Chrobry zmienia kurs - Bogdan Justynowicz
12.99 zł

Reflow text when sidebars are open.
Prosta linia kilwatru płynnie wygięła się w łuk.
- Tak trzymać! - błyskawicznie pokwitował głos ze sterówki. A po sekundzie, z lekkim wahaniem dodał: - Panie kapitanie, przepraszam, na cieśniny idziemy, nie na kanał?
Kapitan Pacewicz dobrodusznie, cierpliwie, z kresowym akcentem do mikrofonu: - Człowieku, ufaj pierwszemu po Bogu, jak powiedziane jest. Twój kapitan się nie myli: "Chrobry" zmienia kurs, maszerujemy na Sund.
Przedni maszt statku wbity w środek czerwonego, słonecznego dysku. Sześć motorów najnowszego transatlantyku GAL-u gna statek na północny zachód. Mur ludzki przy burtach, relingach, na wszystkich otwartych pokładach statku żywy i poruszony w chwili pożegnania, przerzedza się z każdą chwilą. Pozostało na miejscu paru samotników, kilka par zapatrzonych w błękitnie pokarbowaną blachę morza, jakiś dobrze odżywiony gentleman z gromadką dzieci celujących okruchami w stada skwierczących mew...
Poza tym, nie znikał w swoich kabinach spory i zwarty tłumek mężczyzn. Większość stanowili ludzie zupełnie młodzi, co najwyżej w średnim wieku, jedynie kilku miało głowy siwe lub szpakowate. Gdy stali tak razem, grupą, młodzi, zdrowi, trzymający się - można by rzec - po wojskowemu, pod jednym względem robili wrażenie nader dziwne: ubrani byli niezwykle nonszalancko, ba, niestarannie i byle jak. Na każdym z nich, bez wyjątku, ubranie leżało nie tak, jak trzeba, zestaw garderoby u niektórych był już zupełnie fantazyjny. I tak, zaciekawione spojrzenia pasażerów przyciągały: a to za krótki rękaw marynarki, a to za długa nogawka, a to za luźny lub wyraźnie dławiący kołnierzyk koszuli. Jakby wszyscy w największym pośpiechu, bez przymiarki i spojrzenia w lustro, powkładali na siebie te ubrania.
Z rzadka odzywając się, patrzyli w stronę zamglonej, białej Gdyni, zachodzącej niebiesko na horyzoncie Kamiennej Góry i - wydawało się - jeszcze gdzieś dalej. Ktoś grał na organkach.
- Dumka Dworzaka - zauważył stojący obok kapitana dr Abramowicz, lekarz okrętowy, chirurgiczna sława i pływająca encyklopedia muzyki. Od czasu do czasu dolatywał też aż na mostek wybuch gromkiego śmiechu - mieszanina czarnego humoru z młodzieńczym optymizmem i wigorem.
W setkach kabin ruch, ludzie starają się rozlokować jak najwygodniej przed podróżą. Do Rio - docelowego portu statku - jest siedem tysięcy mil z okładem. Pasażerki niezmordowanie zadają stewardesom wciąż te same pytania dotyczące funkcjonowania kurków w łazience, naciskania guzików wprawiających w ruch urządzenia klimatyzacyjne czy wzywających pokojówkę. Załoga hotelowa - ona przede wszystkim - przeżywa najgorętsze godziny.
W żółtej od lamp perspektywie maszynowni wielu ludzi wpatrzonych w zegary i światełka, maszyny pracujące pełną mocą spisują się tak dobrze, jak na pierwszych manewrach w morzu.
- No, panowie moi, płyniemy. A pan inżynier zadowolony?
Inżynier Zygmunt Kuske uśmiechnął się w odpowiedzi kapitanowi: - Najzupełniej. Gdyby tak wszystkie sprawy szły jak moje konie mechaniczne, spałbym spokojnie.
I znów z lekkim powiewem bryzy dobiegła smutna fraza wygrywana na harmonijce.
- Słyszycie? Rozumiem ich tak dobrze, jakbym sam był w sytuacji tych ludzi. - I po chwili namysłu doktor dorzucił: - I nie jest to zwyczajne współczucie, to jest, proszę was, sprawa przeczucia...
