekście, tego model nie wie.
Opisz kształt odpowiedzi: długość ("maksymalnie 5 zdań"), układ ("lista punktów", "tabela z kolumnami..."), styl ("prostym językiem"). Format oszczędza najwięcej poprawek, bo od razu dostajesz tekst w formie, której potrzebujesz.
Po ludzku: Format to kształt odpowiedzi: długość i układ. Przykład: "w 5 punktach" albo "tabela".
Rys. 2.1. Trzy elementy promptu składają się na odpowiedź gotową do użycia.ŹLE
"Napisz e-mail do sąsiada."
Dlaczego? Model nie wie, w jakiej sprawie, w jakim tonie ani jak długo. Musi zgadywać.
DOBRZE
"Napisz krótki, uprzejmy e-mail do sąsiada z góry. Od tygodnia po 23:00 słychać głośną muzykę, a ja wstaję o 5:00 do pracy. Poproś o ściszanie po 22:00. Maksymalnie 5 zdań, bez pretensji."
Dlaczego? Jest zadanie (e-mail z prośbą), kontekst (co, od kiedy, dlaczego) i format (długość, ton).
Najprostsza metoda to zadać sobie przed wysłaniem trzy pytania kontrolne. Jeśli na któreś nie ma odpowiedzi w Twoim prompcie, dopisz jedno zdanie.
Pytanie kontrolne
Przykładowe dopiski
Co ma powstać?
"Napisz listę...", "Przygotuj plan...", "Streść..."
Czego model nie wie?
"Mam 3 dzieci w wieku...", "Budżet to...", "Spotkanie jest w piątek..."
Jak ma wyglądać wynik?
"W 5 punktach", "Tabela: dzień, posiłek, koszt", "Do 100 słów"
Nie bój się dłuższych promptów. Kilka zdań więcej to kilka sekund pisania, a często oszczędza kilka rund poprawek. Z drugiej strony nie dopisuj rzeczy na siłę - liczy się informacja, której model potrzebuje, a nie liczba słów.
UWAGA, CZĘSTY BŁĄD
"Bądź kreatywny i zrób to najlepiej, jak potrafisz" nie jest kontekstem. Takie zwroty niewiele mówią o Twojej sytuacji. Zamiast tego podaj fakt: dla kogo, po co, w jakim limicie.
ZAPAMIĘTAJ
Przed wysłaniem sprawdź trzy rzeczy: zadanie (co ma powstać), kontekst (fakty, których model nie zna), format (długość i układ). Brakuje któregoś? Dopisz jedno zdanie. W aplikacji na komputer strzałka ? w pustym polu przywraca poprzednie polecenie - łatwo je poprawić.
Rysunek poniżej pokazuje prompt rozłożony na części. Kolory odpowiadają trzem elementom. Zwróć uwagę, że odpowiedź od razu ma właściwą długość i układ, bo prompt to opisał.
Rys. 2.2. Prompt z zaznaczonym zadaniem, kontekstem i formatem oraz odpowiedź, która się do nich stosuje.NAJPIERW Z ŻYCIA - PROSTE ĆWICZENIE
Napisz do czatu dwa prompty i porównaj odpowiedzi:
1. "Obiad."2. "Podaj 3 pomysły na obiad dla 2 osób w 30 minut, z tego, co mam: ryż, jajka, cebula. Każdy w 2 zdaniach."Zobacz, ile zmienia dodanie zadania, kontekstu i formatu.
SPRÓBUJ TERAZ
Wymagania: zwykły czat
Zadanie (10 minut): zamień ogólną prośbę w pełny prompt i porównaj wyniki. Otwórz Groka lub dowolny czat AI.
1. Wyślij prośbę bez szczegółów:PROMPT - SKOPIUJ I WKLEJ DO CZATU
Zaplanuj mi weekend.
SPRÓBUJ TERAZ (CIĄG DALSZY)
2. W nowej rozmowie wyślij wersję z trzema elementami:PROMPT - SKOPIUJ I WKLEJ DO CZATU
Zaplanuj sobotę dla rodziny z dwójką dzieci (6 i 9 lat) w mieście. Prognoza: deszcz, budżet do 150 zł, wolne mamy od 10:00 do 18:00. Przygotuj plan godzina po godzinie w formie listy, przy każdym punkcie podaj szacowany koszt.
