Alergologia w praktyce klinicznej Część 1 - Karina Jahnz-Różyk, Maciej Kupczyk, Radosław Gawlik

Kup ebooka

124.00 zł
99.20 zł (76,88 zł najniższa cena z 30 dni)

-
Proszę czekać

? Copyright by Wydawnictwo Naukowe PWN S.A., Warszawa 2023

Wszystkie prawa zastrzeżone.

Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Autorzy i Wydawnictwo dołożyli wszelkich starań, aby wybór i dawkowanie leków w tym opracowaniu były zgodne z aktualnymi wskazaniami i praktyką kliniczną. Mimo to, ze względu na stan wiedzy, zmiany regulacji prawnych i nieprzerwany napływ nowych wyników badań dotyczących podstawowych i niepożądanych działań leków, Czytelnik musi brać pod uwagę informacje zawarte w ulotce dołączonej do każdego opakowania, aby nie przeoczyć ewentualnych zmian we wskazaniach i dawkowaniu. Dotyczy to także specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności. Należy o tym pamiętać, zwłaszcza w przypadku nowych lub rzadko stosowanych substancji.

Recenzent: prof. dr hab. n. med. Andrzej Bożek

Wydawca: Marta Diana Rozwadowska

Redaktor prowadzący: Barbara Nowak-Pacholczak

Redaktor merytoryczny: Elżbieta Kossarzecka

Producent: Anna Badura

Projekt okładki i stron tytułowych: Kamil Bober

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.: Michał Latusek

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2023r. (Wydanie I)Warszawa 2023

PZWL Wydawnictwo Lekarskie

ISBN 978-83-01-23138-5

DOI: https://doi.org/10.53271/2023.073

Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.

ul. G. Daimlera 2

02-460 Warszawa

pwn.pl

Księgarnia wysyłkowa:

tel. 42 680 44 88; infolinia: 801 33 33 88

e-mail: [email protected]

Informacje w sprawie współpracy reklamowej: [email protected]

Autorzy część 1-2

Prof. dr hab. n. med. Zbigniew Bartuzi

Katedra i Klinika Alergologii, Immunologii Klinicznej i Chorób Wewnętrznych, Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Dr hab. n. med. Łukasz Błażowski, prof. UR

Klinika Alergologii i Pneumonologii, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc Oddział Terenowy im. Jana i Ireny Rudników w Rabce-Zdroju; Zakład Patofizjologii Człowieka, Instytut Nauk Medycznych, Uniwersytet Rzeszowski

Prof. dr hab. n. med. Grażyna Bochenek

Klinika Pulmonologii, II Katedra Chorób Wewnętrznych im. Prof. Andrzeja Szczeklika, Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum w Krakowie

Dr n. med. Ewa Bogacka

Specjalistyczna Praktyka Lekarska we Wrocławiu

Lek. Olga Branicka

Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Alergologii i Immunologii Klinicznej, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Prof. dr hab. n. med. Anna Bręborowicz

Klinika Pneumonologii, Alergologii Dziecięcej i Immunologii Klinicznej, Instytut Pediatrii, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

Dr hab. n. med. Zenon Brzoza, prof. UO

Instytut Nauk Medycznych, Uniwersytet Opolski

Dr hab. n. med. Ewa Cichocka-Jarosz

Klinika Chorób Dzieci, Katedra Pediatrii, Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum w Krakowie

Dr hab. n. med. Ewa Czarnobilska, prof. UJ

Zakład Alergologii Klinicznej i Środowiskowej, Katedra Toksykologii i Chorób Środowiskowych, Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum w Krakowie; Centrum Alergologii Klinicznej i Środowiskowej, Szpital Uniwersytecki w Krakowie

Lek. Urszula Drzewiecka-Kotwica

Centrum Alergologii Klinicznej i Środowiskowej, Szpital Uniwersytecki w Krakowie, Zakład Alergologii Klinicznej i Środowiskowej, Katedra Toksykologii i Chorób Środowiskowych, Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum w Krakowie

Prof. dr hab. n. med. Radosław Gawlik

Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Alergologii i Immunologii Klinicznej, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Dr hab. n. med. Joanna Glück, prof. SUM

Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Alergologii i Immunologii Klinicznej, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Dr n. med. Anna Groblewska