- Daj pan spokój przeczuciom - zareplikował bez przekonania któryś z oficerów i wywiązała się ogólna rozmowa na temat, który nurtował wszystkich.
- Od marca nasze transatlantyki stały się w pewnym sensie transportowcami czechosłowackiej armii.
- Ilu Czechosłowaków mamy na "Chrobrym"?
- Trzystu. Przeważnie oficerowie i podoficerowie wojsk pancernych, technicznych, lotnicy...
Uczestnicy dialogu bez wyjątku aprobowali stanowisko władz. Rząd Rzeczypospolitej nie mógł już nie dostrzegać brunatnej chmury od zachodu i południa. Między innymi, w konsekwencji wzrastającego od chwili kapitulacji Czechosłowacji napięcia między Warszawą a Berlinem, statki polskie przewiozły do Szwecji lub bezpośrednio do Francji kilkanaście grup wyszkolonych żołnierzy, oficerów i specjalistów wojskowych - uciekinierów z zajętej przez Niemców Czechosłowacji. Oni to formowali kadrę oddziałów wojskowych przy emigracyjnym rządzie Benesza we Francji.
- Nie trzeba być konowałem, by wiedzieć, że ci młodzi i zdrowi chłopcy nie mogliby się czuć ani dobrze, ani bezpiecznie, gdybyśmy mieli przechodzić przez Kanał Kiloński - wtrącił doktor.
- Niewykluczone, że na nabrzeżu oczekuje ich sznur samochodów, ma się rozumieć dobrze okratowanych...
- Tak jest, panowie oficerowie - podchwycił Pacewicz - armator został powiadomiony, rozumiecie, przez kogo trzeba, że takiego incydentu można się spodziewać. W dyrekcji powiedzieli mi wyraźnie: incydenty - rzecz niepolityczna.
Metalicznie, powtórzony w dziesiątkach głośników, rozległ się gong na pierwszą w dziewiczym rejsie kolację.
- Nu, morskie wołki, czas się posilić! Maszyny nadrobią czas, wy nadrabiajcie minami i bawcie pasażerki. W porządku. I rozkład będzie uszanowany i Czechosłowaków uratujemy.
Grupka biało ubranych oficerów schodzi z mostku.
Jeszcze widać latarnię Żeromskiego. Kilkanaście lornetek przylgnęło do uzbrojonej w szklaną przyłbicę baszty. Słońce dokładnie nad wodą roztapia w czerwieni dziób statku. Kładzie przed nim oślepiającą żywiczną kładkę, po której "Chrobry" wślizguje się lekko na horyzont. Ślad spienionej śrubami wody ginie w sinobłękitnym zmierzchu, jednoczącym wodę i powietrze.
Minęło zaledwie kilka godzin od chwili, gdy 29 lipca 1939 roku o godzinie czwartej po południu "Chrobry" uchwycony przez dwa krępe holowniki, pożegnawszy się trzykrotnym rykiem syreny, opuszczał port gdyński. Rozmazały się szybko powiewające chusteczkami tłumy odprowadzających, przygasł blask i głos trąb orkiestry marynarki wojennej żegnającej hymnem, z balkonu dworca morskiego, odpływających.
Z kabin, już zadomowieni, wychodzili na dźwięk gongu panowie i panie w wieczorowych strojach i toaletach, powoli zapełniały się salony i sale jadalne wszystkich klas.
W najmniej dostępnym zakamarku którejś ładowni, między skrzyniami masła a worami cukru, bezrobotny blindziarz po omacku odwija z płachty "Tajnego detektywa" podróżną wałówkę; za kilka tygodni czeka go nowe życie pod argentyńskim niebem!
Śnieżnobiałe stoły w salonie pierwszej klasy migocą kryształami i srebrem. A nastrój nie jest najlepszy. Nikt z dowództwa statku nie ukrywa, że kurs statku istotnie został zmieniony po to, by zagwarantować bezpieczeństwo grupie uchodźców z Czechosłowacji, przeważnie wojskowych.
