PROLOG

Moje ży­cie od­pły­wa gdzieś

Łzy go­ry­czy mie­sza­ją się z krwią

To, co czy­nię, nie jest sła­bo­ścią

Być może kie­dyś to zro­zu­miesz

Prze­pra­szam

Od­cho­dzę z tego świa­ta

Bo nie było w nim dla mnie miej­sca

Ca­thar­sis, Moje ostat­nie sło­wa

Rok 1988, Kra­ków

Kil­ka ty­go­dni temu po­sta­no­wi­łem się za­bić. Tak, po pro­stu ode­brać so­bie ży­cie. Je­stem jed­nak tchó­rzem, boję się krwi i bólu. Chciał­bym umrzeć spo­koj­nie, od­pły­nąć bez zbęd­ne­go szar­pa­nia się i po­że­gna­nia z ży­ciem. Nie po­tra­fił­bym pod­ciąć so­bie żył i za­snąć w wan­nie peł­nej szkar­łat­nej wody. Wi­dok był­by upior­ny dla tych, któ­rzy zna­leź­li­by cia­ło. Być może po kil­ku dniach by­ło­by już spuch­nię­te i sine. Taki po­mysł mnie prze­ra­ża. Nie lu­bię igieł, ży­le­tek i po­bie­ra­nia krwi. Za­wsze robi mi się sła­bo, i na­wet drob­ne ska­le­cze­nie w pra­cow­ni ar­chi­tek­to­nicz­nej było dla mnie nie­przy­jem­ne, gdy ostra kra­wędź pa­pie­ru prze­ci­na­ła skó­rę. Mogę pro­jek­to­wać skom­pli­ko­wa­ne bu­dow­le i póź­niej w re­al­nym świe­cie nad­zo­ro­wać, czy wszyst­ko idzie zgod­nie z pla­nem, ale mam sła­bość do krwi, więc nie po­de­tnę so­bie żył i tak się nie za­bi­ję.

Miesz­kam w Kra­ko­wie, przy uli­cy Era­zma Jerz­ma­now­skie­go 8. Ob­skur­ny blok z wiel­kiej pły­ty. Małe miesz­ka­nie na par­te­rze, od razu przy wej­ściu do klat­ki. Win­da z me­ta­lo­wy­mi drzwia­mi odra­pa­ny­mi z far­by. Po tylu la­tach już na­wet nie sły­szę tego, jak trza­ska­ją pod­czas za­my­ka­nia. W środ­ku ta­bli­ca z przy­ci­ska­mi, nie­któ­re przy­pa­lo­ne pa­pie­ro­sa­mi. Ostat­ni to je­de­na­ste pię­tro. Tak, je­de­na­ście pię­ter i dach. Czy skok z da­chu był­by sku­tecz­ny? Ra­czej tak. Le­cąc w dół, przez te kil­ka se­kund był­bym świa­do­my, a może ude­rzył­bym w któ­ryś z bal­ko­nów albo w jed­ną z wy­sta­ją­cych an­ten sa­te­li­tar­nych, tra­cąc przy tym przy­tom­ność, i na tym ko­niec. Nie wiem, ale to i tak nie ma zna­cze­nia, prze­cież po chwi­li roz­trza­skał­bym się o as­falt lub płot ogród­ka. Na pew­no za­raz zro­bi­ło­by się zbie­go­wi­sko lu­dzi, któ­rzy w ta­kich chwi­lach na­gle wy­peł­za­ją jak lar­wy ze wszyst­kich stron. Ktoś za­czął­by krzy­czeć, może pła­kać, ale osta­tecz­nie i tak to tyl­ko ludz­ka cie­ka­wość i żą­dza sen­sa­cji. Kogo in­te­re­su­je obce ist­nie­nie? Za kil­ka ty­go­dni nikt nie bę­dzie o tym pa­mię­tał. Z tym ca­łym spek­ta­klem śmier­ci zo­sta­ną je­dy­nie moi naj­bliż­si, i to upo­ko­rze­nie, któ­re będą no­sić w so­bie Ba­sia i dzie­ci, ten wstyd po­wstrzy­mu­je mnie, aby w taki spo­sób ode­brać so­bie ży­cie. Je­ste­śmy z Ba­sią mał­żeń­stwem od szes­na­stu lat. Mamy dwóch sy­nów - Ma­te­usza i Kac­pra. Nie chcę my­śleć, co oni będą czu­li, jak znisz­czę ich mło­dzień­cze ży­cie. Nie sko­czę, tego nie mogę im zro­bić.

Roz­my­śla­jąc, wsze­dłem do kuch­ni, po­dłuż­nej kli­ty, gdzie le­d­wo mie­ści­ły się me­ble ku­chen­ne po le­wej stro­nie, a po pra­wej stół. Gdy ktoś przy nim sie­dział, nie dało się przejść pod okno, gdzie sta­ła lo­dów­ka. Ra­dziec­ki sta­ry złom, któ­ry ja­kimś cu­dem cały czas dzia­łał. Upcha­li­śmy ją tam chy­ba też tyl­ko cu­dem. Czę­ścio­wo blo­ko­wa­ła do­stęp do okna i nie dało się go sze­ro­ko otwo­rzyć. Ba­sia za­wsze do­ko­ny­wa­ła pra­wie nie­moż­li­wych fi­gur gim­na­stycz­nych, aby je umyć kil­ka razy w roku. Na pod­ło­dze były nie­bie­skie pla­sti­ko­we płyt­ki, któ­re pięk­nie lśni­ły - efekt czę­ste­go fro­te­ro­wa­nia. To zno­wu była za­słu­ga mo­jej żony. Ja nie mia­łem cier­pli­wo­ści do ta­kich prac. Nie­ste­ty, miesz­ka­jąc na par­te­rze, mie­li­śmy pod sobą nie­ogrze­wa­ne piw­ni­ce i na­sza pod­ło­ga była za­wsze lo­do­wa­to zim­na. Może la­tem mia­ło to swo­ją do­brą stro­nę, ale zimą da­wa­ło nie­przy­jem­ny ziąb sto­pom.