Klinika Okulistyki, Instytut Centrum Zdrowia Matki Polki w Łodzi

Dr hab. n. med. Andrea Horvath

Klinika Pediatrii, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Prof. dr hab. n. med. Karina Jahnz-Różyk

Klinika Chorób Wewnętrznych, Pneumonologii, Alergologii i Immunologii Klinicznej, Wojskowy Instytut Medyczny - Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie

Prof. dr hab. n. med. Dariusz Jurkiewicz

Klinika Otolaryngologii i Onkologii Laryngologicznej z Klinicznym Oddziałem Chirurgii Czaszkowo-Szczękowo-Twarzowej, Wojskowy Instytut Medyczny - Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie

Dr hab. n. med. Beata Kręcisz, prof. UJK

Klinika Dermatologii, Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach

Dr n. med. Aleksandra Kucharczyk

Klinika Chorób Wewnętrznych, Pneumonologii, Alergologii i Immunologii Klinicznej, Wojskowy Instytut Medyczny - Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie

Prof. dr hab. n. med. Maciej Kupczyk

Klinika Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii, Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Dr n. med. Kinga Lis

Katedra Alergologii, Immunologii Klinicznej i Chorób Wewnętrznych, Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Dr n. med. Piotr Łacwik

Klinika Chorób Płuc i Alergologii, Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach

Prof. dr hab. n. med. Marek Niedoszytko

Klinika Alergologii i Pneumonologii, Oddział Alergologii, Uniwersyteckie Centrum Kliniczne w Gdańsku

Dr hab. n. med. Marita Nittner-Marszalska, prof. UM

Klinika Chorób Wewnętrznych, Pneumonologii i Alergologii, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu

Prof. dr hab. n. med. Witold Owczarek

Klinika Dermatologii, Wojskowy Instytut Medyczny - Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie

Prof. dr hab. n. med. Cezary Pałczyński

Klinika Chorób Płuc i Alergologii, Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach

Dr hab. n. med. Krzysztof Pałgan, prof. UMK

Katedra i Klinika Alergologii, Immunologii Klinicznej i Chorób Wewnętrznych, Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Dr hab. n. med. Michał Panek, prof. UM

II Katedra Chorób Wewnętrznych, Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Dr n. med. Elżbieta Puścińska

II Klinika Chorób Płuc, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie

Dr n. med. Piotr Rapiejko

Klinika Otolaryngologii i Onkologii Laryngologicznej z Klinicznym Oddziałem Chirurgii Czaszkowo-Szczękowo-Twarzowej, Wojskowy Instytut Medyczny - Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie

Lek. Lesia Rozłucka

Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Alergologii i Immunologii Klinicznej, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Dr hab. n. med. Paulina Sobkowiak

Klinika Pneumonologii, Alergologii Dziecięcej i Immunologii Klinicznej, Instytut Pediatrii, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

Lek. Katarzyna Stachyra

II Klinika Chorób Płuc, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie

Prof. dr hab. n. med. Paweł Śliwiński

II Klinika Chorób Płuc, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie

Dr n. med. Agnieszka Terlikowska-Brzósko

Klinika Dermatologii, Wojskowy Instytut Medyczny - Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie

Dr hab. n. med. Natalia Ukleja-Sokołowska

Katedra i Klinika Alergologii, Immunologii Klinicznej i Chorób Wewnętrznych, Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Dr hab. n. med. Aleksandra Wardzyńska

Klinika Immunologii i Alergii, Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Dr n. med. Ewa Więsik-Szewczyk

Klinika Chorób Wewnętrznych, Pneumonologii, Alergologii i Immunologii Klinicznej, Wojskowy Instytut Medyczny - Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie

Wykaz wybranych skrótów

AAAAI, American Academy of Allergy, Asthma & Immunology, Amerykańska Akademia Alergii, Astmy i Immunologii

AAC - acute allergic conjunctivitis, alergiczne zapalenie spojówek

AAE - acquired angioedema, nabyty obrzęk naczynioruchowy

AAS - angioedema activity score, wskaźnik aktywności obrzęku naczynioruchowego

AAV - ANCA associated vasculitides, zapalenia naczyń związane z przeciwciałami przeciwcytoplazmatycznymi

ABMK - alergia na białka mleka krowiego

ABPA - allergic bronchopulmonary aspergillosis, alergiczna aspergiloza oskrzelowo-płucna