Oni to właśnie, przemieszani po większej części z pasażerami klasy turystycznej i załogą, stanowią szczególny przedmiot zainteresowania wszystkich na statku. Na dalszy plan zeszły i nocne morze, i letnia noc, rozjarzony światłami, wypełniony taneczną muzyką transatlantyk. Owszem, ta i owa czarująca i przymilna panienka, hrabianka, córka posła czy latorośl wysokiego urzędnika służby dyplomatycznej, stara się wejść w łaski kapitana i oficerów:
- Panie kapitanie, niedawno oglądałam nasz nowy, wspaniały obraz morski "Pod banderą miłości", był pan - zachwycający w swej roli. Czy można liczyć, że zapozna nas pan ze swoim gospodarstwem, z tym nowym pięknym statkiem?
Kapitan uśmiechając się, zapewniał, że jest na to jeszcze bardzo wiele czasu. Zaabsorbowany innymi myślami udzielał ciekawym suchych, niemal technicznych informacji:
- "Chrobry" przed kilku zaledwie tygodniami zdał ostatnie egzaminy techniczne przed wejściem na służbę. Na piątkę z plusem, tak twierdzą holenderscy stoczniowcy i nasi spece. Możemy rozwijać szybkość do dwudziestu węzłów, to jest prawie czterdzieści kilometrów. Mimo tej szybkości, zdążą państwo, mam nadzieję, ocenić to co możemy wam oferować podczas podróży: salony, bary, jadalnie, kino, kaplicę, sklepy, gabinet fryzjerski, ogród, basen pływacki, czytelnie, windy, pomosty spacerowe...
Mimo wszystko widać wyraźnie, że zwykłe w takich okolicznościach i miejscu: romantyczny nastrój, przelotne flirty, spacery po słonecznych pokładach - ustąpiły miejsca atmosferze napięcia i niepokoju. Wraz z uchodźcami wkroczyła na statek polityka. Jej klimatowi poddali się wszyscy: od eleganckich pasażerek i dandysów, poprzez oficerów i marynarzy do chłopca okrętowego. Język tej polityki był tym razem - w całym tego słowa znaczeniu - zrozumiały dla wszystkich. Nie wymagał tłumaczenia, przypominał polski. Szukano ich towarzystwa, słuchano z zapartym tchem:
- Raczcie wybaczyć nam stroje, panie i panowie - pół żartem, pół serio sumitował się młody Czech, kapitan lotnictwa. - Musieliśmy zdjąć nasze mundury szybko i nagle. Cywilne ubrania nałożyliśmy bez jednej nawet przymiarki, bez obrotu przed lustrem. W największym pośpiechu. Stroje te podarowali nam zresztą wasi rodacy.
- Co zamierzacie?
- Przebrać się za kilka dni znowu. W nowe mundury, we Francji. A dalej... Co będzie dalej, to chyba jasne.
- Na nas nie odważy się nigdy Hitler podnieść ręki! - zarumieniła się z emocji panienka posłówna.
- Wilk, który zakosztował ludzkiego mięsa, nie powstrzyma apetytu - odpowiedział lotnik i umilkł.
- Proszę państwa - intonacją głosu poseł dał do zrozumienia, że jest "dobrze poinformowany" - rząd niemiecki był dotąd upojony sukcesami odnoszonymi bez walki, a nawet bez prób oporu ze strony przeciwnika.
Ktoś wtrącił: - Pijany, zatem nieobliczalny.
- Gdy Niemcy w kilka dni po wkroczeniu do Pragi, wystąpiły z żądaniem przyłączenia do Rzeszy Wolnego Miasta Gdańska i budowy eksterytorialnej autostrady na Pomorzu, usłyszały odpowiedź krótką i stanowczą. Nie! Po raz pierwszy od przejęcia władzy Hitler spotkał się z brakiem uległości. To go otrzeźwi. Pamiętacie państwo, wielką mowę Chamberlaina w Birmingham, w dwa dni po aneksji Czech? "Rzucona rękawica będzie podjęta". A kwietniowa wizyta Becka w Londynie? A późniejsze nieco oświadczenie Daladiera w Izbie Deputowanych? Polska, Anglia i Francja udzieliły sobie wszelkich gwarancji bezzwłocznej i natychmiastowej pomocy w razie zagrożenia. To powinno pohamować największego nawet awanturnika.
- Okazuje się, że nie - ktoś przerwał posłowi tyradę. - Pakt z trzydziestego czwartego roku został nam przez Hitlera jednostronnie wypowiedziany, właśnie pod pretekstem owych umów z Anglią i Francją.