Twój prompt zawiera:
? odbiorców (rodzina z dziećmi w wieku 6 i 9 lat),? dane (pogoda, godziny),? ograniczenia (budżet do 150 zł),? format (plan godzina po godzinie, koszt przy każdym punkcie).Oczekiwany wynik: druga odpowiedź ma plan w godzinach 10:00-18:00, zawiera zajęcia pod dachem odpowiednie dla dzieci i koszt przy każdym punkcie.
SPRÓBUJ TERAZ - SPRAWDŹ WYNIK
Przykładowa dobra odpowiedź (fragment): "10:00-12:00 - kryty plac zabaw (ok. 60 zł za dwoje dzieci)... 12:30 - obiad w domu (koszt zakupów)... 14:00 - biblioteka miejska, warsztaty dla dzieci (zwykle bezpłatne)..."
W PRAKTYCE Z GROKIEM - DODATEK OPCJONALNY
Grok działa w przeglądarce (grok.com) oraz w aplikacjach na telefon [4]. Jeśli piszesz na telefonie, przygotuj dłuższy prompt najpierw w notatkach, a potem wklej go do czatu - łatwiej sprawdzisz, czy ma zadanie, kontekst i format.
Z HISTORII
Gdy w listopadzie 2022 roku udostępniono publicznie ChatGPT, twórcy wprost wymienili jedno z ograniczeń: przy niejasnym pytaniu model zwykle zgaduje, o co chodziło użytkownikowi, zamiast dopytać. To dobrze pokazuje, dlaczego jasny prompt ma takie znaczenie (źródło: OpenAI, przypis [8]).
2022
rok
Aa
SŁOWNICZEK
Prompt - wiadomość (pytanie, polecenie, prośba) wysyłana do modelu AI.
Zadanie - część promptu mówiąca, co ma powstać, najlepiej z czasownikiem i rodzajem tekstu.
Format - opis kształtu odpowiedzi: długość, układ, styl.
NAJWAŻNIEJSZE
Dobry prompt mówi, co ma powstać, podaje fakty, których model nie zna, i opisuje kształt odpowiedzi.
DLA ZAAWANSOWANYCH - MOŻESZ POMINĄĆ
- Oddzielaj instrukcję od materiału. Gdy wklejasz dłuższy tekst do obróbki, oddziel go wyraźnie, np. potrójnym cudzysłowem lub nagłówkiem "TEKST:". Model łatwiej odróżni polecenie od treści, którą ma przetworzyć. Taką praktykę zalecają przewodniki dostawców (źródło jak w części A [7]).- Najważniejsze na początku albo na końcu. W długich promptach kluczowe polecenie umieszczaj wyraźnie, a nie w środku akapitu.- Mów, co robić, a nie tylko, czego unikać. "Pisz prostymi zdaniami do 15 słów" działa zwykle lepiej niż "nie pisz skomplikowanie".Ćwiczenie dla chętnych: napisz prompt, który z wklejonej recenzji filmu wyciągnie trzy zalety i trzy wady w dwóch listach. Oddziel recenzję znacznikiem "RECENZJA:". Rozwiązanie (przykład): "Wypisz z recenzji poniżej 3 zalety i 3 wady filmu w dwóch osobnych listach, każdy punkt do 10 słów. RECENZJA: [wklejony tekst]".
Prompt: trzy informacje
Zadanie
Co ma powstać?
"
Kontekst
Jakich faktów potrzebuje model?
"
Format
Jak ma wyglądać wynik?
Schemat poglądowy: opracowanie dydaktyczne, nie ekran aplikacji.
OBEJRZYJ
Start Writing Prompts Like a Pro | Google Prompting Essentials
Grow with Google (YouTube) - opublikowano 12.11.2024 - 29:27 - po angielsku, napisy - streszczenie: s. 239
Pierwszy moduł kursu: schemat dobrego polecenia (zadanie, kontekst, przykłady, ocena, poprawki).
https://www.youtube.com/watch?v=7kBJerjnQTk
youtube.com
TEST WIEDZY
1. Wymień trzy elementy dobrego promptu i powiedz jednym zdaniem, czym jest każdy z nich.2. Którego elementu brakuje w prompcie: "Napisz ogłoszenie o zgubionym kocie, rudy, odpowiada na imię Filemon, zaginął w okolicy parku Miejskiego"?3. Dlaczego zdanie "Zrób to jak najlepiej" nie poprawia promptu?4. Prompt: "Napisz zaproszenie". Dopisz kontekst i format tak, żeby model nie musiał zgadywać.5. Model dał listę 15 punktów, a potrzebne były 3. Co zmienisz w prompcie następnym razem?Odpowiedzi znajdziesz poniżej. Najpierw odpowiedz samodzielnie, potem porównaj.