ABPM - allergic bronchopulmonary mycosis, alergiczna grzybica oskrzelowo-płucna

AC - allergic conjunctivitis, alergiczne zapalenie spojówek

ACR - American College of Rheumatology, Amerykańska Akademia Alergologii

ADA - anti-drug antibodies, przeciwciała przeciwlekowe (anty-lek)

ADHD - attention deficit hyperactivity disorder, zespół nadpobudliwości psychoruchowej

AE - angioedema, obrzęk naczynioruchowy

AEC - allergen exposure chamber, komory do badania reakcji na ekspozycję na alergeny

AEC - absolute eosinophil count, całkowita liczba eozynofilów

AECT - angioedema control test, test kontroli obrzęku naczynioruchowego

AE-QoL - angioedema quality of life questionnaire, kwestionariusz jakości życia w obrzęku naczynioruchowym

AERD - aspirin-exacerbated respiratory disease, choroba dróg oddechowych zaostrzana przez aspirynę

AFRS - allergic fungal rhinosinusitis, alergiczne grzybicze zapalenie zatok przynosowych

AGEP - acute generalized exanthematous pustulosis, ostra uogólniona osutka krostkowa

AID - auto-inflammatory disease, choroba autozapalna

AKC - atopic keratoconjunctivitis, atopowe zapalenie rogówki i spojówek

ALPS - autoimmune lymphoproliferative syndrome, autoimmunizacyjny zespół limfoproliferacyjny

ANCA - antineutrophil cytoplasmic antibody, przeciwciała przeciwko cytoplazmie neutrofilów

ANN - alergiczny nieżyt nosa

AOS - ambulatoryjna opieka specjalistyczna

APC - antigen presenting cells, komórki prezentujące antygen

APCED - autoimmune polyendocrinopathy with candidiasis and ectodermal dystrophy, autoimmunizacyjny zespół wielogruczołowy z kandydozą i dystrofią ektodermalną (APS 1 - autoimmune polyendocrine syndrome type 1)

AS - asymptomatic sensitization, uczulenie bezobjawowe klinicznie

ASA - acetylsalicylic acid, kwas acetylosalicylowy

ASIT - alergenowo swoista immunoterapia

ATAD - aspirin treatment after desensitization, leczenie aspiryną po desensytyzacji

ATS - American Thoracic Society, Amerykańskie Towarzystwo Klatki Piersiowej

AZ - anafilaksja o etiologii zawodowej

AZS - atopowe zapalenie skóry

BAL - bronchoalveolar lavage, płukanie oskrzelowo-pęcherzykowe

BAT - basophil activation test, test aktywacji bazofilów

BL - antybiotyki ?-laktamowe

BSA - Body Surface Area, powierzchnia ciała

bsT - baseline serum Tryptase, podstawowe stężenie tryptazy w surowicy

cANCA - anti-neutrophil cytoplasmic antibodies with anticytoplasmic granular staining pattern, przeciwciała przeciwko cytoplazmie neutrofilów - typ cytoplazmatyczny

CAPS - Cryopyrin associated periodic syndrome, kriopirynopatie

CAT - COPD assessment test, test oceny przewlekłej obturacyjnej choroby płuc

CBC - contact blepharoconjunctivitis, kontaktowe zapalenie powiek i spojówek

CCAD - Central Compartment Atopic Disease, choroba atopowa środkowego piętra jam nosa

CCD - cross-reactive carbohydrate determinants, reagujące krzyżowo determinanty węglowodanów

cDGS - (complete DiGeorge Syndrome), całkowity zespół DiGeorge'a

CDLQI - Children's Dermatology Life Quality Index, kwestionariusz oceny jakości życia u dzieci z chorobami skóry

CEM - Centrum Egzaminów Medycznych

CGD - chronic granulomatous disease, przewlekła choroba ziarniniakowata

ChPL - charakterystyka produktu leczniczego

CID - combined immunodeficiencies, złożone niedobory odporności

cIgE - całkowite IgE

CMC - chronic mucocutaneous candidiasis, przewlekła kandydoza skórno-śluzówkowa

CMKP - Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego

CMV - cytomegalovirus, wirus cytomegalii

COPD - chronic obstructive pulmonary disease, przewlekła obturacyjna choroba płuc

COX - cyklooksygenaza

COX-1 - cyklooksygenaza 1

CPK - creatine phosphokinase, kinaza kreatynowa

CRD - component resolved diagnostics, diagnostyka oparta na komponentach (molekułach) alergenowych