- Co to praktycznie oznacza?
- Prawie nic. Nic nowego. Dotychczasowa brutalność i kłamstwa kanclerza określają doskonale aspiracje niemieckie. Nie skończą się one na Sudetach, Austrii i Czechosłowacji. Gra idzie o panowanie nad Europą, może nad światem. Świat, wydaje się o tym wiedzieć. Można spodziewać się, moim zdaniem, najgorszego.
- Wobec tego, nie chciałbym być w skórze nazistów.
- Na to zgoda. Może przejdziemy do baru? - Zanim towarzystwo ruszyło się, czeski lotnik, jak gdyby w przestrzeń, skierował pytanie:
- Czy wiecie, co to jest konzentrationslager?...
W salonach, jadalniach, barach trwały niekończące się rozmowy z Czechosłowakami. Marynarze, pasażerowie zachłannie brali od nich to, czym ludzie ci byli od nich bogatsi - pierwszeństwem doświadczenia. Pokazywano fotografie, opowiadano o losach bliskich i rodzin, przypominano epizody ucieczki z okupowanej ojczyzny, wspominano czynną życzliwość Polaków wobec uciekinierów.
Wszystko to, podświadomie, przejmowało do głębi słuchających marynarzy. Nastrój przygnębienia był tak wielki, że raz po raz - zwłaszcza w bliskiej okolicy barów - wybuchały piosenki o piwie, Marysi i knedliczkach. Steward przezywany Pelikanem - "ach, smutny mam los", zwykł narzekać, najweselszy i najzłośliwszy człowiek na statku porywał się do zbójnickiej polki. I zaraz potem - płakał autentycznie i rzęsiście na wspomnienie pozostawionej w Gdyni rodziny.
Na redzie w Boulogne wiał silny, zimny wiatr, mżył deszcz. Żołnierze czechosłowaccy schodzili na francuskie holowniki. Na "Chrobrym" pozostawili ludzi zamyślonych i przygnębionych przyjaciół. Kto wie, czy znów nie spotkają się razem: we wspólnym okopie, w czołgu czy samolocie?
- Na zdar!
- Powodzenia!
- Do zobaczenia!
Na statku zrobiło się przestronnie. A raczej pustawo. Tej pustki nie zapełniała ani orkiestra taneczna, ani muzyka z płyt, modne lambeth-walki i tanga.
"Chrobry" znów jest na pełnym morzu, na krótko ukazały się i znikły skrawki "czerwonej" do niedawna Hiszpanii. Przed załogą i pasażerami, zgodnie z rozkładem, jeszcze sześć egzotycznych portów, sześć postojów. Każdy port będzie skrupulatnie wykorzystywaną okazją do wysłania listu, a zwłaszcza kolorowej widokówki do bliskich w kraju. Czy wszystkie te listy dojdą do adresatów?
Tymczasem statek odsłania spacerującym po coraz bardziej nasłonecznionych pokładach, kolejno, kotary horyzontu. Harmonijna, nowoczesna sylwetka statku z wysmukłą częścią dziobową, dwoma masztami, kremowymi nadbudówkami, białymi wpadającymi nieco w błękit burtami okolonymi czerwonym pasem; elegancka sylwetka jakby stworzona dla błękitnych wód i przesłonecznionego powietrza.
Transatlantyk, zupełnie jak na wysyłanych do domów pocztówkach, ustawiał się kolejno na tle wyrastających z oceanu Wysp Kanaryjskich, plaż i parowów Las Palmas na Majorce, na tle przepełnionego statkami portu w Dakarze, górujących nad portem, zabudowanych egzotyczną architekturą tarasów i widocznych w dali żółtych piachów pustyni oraz błyskającej światłami wież radiostacji obok lotniska; i jeszcze 2 765 mil drogi, pokonanych w ciągu ośmiu dni - i znów widokówka nocnego Rio de Janeiro. Na pierwszym planie ognisty krzyż na górze Corcovado, ognista banieczka kolejki pełznącej z miasta na siedmiusetmetrowy szczyt, geometria i chaos rozbieganych, jak podczas pożaru, świateł i reklam nad Avenida de Rio Branco.
Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki