Bez względu na to, jak bardzo pochłania mnie własna historia, w gruncie rzeczy niewiele różni się od innych. Opowieść to opowieść - każda ma początek, rozwinięcie ze wszystkimi jego elementami i zgrabne, schludne zakończenie. Napisałam ich tyle, że kolejna powinna mi przyjść całkiem łatwo. Bo cóż w tym trudnego: chwycić za pióro, wziąć ryzę czerpanego papieru i dołączyć do tej kolekcji swoją kolejną baśń. Tymczasem waham się, ponieważ sama nie wiem, od czego zacząć.

Przyjaciel zasugerował mi, abym rozpoczęła od lata tuż przed moim ostatnim rokiem doktoratu na Uniwersytecie Rockhaven, na kilka miesięcy przed moją śmiercią. Już wówczas byłam (od jakiegoś czasu) w tarapatach, a mój los był przesądzony, choć nie byłam tego świadoma. Wydaje mi się, że to jednak zbyt śmiałe posunięcie, by zaczynać in medias res, zwłaszcza że pierwsze słowa tej historii zostały zapisane, gdy ciągle jeszcze byłam niesfornym dzieciakiem o włosach w dziwnym kolorze i uzależnionym od gumy do żucia.

W tamtych czasach moją główną rozrywką było obserwowanie wiekowej sąsiadki zanurzającej pędzle Kolinsky z sobolego futra w popękanych garnuszkach akwareli.

- Szczęściara z ciebie - oznajmiała Grace tym swoim poirytowanym głosem, szorstkim od papierosów, nawet na moment nie podnosząc głowy znad najnowszego dzieła. - Że ten twój pożal się Boże stary, złodziej od kart kredytowych, wyszedł z pierdla akurat wtedy, gdy twoja pożal się Boże matka, ta od wałków na fikcyjne fundacje, akurat tam wracała. Gdyby nie to, siedziałabyś teraz w jakimś domu dziecka w Tullahomie, mając przy sobie tylko pudełko kredek. Chodź tu, mała. Pokażę ci, dlaczego warstwy, które przed chwilą położyłam, wyszły tak chujowo.

Nie byłam naiwną marzycielką. Nigdy nie wierzyłam i nie wierzę, że upór Grace, by nauczyć mnie tajników krakelury czy sposobów skutecznego usuwania pleśni ze skórzanych opraw mógł być jej specyficznym językiem miłości. Jeśli jednak mam opowiedzieć moją historię, muszę oddać Grace sprawiedliwość; to ona pierwsza pchnęła mnie na drogę ludzi wrażliwych na specyficzny rodzaj piękna. Grace i sędziemu, który jasno dał mi do zrozumienia, że ma mnie na oku i że nie spuści mnie z niego w najbliższej przyszłości - chyba że, ma się rozumieć, wezmę się w garść, poprawię oceny i wyślę te wszystkie podania o przyjęcie na studia, i to jak najszybciej.

Warto także wspomnieć o zajęciach z chemii konserwatorskiej, na które zapisałam się na drugim roku licencjatu, bo tylko te nie zaczynały się o ósmej rano; oraz o doradcy akademickim, który stwierdził, że skoro "te średniowieczne malunki" to naprawdę coś z mojej bajki, tak się składa, że ma znajomego na elitarnym uniwersytecie na północy. Nie mogę pominąć także tego, że czas i miejsce zdawały się znikać, ilekroć świat kurczył się do rozmiarów, które zdołałam ogarnąć dłońmi i wzrokiem, ani nie zająknąć się o liście, który Grace zostawiła mi po sobie. Był tak szorstki i zimny jak jej serce. "Nie mam wiele, ale na transport powinno wystarczyć. A teraz spadaj z tej dziury".

Tak właśnie zaczęła się moja historia. Było wiele początków, jednak wszystkie skumulowały się w burzę wszech burz kilka tygodni po rozpoczęciu pierwszego roku moich studiów doktoranckich, gdy Mortimer "Nie mów do mnie Morty" McManaman wyciągnął asa z rękawa, przekonując Roxanne, właścicielkę mojego mieszkania, by się z nim umówiła.

Mortimer, bogaty typek o przylizanych włosach, uwielbiał przedstawiać się jako "koneser sztuk pięknych", nosił koszulki polo we wszystkich kolorach tęczy i regularnie podejmował próby zapuszczenia wąsa, z góry skazane na porażkę. Niezbyt sympatyczny, chociaż bardzo się starał. Czasami było mi go żal. Może Roxanne także albo Mortimer wykorzystał fakt, że była na dnie. Dopiero co rozstała się z mężem. Choć uchodziła za jedną z najlepszych ekspertek od kamieni szlachetnych w Nowej Anglii, miała ograniczone możliwości przyjmowania zleceń, bo spoczywała na niej odpowiedzialność za opiekę nad Rorie, córeczką. Rozwód okazał się potężnym obciążeniem finansowym, a zdesperowani ludzie decydują się na desperackie kroki. Umawianie się z podejrzanym typem nie było dużo gorsze od przyjęcia pod własny dach doktorantki z ogłoszeń w Craigslist i wynajęcia jej wolnego pokoju.

Może i Mortimer nie stanowił równie poważnego zagrożenia jak eks Roxanne - kłamliwy, niewierny typ - ale i tak szanse na wspólną przyszłość były marne, zwłaszcza że już w połowie pierwszej randki zaczął zwracać się do niej per "kotku" i nigdy nie zmądrzał na tyle, by przestać. Wiedziałyśmy o tym ona, ja i - sądząc po liczbie coraz bardziej rozpaczliwych prezentów, poniewierających się po całym domu - wiedział także Mortimer. A jednak kurczowo uczepił się myśli, że Roxanne jest tą jedyną. Przychodził raz w tygodniu albo częściej, jeżeli Rorie akurat nocowała u byłego męża Roxanne. Najpierw poprawiał włosy w lustrze w korytarzu, potem składał dary na ołtarzu, czyli ciele Roxanne, wyrzeźbionym na zajęciach spinningu: importowaną kawę, wino zbyt dobre, by mieszkać w kartonie, i pudełka pralinek, z których każda warta była kilka dolarów.

A także, pewnej brzemiennej w skutki nocy: pierwsze brytyjskie wydanie Drakuli Brama Stokera.

To akurat, gwoli ścisłości, nie był prezent, a raczej trofeum, którym chciał się pochwalić.

- Dzisiaj przyszło - oznajmił Mortimer. Wyjął książkę ze skórzanej aktówki i położył na stole.

Rodzina McManamanów mieszkała w Bostonie, jednak tu, w Vermont, prowadzili lokalny antykwariat o wątpliwej reputacji. By przejąć rodzinny biznes, ostatnio Mortimer pozwolił sobie na przerwę w codziennych zajęciach - czyli rekomendowaniu lokalnych browarów i pól golfowych, o co nikt go nie prosił.

- Czyż nie imponująca?

Roxanne głośno zaczerpnęła tchu.

- O Boże. - Wyciągnęła rękę, być może chcąc przesunąć palcami po złoto-czerwonych literach na okładce, ale w ostatniej chwili zmieniła zdanie i cofnęła dłoń. - Niewiarygodne. Spójrzcie, jak zszyto oprawę.

- Wiem. - Mortimer uśmiechnął się z satysfakcją. - Ponad sto lat temu, gdzieś w okolicach tysiąc osiemset dziewięćdziesiątego siódmego, ktoś siedział przy kominku, palił fajkę i czytał tę książkę. A teraz ten sam egzemplarz leży w twojej kuchni. Wyobrażasz to sobie?

- Nie - rzuciłam.

Roxanne i Mortimer spojrzeli na mnie znad stołu. Jedno ze zdumieniem, drugie z irytacją.

- Jak to? - zapytała Roxanne.

Spojrzałam na opiekacz do panini, który zwędziłam podczas ostatniej zmiany w gastronomii w Costco, i od razu pożałowałam, że w ogóle się odezwałam.

- Wydaje mi się, że to falsyfikat.