CU-Q2oL - chronic urticaria quality of life questionnaire, kwestionariusz jakości życia w przewlekłej pokrzywce

CVID - common variable immunodeficiency, pospolity zmienny niedobór odporności

DAMP - damage-associated molecular patterns, struktury molekularne związane z uszkodzeniem/zagrożeniem

DBPC - double blind placebo controlled, podwójna ślepa próba kontrolowana placebo

DBPCFC - double blind, placebo controlled, food challenge, podwójnie zaślepiona próba prowokacji pokarmem kontrolowana placebo

DIHS - drug-induced hypersensitivity syndrome, zespół nadwrażliwości indukowanej lekiem

DIOSD - dupilumab induced ocular surface disease, choroba powierzchni oka wywołana dupilumabem

DLco - diffusion lung capacity for carbon monoxide, badanie zdolności dyfuzji gazów w płucach

DLQI - Dermatology Life Quality Index, kwestionariusz jakości życia w chorobach skóry

DNA - drug neutralizing antibodies, przeciwciała neutralizujące lek

dnGKS - donosowe glikokortykosteroidy

DOCK8 - dedicator of cytokinesis 8 gene, gen, którego mutacje loss-of-function odpowiadają za większość przypadków autosomalnego recesywnego zespołu hiper IgE

DPPA - donosowe próby prowokacyjne z alergenami

DRESS - drug reaction with eosinophilia and systemic symptoms, reakcja polekowa z eozynofilią i objawami ogólnoustrojowymi

EAA - extrinsic allergic alveolitis, zewnątrzpochodne alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych

EAACI - European Academy of Allergy and Clinical Immunology, Europejska Akademia Alergologii i Immunologii Klinicznej

EADV - European Academy of Dermatology and Venereology, Europejska Akademia Dermatologii i Wenerologii

EASI - Eczema Area and Severity Index, wskaźnik obszaru i ciężkości wyprysku

EB - eosinophilic bronchitis, eozynofilowe zapalenie oskrzeli

EBV - one-way endobronchial valves, jednokierunkowe zastawki wewnątrzoskrzelowe

EBV - Epstein-Barr virus, wirus Epsteina-Barr

EBWA - eosinophilic bronchitis without asthma, eozynofilowe zapalenie oskrzeli bez astmy

ECAP - Epidemiologia Chorób Alergicznych w Polsce

EET - eosinophil extracellular traps, eozynofilowe sieci zewnątrzkomórkowe

EGPA - eosinophilic granulomatosis with polyangiitis, eozynofilowa ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń; zespół Churga-Strauss

EMA - European Medicines Agency, Europejska Agencja Leków

EMG - elektromiografia

EMT - epithelial-mesenchymal trophic unit, nabłonkowo-mezenchymalna jednostka troficzna

EoE - eosinophilic esophagitis, eozynofilowe zapalenie przełyku

EREFS - Endoscopic Reference Score, endoskopowa skala referencyjna

ERS - European Respiratory Society, Europejskie Towarzystwo Chorób Płuc

ESCD - European Society of Contact Dermatitis, Europejskie Towarzystwo Wyprysku Kontaktowego

ESID - European Society of Immunodeficiencies, Europejskie Towarzystwo Niedoborów Odporności

ESPGHAN - European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition, Europejskie Towarzystwo Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci

EUFOREA - European Forum for Research and Education in Allergy and Airway Diseases, Europejskie Forum dla Badań i Edukacji w Alergii i Chorobach Układu Oddechowego

EULAR - European Alliance of Associations for Rheumatology, Europejski Sojusz Stowarzyszeń na rzecz Reumatologii

F(W)DEIA - food (wheat)-dependent exercise-induced anaphylaxis, anafilaksja zależna od pokarmu (pszenicy) indukowana wysiłkiem

FDA - Food and Drug Administration, Agencja Żywności i Leków

FDE - fixed drug eruption, rumień trwały

FENO - fractional exhaled nitric oxide, pomiar stężenia tlenku azotu w powietrzu wydychanym

FESS - functional endoscopic sinus surgery, funkcjonalna endoskopowa chirurgia zatok przynosowych