ODPOWIEDZI
1. Zadanie - co ma powstać; kontekst - fakty, których model nie zna; format - jak ma wyglądać wynik (długość, układ, styl).2. Brakuje formatu (długość, układ, np. "do 4 zdań, z numerem telefonu na końcu"). Zadanie i kontekst są.3. Bo nie daje modelowi żadnej nowej informacji o sytuacji ani o oczekiwanym wyniku. Lepiej podać fakt lub opisać format.4. Np.: "Napisz zaproszenie na 40. urodziny Kasi w sobotę 13 czerwca o 18:00, w ogródku u nas w domu, prośba o potwierdzenie do środy. Do 5 zdań, ciepły ton." Ważne: kto, kiedy, gdzie, czego oczekujesz i jaka długość.5. Dopiszę format: "Podaj dokładnie 3 punkty". Format to element, który odpowiada za długość i układ.ŹRÓDŁA TEJ LEKCJI
[7] OpenAI, przewodnik po pisaniu promptów (dokumentacja): https://developers.openai.com/api/docs/guides/prompt-engineering
[8] OpenAI (2022), "Introducing ChatGPT" - sekcja o ograniczeniach: https://openai.com/index/chatgpt/
[4] Opis funkcji Groka (strona producenta): https://x.ai/grok
Uproszczenie / wiedza ogólna: podział na zadanie, kontekst i format to praktyczny schemat dydaktyczny.
NA KONIEC LEKCJI
W następnej lekcji dodasz do przepisu trzy kolejne składniki: rolę, odbiorcę i ton. Zobaczysz, jak ta sama informacja brzmi zupełnie inaczej dla dziecka, klienta i szefa.
Warto przeczytać własne polecenie oczami kogoś, kto nie zna sprawy.PRÓBKA - fragment do wglądu, nie do sprzedaży
Dwie ramki z Lekcji 15 "Obrazy, pliki i głos": dyktowanie i YouTube z polskim lektorem.
UŁATW SOBIE ŻYCIE - MÓW ZAMIAST PISAĆ - DYKTOWANIE KROK PO KROKU
Dyktowanie zamienia mowę na tekst. Długą wiadomość powiesz szybciej, niż ją napiszesz - zamiast pisać, tylko poprawiasz.
- Komputer z Windows: kliknij w pole tekstowe i naciśnij Windows + H. Polski jest obsługiwany (źródło: Pomoc Microsoft, stan: 2.11.2026, przypis [48]).- ChatGPT: ikona mikrofonu w polu wiadomości zamienia nagranie na tekst, który możesz poprawić przed wysłaniem (źródło: Pomoc OpenAI, stan: 2.11.2026, przypis [49]). W aplikacji Grok też znajdziesz mikrofon w polu wiadomości.- Telefon: dotknij mikrofonu na klawiaturze - działa w każdej aplikacji, także w czacie AI.- Rozmowa głosowa to co innego: osobna ikona głosu włącza rozmowę, w której czat odpowiada na głos (źródło: Pomoc OpenAI, stan: 2.11.2026, przypis [50]).Znaki interpunkcyjne wypowiadaj słowami: "przecinek", "kropka", "znak zapytania", "nowa linia" (źródło: Pomoc Microsoft, przypis [48]). Zawsze przeczytaj tekst przed wysłaniem - dyktowanie myli nazwiska, liczby i podobnie brzmiące słowa.
UŁATW SOBIE ŻYCIE - NIE ZNASZ ANGIELSKIEGO? YOUTUBE Z POLSKIM LEKTOREM DZIĘKI AI
Najważniejsze: film jest po angielsku (albo w innym języku obcym), a Ty słyszysz go po polsku. Sztuczna inteligencja tłumaczy mowę z filmu i czyta ją polskim głosem - jak lektor w telewizji. Przydaje się przy filmach z tej książki (prawie wszystkie są po angielsku) i przy kursach, np. obsługi Photoshopa, podstaw komputera czy AI.
Sposób 1 - bez instalowania niczego. Część filmów na YouTube ma już dubbing automatyczny przygotowany przez YouTube - także po polsku. Kliknij w odtwarzaczu koło zębate (Ustawienia) ? Ścieżka dźwiękowa i wybierz polski. Działa to tylko wtedy, gdy twórca filmu ma tę funkcję włączoną; w opisie filmu widać wtedy "Z dubbingiem automatycznym" (źródło: Pomoc YouTube, stan: 2.11.2026, przypis [51]). Gdy polskiej ścieżki nie ma, możesz chociaż włączyć Napisy ? Tłumacz automatycznie ? polski.
Sposób 2 - bezpłatne rozszerzenie AutoDub (komputer, przeglądarka Chrome). Działa także przy filmach bez polskiej ścieżki - wystarczą napisy (źródło: Chrome Web Store, stan: 2.11.2026, przypis [52]).
1. Otwórz przeglądarkę Chrome na komputerze (pasuje też Edge lub Brave).2. Wejdź na stronę rozszerzenia w Chrome Web Store (adres w przypisie).3. Kliknij Dodaj do Chrome, przeczytaj okienko z uprawnieniami i potwierdź.4. Otwórz YouTube i wybierz film w obcym języku, który ma napisy (automatyczne też się liczą).5. Kliknij przycisk AutoDub na pasku odtwarzacza i wybierz polski.6. Wciśnij odtwarzanie i słuchaj polskiego lektora AI.Ważne: dubbing powstaje w trakcie oglądania, bez pobierania filmu. Głos może się chwilę spóźniać, a jakość zależy od wyraźnej mowy i dobrych napisów. Rozszerzenie łączy się z serwerem autodub.net i według karty w sklepie obsługuje dane "historia online" i "treść witryny". Wydawca nie jest przedsiębiorcą - unijne prawa konsumenta wobec niego nie obowiązują. Stan 2.11.2026: bezpłatne, bez rejestracji, wersja 1.0.0 z 26.10.2026, ocena 4,3/5 (80 ocen), około 20 000 użytkowników. Funkcje i zasady mogą się zmienić - przed instalacją sprawdź opis i uprawnienia.
PRÓBKA - fragment do wglądu, nie do sprzedaży
W podręczniku jest 10 unikalnych nagrań przy 12 z 24 lekcji. Filmy sprawdzono 15.10.2026: istnieją, są publiczne, a tytuł, kanał, data publikacji i treść pasują do lekcji. Streszczenia przygotowano własnymi słowami na podstawie transkrypcji pobranych 15.10.2026 - to opis zawartości filmu, nie ocena autora podręcznika. Filmy są materiałem zewnętrznym: nazwy funkcji i wygląd aplikacji mogły się zmienić od nagrania. Film po angielsku obejrzysz z polskim lektorem AI - zob. lekcja 15, część C.
Large Language Models explained briefly
3Blue1Brown - opublikowano 20.11.2024 - 7:58 - po angielsku, polskie napisy - lekcje: L1 (s. 20)
https://www.youtube.com/watch?v=LPZh9BOjkQs
- Czat działa tak, że model wielokrotnie przewiduje kolejne słowo odpowiedzi; każdemu możliwemu słowu przypisuje prawdopodobieństwo.- Losowanie mniej prawdopodobnych słów sprawia, że to samo pytanie może dać za każdym razem inną odpowiedź.- Trening wstępny to dostrajanie setek miliardów parametrów na ogromnych zbiorach tekstu; potem dochodzi uczenie z informacją zwrotną od ludzi.- Transformer (2017) przetwarza tekst równolegle, a mechanizm uwagi pozwala doprecyzować znaczenie słowa na podstawie kontekstu.- Dokładne powody konkretnej odpowiedzi są trudne do wyjaśnienia, bo zachowanie modelu wynika z wyuczonych parametrów.youtube.com
Start Writing Prompts Like a Pro | Google Prompting Essentials
Grow with Google - opublikowano 12.11.2024 - 29:27 - po angielsku, napisy - lekcje: L2 (s. 30), L4 (s. 45), L5 (s. 52)
https://www.youtube.com/watch?v=7kBJerjnQTk
- Prompt to konkretna instrukcja dla narzędzia AI; im dokładniej opiszesz potrzebę, tym lepszy wynik.- Proponowany schemat: zadanie (z personą i formatem), kontekst, przykłady (referencje), ocena wyniku i poprawki.- Kilka przykładów w poleceniu to tzw. few-shot prompting; autorzy uznają 2-5 przykładów za dobry zakres.- Zasada "always be iterating": zacznij prosto, oceniaj odpowiedź i dodawaj szczegóły krok po kroku.- Metody poprawiania: wróć do schematu, podziel długie polecenie na krótsze, zmień sformułowanie lub podejdź do zadania inaczej.- Przypomina, że wynik AI trzeba sprawdzić, zanim się go użyje.youtube.com
Why Large Language Models Hallucinate
IBM Technology - opublikowano 20.04.2023 - 9:37 - po angielsku, napisy - lekcje: L7 (s. 65)
https://www.youtube.com/watch?v=cfqtFvWOfg0
- Halucynacja to odpowiedź sprzeczna z faktami, z poleceniem albo z wcześniejszym zdaniem, często brzmiąca wiarygodnie.- Przykłady z filmu: błędna odległość Ziemia-Księżyc i pomyłka dotycząca pierwszego zdjęcia egzoplanety.- Przyczyny: jakość i luki danych treningowych, sposób generowania tekstu oraz niejasny lub sprzeczny kontekst.- Ograniczanie: jasne i szczegółowe polecenia, niższa temperatura (mniej losowości) i kilka przykładów oczekiwanego wyniku.- Film z 2023 roku - opisuje ogólne mechanizmy, nie konkretne nowsze modele. Uwaga: niższa temperatura nie gwarantuje prawdy (lekcja 1).youtube.com
What Is a Prompt Injection Attack?
IBM Technology - opublikowano 30.05.2024 - 10:57 - po angielsku, napisy - lekcje: L19 (s. 164)
https://www.youtube.com/watch?v=jrHRe9lSqqA
- Prompt injection porównano do socjotechniki: atakujący "przekonuje" model do złamania zasad.- W modelu językowym granica między instrukcją a danymi wejściowymi jest mniej wyraźna niż w klasycznym programie.- Atak bezpośredni wpisuje sprawca; pośredni ukrywa polecenia w materiałach, które model czyta (strony, PDF-y, pliki).- Możliwe skutki: dezinformacja, wyciek danych, szkodliwe treści, przejęcie kontroli nad systemem.- Obrona warstwowa: minimalne uprawnienia, człowiek zatwierdzający ważne działania, filtrowanie wejść, staranny dobór danych; jednego rozwiązania nie ma.youtube.com
Jak działa NotebookLM - asystent do pracy z dokumentami.
Sektor 3.0 - opublikowano 07.01.2025 - 18:37 - po polsku - lekcje: L9 (s. 85)
https://www.youtube.com/watch?v=sGmwnUYAVbg
Uwaga: Nagranie ze stycznia 2025: interfejs i limity NotebookLM mogły się zmienić.
- NotebookLM odpowiada na podstawie materiałów dodanych przez użytkownika (PDF-y, dokumenty, strony, filmy).- Odpowiedzi mają numerowane odwołania do fragmentów źródeł, co ułatwia sprawdzenie streszczenia.- Pokazano streszczenie anglojęzycznego artykułu naukowego po polsku i dopytywanie o szczegóły.- Narzędzie potrafi przygotować rozmowę w formie podcastu; długość i nacisk można dostosować, ale wynik nie zawsze trzyma się wskazówek.- Film ze stycznia 2025 - limity źródeł i wygląd aplikacji mogły się od tego czasu zmienić.youtube.com
Design Prompts for Everyday Work Tasks | Google Prompting Essentials
Grow with Google - opublikowano 21.11.2024 - 20:11 - po angielsku, napisy - lekcje: L10 (s. 93)
https://www.youtube.com/watch?v=DDCIoR-mtrY
- Przykład e-maila do zespołu: persona, kontekst (nowy grafik), zadanie, ton i długość - potem ocena i poprawka.- Ten sam tekst można przepisać dla innego odbiorcy, np. luźniej dla małego zespołu albo formalniej dla zarządu.- AI pomaga streszczać długie materiały i przekształcać je w jasne kroki (np. polityka zwrotów w 5 krokach).- Z transkrypcji spotkania można przygotować notatkę z kluczowymi punktami i zadaniami przypisanymi osobom.- Pokazy dotyczą narzędzi Google (Gemini w Dokumentach); zasady pisania poleceń są ogólne.youtube.com
Use AI as a Creative or Expert Partner | Google Prompting Essentials
Grow with Google - opublikowano 03.12.2024 - 21:24 - po angielsku, napisy - lekcje: L16 (s. 139)
https://www.youtube.com/watch?v=RG-uvv8xqNk
- Łańcuch poleceń (prompt chaining): kolejne polecenia budują na poprzednich wynikach, jak układanie puzzli.- Polecenie w roli "agenta": rola, zadanie, szczegóły sytuacji i fraza kończąca symulację, np. rozmowy kwalifikacyjnej.- Wersjonowanie promptów: zapisuj, które polecenia działają i do czego, zamiast pisać je od nowa.- Sprawdzony prompt warto nazwać i trzymać w osobistej bibliotece; zmieniaj zadanie, kontekst lub odbiorcę zależnie od potrzeby.- Autorzy przypominają o odpowiedzialnym korzystaniu z narzędzi.youtube.com
What are AI Agents?
IBM Technology - opublikowano 15.07.2024 - 12:28 - po angielsku, napisy - lekcje: L17 (s. 149)
https://www.youtube.com/watch?v=F8NKVhkZZWI
- Sam model zna tylko dane z treningu; systemy złożone łączą model z narzędziami, bazami i weryfikacją wyniku.- W zwykłym systemie ścieżkę rozwiązania ustala programista; w podejściu agentowym planem kieruje model.- Trzy możliwości agenta: rozumowanie (plan), działanie przez narzędzia (wyszukiwarka, kalkulator, API) i pamięć.- Wzorzec ReAct: pomyśl, wykonaj krok, obserwuj wynik i popraw plan aż do odpowiedzi.- Proste, wąskie zadania lepiej rozwiązywać prościej; autonomia agenta przydaje się przy złożonych problemach.youtube.com
Orchestrating Complex AI Workflows with AI Agents & LLMs
IBM Technology - opublikowano 14.10.2025 - 19:51 - po angielsku, napisy - lekcje: L21 (s. 181)
https://www.youtube.com/watch?v=OFq_CvRCpA0
- Asystent odpowiada na polecenie; agent dostaje cel i działa samodzielnie w ustalonych granicach.- Przykład procesu: przygotowanie oferty dla klienta w trzech etapach (dane klienta, produkty, ceny i warunki).- Klasyczna automatyzacja (RPA) wykonuje sztywne kroki; przy nieuporządkowanych danych bywa zawodna.- Warstwa orkiestracji uruchamia wąsko wyspecjalizowane agenty dla kolejnych etapów i przechowuje wyniki pośrednie.- Autor podkreśla, że to nadal oprogramowanie - obowiązują dobre praktyki projektowania i kontroli.youtube.com
Building a Team of AI Agents: Roles, Feedback, & Teamwork Explained
IBM Technology - opublikowano 21.04.2026 - 9:58 - po angielsku, napisy - lekcje: L22 (s. 189)
https://www.youtube.com/watch?v=kqj22mWIdjU
- Złożone zadania wymagają zespołu ról, podobnie jak w zespole ludzi.- Role: wykonawca, planista, operator narzędzi, "uczący się" (zbiera informacje), krytyk, nadzorca i prezenter wyniku.- Krytyk sprawdza np. halucynacje lub testuje kod; nadzorca pilnuje, żeby żadna rola nie utknęła.- Jakość roli poprawiają: polecenie, dobór modelu, dostrajanie na przykładach i właściwie dobrany kontekst.- Warto zaczynać od kilku ról i rozbudowywać zespół, gdy rośnie złożoność zadań.youtube.com
Krótkie porady w ramkach ze znakiem ? - szybciej, mniej pisania:
- Na start: dyktowanie, polski lektor, zdjęcie zamiast przepisywania - Lekcja 0, s. 10- Ctrl + K - wyszukiwanie czatów w ChatGPT - Podstawy ChatGPT, s. 16- Tłumaczenie zdjęć: Tłumacz Google i Google Lens - L11, s. 103- Tabela z kartki - zdjęcie zamiast przepisywania - L13, s. 115- Zdjęcie i zrzut ekranu prosto do czatu (Windows + Shift + S) - L15, s. 129- Dyktowanie: Windows + H, mikrofon w czacie i w telefonie - L15, s. 130- YouTube z polskim lektorem AI - L15, s. 131- Windows + V - przypięte prompty w schowku - L16, s. 142