Kłamałam. Właściwie byłam święcie przekonana, że to nie oryginał. Lecz wbrew temu, co powtarzali moi rodzice, wcale nie chciałam sprawiać nikomu zawodu.

- No wiesz, wydawać to ci się może, że Ziemia jest płaska, a chmury są ze słodkich pianek. - Głos Mortimera jak zwykle ociekał sztucznie przyjaznym tonem, ale zmrużył oczy. - Co wcale nie oznacza, że taka jest prawda.

- Rzeczywiście, nie. - Marzyłam jedynie o tym, by móc wyślizgnąć się na balkon, zjeść w spokoju kanapkę z grillowanym serem i całkowicie wyprzeć z pamięci tę rozmowę. Lecz czyż nie byłoby to bardzo egoistyczne i nierozważne? Jeżeli nic nie powiem, Mortimer spróbuje sprzedać fałszywkę za sto kawałków. Ucierpi na tym albo jego reputacja, albo jego kartoteka policyjna.

Surowa miłość i tak dalej.

- Nie oznacza - powtórzyłam. - Ale... mogę? - Przeszłam przez pokój, sięgnęłam po książkę i otworzyłam ją, nie zwracając uwagi na coraz mroczniejszy wzrok Mortimera. - Widzisz te wyklejki? Oczywiście nie mam pewności... - miałam - ale wyglądają na bardziej współczesne metody składania niż te stosowane pod koniec dziewiętnastego wieku. Regularność szwów, rodzaj papieru... To nie jest masa celulozowa z epoki wiktoriańskiej, że już nie wspomnę o tym, jak zaskakująco wyraźne są niektóre z tych liter, a także... No cóż. - Z powrotem wsunęłam książkę do aktówki. Zrobiło mi się odrobinę żal Mortimera. - Wszystko, co powiedziałam, oznacza właśnie to.

- Przepraszam bardzo? Jak... Co ty w ogóle wiesz o pieprzonej masie celulozowej z epoki wiktoriańskiej? - Roześmiał się nerwowo.

- Vero robi doktorat z historii sztuki - poinformowała go Roxanne, wyraźnie poirytowana tym, jak się do mnie zwrócił. - A jej babcia zajmowała się konserwacją zabytków, choć o książkach chyba nie wspominałaś.

Grace prędzej zjadłaby nóż tapicerski, niż pozwoliła nazwać się babcią, jednak miałam niewielkie doświadczenie w omawianiu przeszłości z obcymi i nie bardzo wiedziałam, jak inaczej opisać jej rolę. Studia doktoranckie były nowym etapem na krętej drodze mojego życia: czystą kartą, okazją do zawierania przyjaźni, budowania wspólnoty i tym podobnych rzeczy. Chciałabym spróbować tego wszystkiego. A jednak pewne skróty wydawały się wskazane. - W gruncie rzeczy zajmowała się głównie książkami. Największy popyt.

Właśnie wtedy oczy Mortimera spoczęły na mnie i odniosłam wrażenie, że to pierwszy raz, gdy naprawdę na mnie patrzył, jakbym dopiero teraz jakimś cudem zmaterializowała się pośrodku saloniku. Zaczął od mojego przedziałka, wędrował wzrokiem po długim ciele, aż zatrzymał się na gołych stopach. Oboje z Roxanne byli ode mnie niecałe dziesięć lat starsi, jednak patrzył na mnie z góry.

- Vero, tak? - zapytał naburmuszony.

- Tak jest.

Przedstawiono nas sobie wcześniej, wymienialiśmy nawet uprzejmości, gdy odgrzewałam sobie zupę w mikrofalówce albo siekałam warzywa na sałatkę.

Wiedziałam jednak doskonale, jak Mortimer i jemu podobni postrzegają świat. Rzadko kiedy zniżają się, by zauważyć istnienie kobiet, z którymi nie chcą iść do łóżka. A ponieważ byłam od niego o dobrych kilkanaście centymetrów wyższa, miałam srebrnobiałe włosy, krzywe zęby, słabość do piercingu i ubierałam się niemal wyłącznie w bezkształtne, oversizowe ciuchy, prawdopodobnie nie byłam w jego typie. Dawno temu pogodziłam się z faktem, że moje cechy u większości mężczyzn budziły konsternację, przerażenie albo obojętność.

Mortimer był aż nadto przewidywalny.

- Jakim cudem z takiej odległości dostrzegłaś, że coś jest nie tak ze ściegiem?

Bo to wyjątkowo kiepska fałszywka, pomyślałam, ale głośno powiedziałam tylko:

- Mam dobry wzrok.

- Tak? I właśnie w tym się specjalizujesz, w białych krukach?

- Nie do końca. W manuskryptach z późnego średniowiecza.

- Marzy ci się profesura?

- Ja...

- Widzisz, właśnie na tym polega problem. Ty... - wycelował we mnie palcem - ty zaliczyłaś jeden przedmiot marginalnie związany z tym tematem i wydaje ci się, że jesteś lepsza niż ekspert od pierwodruków, z którym moja rodzina współpracuje od pięciu lat. - Urwał. Może spodziewał się, że się rozzłoszczę i zacznę z nim kłócić. Gdy okazało się, że w dupie mam jego wybuch, uśmiechnął się triumfalnie i mruknął: - Doktoranci, kurde. Wszyscy tacy sami.

Roxanne się żachnęła. Przypomniała mu, że ona też studiowała (materiałoznawstwo). Dodała, że Mortimer zachowuje się niegrzecznie, i powiedziała jeszcze inne rzeczy, których nie słyszałam, bo już mnie tam nie było. Smagana wczesnojesiennym, nowoangielskim wiatrem na balkonie, zjadłam przepyszną kanapkę z grillowanym serem, a okruszkami nakarmiłam parkę odważnych kardynałów.

Zapomniałabym o całej sytuacji, gdybym dwa dni później nie zauważyła Mortimera kołyszącego się na piętach w blasku późnoporannego słońca przed budynkiem, w którym miałam seminarium pedagogiczne. Wpatrywał się w twarze moich rówieśników, wyraźnie kogoś szukając. Nie zdziwiłam się, gdy jego wzrok zatrzymał się na mnie.

- To była fałszywka, prawda?

Skinął głową, a jego blada twarz wydała się jeszcze bledsza niż zazwyczaj. Uważam się za osobę dość małostkową, ale tym razem nie czerpałam z tego przyjemności.

- Przykro mi - powiedziałam szczerze. - Powinieneś zatrudnić lepszego eksperta. - Chciałam go obejść, ale stanął mi na drodze.

- Tak, powinienem. - Patrzył mi w oczy bardzo niesubtelnie; aż się zastanawiałam, dlaczego Roxanne upadła na tyle nisko, by się z nim umawiać. Może to syndrom sztokholmski. Albo miał na nią haki. Musiało istnieć jakieś wytłumaczenie, bo okazał się jeszcze bardziej beznadziejny, niż początkowo podejrzewałam.

- Niestety, mam teraz pełne ręce roboty, piszę doktorat, który tak bardzo doceniasz.

- Mogłabyś potraktować to jako praktykę...

- Nie potrzebuję praktyki. - Wyminęłam go i zaczęłam schodzić ze schodów. - Miłego...

- Mogę zapłacić.

Niestety, te dwa magiczne słowa gwarantują, że każdy doktorant zatrzyma się w pół kroku. Wszyscy potrzebujemy pieniędzy. Nawet ci, którzy twierdzą inaczej. Zawsze jest na co je wydać. Mimo elitarnych klubów wioślarskich, mimo łacińskich mott wyrytych w kamieniu, mimo trzydziestopięciomiliardowego funduszu, Uniwersytetu Rockhaven nie było stać na wypłacanie nam przyzwoitej pensji. Ktoś naprawdę powinien się pochylić nad księgowością.

- Naprawdę? - Odwróciłam się do niego. - W sensie: naprawdę zapłacisz?

- Tak.

- Ile?

- Dobrze. Bardzo dobrze.

Romantyczna relacja Mortimera i Roxanne umarła jeszcze przed pierwszym kolokwium, ale dla nas tamten ranek oznaczał początek długiej, owocnej współpracy.

Pierwsze trzy lata mojego doktoratu były monotonne i nudne - cudowne zrządzenie losu dla kogoś, kto poprzednie dwie dekady funkcjonował jako cholernie silny magnes przyciągający dramaty i nieszczęścia.

Na moją obronę muszę powiedzieć, że niektórych rzeczy nie dało się uniknąć. Nie moja wina, że moi rodzice to drobni przestępcy uwikłani w toksyczny, powtarzalny wzorzec: wracają do siebie, kradną razem, a potem od siebie nawzajem. Nic dziwnego, że naznaczyło mnie wychowanie przez ludzi, których idea miłości i szacunku ograniczała się do tego, by nakłonić partnera do wpłacenia kaucji, a potem zmyć się bez śladu.

Dzisiaj, po wszystkim, co się wydarzyło, zastanawiam się, czy moje wychowanie sprawiło, że łatwiej zaakceptowałam to, co nastąpiło, gdy przyjechałam do Vermont. Czy moja historia mogła przydarzyć się komuś innemu? Niełatwe dorastanie w świecie sprzecznych sygnałów nauczyło mnie zaradności, elastyczności i sztuki godzenia się z relatywizacją zasad etycznych. Zanim weszłam w okres dojrzewania, doskonale orientowałam się w prostych przekrętach: fałszywe kupony na loterię, sprzedaż kradzionej elektroniki, stary dobry numer z przeklejaniem cenówek. Aż dziw, że wpadłam dopiero jako piętnastolatka. Choć później przez większość czasu zachowywałam się jak należy, a mój kontakt z rodzicami był minimalny albo zerowy, nigdy tak do końca nie wyrzekłam się przestępczych skłonności.

- No i to jest powód... - Grace, która przeglądała każdą darmową gazetkę lądującą na jej wycieraczce i która w życiu nie odróżniłaby autentycznego newsa od sponsorowanego linku, któregoś dnia podniosła wzrok z plamy światła zielonej lampy i wskazała na artykuł, który właśnie czytała. - Wiedziałaś, że ludzie z niedoczynnością ciała migdałowatego są bardziej skłonni do brawury? I że funkcjonowanie tego ciała jest dziedziczne?

- Nie, nie do końca.

- I pewnie na tym polega twój problem.

- Może po prostu jestem za biedna, by przejmować się moralnością?

- Nie, to kwestia twojego umysłu. Masz predyspozycje do drobnych przestępstw!

- Słowa godne prawdziwej ekspertki od mózgu - orzekłam. - A tak na marginesie, mogłabyś mi wyjaśnić, czym właściwie jest ciało migdałowate, Grace?

Uniosła dłoń z poplamionego fartucha, by pokazać mi środkowy palec, a ja stłumiłam śmiech.

W domu Grace zawsze byłam gościem i to takim, który wyjada wszystko z garnków, bezczelnie przedłuża wizytę, ale wciąż korzysta z praw gościnności. Na drugim roku college'u zrezygnowałam z pokoju w akademiku i dojeżdżałam na Uniwersytet stanu Tennessee z jej domu. Dzień w dzień przypominała mi, że nie jestem do końca mile widziana albo że ceni sobie prywatność i gdyby chciała, żeby bachory kręciły jej się pod nogami, zafundowałaby sobie własne!

- Cóż, zakwaterowanie w akademiku jest strasznie drogie, więc dzięki tobie mogę trochę zaoszczędzić - odpowiadałam niewzruszona.

Obie wiedziałyśmy, że coraz gorzej sobie radzi. Często zapominała o jedzeniu, lekarstwa zażywała co drugi dzień, no i właśnie - gdzie się podział ten zbiór krzyżówek, które rozwiązywała? "Nie, oczywiście, że ich nie wyrzuciłam lata temu, co ty, masz mnie za idiotkę? W dzisiejszych czasach młodzi ludzie są niewiarygodni". Może i Grace nie była łatwa we współżyciu, ale dosłownie otworzyła swoje drzwi i (mniej dosłownie) swoje chude, zesztywniałe ramiona zaniedbanemu, zagubionemu dzieciakowi, a ja nie miałam nic przeciwko temu, by się nią zaopiekować.

W październiku mojego ostatniego roku college'u, po zaskakująco przytomnym wieczorze, który spędziłyśmy na dyskusji o rodzaju kleju zwierzęcego, jakiego rzemieślnik w dziewiętnastowiecznej Francji użyłby do zamocowania tektury introligatorskiej, odeszła spokojnie we śnie. A ja wcale nie poczułam, by ciężar spadł mi z serca. Poczułam tylko pustkę i dotkliwy brak korzeni.

Miałam dwadzieścia jeden lat i tylko kilka ocen dzielących mnie od ukończenia studiów. Przez większość czasu kroczyłam ścieżką prawa. Praktycznie sama, nie licząc przelotnych znajomości i mikrodozujących typów grających w "Halo", z którymi czasami chodziłam do łóżka. Szukałam w sobie czegoś więcej, ale znajdowałam jedynie pustkę i brak motywacji, by zaplanować przyszłość. Bałam się, że biorąc pod uwagę moją przeszłość, i tak zniweczę swoje wysiłki i wszystko potoczy się własnym rytmem. Ale było też coś jeszcze, ukryte gdzieś w głębi: autentyczne zainteresowanie historią sztuki.

Dlatego też ubiegałam się o miejsce w Rockhaven. I o dziwo, dostałam się. A potem rozważałam, czy jechać. Nie nadawałam się na doktorantkę i nie przekonałyby mnie nawet największe stosy broszurek i artykułów o inkluzyjności i wykształceniu w pierwszym pokoleniu. Powtarzałam sobie jednak, że kłamstwo mam we krwi. Któż lepiej upora się z syndromem oszusta, jeśli nie prawdziwy oszust?

Tak więc przeprowadziłam się do Vermont i nauczyłam się akceptować zachód słońca o czwartej po południu i surowe zimy, po których następował niekończący się sezon na błoto; niewiarygodnie drogie mieszkania i tyle pieprzonych rond, że - jak rzuciłam kiedyś do Roxanne - to chyba jakiś lokalny, nowoangielski rytuał inicjacyjny.

Rockhaven to prestiżowy uniwersytet z bogatą historią wybitnych naukowców i chociaż z całego serca chciałam znienawidzić jego akademicki elitaryzm, urzekła mnie filmowa atmosfera kampusu.

- Osiemdziesiąt procent studentów pierwszego stopnia, którym będziesz pomagać w nauce, to nieznośne małe dupki - zauważył starszy kolega mniej więcej w połowie mojego pierwszego semestru. Siedzieliśmy na ławce wychodzącej na dziedziniec.

- Masz w ogóle jakieś doświadczenia z bogaczami? - zapytał.

Ograniczało się wyłącznie do okradania ich, więc odparłam:

- Niezbyt duże.

- Popatrz na nich.

Wokół nas rozpuszczone bananowe dzieciaki w kurtkach Barbour, jadące na nazwisku rodziców, sączyły idiotycznie drogą kawę, spiesząc się na zajęcia, na które były spóźnione od dwudziestu minut. Obserwowałam, jak znikają za ogromnymi drzwiami, jak wtapiają się w korytarze wyłożone lśniącym marmurem, ani na chwilę nie podnosząc wzroku znad ekranów smartfonów.

- Co z nimi? - zapytałam.

- Wydaje im się, że są panami całego pieprzonego świata.

Miał rację. Wielu studentów Rockhaven miało fundusze powiernicze i zachowywało się tak, jakby ich tatusiowie osobiście wybierali wykładowców, by zastępowali im opiekunki do dzieci; najlepiej by czasem byli zabawni, ale raczej nie zwracali na siebie uwagi. Uwielbiali od niechcenia wspominać o wakacyjnych rezydencjach i przechodzili fazę buntu, studiując sztukę, która jednak szybko im się nudziła i kończyła aplikacjami do programów MBA, które gwarantowały lukratywną posadę, często z gatunku tych bezdusznych.

Ale nie wszyscy tacy byli. Podczas każdego semestru poznawałam jedno lub dwoje, którzy przypominali mi mnie - charakterni, obcy w tłumie, wiecznie wycofani. Miałam na nich oko, czułam, że moja obecność tutaj nie jest totalnie bez sensu. Jakbym uiszczała opłatę: gdy to zrobiłam, mogłam sobie pozwolić na buszowanie wśród mahoniowych regałów bibliotek w poszukiwaniu przytulnych zakątków czy spokojnie siedzieć przy kominkach w jadalniach przypominających sale balowe.

I tak przebrnęłam przez pierwszych kilka semestrów, oscylując między wyidealizowaną wizją mojej nowo zdobytej akademickiej egzystencji, a przewracaniem na nią oczu. Gotycka dzwonnica była imponująca, ale nie mogłam uwierzyć, że podczas egzaminów końcowych straszy tam duch studenta, który nie napisał pracy końcowej. Kamienne posągi, wszechobecne na kampusie, to już pewna przesada, a porządne, tweedowe marynarki byłyby urocze, gdyby nie mieszały się z polarami firmy Patagonia. Mówiąc w skrócie, gdy myślę o tamtych latach, z największą czułością wspominam rozmyte, mgliste poranki i obite skórą fotele na rdzawych perskich dywanach. Kocie łby, śliskie po deszczowej nocy. Zapach jesiennych liści i wieczne pióro mojej promotorki podczas naszych cotygodniowych spotkań.

Gdy zapisałam się na historię sztuki, w mojej grupie było siedmioro studentów, ale w ciągu najbliższych lat wszyscy porzucili naukę. Poszli do pracy w szkołach i muzeach, założyli rodziny albo otwarcie przyznawali, że nie chcą zawieszać się w próżni doktoratu, który może okazać się wart mniej niż papier, na którym go wydrukowano. Na trzecim roku zostałam sama. Nawet dla osoby tak introwertycznej jak ja była to świetna pożywka dla samotności i powód, dla którego antykwariat McManamanów stał się... może nie nazwałabym go wówczas moim domem. To miało dopiero nadejść. Był czymś, co bardzo go przypominało.

Mortimer stale tam urzędował, irytująco obecny przez cały czas mojej pracy, jak flagowy produkt konceptu "od bogatego dzieciaka do bankruta". Musiałam jednak oddać mu sprawiedliwość. Gdy jego ojciec chciał sprzedać antykwariat, Mortimer poprosił, by pozwolił mu go poprowadzić, odwołując się do rodzinnego dziedzictwa. Tatuś podobno zareagował zdziwieniem: "Kto? Ty?", po czym parsknął niegrzecznym śmiechem. Mortimer jednak chciał pokazać, na co go stać.

Coś takiego mogę uszanować. Jego beznadziejnej nieznajomości antyków już nie. Ale przymykałam oko, bo w orbicie antykwariatu McManamanów dryfowała grupka cudownie dziwacznych indywiduów, a była to zasługa samego Mortimera.

Zacznijmy od Cyrusa, łysiejącego typa w średnim wieku, który sprawdzał autentyczność monet, zawsze pachniał jodłą i rozprawiał o wojnach, które dobiegły końca pięćset lat temu, jakby osobiście brał w nich udział. Dalej Sybil - ponura, konkretna ekspertka od renowacji, która groźnie fukała na wszystkich, chociaż między zleceniami wiecznie przesiadywała na zapleczu, płacząc nad filmikami z akcji ratowania psów. Elias, student stanowej uczelni, który bardziej pasował do rodeo niż do antykwariatu, a jednak w każdy weekend stawiał się do pracy, by ślęczeć nad podręcznikami i jednocześnie obsługiwać kasę.

Dokonywałam ekspertyzy ksiąg dwa, trzy razy w tygodniu, w zależności od tego, jak układał się mój plan na uczelni. Zawsze czekała na mnie herbata - gorąca, oolong, jedynie w ceramicznym kubku, który przywłaszczyłam sobie w pierwszym tygodniu pracy, ozdobionym fajansowym bluszczem i zabawnymi muchomorami. Herbatę szykowała Wanda, która prowadziła sklep. Pracowała w antykwariacie najdłużej, jeszcze zanim Mortimer przyszedł na świat. Znała każdy zakurzony zakątek, każdą upartą pajęczynę, każdą niesprzedaną popielniczkę. Witała mnie szczerze i ciepło, do czego nie przywykłam. Z uśmiechem, który jeszcze poszerzał jej i tak okrągłą twarz, pytała, czy aby moja kurtka nie jest za cienka i czy przypadkiem nie przemaka, a potem dodawała:

- Vero, jadłaś już?

Grace imponowała mi w pewien sposób i była nawet troskliwa, ale nigdy nie okazywała mi czułości czy matczynego ciepła. Tymczasem Wanda piekła blachy muffinek, żebym nie zapominała o śniadaniu, masowała mi plecy obolałe od ślęczenia nad starymi dokumentami, wysyłała wiadomości z przypomnieniem, żebym w najmroźniejsze zimowe dni zostawiała odkręcony kran. Na wiosnę mojego pierwszego roku tylko ona pamiętała o moich urodzinach i podarowała mi szkło powiększające ozdobione moimi inicjałami.

Początkowo dziwnie się z tym czułam, ale z czasem nauczyłam się odwzajemniać jej uściski. Przez kilka minut gawędziłam z nią o moich zajęciach i o ogródku jej żony, a potem szłam na zaplecze.

Tam, stojąc na skrzypiącej podłodze usianej plamami słońca, próbowałam dociec, czy dany inkunabuł nie miał sfałszowanej daty, czy skórzanych opraw nie wykorzystano wtórnie i czy gęstość włókien papieru była wiarygodna. Słowem: robiłam to wszystko, czego przez lata uczyła mnie Grace. Cosimo, koci rezydent antykwariatu, raz albo dwa budził się z drzemki w ciągu popołudnia, mrugał do mnie, a potem przybierał nieco wygodniejszą pozycję.

W moje ulubione dni Roxanne wparowywała do środka niczym powiew wiatru, w chmurze krótkich sukienek retro i cynamonowego balsamu do ciała, by dokonać wyceny biżuterii.

- Bo widzisz... - tłumaczyła dzielnie, usiłując przekonać córkę, by otworzyła buzię i przyjęła brokułowy samolocik - antykwariat McManamanów to łatwa robota, dobrze płacą i nie zrezygnuję z tej fuchy tylko dlatego, że kiedyś totalnie postradałam rozum i poszłam na dwie randki z Mortimerem.

- Raczej sześć, siedem randek.

- Doigrałaś się. Wyrzucam cię. Mam nadzieję, że umiesz sobie zbudować ziemiankę.

Byłam fanką Roxanne od naszego pierwszego spotkania, gdy otworzyła drzwi do pustej sypialni i wypaliła:

- O kurde. Farbujesz włosy?

- Nie. To...

- Syndrom Marii Antoniny?

Przechyliłam głowę tak, że srebrny kucyk zakołysał się za moimi plecami.

- Skąd wiesz?

- Siwizna nie jest jednolita, więc założyłam, że to naturalny kolor, a jesteś taka młoda... - Podeszła bliżej i uśmiechnęła się szeroko. - Więc od czego to?

- Słucham?

- Osiwiałaś wskutek traumatycznego wydarzenia. Czyli czego?

Z czasem zbliżyłyśmy się do siebie i powiedziałam jej prawdę: kiedy miałam pięć lat, jeden z byłych facetów mojej mamy, świetny w klonowaniu kart kredytowych, za to beznadziejny w radzeniu sobie z rzeczywistością, wbił sobie do głowy, że jestem jego córką. Porwał mnie ojcu sprzed nosa i zabrał na dwunastogodzinną wycieczkę poza granicę stanu, którą zapamiętałam przede wszystkim jako huragan paniki i lodowatą frajdę. Prawdziwa trauma nadeszła później, gdy go wytropiono: doszło do pościgu samochodowego, który skończył się dachowaniem ze mną w środku. Przypominam sobie zwisanie na pasach bezpieczeństwa i M&M'sy toczące się po suficie. Nie osiwiałam w ciągu jednej nocy, działo się to stopniowo i w połowie liceum dałam sobie spokój z farbowaniem.

- Wypadek samochodowy - rzuciłam beztrosko do Roxanne. - Ale nie obawiaj się, nikt nie zginął.

- Super. Moja trzylatka oszaleje na twoim punkcie. Na sto procent zapyta, czy może dotknąć tych kulek, które masz w nosie.

Sporo czasu minęło, zanim Roxanne stanęła na nogi po rozwodzie, ale kiedy pierwszy rok mojego doktoratu dobiegał końca, znowu była mega skuteczną bizneswoman, która służyła swoją fachową wiedzą w większości galerii i domów aukcyjnych w Nowej Anglii. Podczas wakacji po drugim roku zyskałam stabilność finansową, porzuciłam pokój gościnny i wprowadziłam się do mieszkanka niedaleko kampusu. Roxanne stała na progu razem z Rorie i obie machały mi na pożegnanie.

- Nie zapomnij pisać! A zresztą, bez przesady. Po prostu zadzwonię, gdy będzie mi potrzebna opiekunka.

Gdy byłam na trzecim roku, spędzałyśmy razem mnóstwo czasu, przede wszystkim paląc jointy i oglądając programy o poszukiwaczach skarbów albo narzekając na szeroko pojętą beznadziejność Mortimera. Raz czy dwa razy w miesiącu pozwalałam jej nawet na przyjemność, czyli wspominanie czegoś, co nazywała "swoją największą pomyłką".

- Ale trzeba mu przyznać - zauważyłam kiedyś - że wygląda na to, iż zapomniał o waszym, jak by to ująć, romantycznym uwikłaniu.

- To dla niego prostsze niż dla mnie, bo to nie on tak nisko upadł, by umówić się ze sobą na randkę.

- Nie bądź dla siebie taka surowa, istnieją okoliczności łagodzące.

- Będę surowa dla ciebie, bo to wszystko działo się pod twoim okiem. Zresztą tutaj nie ma się zbyt wielu opcji. Co lepsi faceci są zajęci i tak dalej. Boże, czy kolesie przed trzydziestką są choć odrobinę lepsi? - zapytała mnie.

- Nie byłabym taka pewna.

- Ale umawiasz się z nimi, nie?

Owszem, umawiałam się. Czasami. Tyle że dobierałam ich starannie: przebiegłych, wyrachowanych, pewnych siebie w sposób budzący nieufność. Tacy mężczyźni byli jak chodząca gwarancja, że nigdy nie zostaną, nie będą w stanie mnie zatrzymać, nie sprawią mi zawodu. Jakże mogliby to zrobić, skoro niczego od nich nie oczekiwałam? Takimi mężczyznami nigdy się nie przejmowałam.

- Jeżeli poznam kogoś godnego ciebie i Rorie, przedstawię ci go. O, tak na marginesie, czy przypadkiem wspominałam już o moim przyjacielu Mort... Au!

I tak to się wydarzyło. Pierwsze trzy lata mojego doktoratu były nudne i monotonne, praca w antykwariacie niosła radość, a lodowate, nowoangielskie zimy, choć robiły wszystko, co w ich mocy, nie zdołały mnie pokonać.

Aż wreszcie tamtego dnia pod koniec lata, trafiła do nas stronica i wszystko się zmieniło.

Oby to było to, na co liczę - rzucił Mortimer, gdy ledwie weszłam, by dokonać ekspertyzy. Napięcie w jego głosie sprawiło, że aż się zatrzymałam.

Rzadko kiedy ekscytował się wiekowymi książkami. Raczej tylko wtedy, gdy chodziło o bardzo znany manuskrypt. Poza tym, co nie dziwiło absolutnie nikogo, zdecydowanie bardziej interesowała go broń. Szacunek rezerwował dla zabytkowych pistoletów i strzelb. Dla tych wszystkich muszkietów, które po jednym wystrzale nabijało się przez kolejne dziesięć minut. Tych samych, które ojcowie założyciele mieli na myśli, wpisując do konstytucji drugą poprawkę. A tu proszę, wyjątkowo zainteresowała go beletrystyka.

- To jest...?

Bez słowa wskazał arkusz na stole. Ominęłam rozwalonego Cosimo, podeszłam, by przyjrzeć się uważnie, i głośno zaczerpnęłam tchu.

- Czy to... nie może być.

- Owszem.

Poczułam dreszcz na plecach. Wbrew temu, jak pieszczotliwie nazywano mnie w antykwariacie McManamanów, nie uważałam się za "zapaloną książkarę". Do pracy z rzadkimi wydaniami trafiłam tak samo, jak Alicja do króliczej nory: przez przypadek. Potrafiłam docenić porządne rzemiosło, ale rzadko kiedy sikałam w majtki na widok cennego pierwszego wydania albo okazu kolekcjonerskiego.

Teraz jednak wyglądało na to, że to idealny moment, by założyć pieluchę.

- Jakim cudem zdobyłeś stronę z Biblii Gutenberga?

- Wyprzedaż spadkowa. Tłukłem się aż do Custer w Dakocie Południowej. Nieboszczyk był kolekcjonerem, ale synowie po prostu chcieli się wszystkiego pozbyć. Kupiłem to za grosze.

Zaschło mi w ustach, gdy wpatrywałam się w blat. Przed Biblią Gutenberga większość ksiąg przepisywano w pocie czoła, a konkretnie zajmowało to długie godziny mnichom w klasztorach. Aż w XV wieku Gutenberg wymyślił ruchomą prasę. Do naszych czasów zachowało się kilka egzemplarzy Biblii, które wydrukował, jednak to, co z nich do dzisiaj zostało, trafiało z jednego prestiżowego domu aukcyjnego do drugiego, ewentualnie, w formie obustronnie zadrukowanych stronic, do kolekcjonerów.

Pochyliłam się nad blatem. Moją uwagę zwrócił tekst czerwonym atramentem.

- Rubrykacja. Ja pierdolę.

- Nie przy Biblii.

Uśmiechnęłam się.

- Chciałoby się, Morty.

- To autentyk? Strasznie mi zależy, żeby to był autentyk.

I znowu to napięcie. Odwróciłam się do niego.

- O co chodzi?

- O nic.

- Mortimer, o co chodzi?

Jego wahanie trwało zaledwie kilka sekund.

- Nie jest dobrze.

- Jak to?

- Antykwariat... akurat teraz przydałoby nam się trochę gotówki.

- Co, interesy źle idą?

Odwrócił wzrok.

- Lepiej, niż kiedy przejmowałem ten biznes, to na pewno.

- No więc...?

- Po prostu mamy... mniejsze zadłużenie.

- Jak to możliwe? Ciągle coś sprzedajesz i...

- Mamy gigantyczne koszty.

Zamrugałam z niedowierzaniem.

- Skoro potrzebujesz pieniędzy, poproś mamusię i tatusia i...

- Matka i ojciec, jak oczekują, by się do nich zwracać, najbardziej na świecie chcieliby pozbyć się czegoś, co od ponad dziesięciu lat tylko generuje koszty. Musiałem ich błagać, by nie sprzedawali antykwariatu, a i wtedy pozwolili mi go poprowadzić tylko pod warunkiem, że wkrótce zacznie przynosić dochody. Co, na wypadek gdybym nie wyraził się jasno, dotąd nie nastąpiło. Ze względu na koszty.

- Więc zredukujmy koszty...

- Już to zrobiłem, Vero. Elias praktycznie nie ma żadnych godzin w tym miesiącu.

- Och. - Zakładałam, że skoro to jego ostatni rok studiów, po prostu nie ma czasu pracować w każdy weekend.

- Może będę musiał go zwolnić. A także ograniczyć godziny Sybil przy konserwacji. Jedyną osobą zatrudnioną na pełny etat, a tym samym generującą największe koszty, jest Wanda, więc muszę...

- Nie.

- Tak.

- Wanda jest tu od zawsze.

- Ale już mnie na nią nie stać. - Przeczesał włosy palcami. - Mam na głowie pożyczkę, którą wkrótce trzeba będzie spłacić, i jeżeli nie wyczaruję skądś takiej sumy...

- Ile?

Westchnął głośno. Ogarnęła mnie irytacja, że nie jest szczery w kwestii antykwariatu, która zaraz jednak ustąpiła myśli, że w sumie nie miałby powodów, by się tym ze mną dzielić. Przecież nigdy nie pytałam o jego sytuację. Zapewne nie miał nawet pojęcia, jak bardzo przywiązałam się do tego miejsca. Przecież tylko tu pracowałam.

- Posłuchaj, po prostu powiedz mi, że to oryginał. Błagam cię, Vero.

Podniosłam więc kartę i zaczęłam studiować dwie kolumny równomiernie rozmieszczonego łacińskiego tekstu. Soczysty, głęboki czarny tusz gotyckiej czcionki okalała iluminacja w kształcie wijącej się winorośli. Gdy uniosłam arkusz pod światło, bez trudu dostrzegłam linie sitowe. Mimo tego mój żołądek zawiązał się w supeł.

- Niewiarygodne - szepnęłam i natychmiast pożałowałam moich słów, gdy zobaczyłam, jak Mortimer z ulgą opuszcza ramiona, więc natychmiast dodałam: - W tym sensie, że w życiu nie widziałam równie doskonałego fałszerstwa.

Jego oczy przepełniał zawód. Ja miałam ochotę śmiać się histerycznie, ale Morty dopiero co wspominał, że zwolni Wandę, a w tym akurat nie było nic zabawnego.

- Ktokolwiek to podrobił, zadał sobie mnóstwo trudu, by zdobyć papier szmaciany, zadbać o format docięcia zgodny z epoką Gutenberga i odpowiednią tłustość atramentu. Ta kursywa na początku wiersza? Wyższa szkoła jazdy. Rozumiem, dlaczego ekspert dał się nabrać, zwłaszcza jeśli proweniencja była czysta. Ale ten fragment tutaj? Litery są jakby zbyt ostre. Brak wgłębień w papierze, brak jakichkolwiek przebarwień, brak linii pomocniczych... To naprawdę mistrzowsko wykonana replika. Nie ma żadnych oczywistych błędów. Czerwone flagi to w tym przypadku to, czego brakuje. Nie mam pojęcia, dlaczego fałszerz nie postawił kropki nad "i". Przykro mi, Mortimerze.

Ukrył twarz w dłoniach.

- Kurde. A już miałem chętnego kolekcjonera.

- Kogo?

- Cromwella.

- Tego dupka. - Baron naftowy z Michigan. W jego oczach antyki stanowiły jedynie dość oryginalny sposób dywersyfikacji zasobów. Do tego kiedyś poklepał Roxanne po tyłku na przyjęciu. Rzyg.

- Może to dupek, ale z pieniędzmi - mruknął Mortimer.

- Tu nie ma miejsca na "ale". Między jednym a drugim jest wyraźny związek przyczynowo-skutkowy. Może powinniśmy sprzedać mu fałszywkę. Dobrze mu tak.

To był żart, może mało zabawny, zrodzony z rozczarowania i frustracji. Zapomniałam o nim, gdy tylko odłożyłam stronicę.

Mortimer nie zapomniał.

Czekał na mnie następnego ranka. Znowu. Akurat wychodziłam z miniaturowego kantorka, który dzieliłam z dwójką innych doktorantów.

Wręczył mi parujący kubek i malutką brązową torebkę. Gdy zajrzałam do środka i zobaczyłam drożdżówkę z serem, domyśliłam się jego intencji.

- Moja odpowiedź brzmi nie - oznajmiłam stanowczo.

- Przecież nawet nic nie powiedziałem...

- Kiedy facet przynosi mi... - nabrałam powietrza - kasztanową latte... dzwoniłeś do Roxanne, żeby zapytać, co zamawiam?... to albo chce mnie namówić na trójkąt, albo na fałszerstwo, czyli czynność niezgodną z prawem, która wiąże się z ryzykiem dwudziestoletniej odsiadki, a nie mam ochoty spędzić tyle czasu w celi sąsiadującej z twoją.

- Vero. - Przełknął ślinę. - Słuchaj, albo to, albo antykwariat nie przetrwa.

Zmarszczyłam brwi, bo od dwudziestu czterech godzin analizowałam rewelacje Mortimera i doszłam do wniosku, że dramatyzuje.

- Nie wierzę.

- Mam dowody.

- Czyżby?

- Pokażę ci księgi rachunkowe. Wszystkie. Sama się przekonasz.

Pokazał. Przekonałam się. I wtedy z mojego "nie" zrobiło się "tak".

Zajęło to tygodnie. A dokładnie dwanaście tygodni.

Zgodziliśmy się, że najlepiej będzie posłużyć się sfałszowaną stronicą jako podstawą. Zawsze można ją było nieco poprawić, a zatem nie trzeba by fabrykować pochodzenia. Co ważniejsze, na wypadek gdyby nas (co wielce prawdopodobne) przyłapano, moglibyśmy spokojnie się wyprzeć: "Nas także oszukano". Wyobrażałam sobie, jak Mortimer tłumaczy to wychudzonemu policjantowi, którego ściągnięto z drogówki, by się nami zajął: "Pieprzeni dranie z Dakoty Południowej. Zawsze na miejscu przestępstwa".

Szkopuł w tym, że nie miałam absolutnie żadnego marginesu błędu. Spędziłam całe tygodnie na uczeniu się, jak tworzyć minimalne wgłębienia w strategicznych miejscach, jak wprowadzać celowe niedoskonałości w pociągnięciach pędzla przy rubrykowaniu i jak wiarygodnie postarzać papier.

Przestępstwo nie było mi obce, szczyciłam się dość płynną moralnością, ale miałam zasady, których nie chciałam złamać. Już sam fakt, że jako historyczka sztuki zamierzałam wykorzystać wiedzę, by skalać rynek zabytkowego księgarstwa tandetnymi podróbkami, był okropny. Zwłaszcza że towarzyszyła mu zdrowa dawka wyrzutów sumienia. Wciąż jednak mieścił się w akceptowanych przeze mnie granicach moralnych, elastycznych jak guma do żucia, głównie dlatego, że zapewniał byt moim przyjaciołom. Antykwariat tkwił w poważnych tarapatach, a ten idiotyczny pomysł miał go uratować, a przynajmniej dać wszystkim zainteresowanym rok lub dwa na znalezienie innej pracy.

Owszem, to było nie w porządku.

Owszem, i tak to zrobiłam.

Starałam się jednak ograniczyć szkody.

- Żądam prawa weta. - Wymusiłam na Mortimerze przysięgę, wymachując mu przed nosem palcem wskazującym. - Chcesz to sprzedać Cromwellowi albo komuś jego pokroju, jakiemuś wściekle bogatemu dupkowi, który ma w dupie historię sztuki? Proszę bardzo. Ale nie będziemy oszukiwać autentycznych kolekcjonerów, żeby pozbawiać ich oszczędności życia...

- Masz prawo weta - obiecał Mortimer z powagą.

- Przysięgnij.

- Przysięgam. Na moją duszę.

Do tego, ma się rozumieć, dochodził mój wewnętrzny głos, który przypomniał mi, że naprawdę jestem córką moich rodziców i na pewno nie podmieniono mnie w szpitalu. To cząstka mnie, która upajała się dreszczem czegoś zakazanego, która chciała się przekonać, jak daleko uda mi się zajść dzięki własnym sztuczkom, własnej harówce. Ta część to też byłam ja - może nawet bardziej ja niż jakakolwiek inna.

Więc ćwiczyłam. I choć nie byłam przekonana, czy wierzę w życie pozagrobowe, mamrotałam pod nosem: "Nie patrz na to, Grace". Doskonalenie moich umiejętności sprawiało jednak, że czułam się bliżej niej niż kiedykolwiek, odkąd odeszła. Ale w sumie zawsze wspierała moje artystyczne ciągoty. W ciągu kilku minionych lat zeszły na dalszy plan. Ustąpiły nauce, analizie, krytyce, zrozumieniu i pochłanianiu dzieł innych. Fakt, że znowu pracuję z materiałami, że coś produkuję, tworzę, ekscytował mnie w stopniu, którego nie przewidziałam.

Tak więc odkrywałam aspekty mnie, o których zapomniałam. Dowiadywałam się wszystkiego, co możliwe na temat stronicy. Brnęłam przez łacińskie słowa, mrużyłam oczy nad kanciastymi, ozdobnymi literami i nauczyłam się na pamięć każdego pociągnięcia pędzlem. Szukałam nawet tłumaczenia, przekonana, że skoro spędzę tyle czasu nad jedną kartką, powinnam przynajmniej wiedzieć, o czym opowiada. Jak się okazało, był to fragment Księgi Kapłańskiej. Zawierała... cóż, mnóstwo rzeczy. Ale jedno zdanie w szczególności zapadło mi w pamięć: "Niezależnie od tego, czy to wy, czy cudzoziemcy mieszkający wśród was, nikt nie będzie spożywał krwi".

- Bogu dzięki, nikt z nas nie ma takiego zamiaru, co? - zwróciłam się do Cosimo.

Przez dłuższą chwilę przyglądał mi się bez mrugnięcia okiem.

Fałszerstwo zakończyłam mniej więcej z upływem jesiennego semestru mojego czwartego roku na uniwersytecie. Za kilka tygodni musiałam przedłożyć pierwszy projekt pracy doktorskiej i właściwie nie miałam głowy do niczego poza nauką. A jednak, kiedy Mortimer poleciał z podrabianą stronicą do Cromwella, przez dwa bite dni wstrzymywałam oddech.

Widzisz, Grace? Może i jestem nierozsądna, ale nie głupia. Potrafię się bać.

Trzeciego dnia zadzwonił telefon.

- Jego eksperci wszystko potwierdzili.

- Ile?

Chwila ciszy.

- Dziewięćdziesiąt tysięcy, Vero.

Powietrze uciekło mi z płuc. Przyciągnęłam kolana do piersi i siedziałam tak przez długie minuty, a duma, radość, przerażenie i ulga wypełniały mnie na zmianę.

Więc tak, tak to się zaczęło. Oczywiście, naszym największym błędem było założenie, że tak właśnie się skończy.

Bardzo szybko przekonaliśmy się, że pieniądze mają to do siebie, że im więcej ich wydajesz, tym szybciej się kończą. Aż przychodzi moment, gdy musisz zarobić ich więcej. Co za pech.

Przez kilka miesięcy antykwariat był bezpieczny, a potem fundusze znowu się skurczyły. Zgadzaliśmy się z Mortimerem, że tylko idioci w kółko kuszą los i że jeden łut szczęścia praktycznie nigdy nie gwarantuje, że wszystko znowu się uda. Ale w zaistniałych okolicznościach... Gdybyśmy trzymali się planu, zapewne wcale nie opowiadałabym tej historii.

A przecież przedsięwzięliśmy środki ostrożności. W antykwariacie nikt nie miał pojęcia, co robimy, nie chcieliśmy, by byli uznani za współwinnych. Żadne z kolejnych fałszerstw nie było równie spektakularne i lukratywne jak to pierwsze. Pilnowaliśmy się, by działać w ramach określonych zasad. Żadna nasza fałszywka nie powstała od zera. Każda replika miała sprawdzone źródło.

- Nie tworzymy nowych kłamstw - stwierdził pewnego dnia Mortimer obronnym tonem, podczas gdy ja zapytałam tylko, od jak dawna kawa stygnie w termosie. - Po prostu... wykorzystujemy cudzą nieuczciwość.

Było w tym dużo prawdy. Postrzegałam fałszerstwa jako moje ulubione przestępstwa - bez ofiar. Głębokie kieszenie wściekle bogatych kolekcjonerów, którzy kupowali nasze dzieła, nie zasługują na ten status. Była to po prostu banda bezdusznych typów, którzy łożyli na cele dobroczynne tylko po to, by zmniejszyć swoje podatki.

Więc podrabiałam dalej. Wczesny zapis wypraw kapitana Jamesa Cooka po Pacyfiku. Wielki Gatsby, ale bez obwoluty. Trzecie wydanie O powstawaniu gatunków. Szesnastowieczny francuski grymuar, pełen niepokojących rysunków przedstawiających groteskowe, demoniczne istoty. Autograf Johna Adamsa ukryty pod ekslibrisem, tylko po to, żeby wywindować cenę jakiegoś atlasu.

Im więcej pracowałam, tym większą wiedzę gromadziłam i stawałam się coraz lepsza w mojej robocie. W moim ciasnym i w sumie dziadowskim mieszkaniu znajdowała się spora garderoba, którą wypełniłam metalowymi półkami i biurkiem uratowanym ze śmietnika, i z pewną dumą zaczęłam nazywać to miejsce swoim "atelier". Nawet kiedy akurat nie pracowałam nad żadną repliką, spędzałam długie godziny na rubrykowaniu niebieskim i czerwonym atramentem, szlifowaniu wiedzy o światłorzeźbie, ćwiczeniu kontrolowanych przesunięć druku i dawnych introligatorskich technik oprawy.

Z perspektywy czasu to były dobre dni. Ale także początek mojego końca.

Mortimer: Sprzedaż spadkowa.

Tak napisał w esemesie na kilka tygodni przed rozpoczęciem jesiennego semestru mojego ostatniego roku studiów doktoranckich.

Tamtego ranka obudziłam się dziwnie zmęczona, z metalicznym posmakiem w ustach i głową ciągle pełną snów, których nie mogłam sobie przypomnieć.

Mortimer: Masz czas?

Miałam. Miałam też mnóstwo piegów i skórę ozłoconą słońcem podczas pojedynczych dni, które spędzałam w domku nad jeziorem z Roxanne i Rorie. Popołudnia ciągle były słoneczne, nawet upalne. Noce gwiaździste i rześkie. Jedyną oznaką nadciągającej jesieni były coraz większe tłumy studentów, powoli napływające na kampus.

Vero: Kto umarł?

Mortimer: Pewna kobieta. Wiem o niej tylko dlatego, że kilkadziesiąt lat temu weszła w posiadanie Pierwszego Folio. Sprzedała go, gdy przerzuciła się na kolekcjonowanie monet, ale być może zostawiła coś godnego uwagi.

"Coś godnego uwagi" to bezpieczne określenie, którym posługiwaliśmy się w nieszyfrowanej komunikacji pisemnej. Mogło oznaczać skrzynię pełną skarbów, magiczne fasolki, a także tani manuskrypt, z którego można zrobić coś nieprzyzwoicie drogiego.

Vero: Gdzie?

Mortimer: Dwadzieścia minut drogi stąd. Możemy wyruszyć koło piątej?

I tak wsiadłam do jego Nissana Altimy, patrząc prosto przed siebie na malowniczą vermoncką autostradę, by zminimalizować objawy choroby lokomocyjnej, i dumałam o tym, że choć znaliśmy się od czterech lat i razem dokonaliśmy więcej niż jednego przestępstwa, nadal nie byliśmy w stanie uniknąć niewygodnej ciszy. Bardzo to niezręczne.

Wiekowy kamienny dom okazał się neogotycką potwornością. Zazwyczaj podobają mi się stare budowle, ale ściany z polnych kamieni i strome szczyty emanowały opresyjną ciszą, która sprawiała, że włosy stawały mi dęba na karku. Syndyk, który stał przy drzwiach, uniósł brew na widok moich postrzępionych jeansowych szortów i koronkowej bluzki. Przeszło mi przez myśl, że nie miałabym nic przeciwko, gdyby uznał, że nie jestem odpowiednio dobrze ubrana, by wziąć udział w wyprzedaży. Jednak znał Mortimera i w końcu pozwolono mi wejść, bym obejrzała doczesne skarby pani Loretty Lefebvre. A te były liczne i wyeksponowane z brakiem jakiejkolwiek konsekwencji.

- To się nazywa eklektyczny umysł - mruknęłam, wpatrzona w lampę w kształcie muchomora.

- Miała kupę kasy - odparł Mortimer, jakby to wszystko tłumaczyło.

Mój wzrok padł na wyjątkowo paskudne putto, czyli amorka z brązu, i aż się wzdrygnęłam.

- Może aż za dużo.

Oprócz nas była tu zaledwie garstka ludzi. Wędrowaliśmy z Mortimerem po pokoju, wymieniając komentarze na temat prawdopodobnie fałszywych figurek z terakoty, zagranicznych znaczków pocztowych i pożółkłej czaszki oposa, łypiącej na nas z wnętrza zakurzonej szklanej gabloty. Zanim wypatrzyłam kamień runiczny z Kensington, długie cienie zdążyły zabarwić pokój na żółtozłoto.

- Nie do wiary. - Ze śmiechem potrząsnęłam głową.

Była to tandetna podróbka, zapewne kupiona w muzealnym sklepiku z upominkami. Wszak oryginalny kamień runiczny z Kensington był sam w sobie mistyfikacją; wyciętą w szarogłazie płytą, którą dziewiętnastowieczny farmer z Minnesoty usiłował wcisnąć światu jako dowód na to, że dawno, dawno temu do Ameryki Północnej dotarła nordycka ekspedycja. Mimo wszystko było coś urzekającego w replice, która nawet nie usiłowała udawać oryginału. Podróbka była tak naiwna, że musiałam się pochylić, by dokładnie przyjrzeć się ostrym liniom rytów i zwietrzałej fakturze kamienia.

- Alfabet runiczny jest fascynujący - mruknęłam, gdy Mortimer stanął za mną. Dał sobie spokój z szukaniem ukrytych skarbów i od dobrych dziesięciu minut nie odrywał wzroku od telefonu. - Szkoda tylko, że zawłaszczyły go wszystkie nazistowskie ruchy pod słońcem.

- Wikingowie też nie byliby zachwyceni, jak się domyślam, o ile mi wiadomo - mruknął głos za moimi plecami.

Tyle że głos nie należał do Mortimera. Był za niski i miał brytyjski akcent.

Odwróciłam się gwałtownie. Moim oczom ukazała się szeroka klatka piersiowa w czarnej koszuli i grafitowej marynarce. Chcąc zobaczyć twarz, profesjonalnie musiałam powędrować wzrokiem dobrych kilkanaście centymetrów do góry, a to w moim wykonaniu rzadkie zjawisko, nieważne, czy chodzi o kobiety, czy o mężczyzn. Zupełnie bezwiednie zarejestrowałam niemal kamienną strukturę kości, ciemne włosy zmuszone do posłuszeństwa wzdłuż obsesyjnie prostego przedziałka, głęboko osadzone zielone oczy: chłodne, badawcze.

Wiking, pomyślałam.

Nie, to nie była moja myśl. To słowo padło z jego ust zaledwie kilka sekund temu. A teraz powtarzał je, z akcentem, który przywodził na myśl krykieta i rodowe herby.

- Szlaki handlowe wikingów łączyły Europę i Azję. Było to społeczeństwo dość zróżnicowane pod względem rasowym, a zatem trudno w ich wypadku odwoływać się do zwolenników białej supremacji. Nie żeby wierność historyczna miała dla nich jakiekolwiek znaczenie. - Mówił łagodnie, wyraźnie, przeciągał samogłoski, a jego głos miał w sobie hipnotyzującą głębię, która niewiele miała wspólnego z samą barwą.

Nawet teraz, po tak długim czasie, nie potrafię wytłumaczyć, dlaczego tak na mnie zadziałał. Oczywiście spróbuję: czułam się, jakbym słuchała go całym moim ciałem, więzadłami, szpikiem. Jego słowa i jego spojrzenie rezonowały wewnątrz moich kości jak milion trzepoczących skrzydeł.

Serce biło mi coraz szybciej, nie mogłam pozbyć się wrażenia, że słyszy, jak wali. Instynktownie cofnęłam się o krok, aż poczułam na udzie kant stołu i musiałam się zatrzymać.

Ani na sekundę nie odrywałam wzroku od jego gładko ogolonej twarzy - młodej, ale nie chłopięcej. Prawą stronę czoła przecinała mała blizna po dawnym skaleczeniu, wyblakła i różowa. Dwa kolejne ślady znaczyły prosty, długi nos i rzeźbiony podbródek. Najgłębsza biegła grzbietem prawej dłoni, którą wyciągał w moją stronę.

- Doktor Viktor Ashworth - przedstawił się uprzejmie. - Wykładam historię na Uniwersytecie Rockhaven. Dzień dobry.

Wpatrywałam się w jego palce. Nieruchome. Poczułam niepokój.

Skinęłam głową. Dlaczego czułam niepokój? Był idealnie uprzejmy. To zwykły facet, starszy ode mnie o kilka lat, który wdał się w pięciominutową rozmowę dla zabicia czasu. Albo może, żeby zaciągnąć mnie do łóżka. Choć nie przypominał typów, którzy zazwyczaj zwracali na mnie uwagę - zbyt grzeczny, by zainteresować się kimś, kto ma piercing uruchamiający na ogół wykrywacze metalu. Drobiazgowy, wycofany. Pewnie wkurzało go, że tak bezceremonialnie żuję gumę, patrząc mu prosto w oczy. Ale to nie czyniło z niego zagrożenia, prawda?

Koniec końców wszystko sprowadzało się do mojej instynktownej reakcji na niego, dziwnego uczucia w żołądku, że rozkłada mnie na czynniki pierwsze i ocenia. Nie chciałam ani chwili dłużej być na linii jego wzroku. I tyle.

- Bardzo mi miło - odparłam odruchowo, nie uśmiechając się i nie podając swojego nazwiska. - Przepraszam, ale mój chłopak już pewnie mnie szuka. O, jest.

Ominęłam typa szerokim łukiem. Kątem oka widziałam, jak skinął głową, raz, z ostrą precyzją, i splótł dłonie za sobą. Czułam, że odprowadza mnie wzrokiem, stłumiłam odruch, by puścić się biegiem lub by się odwrócić, żeby nie widział moich pleców.

- Tu jesteś. - Mortimer stukał w wyświetlacz telefonu i nawet nie podniósł wzroku.

- Musimy iść - szepnęłam.

- Tak, widziałem, sam chłam. Jeszcze tylko rzućmy okiem na pomieszczenia, w których...

- Musimy iść. Natychmiast.

Gdyby zapytał dlaczego, nie byłabym w stanie podać konkretnego powodu. Ale mój wewnętrzny alarm szalał. Mortimer skinął głową bez słowa sprzeciwu, starając się dotrzymać mi kroku, mimo mego wyraźnego niepokoju.

- Vero, co...?

- Później. - Przyspieszyłam kroku.

To coś nowego w moim wykonaniu, by działać bez wyraźnej przyczyny. Polegać na instynkcie. Z drugiej strony, mój instynkt jeszcze nigdy nie zareagował tak gwałtownie. Gdy dotarliśmy do samochodu Mortimera, odetchnęłam z ulgą.

Póki nie usłyszałam kroków na żwirze.

- Otwieraj - syknęłam, chwytając klamkę od strony pasażera.

- Staram się. Czasami guzik się zacina i...

- Pani Mercer - rozległ się nieznany głos. Męski. Akcent cudzoziemski, ale nie brytyjski.

To nie był ten facet od kamienia runicznego. Dziwne, ta myśl sprawiła, że kamień spadł mi z serca.

- Możemy prosić na chwilę?

- Nie. - Nie odwróciłam się.

Ale wtedy zauważyłam drugiego mężczyznę. Wysokiego, bladego, w ciemnych okularach przeciwsłonecznych. Zbliżał się za plecami Mortimera, od drugiej strony Nissana.

- Pani Mercer - powtórzył pierwszy. - Chcielibyśmy zamienić z panią kilka słów. I tak naprawdę nie ma pani żadnego wyboru.

Dopiero wtedy dotarło do mnie, w jak czarnej jesteśmy dupie.

zapraszamy do zakupu pełnej wersji.