FFP - fresh frozen plazma, osocze świeżo mrożone

FFS - five-factor score, 5-punktowa skala oceny

fHP - fi brotic hypersensitivity pneumonitis, włókniejące zapalenie płuc z nadwrażliwości

fNSIP - fibrotic non-specific interstitial pneumonia, włókniejące niespecyficzne śródmiąższowe zapalenie płuc

FPIE - food protein induced enteropathy, enteropatia indukowana białkami pokarmowymi

FPIES - food protein induced enterocolitis syndrome, zespół zapalenia jelit indukowany białkami pokarmowymi

FRC - functional residual capacity, czynnościowa pojemność zalegająca

FTU - fingertip unit, jednostka opuszki palca

GALT - gut-associated lymphoid tissue, tkanka limfatyczna błony śluzowej jelita

GINA - Global Initiative for Asthma, Światowa Inicjatywa na rzecz Astmy

GKS - glikokortysteroidy

GOLD - Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease, Światowa Inicjatywa Zwalczania Przewlekłej Obturacyjnej Choroby Płuc

GPA - granulomatosis with polyangiitis, ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń (ziarniniak Wegenera)

GPC - giant papillary conjunctivitis, olbrzymiobrodawkowe zapalenie spojówek

GRADE - Grading of Recommendations, Assessment, Development and Evaluation System, klasyfikacja oceny zaleceń, rozwoju oraz ewaluacji

GRP - gibberellin-regulated proteins, białka regulowane gibereliną

HAE - hereditary angioedema, dziedziczny obrzęk naczynioruchowy

HBV - hepatitis B virus, wirus zapalenia wątroby typu B

HCV - hepatitis C virus, wirus zapalenia wątroby typu C

HDM - house dust mite, roztocze kurzu domowego

HE - hypereosinophilia, hipereozynofilia

HES - hypereosinophilic syndrome, zespół hipereozynofilowy

HFNOT - high-flow nasal oxygen therapy, wysokoprzepływowa tlenoterapia donosowa

HIT - heparyn-induced thrombocytopenia, małopłytkowość poheparynowa

HIV - human immunodeficiency virus, ludzki wirus nabytego niedoboru odporności

HLA - human leukocyte antygen, ludzkie antygeny leukocytarne (antygeny zgodności tkankowej)

HLH - hemophagocytic lymphohistiocytosis, zespół hemofagocytarny

HP - hypersensitivity pneumonitis, zapalenie płuc z nadwrażliwości

HPF - high power field, pole widzenia przy 400-krotnym powiększeniu w badaniu histologicznym

HRCT - High-Resolution Computed Tomography, tomografia klatki piersiowej o wysokiej rozdzielczości

HVA - hymenoptera venom allergy, alergia na jad owadów

IAC - intermittent allergic conjunctivitis, okresowe alergiczne zapalenie spojówek

IBC - irritant blepharoconjunctivitis, zapalenie spojówek i powiek z podrażnienia

ICAM-1 - intercellular adhesion molecule-1, międzykomórkowa molekuła adhezyjna-1

ICDRG - International Contact Dermatitis Research Group, Międzynarodowa Grupa Badawcza ds. Kontaktowego Zapalenia Skóry

IDT - intradermal tests, testy śródskórne

IEI - inborn errors of immunity, wrodzone błędy odporności

IFN-? - interferon ?

IGA - Investigators' Global Assessment, ogólna ocena przez badacza

IgE - immunoglobulina E

IKA - inhibitory konwertazy angiotensyny

ILC - innate lymphoid cells, naturalne komórki limfoidalne

ILD - interstitial lung disease, choroba śródmiąższowa płuc

IPP - inhibitory pompy protonowej

ITA - immunoterapia alergenowa

IUIS - International Union of Immunological Societies, Międzynarodowa Unia Towarzystw Immunologicznych

JAK - Janus activated kinases, kinazy janusowe

JŚK - jodowe środki kontrastowe

LABA - long acting ?2 agonists, długo działający ?2-agoniści

LAMA - long acting muscarinic antagonists, długo działające leki przeciwcholinergiczne

LANN - lokalny alergiczny nieżyt nosa (LAR - local allergic rhinitis)

LCA - latent class analysis, analiza ukrytych klas

LFA-1 - lymphocyte function-associated antygen-1, antygen związany z funkcją limfocytów 1

LGN - lateks gumy naturalnej

LLR - large local reaction, duża reakcja miejscowa

LMS - Lund-Mackay score, skala Lund-Mackaya służąca ocenie rozległości polipów nosa

LTh17 - limfocyty Th17

LTP - non-specific lipid transfer proteins, białka nieswoiście przenoszące lipidy

LTRA - leukotriene receptor antagonists, antagoniści receptora dla leukotrienów (leki przeciwleukotrienowe)

LZM - leki znieczulające miejscowo

ŁZS - łuszczycowe zapalenie stawów

MASK-air - Mobile Airways Sentinel Network, aplikacja do monitorowania alergicznego nieżytu nosa

MCAS - mast cell activation syndrome, zespół aktywacji komórek tucznych

MDM - monocyte-derived macrophages, makrofagi pochodzące z monocytów

MHC - major histocompatibility complex, układ antygenów zgodności tkankowej

mMRC - modified Medical Research Council, skala nasilenia duszności

MPA - microscopic polyangiitis, mikroskopowe zapalenie naczyń

MPE - maculopapular exanthema, osutka plamisto-grudkowa

MR - magnetic resonance, rezonans magnetyczny

MRGPRX2 - mas-related G protein coupled receptor-X2

NAEB - non-asthmatic eosinophilic bronchitis, nieastmatyczne eozynofilowe zapalenie oskrzeli

NARES - non-allergic rhinitis with eosinophilia, niealergiczny nieżyt nosa z eozynofilią

NECD - NSAIDs-exacerbated cutaneous disease, choroba skóry zaostrzana przez NLPZ

N-ERD - NSAIDs-exacerbated respiratory disease, choroba dróg oddechowych zaostrzana przez NLPZ

NFZ - Narodowy Fundusz Zdrowia

NIH - National Institutes of Health, Narodowe Instytuty Zdrowia

NIUA - NSAIDs-induced urticaria/angioedema, pokrzywka lub obrzęk naczynioruchowy indukowany przez NLPZ

NLPZ - niesteroidowe leki przeciwzapalne

NMBA - neuromuscular-blocking agents, leki blokujące przewodnictwo nerwowo-mięśniowe

NMES - neuromuscular electrical stimulation, elektryczna stymulacja nerwowo-mięśniowa

NN - nieżyt nosa

NNN - niealergiczny nieżyt nosa

NNT - number needed to treat, liczba osób, które trzeba leczyć, aby wystąpił pożądany efekt u jednej

NORA - Network for Online Registration of Anaphylaxis, Europejski Rejestr Anafilaksji

NPP - named patient product, imienny produkt dla pacjenta

NSIP - non-specific interstitial pneumonia, nieswoiste śródmiąższowe zapalenie płuc

NWM - nieinwazyjna wentylacja mechaniczna

OAC - occupational allergic conjunctivitis, zawodowe alergiczne zapalenie spojówek

OAS - oral allergy sydrome, zespół alergii jamy ustnej

OIT - oral immunotherapy, doustna immunoterapia

oSCORAD - objective SCORAD, obiektywny SCORAD

OUN - ośrodkowy układ nerwowy

OZOP - operacyjne zmniejszanie objętości płuc

OZZP - ostre zapalenie zatok przynosowych

PAC - persistens/perennial allergic conjunctivitis, przetrwałe (całoroczne) zapalenie spojówek

PAD - primary atopic disorders, wrodzone błędy odporności z dominacją zaburzeń atopowych

PAF - platelet-activating factor, czynnik aktywujący płytki krwi

pANCA - anti-neutrophil cytoplasmic antibodies with perinuclear immunofluorescent staining pattern, przeciwciała przeciwko cytoplazmie neutrofilów - typ okołojądrowy

PEF - peak expiratory flow, szczytowy przepływ wydechowy

PEG - polyethylene glycol, glikol polietylenowy

PES - Państwowy Egzamin Specjalizacyjny

PFAS - pollen-food allergy syndrome, zespół alergii pyłkowo-pokarmowej

PIDD - primary immunodeficiency disorders, pierwotne niedobory odporności

PIRD - primary immune regulatory disorders, pierwotne błędy odporności z dominacją zaburzeń immunoregulacji z objawami autoimmunizacji oraz limfoproliferacji łagodnej i złośliwej

PMSEAD - Polish Multicentre Study of Epidemiology of Allergic Diseases, polskie wieloośrodkowe badanie epidemiologii chorób alergicznych

POChP - przewlekła obturacyjna choroba płuc

PoSLeNN - Polskie Standardy Leczenia Nieżytów Nosa

POZ - podstawowa opieka zdrowotna

PPV - positive predictive value, dodatnia wartość predylekcyjna

PR - pathogenesis related (proteins), (białka) związane z patogenezą

PT - patch tests, testy płatkowe

PTA - Polskie Towarzystwo Alergologiczne

PTO - Polskie Towarzystwo Okulistyczne

PTS - punktowe testy skórne

PZZP - przewlekłe zapalenie zatok przynosowych

RADS - reactive airways dysfunction syndrome, zespół reaktywnej dysfunkcji dróg oddechowych

RANTES - regulated on activation, normal T-cell expressed and secreted, czynnik chemotaktyczny (CCL5)

RAST - radio-allergosorbent test, test radioimmunologiczny

RC - rhinoconjunctivitis, zapalenie błony śluzowej nosa i spojówek

RCT - randomized controlled trial, randomizowane badanie kontrolowane

RDTL - ratunkowy dostęp do technologii lekowych

RSV - respiratory syncytial virus, syncytialny wirus oddechowy

RZS - reumatoidalne zapalenie stawów

SABA - short-acting ?2 agonists, krótko działający ?2-agoniści

SAC - seasonal allergic conjunctivitis, sezonowe alergiczne zapalenie spojówek

SAFS - severe asthma with fungal sensitization, ciężka astma z uczuleniem na grzyby

SAFT - skin application food test, skórny ekspozycyjny test pokarmowy

SCARs - severe cutaneous adverse reactions, ciężkie skórne działania niepożądane

SCID - severe combined immunodeficiencies, ciężkie złożone niedobory odporności

SCIT - subcutaneous immunotherapy, immunoterapia podskórna

SCN - severe congenital neutropenia, ciężka neutropenia wrodzona

SCORAD - Scoring Atopic Dermatitis Index, wskaźnik oceny atopowego zapalenia skóry

SDP - solvent detergent plasma, inaktywowane osocze

SDRIFE - symmetrical drug-related intertriginous and flexural exanthema, symetryczna, wyprzeniowa i zgięciowa osutka polekowa (baboon syndrome, zespół pawiana)

sIgE - swoiste przeciwciała w klasie IgE przeciwko ekstraktowi alergenowemu

SJS - Stevens-Johnson syndrome, zespół Stevensa-Johnsona

SKZG - środki kontrastowe zawierające gadolin

SLIT - sublingual immunotherapy, immunoterapia podjęzykowa

SNIDHR - single NSAIDs-induced delayed hypersensitivity reaction, opóźnione reakcje nadwrażliwości wyzwalane przez pojedynczy NLPZ

SNIUAA - single NSAIDs-induced urticaria/angioedema or anaphylaxis, pokrzywka lub obrzęk naczynioruchowy bądź anafilaksja indukowane przez pojedynczy NLPZ

SPT - skin prick tests, punktowe testy skórne

SYS - systemic reaction, reakcja systemowa

TBLB - transbronchial lung biopsy, przezoskrzelowa biopsja płuca

TCR - T-cell receptor, receptor limfocyta T

TDI - Toluilenodwuizocyjanian, diizocyjanian toluenu

TEN - toxic epidermal necrolysis, toksyczna nekroliza naskórka

TGF-? - transforming growth factor ?, czynnik transformujący ?

TK - computed tomography, tomografia komputerowa

TKWR - high resolution computed tomography, tomografia komputerowa wysokiej rozdzielczości

TLP - thaumatin-like proteins, białka taumatynopodobne

TLR - toll-like receptors, receptory toll-podobne

TSLP - thymic stromal lymphopoietin, limfopoetyna zrębu grasicy

TTL - lymphocyte transformation test, test transformacji limfocytów

UAS7 - urticaria activity score -7, tygodniowy wskaźnik aktywności pokrzywki

UCT - urticaria control test, test kontroli pokrzywki

UIP - usual interstitial pneumonia, zwykłe śródmiąższowe zapalenie płuc

USG - ultrasonography, obrazowanie ultrasonograficzne

VAS - visual analogue scale, wizualna skala analogowa

VEGF - vascular endothelial growth factor, czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego

VIT - venom immunotherapy, immunoterapia jadem

VKC - vernal keratoconjunctivitis, wiosenne zapalenie rogówki i spojówek

WAO - World Allergy Organization, Światowa Organizacja Alergii

WAS - Wiskott-Aldrich syndrome, zespół Wiskotta-Aldricha

wGKS - wziewny glikokortykosteroid

WHO - World Health Organization, Światowa Organizacja Zdrowia

WOMP - wojewódzki ośrodek medycyny pracy

WZJG - wrzodziejące zapalenie jelita grubego

ZAZPP - (pozawodowe) zewnątrzpochodne alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych

ZAZS - zawodowe alergiczne zapalenie spojówek

ZNN - zawodowy nieżyt nosa

ZZAZPP - zawodowe zewnątrzpochodne alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych

ZZP - zapalenie zatok przynosowych

ZZSK - zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa

1Alergologia w Polsce w 2023 r.Karina Jahnz-Różyk

1.1. Lekarze alergolodzy

Według danych Naczelnej Izby Lekarskiej na dzień 16 marca 2023 r. zawód alergologa wykonuje 1483 lekarzy. Liczba ta zapewnia pacjentom w Polce dostęp do świadczeń, choć należy podkreślić, że występują różnice pomiędzy poszczególnymi województwami oraz obserwuje się większą koncentrację praktyk alergologicznych w dużych miastach.

1.2. Choroby objęte opieką alergologiczną

Alergologia pozostaje wiedzą multidyscyplinarną. Oznacza to, że schorzenia alergologiczne mogą być leczone przez alergologa i/lub innych specjalistów. W Polsce brakuje przepisów regulujących zakwalifikowanie choroby alergicznej do jednego specjalisty. Ponadto ukształtowanie w polskim systemie specjalizacji z alergologii spowodowało, że większość alergologów ukierunkowuje swoją aktywność zawodową w zależności od specjalizacji podstawowej - np. z chorób wewnętrznych, pediatrii, laryngologii lub dermatologii. Poniżej przedstawiono rozpoznania związane wyłącznie ze specjalizacją z alergologii oraz te, które często są leczone przez dwóch lub więcej specjalistów.

Rozpoznania i procedury związane wyłącznie ze specjalizacją z alergologii:

- diagnostyka i leczenie nadwrażliwości na leki,

- wstrząs anafilaktyczny,

- obrzęki naczynioruchowe - diagnostyka i leczenie (ze szczególnym uwzględnieniem HAE - dziedzicznych obrzęków naczynioruchowych),

- mastocytoza,

- diagnostyka i leczenie uczuleń na jady owadów błonkoskrzydłych,

- immunoterapia swoista w alergii wziewnej u pacjentów chorujących na alergiczny nieżyt nosa lub alergiczną astmę oskrzelową,

- eozynofilia i zespoły eozynofilowe (diagnostyka; leczenie, np. eozynofilowego zapalenia przełyku).

Rozpoznania i procedury z obszaru alergologii/dermatologii:

- atopowe zapalenie skóry,

- kontaktowe zapalenie skóry,

- pokrzywki ostra i przewlekła,

- polekowe zmiany skórne.

Rozpoznania i procedury z obszaru alergologii/chorób płuc:

- astma,

- alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych.

Rozpoznania i procedury z obszaru alergologii/laryngologii:

- zapalenie błony śluzowej nosa,

- przewlekłe zapalenie zatok,

- polipy nosa.

Rozpoznania i procedury z obszaru alergologii/gastroenterologii:

- choroba trzewna/celiakia,

- alergia pokarmowa.

1.3. Konsultant krajowy w dziedzinie alergologii

Konsultanta krajowego powołuje minister zdrowia. Pełni on swoją funkcję zgodnie z zapisami Ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o konsultantach w ochronie zdrowia (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz. 2524).

Konsultant krajowy:

- inicjuje krajowe badania epidemiologiczne oraz ocenia metody i wyniki tych badań,

- prognozuje potrzeby zdrowotne w swojej dziedzinie,

- doradza, jak realizować zadania, które wynikają z Narodowego Programu Zdrowia i innych programów zdrowotnych,

- opiniuje wnioski o skierowanie pacjenta na leczenie lub badania diagnostyczne poza granicami Polski,

- opiniuje i doradza przy zadaniach realizowanych przez Centrum Egzaminów Medycznych (CEM), Centrum Kształcenia Podyplomowego Pielęgniarek i Położnych oraz Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego (CMKP).