Na­sta­wi­łem czaj­nik na ku­chen­ce ga­zo­wej. Z szaf­ki wy­cią­gną­łem mój ulu­bio­ny ku­bek z uła­ma­nym uchem, któ­ry kie­dyś do­sta­łem od cio­ci Kla­ry, któ­ra miesz­ka­ła na Ślą­sku i za­wsze śmia­ła się ze mnie pod­czas spo­tkań u nas:

- Eryś, czyś ty zgu­pioł? Pi­jesz ze szol­ki ze uł?ma­nym uchym? Ba­sia, kup mu now?. Niych ci gań­by niy robi.

Ba­sia już daw­no chcia­ła ten ku­bek wy­rzu­cić, ale ja mia­łem do nie­go sen­ty­ment. Kie­dy woda się za­go­to­wa­ła i gwiz­dek dał sy­gnał, że już mogę spo­koj­nie za­pa­rzyć her­ba­tę, wy­łą­czy­łem gaz i gdy wy­cho­dzi­łem z kuch­ni, na­gle coś za­świ­ta­ło mi w gło­wie. A może po pro­stu od­krę­cić gaz? Wło­żyć gło­wę do pie­kar­ni­ka, ogo­lić się ostat­ni raz i w ulu­bio­nym gol­fie, w któ­rym czę­sto pra­co­wa­łem, za­mknąć ostat­ni roz­dział mo­je­go ży­cia. Mar­twi­ło mnie je­dy­nie, że wy­buch gazu może za­bić nie­win­nych lu­dzi, ale im bar­dziej o tym roz­my­śla­łem, tym moc­niej ten po­mysł sta­wał się re­al­ny.

Dla­cze­go chcia­łem się za­bić? Czę­sto mówi się, że lu­dzie po­peł­nia­ją sa­mo­bój­stwo z bez­sil­no­ści. W moim przy­pad­ku to może tyl­ko pew­na część praw­dy. Spra­wy się cza­sem kom­pli­ku­ją, nie pa­nu­je­my nad wszyst­kim i póź­niej splot wy­da­rzeń przy­no­si nam kon­se­kwen­cje, któ­rych nie za­kła­da­li­śmy w naj­czar­niej­szych snach. Od kil­ku lat nie ukła­da­ło nam się z Ba­sią. Mam na my­śli sie­bie, bo wiem, że ona bar­dzo się sta­ra­ła, aby na­sze mał­żeń­stwo się nie roz­sy­pa­ło. Jej ro­dzi­na nie ak­cep­to­wa­ła roz­wo­dów i też wy­wie­ra­ła na nią pre­sję, aby trwa­ła w tym po grób. Bar­dzo czę­sto kłó­ci­li­śmy się o pie­nią­dze, któ­re jako wzię­ty ar­chi­tekt za­ra­bia­łem do­syć do­bre, jak na so­cja­li­stycz­ne wa­run­ki. Do­dat­ko­we fu­chy, któ­re czę­sto się tra­fia­ły, po­zwa­la­ły nam żyć le­piej niż więk­szo­ści na­szych są­sia­dów. Oczy­wi­ście to nie były żad­ne luk­su­sy.

Krzyw­dzi­li­śmy się wza­jem­nie, ra­niąc się sło­wa­mi, któ­re cię­ły jak brzy­twa. Czę­sto wy­po­wie­dzia­ne w ner­wach, po­zo­sta­wa­ły na dłu­gi czas, a kie­dy wy­plu­wa­my je z pręd­ko­ścią ka­ra­bi­nu ma­szy­no­we­go, roz­ry­wa­ją mi­łość na strzę­py. Nie od razu, ale dzień po dniu, ty­dzień po ty­go­dniu. Ba­sia nie umia­ła oszczę­dzać. Była w sta­nie wy­dać każ­dą sumę, jaką bym jej zo­sta­wił. Sta­ra­łem się za­wsze część wy­pła­ty gdzieś ukryć, bo w ban­ku przy tak ogrom­nej in­fla­cji pie­nią­dze nie mia­ły war­to­ści. Ku­po­wa­łem do­la­ry i pró­bo­wa­łem gdzieś je scho­wać: w sza­fie, w ubra­niach czy w ma­te­ra­cu. Ona była jed­nak jak naj­lep­szy de­tek­tyw. Jak pies tro­pią­cy, któ­ry ide­al­nie wy­czu­je ślad.

Mnie iry­to­wa­ło mar­no­wa­nie pie­nię­dzy na tak­sów­ki, któ­ry­mi Ba­sia roz­bi­ja­ła się po Kra­ko­wie, jak­by nie mo­gła po­je­chać au­to­bu­sem czy tram­wa­jem. Za­wsze też mu­sia­ła mieć pięk­ną fry­zu­rę. Wciąż twier­dzi­ła, że nie star­cza jej od pierw­sze­go do ostat­nie­go. Wy­da­wa­ła spo­ro na ubra­nia, bo mu­sia­ła być na­je­le­gant­szą ko­bie­tą na osie­dlu. To aku­rat mi się po­do­ba­ło, ale nie mia­ła umia­ru w ku­po­wa­niu ko­lej­nych su­kie­nek, to­re­bek i bu­tów. Gdy tyl­ko coś rzu­ci­li w Kra­ko­wie na pół­ki, na­tych­miast szła na po­stój tak­só­wek i je­cha­ła na ko­lej­ne za­ku­py. Nie mam po­ję­cia, skąd od razu o tym wie­dzia­ła, ale sys­tem in­for­ma­cji był bar­dzo sku­tecz­ny. Gdy z na­szej odło­żo­nej sumy pie­nię­dzy zni­ka­ły ko­lej­ne bank­no­ty, uda­wa­ła, że nie ma po­ję­cia, jak to moż­li­we. Po­wta­rza­ła wów­czas, że mu­sia­łem źle po­li­czyć i zno­wu cze­piam się jej bez po­wo­du. To mnie do­pro­wa­dza­ło do sza­łu i za­czy­na­ła się kłót­nia, któ­ra mo­gła trwać go­dzi­na­mi.

Na­stęp­ne­go dnia po ta­kiej słow­nej wy­mia­nie ognia nie wra­ca­łem z pra­cy do domu. Po pro­stu szli­śmy pić. Taki by­łem zły, że wy­pi­ja­li­śmy na­praw­dę spo­ro. Czę­sto też ktoś nas za­pra­szał, a przy za­mknię­ciu pro­jek­tów to już były suto za­kra­pia­ne im­pre­zy. Dy­rek­tor na­sze­go biu­ra pro­jek­to­we­go wie­dział, że ma naj­lep­szy ze­spół ar­chi­tek­tów w ca­łej Ma­ło­pol­sce. Pra­co­wa­li­śmy po kil­ka­na­ście go­dzin dzien­nie i przy­my­kał oczy na to, je­śli ktoś z nas zja­wiał się w pra­cy jesz­cze moc­no w kli­ma­cie z po­przed­niej nocy. Ni­g­dy jed­nak nie było żad­nych błę­dów w na­szych pro­jek­tach. Każ­dy wie­dział, że to jest coś, z czym nie mo­że­my na­wa­lić, i moc­no pil­no­wa­li­śmy się na­wza­jem.

Któ­re­goś dnia Ja­nusz, je­den z na­szych klien­tów, bar­dzo wdzięcz­ny za pro­jekt, za­pro­sił mnie do swo­jej wil­li w Wie­licz­ce. Da­rzy­li­śmy się sym­pa­tią i wza­jem­nym sza­cun­kiem. On z suk­ce­sem wszedł w drob­ny biz­nes, na któ­ry w po­ło­wie lat osiem­dzie­sią­tych ko­mu­ni­stycz­ne wła­dze spo­glą­da­ły już co­raz mniej kry­tycz­nie, i fir­ma szyb­ko ro­sła. Spo­tka­li­śmy się we czwo­ro: Ja­nusz z żoną Ju­sty­ną i ja z Ba­sią. To był bar­dzo miły wie­czór i ra­zem z Ja­nu­szem spo­ro wy­pi­li­śmy. W pew­nym mo­men­cie mu­sia­łem od­pro­wa­dzić go do sy­pial­ni, bo już pra­wie sła­niał się na no­gach. Gdy wy­sze­dłem z jego żoną na chwi­lę na pa­pie­ro­sa, za­czę­ła bar­dzo spo­koj­nie py­tać mnie o to, ile wy­pi­jam dzien­nie. Po­cząt­ko­wo mnie to zi­ry­to­wa­ło, ale ona od razu pod­kre­śli­ła, że jest psy­cho­lo­giem i pro­wa­dzi te­ra­pię uza­leż­nień. Na szczę­ście nie było przy nas Basi, któ­ra nie zno­si­ła pa­pie­ro­sów i zo­sta­ła we­wnątrz, ba­wiąc się z psem.

- Eryk - po­wie­dzia­ła spo­koj­nie Ju­sty­na. - Je­steś świa­do­my, że to już nie jest nad­uży­wa­nie al­ko­ho­lu? To już na­łóg, któ­ry może do­pro­wa­dzić do ka­ta­stro­fy.

- Oj tam, prze­sa­dzasz. Wi­dzisz mnie pierw­szy raz i od razu ta­kie oce­ny. Może dzi­siaj wy­pi­li­śmy z Ja­nu­szem za dużo, ale cza­sem po­trze­bu­je­my od­skocz­ni - mó­wi­łem, de­li­kat­nie plą­cząc sło­wa.

- Wiem, że je­steś bar­dzo do­brym ar­chi­tek­tem i ten za­wód też wie­le wy­ba­cza, ale mam po­nad dzie­sięć lat do­świad­cze­nia i wiem, czym to się koń­czy.

- O czym tak w sku­pie­niu roz­ma­wia­cie? - prze­rwa­ła nam Ba­sia, wcho­dząc na ta­ras.

- Ju­sty­na opo­wia­da mi o swo­jej pra­cy - wy­pa­li­łem jak z ar­ma­ty, aby unik­nąć kon­ty­nu­owa­nia te­ma­tu, któ­ry już mnie uwie­rał, ale nie chcia­łem być nie­grzecz­ny dla pani domu.

- To ja może też po­słu­cham, je­że­li mogę. - Ba­sia uśmiech­nę­ła się z prze­ką­sem.

- Do­brze, ale wejdź­my do środ­ka, może na­pi­je­cie się kawy? - za­pro­po­no­wa­ła Ju­sty­na.

- Ja z przy­jem­no­ścią, ale Eryk to już ma dość. Za­raz za­śnie. Na­pij­my się kawy we dwie i bę­dzie­my wra­cać. Już i tak dłu­go u was sie­dzi­my.

Obu­dzi­łem się w tak­sów­ce i Ba­sia od razu za­czę­ła ro­bić mi wy­rzu­ty, że za dużo wy­pi­łem i gdy w tym upo­je­niu za­sną­łem, mu­sia­ła wy­słu­chi­wać od Ju­sty­ny jej ży­cio­wych po­rad na mój te­mat. Do­pó­ki nie pod­je­cha­li­śmy pod nasz blok, prak­tycz­nie nie dała mi dojść do sło­wa. Wy­sia­dłem zi­ry­to­wa­ny, bo nie chcia­łem ro­bić awan­tu­ry przy kie­row­cy, ale gdy we­szli­śmy do miesz­ka­nia, awan­tu­ra była już bar­dzo ostra. W prze­szło­ści zda­rza­ło nam się z Ba­sią szar­pać, ale te­raz, gdy ko­lej­ny raz za­rzu­ci­ła mi, że je­stem al­ko­ho­li­kiem, stra­ci­łem pa­no­wa­nie nad sobą. Po­pchną­łem ją tak moc­no, że po­le­cia­ła na drzwi i zrzu­ci­ła ob­raz ze ścia­ny. Ha­łas obu­dził na­sze­go Ma­te­usza, któ­ry prze­ra­żo­ny sta­nął w drzwiach swo­je­go po­ko­ju. Ba­łem się, że młod­szy Kac­per też się obu­dzi i za­cznie pła­kać. To nas za­trzy­ma­ło, bo nie wiem, do cze­go by wów­czas do­szło. Na­stęp­ne­go dnia przy śnia­da­niu nie od­zy­wa­li­śmy się do sie­bie, a Ba­sia prak­tycz­nie mnie nie za­uwa­ża­ła. Ja­dąc do pra­cy, zro­zu­mia­łem, że pew­na gra­ni­ca zo­sta­ła prze­kro­czo­na. Jed­nak w naj­czar­niej­szych my­ślach nie przy­pusz­cza­łem, że spi­ra­la pi­cia, co­raz więk­szej prze­mo­cy i awan­tur za­cznie się tak szyb­ko na­krę­cać. Nie­ste­ty tak się sta­ło, aż do­szło do tego fa­tal­ne­go w skut­kach dnia, któ­re­go kon­se­kwen­cje spra­wi­ły, iż po­sta­no­wi­łem po­peł­nić sa­mo­bój­stwo.

Nic nie za­po­wia­da­ło tra­ge­dii, gdy ko­lej­ny raz zo­sta­li­śmy po pra­cy w biu­rze i w kil­ka osób za­czę­li­śmy świę­to­wać uro­dzi­ny pier­wo­rod­ne­go syna jed­ne­go z na­szych młod­szych ko­le­gów. Po­cho­dził z Bia­łe­go­sto­ku i czę­sto przy­wo­ził z ro­dzin­nych stron moc­ny jak dia­bli, ale bar­dzo sma­ko­wi­ty bim­ber. Roz­ma­wia­li­śmy o na­szych pro­jek­tach, ko­bie­tach i róż­nych pa­sjach. Ja­koś wy­jąt­ko­wo nikt nie chciał roz­ma­wiać o fa­tal­nej sy­tu­acji w Pol­sce i sza­rej rze­czy­wi­sto­ści koń­ca lat osiem­dzie­sią­tych. Może i na­wet do­brze, bo by­li­śmy w świet­nych hu­mo­rach. Był już póź­ny wie­czór i po­wo­li za­czy­na­li­śmy my­śleć o wyj­ściu, gdy na­gle w drzwiach biu­ra sta­nę­ła Ba­sia. Ni­g­dy nie przy­cho­dzi­ła do mnie do pra­cy, więc tym bar­dziej by­łem za­sko­czo­ny.

- Do­bry wie­czór, pa­no­wie - syk­nę­ła z fał­szy­wą grzecz­no­ścią. - Przy­szłam po­roz­ma­wiać z moim mę­żem.

- Ależ pro­szę, to my wyj­dzie­my na pa­pie­ro­sa. Przy­da nam się tro­chę świe­że­go po­wie­trza - po­wie­dział z uśmie­chem Ra­fał i już chciał wsta­wać, gdy Ba­sia po­wstrzy­ma­ła go sta­now­czym ge­stem.

- Na­praw­dę nie trze­ba, Eryk już i tak koń­czy - po­wie­dzia­ła, wbi­ja­jąc we mnie lo­do­wa­te spoj­rze­nie.

- Ko­cha­nie, ale... - Na­wet nie po­zwo­li­ła mi skoń­czyć.

- Eryk, wyjdź na­tych­miast. Nie mam za­mia­ru ro­bić ci scen przy ko­le­gach. - Ba­sia pra­wie krzyk­nę­ła.

Ra­fał dał mi znać wzro­kiem, że może bę­dzie le­piej, je­że­li wyj­dę, a oni z tymi pa­pie­ro­sa­mi po­cze­ka­ją. Jesz­cze się ocią­ga­jąc, spo­glą­da­łem na Ba­się, któ­ra wy­glą­da­ła, jak­by za chwi­lę mia­ła mnie zmieść z po­wierzch­ni zie­mi. Le­d­wo za­mkną­łem za sobą drzwi, gdy na­sko­czy­ła na mnie:

- Wiesz, jaki dzi­siaj jest dzień, do cho­le­ry?! - Aż po­le­cia­ły jej z ust kro­pel­ki śli­ny.

- Nie krzycz - pró­bo­wa­łem ją uspo­ka­jać. - Osza­la­łaś?

- Eryk - po­wie­dzia­ła, tłu­miąc szloch, ale i tak po­le­cia­ło jej kil­ka łez, roz­ma­zu­jąc ma­ki­jaż. - Wiesz, jaki dzi­siaj jest dzień? - po­wtó­rzy­ła.

- Do cho­le­ry, masz za­ni­ki pa­mię­ci? - Tym ra­zem ja pod­nio­słem głos; wy­pi­ty al­ko­hol sku­tecz­nie ha­mo­wał sa­mo­kon­tro­lę. - Jest, kur­wa, czwar­tek, coś w tym dziw­ne­go?

- Dzi­siaj jest na­sza rocz­ni­ca ślu­bu, ro­zu­miesz, gnoj­ku? Rocz­ni­ca ślu­bu. Mia­łam na­dzie­ję, że bę­dziesz pa­mię­tał, że cho­ciaż ten raz w roku spró­bu­je­my przez chwi­lę coś ce­le­bro­wać, zro­bić ina­czej, ale ty wo­lisz pić z kum­pla­mi. - Ce­dząc sło­wa, nie­spo­dzie­wa­nie ude­rzy­ła mnie w twarz.

Zła­pa­łem jej rękę i za­czę­li­śmy się szar­pać. By­łem na­praw­dę zły i mia­łem ocho­tę po­rząd­nie jej przy­ło­żyć. Na szczę­ście ko­le­dzy usły­sze­li na­sze krzy­ki i wi­dząc sza­mo­ta­ni­nę, szyb­ko nas roz­dzie­li­li. Wszy­scy byli za­sko­cze­ni. Sy­tu­acja wy­glą­da­ła ża­ło­śnie. Moja żona z ukry­tą w dło­niach twa­rzą pła­ka­ła ci­cho, a ja by­łem w ta­kim sta­nie, że gdy­by nas nie roz­dzie­li, to zro­bił­bym jej krzyw­dę.

- Jadę do domu - po­wie­dzia­ła po chwi­li. - Cze­ka na mnie tak­sów­ka, a ty rób, co chcesz. Do­bra­noc, pa­no­wie. Prze­pra­szam, że mu­sie­li­ście oglą­dać ten cyrk - po­że­gna­ła się, zbie­ga­jąc szyb­ko po scho­dach.

- No, idź za nią, Eryk. Na co cze­kasz? - za­py­tał Ra­fał.

- Daj spo­kój, nie będę dys­ku­to­wał z wa­riat­ką. Nie wiem, co jej od­pier­do­li­ło - po­wie­dzia­łem, cały trzę­sąc się ze zło­ści.

- Eryk, ja wiem, że to nie moja spra­wa, ale wszy­scy sły­sze­li­śmy wa­szą kłót­nię. Może jed­nak war­to, że­byś wró­cił do domu? - prze­ko­ny­wał mnie Ra­fał.

- Ni­g­dzie nie po­ja­dę. Mu­szę ochło­nąć, bo doj­dzie do rę­ko­czy­nów. Pierw­szy raz do­sta­łem od niej w twarz i tego nie pusz­czę pła­zem.

- Jak chcesz, ale ro­bisz błąd - pod­su­mo­wał Ra­fał i dał wszyst­kim znać, aby­śmy się na­pi­li.

Po tym zda­rze­niu at­mos­fe­rę spo­tka­nia szlag tra­fił i po szyb­kim do­koń­cze­niu ostat­niej bu­tel­ki każ­dy po­je­chał do domu. Gdy wsze­dłem do miesz­ka­nia, Ma­te­usz sie­dział w po­ko­ju chłop­ców i coś tam rzę­po­lił na gi­ta­rze. Ba­sia sie­dzia­ła skur­czo­na na fo­te­lu, tępo wpa­tru­jąc się w te­le­wi­zor. Obok niej sta­ły dwie spa­ko­wa­ne wa­liz­ki i kil­ka sen­ty­men­tal­nych dro­bia­zgów, któ­re były dla niej waż­ne.

- A ty gdzie się wy­bie­rasz? - za­py­ta­łem z iro­nią, sta­jąc nad nią w za­czep­nej po­zie.

- Odejdź ode mnie. Śmier­dzisz al­ko­ho­lem - po­wie­dzia­ła, wsta­jąc. - Wy­pro­wa­dzam się, za­bie­ram dzie­ci i jadę do cio­ci Kla­ry.

- Ni­g­dzie, kur­wa, nie po­je­dziesz! - ryk­ną­łem, rzu­ca­jąc ją na fo­tel. - To są tak­że moje dzie­ci, a ty je­steś moją żoną, ro­zu­miesz?! - krzy­cza­łem nad nią, bo­le­śnie wy­krę­ca­jąc jej rękę.

- Co ro­bisz, su­kin­sy­nu, to mnie boli! - pra­wie za­wy­ła. - Zła­miesz mi rękę.

- I bar­dzo do­brze - wy­char­cza­łem w sza­le. Ba­sia syk­nę­ła z bólu, gdy ude­rzy­łem ją bru­tal­nie w łuk brwio­wy. - Wy­bi­ję ci z gło­wy wy­pro­wadz­ki. Sły­szysz, ty kur­wo?

- Tato, prze­stań, prze­cież zro­bisz ma­mie krzyw­dę! - wark­nął Ma­te­usz, wpa­da­jąc do po­ko­ju. Za­raz za nim wbiegł Kac­per i roz­pła­kał się, wi­dząc, jak się szar­pie­my. Sta­nął po­mię­dzy mną a Ba­sią, żeby nas roz­dzie­lić. Ma­te­usz do­łą­czył do nie­go, pró­bu­jąc in­ter­we­nio­wać.

- Chłop­cy, od­suń­cie się. Wam nie sta­nie się krzyw­da, ale z mat­ką mamy spra­wę do wy­ja­śnie­nia - po­wie­dzia­łem już spo­koj­niej.

Ba­sia wy­ko­rzy­sta­ła tę chwi­lę, wy­rwa­ła się i ucie­kła na ko­ry­tarz. Wy­sze­dłem za nią, ale wbie­ga­ła już po scho­dach do są­siad­ki na pierw­sze pię­tro, krzy­cząc, że chcę ją za­bić. Ru­szy­łem za nią, ale po kil­ku stop­niach zre­zy­gno­wa­łem, sły­sząc, jak otwar­ły się drzwi są­sia­dów i Ba­sia wpa­dła z pła­czem do przed­po­ko­ju, na­tych­miast za­my­ka­jąc za sobą wszyst­kie moż­li­we ry­gle. Wró­ci­łem do domu, gdzie cze­kał na mnie prze­ra­żo­ny Ma­te­usz z Kac­prem, któ­ry prze­raź­li­wie pła­kał.

- Nic się nie martw, Kac­per­ku, ni­g­dzie się nie wy­pro­wa­dza­cie. Ja na to nie po­zwo­lę - po­wie­dzia­łem już spo­koj­nie.

- Tato, ja się cie­bie boję - po­wie­dział Ma­te­usz ze łza­mi w oczach, wziął za rękę roz­trzę­sio­ne­go młod­sze­go bra­ta, za­brał go do po­ko­ju chłop­ców i za­mknął drzwi.

W pierw­szej chwi­li mia­łem za­miar wejść do nich i po­roz­ma­wiać, ale gdy spoj­rza­łem na spa­ko­wa­ne wa­liz­ki, po­now­nie ogar­nę­ła mnie złość. Całą ich za­war­tość wy­rzu­ci­łem na pod­ło­gę. Bie­li­zna, spodnie, ko­sme­ty­ki, blu­zy, oso­bi­ste rze­czy Basi i chłop­ców two­rzy­ły cha­otycz­ną plą­ta­ni­nę - jak ko­rze­nie drzew, któ­re po­szu­ku­jąc wody, ro­sną w róż­nych kie­run­kach. Za­czą­łem rzu­cać tym, co aku­rat wpa­dło mi w ręce, zło­rze­cząc Basi tak, aby sły­sza­ła mnie u są­sia­dów nad nami. Na­gle zo­ba­czy­łem mi­ga­ją­ce świa­tło mi­li­cyj­nej Nysy, któ­ra pod­je­cha­ła bez sy­gna­łu pod na­szą klat­kę. Chwi­lę po­tem do na­sze­go miesz­ka­nia we­szło dwóch mi­li­cjan­tów.

- Do­bry wie­czór, oby­wa­tel Cień­berg? - za­py­tał je­den z nich szorst­kim to­nem.

- Tak, to, kur­wa, ja - od­po­wie­dzia­łem, przy­bie­ra­jąc kon­fron­ta­cyj­ną po­sta­wę.

- Mamy zgło­sze­nie o pró­bie po­bi­cia, a te­raz sły­szy­my rów­nież, że za­kłó­ca pan ci­szę noc­ną. Jest już gru­bo po dwu­dzie­stej trze­ciej. Pój­dzie pan z nami.

- Ni­g­dzie nie pój­dę. Pro­szę wyjść z mo­je­go miesz­ka­nia! - krzyk­ną­łem agre­syw­nie, do­ska­ku­jąc do mun­du­ro­wych z pię­ścia­mi.

- Po­słu­chaj, gno­ju, ta­kich jak ty wi­du­je­my co­dzien­nie i nie bę­dzie­my tu sta­li, cze­ka­jąc, aż zmie­nisz zda­nie. Za­kła­daj buty i je­dzie­my na izbę wy­trzeź­wień, bo wi­dać, że kon­kret­nie za­glą­da­łeś dzi­siaj do kie­lisz­ka.

- Mo­że­cie mnie w dupę po­ca­ło­wać. To ja, pa­trząc na was, wi­dzę, po któ­rej stro­nie sto­icie ra­zem z ZOMO. Nie boję się was, by­dla­ki.

- Do­syć tego - wark­nął ten wyż­szy i siłą wy­wle­kli mnie z miesz­ka­nia. Pró­bo­wa­li mnie cią­gnąć przez klat­kę, ale moc­no się z nimi szar­pa­łem, usi­łu­jąc się wy­rwać. Gdy prze­cho­dzi­li­śmy obok trze­pa­ka, je­den z nich po­śli­zgnął się i na chwi­lę stra­cił rów­no­wa­gę, co od razu wy­ko­rzy­sta­łem. Dru­gie­go ude­rzy­łem ko­la­nem w brzuch i wy­swo­bo­dzi­łem się z jego rąk. Z pło­tu obok wy­rwa­łem drew­nia­ną szta­che­tę i ude­rzy­łem z ca­łej siły tego, któ­ry od­zy­skaw­szy już rów­no­wa­gę, chciał mnie wal­nąć mi­li­cyj­ną pał­ką. Do­stał w pra­wą część gło­wy i w nos, z któ­re­go na­tych­miast try­snę­ła krew. Stra­ciw­szy przy­tom­ność, wpadł na ży­wo­płot i za­wisł na nim w nie­na­tu­ral­nej po­zy­cji. Gło­wę miał moc­no po­ra­nio­ną. Od­wra­ca­jąc się do dru­gie­go mi­li­cjan­ta, za­cho­wy­wa­łem się cały czas jak dzi­kie zwie­rzę go­to­we do ata­ku. Fu­ria, któ­rą od­czu­wa­łem, była jak sztorm nisz­czą­cy wszyst­ko, co spo­tka na swo­jej dro­dze.

Dru­gi mi­li­cjant spo­glą­dał na mnie, za­sta­na­wia­jąc się chy­ba, co ro­bić da­lej. Nic nie mó­wił, ale wi­dzia­łem w jego oczach ab­so­lut­ne sku­pie­nie. Ką­tem oka zo­ba­czy­łem, że w nie­któ­rych oknach od­su­wa­ją się fi­ran­ki i lu­dzie, pró­bu­jąc po­zo­stać nie­zau­wa­że­ni, spo­glą­da­ją, co dzie­je się pod ich blo­kiem. Na­gle ktoś kop­nął mnie z tyłu tak moc­no, że stra­ci­łem od­dech. Upa­da­jąc na twarz, zo­ba­czy­łem trze­cie­go mi­li­cjan­ta, któ­ry do­sko­czył do mnie z kaj­dan­ka­mi. A więc było ich trzech, tyl­ko je­den cze­kał w ra­dio­wo­zie. Bo­le­śnie za­ci­snę­li mi kaj­dan­ki na prze­gu­bach i wrzu­ci­li jak wo­rek ziem­nia­ków do sa­mo­cho­du. Gdy je­den z nich za­my­kał drzwi, moc­no wal­nął mnie w twarz. Plu­jąc krwią, zo­ba­czy­łem na pod­ło­dze ka­wa­łek mo­je­go ukru­szo­ne­go zęba. Sie­dząc sku­ty w ra­dio­wo­zie, cze­ka­łem jesz­cze kil­ka mi­nut. Po­wo­li za­czy­na­ło do mnie do­cie­rać, co zro­bi­łem. Ka­ret­ka po­go­to­wia za­bra­ła na sy­gna­le nie­przy­tom­ne­go mi­li­cjan­ta, po któ­rym zo­sta­ła pla­ma krwi na be­to­no­wych pły­tach chod­ni­ko­wych. Ba­sia pew­nie spo­glą­da­ła na to wszyst­ko z okna na pierw­szym pię­trze. Nie­któ­rzy są­sie­dzi z pew­no­ścią nie mo­gli uwie­rzyć, że to, co przed chwi­lą się sta­ło, wy­da­rzy­ło się na­praw­dę.

Ra­dio­wóz ru­szył z pi­skiem opon. Tra­fi­łem do aresz­tu, gdzie od razu za po­bi­cie mi­li­cjan­ta do­sta­łem tak sro­mot­ne la­nie, że le­d­wo mo­głem ustać. W celi, w któ­rej wy­lą­do­wa­łem, nikt nie li­to­wał się nade mną, choć pierw­sza noc mi­nę­ła cał­kiem spo­koj­nie. Gdy rano po­szli­śmy się wy­ką­pać do ob­skur­nej łaź­ni, mo­głem zo­ba­czyć w lu­strze, jak fa­tal­nie wy­glą­dam. Mia­łem prze­cię­ty lewy łuk brwio­wy, na któ­rym te­raz zro­bił się strup za­krze­płej krwi, a na jed­no oko pra­wie nie wi­dzia­łem, tak było opuch­nię­te. To był cud, że nic nie było zła­ma­ne, oprócz po­ło­wy ubi­te­go zęba. Na ca­łym cie­le mia­łem sine prę­gi od mi­li­cyj­nej pał­ki po po­bi­ciu pod­czas prze­słu­cha­nia. W gło­wie jak zdar­ta pły­ta ko­tło­wa­ło mi się py­ta­nie: co zro­bi­łeś, idio­to? Strach i prze­ra­że­nie za­czę­ły mnie ob­le­piać swo­imi mac­ka­mi. Ob­ser­wu­jąc in­nych za­trzy­ma­nych, wi­dzia­łem, że nikt tu­taj nie tra­fił przez przy­pa­dek, a ja nie od­naj­dę się w tym ban­dyc­kim śro­do­wi­sku.

Było jed­nak za póź­no. Po­bi­ty mi­li­cjant wal­czył o ży­cie i nikt nie wie­dział, czy prze­ży­je. Na prze­słu­cha­niu usły­sza­łem, że ma po­waż­ny wstrząs mó­zgu, zła­ma­ny nos i pęk­nię­cie czasz­ki. Po­sta­wi­li mi jesz­cze kil­ka in­nych za­rzu­tów, ale naj­bar­dziej prze­ra­ża­ła mnie myśl, któ­ra po­wra­ca­ła jak bu­me­rang: co bę­dzie, je­że­li on umrze? Co bę­dzie, kre­ty­nie, je­że­li on umrze? Jak w ka­lej­do­sko­pie prze­wi­ja­ły mi się sce­ny ucie­ka­ją­cej Basi, ubrań wy­rzu­ca­nych z wa­li­zek, szar­pa­ni­ny z po­li­cjan­ta­mi, wy­ry­wa­nej z pło­tu szta­che­ty i cze­goś jesz­cze. Gdy ru­szy­li­śmy spod klat­ki, zo­ba­czy­łem idą­ce­go męż­czy­znę w czar­nym ka­pe­lu­szu, któ­ry z dez­apro­ba­tą krę­cił gło­wą. De­li­kat­nie uty­kał na lewą nogę. Na chwi­lę na­sze spoj­rze­nia się spo­tka­ły. Nie wiem, dla­cze­go te­raz to so­bie przy­po­mnia­łem, ale w su­mie ja­kie to mia­ło zna­cze­nie? Może wy­obraź­nia spła­ta­ła mi fi­gla. Co bę­dzie, je­że­li on umrze, kre­ty­nie? Zno­wu jak man­tra wró­ci­ło to py­ta­nie.

Czas pły­nął swo­im ryt­mem i po­wo­li sta­ra­łem się ja­koś od­na­leźć w tej rze­czy­wi­sto­ści. Wie­dzia­łem, że je­stem tu­taj sam, ni­ko­go nie znam i w każ­dej chwi­li może zda­rzyć się coś tra­gicz­ne­go w skut­kach. Ni­g­dy nie by­łem ka­ra­ny, więc była rów­nież szan­sa, że nie skoń­czy się to tak fa­tal­nie, jak za­po­wia­da­ło się na po­cząt­ku. Moje złu­dze­nia ru­nę­ły jak zam­ki z pia­sku w dniu, gdy po raz pierw­szy zo­sta­łem zgwał­co­ny pod prysz­ni­cem. Po­cząt­ko­wo ni­cze­go się nie do­my­śla­łem, gdy dwóch po­tęż­nych więź­niów zła­pa­ło mnie moc­no za ręce, wy­krę­ca­jąc je bo­le­śnie. Trze­ci przy­sta­wił mi ży­let­kę do szyi i tyl­ko po­ka­zał pal­cem, abym był ci­cho. Miał ta­tu­aże na­wet na twa­rzy. Gdy ostat­ni z nich wszedł we mnie bru­tal­nie, chcia­łem krzyk­nąć, ale wte­dy ży­let­ka prze­cię­ła mi skó­rę. Wie­dzia­łem, że je­że­li będę się szar­pał, nie skoń­czy się na drob­nym prze­cię­ciu. Pierw­szy z nich skoń­czył bar­dzo szyb­ko, opry­sku­jąc mi sper­mą nogi. Ko­lej­ny ro­bił to dłu­żej, ale był bar­dziej de­li­kat­ny, czu­łem, jak co­raz bar­dziej przy­spie­sza, bo w koń­cu któ­ryś ze straż­ni­ków mógł prze­stać przy­my­kać oko, je­że­li zbyt dłu­go by to trwa­ło. Gdy do­szedł we mnie, po­pchnę­li mnie na pod­ło­gę i od­krę­ci­li cie­płą wodę. Wo­kół nie było ni­ko­go. Na­gle wszy­scy się ulot­ni­li. Le­ża­łem, pła­cząc, a woda zmie­sza­na z krwią i sper­mą two­rzy­ła dziw­ne wzo­ry, spły­wa­jąc do od­pły­wu. Czu­łem się zmiaż­dżo­ny. Jak­by drze­wo upa­dło na mnie, przy­ci­ska­jąc do zie­mi swo­im cię­ża­rem. By­łem bez­bron­ny, zbru­ka­ny i pierw­szy raz w ży­ciu po­czu­łem się bez­sil­ny. Dźwię­ki ciał ude­rza­ją­cych o moje po­ślad­ki, gło­sy gwał­cą­cych mnie więź­niów brzmia­ły cały czas w mo­jej gło­wie. Jak wy­strza­ły ka­ra­bi­nów, szyb­ciej i szyb­ciej, aż do wy­czer­pa­nia amu­ni­cji.

Na tym jed­nym ra­zie się nie skoń­czy­ło. Nie je­stem w sta­nie po­li­czyć, ile razy i z kim. Zresz­tą ja­kie to ma zna­cze­nie? Sta­ra­łem się prze­trwać i mia­łem na­dzie­ję, że jed­nak stąd wyj­dę. Poza mu­ra­mi aresz­tu mia­łem prze­cież przy­ja­ciół. Nie wiem, ja­kim spo­so­ba­mi im się to uda­ło, ale wy­sze­dłem za kau­cją do cza­su pro­ce­su są­do­we­go. Oka­za­ło się, że ten mi­li­cjant prze­żył i po­wo­li wra­cał do zdro­wia, na­wet wy­szedł już ze szpi­ta­la. A ja, wy­cho­dząc z aresz­tu, wie­dzia­łem jed­no. Już ni­g­dy tu nie wró­cę. To wła­śnie wte­dy po­sta­no­wi­łem się za­bić, a te­raz już wie­dzia­łem jak. Od­krę­cę gaz i w ten spo­sób od­bio­rę so­bie ży­cie. Dnia 31 grud­nia 1988 roku.

Gdy wy­sze­dłem z aresz­tu i przy­je­cha­łem do domu, Ba­sia po­wie­dzia­ła mi, że dla niej je­stem ob­cym czło­wie­kiem. Przez wzgląd na dzie­ci to­le­ru­je mnie w domu, ale zło­ży po­zew o roz­wód. Za­pa­dło mię­dzy nami wie­lo­dnio­we mil­cze­nie, prze­ry­wa­ne tyl­ko zwy­kłą, co­dzien­ną wy­mia­ną zdań, któ­re do­ty­czy­ły bie­żą­cych spraw. Przed świę­ta­mi po­wie­dzia­ła mi, że nie wy­obra­ża so­bie wspól­nej Wi­gi­lii i je­dzie do cio­ci Kla­ry na ka­to­wic­ki Ni­ki­szo­wiec. Nie mia­łem za­mia­ru z nią dys­ku­to­wać. Po tym wszyst­kim, co się sta­ło, i tak by­łem pe­łen po­dzi­wu, że po­zwo­li­ła mi cho­ciaż na chwi­lę za­miesz­kać z sobą i dzieć­mi. Ni­g­dy nie wra­ca­li­śmy do wy­da­rzeń z tego fa­tal­ne­go wie­czo­ru, ale w jej spoj­rze­niu wi­dzia­łem bez­względ­ną po­gar­dę. Spo­glą­da­ła na mnie jak na be­stię. Na wście­kłe zwie­rzę po­zba­wio­ne ha­mul­ców, któ­re w swo­jej agre­sji nie zna­ło żad­nych gra­nic - ludz­kich, ro­dzin­nych, part­ner­skich - któ­re­go od­po­wie­dzial­ność za bli­skich wy­lą­do­wa­ła w rynsz­to­ku, zre­du­ko­wa­na do zera przez opa­ry al­ko­ho­lu. Gdy chłop­cy wy­cho­dzi­li i że­gna­łem się z Ma­te­uszem, nie chcia­łem go wy­pu­ścić z ra­mion. Wie­dzia­łem, że wi­dzę go ostat­ni raz.

- Tato, co ci jest? - za­py­tał, spo­glą­da­jąc na mnie z za­sko­cze­niem. - Tak dziw­nie się do mnie przy­tu­lasz.

Kac­per tak się mnie bał, że na­wet nie pod­szedł do mnie, kur­czo­wo trzy­ma­jąc Ba­się za rękę. Nie by­łem w sta­nie po­wie­dzieć ani sło­wa. Jesz­cze raz po­ca­ło­wa­łem Ma­te­usza w czo­ło, przy­tu­la­jąc go bar­dzo moc­no. W jego wzro­ku do­strze­głem coś, cze­go nie po­tra­fię opi­sać. Mie­szan­kę za­sko­cze­nia, oba­wy, ale cze­goś jesz­cze. Cze­goś, co tli­ło się gdzieś głę­bo­ko w tym jego mą­drym spoj­rze­niu. To było coś jak­by in­tu­icyj­ne prze­czu­cie tra­ge­dii. Czy on mógł się cze­goś do­my­ślać?

- Ma­te­usz, je­dzie­my - rzu­ci­ła sta­now­czo Ba­sia. - Nie rób­my dra­ma­tycz­nych scen. Te­raz się ojcu ze­bra­ło na czu­łe po­że­gna­nia. Szko­da, że wcze­śniej ja­koś o tym nie po­my­ślał.

Gdy wy­szli, szyb­ko pod­sze­dłem do okna. Tak­sów­ka jak zwy­kle już cze­ka­ła pod klat­ką. Przy­zwy­cza­je­nia Basi nie zmie­ni­ły się zu­peł­nie. Ma­te­usz, już sie­dząc w tak­sów­ce, otwo­rzył na chwi­lę okno. Ma­cha­jąc mi, wy­ko­nał jesz­cze pal­ca­mi gest "ob­ser­wu­ję cię, mam cię na ra­da­rze" i pa­trząc mi w oczy, od­je­chał. Usia­dłem na ta­bo­re­cie, wpa­tru­jąc się tępo w de­li­kat­nie pa­da­ją­cy śnieg. Na­gle za­czę­ło moc­no sy­pać. Za­po­wia­da­ły się śnież­ne świę­ta, a mnie zo­sta­ło sie­dem dni ży­cia. Cho­dzi­łem na dłu­gie spa­ce­ry, prze­czy­ta­łem kil­ka ksią­żek, po­sprzą­ta­łem ide­al­nie miesz­ka­nie. W trak­cie sa­mot­nej Wi­gi­lii roz­pła­ka­łem się, sie­dząc przy sto­le. Kie­dyś tak mu­sia­ła się czuć Ba­sia, cze­ka­jąc na mnie ra­zem z Ma­te­uszem i Kac­prem. W ze­szłym roku zdep­ta­łem jej sta­ra­nia ni­czym ostat­nie do­ga­sa­ją­ce pło­mie­nie w ogni­sku, kie­dy przed pół­no­cą wró­ci­łem pi­ja­ny, mi­ja­jąc są­sia­dów, któ­rzy wła­śnie szli na pa­ster­kę. Grzecz­nie uda­wa­li, że mnie nie zna­ją, tłu­ma­cząc coś so­bie za­wzię­cie.

Sa­mot­nie spę­dza­jąc czas, zna­la­złem kil­ka al­bu­mów ze zdję­cia­mi, któ­re z sen­ty­men­tem prze­glą­da­łem, wra­ca­jąc do cza­sów, gdy wszyst­ko ukła­da­ło nam się bar­dzo do­brze. Było tam jed­no z mo­ich ulu­bio­nych zdjęć, kie­dy sto­ję jak pies na czte­rech ła­pach, a na mnie sie­dzi ro­ze­śmia­na Ba­sia. To było chy­ba w Miel­nie albo w Świ­no­uj­ściu. Nasz pierw­szy wy­jazd pod na­miot, jesz­cze przed ślu­bem. Dłu­go mu­sia­łem pro­sić jej ro­dzi­ców, a szcze­gól­nie mamę, któ­ra na po­cząt­ku na­wet nie chcia­ła o tym sły­szeć, bo­jąc się, że Ba­sia zaj­dzie w cią­żę. Obok zdję­cia znad mo­rza było wkle­jo­ne moc­no sfa­ty­go­wa­ne moje zdję­cie, jesz­cze z dłu­gi­mi wło­sa­mi. Czar­no-bia­łe spra­wia­ło wra­że­nie bar­dzo sta­re­go. Zro­bio­ne gdzieś na sta­cji ko­le­jo­wej. Sta­łem na pe­ro­nie, a w tle zni­kał od­jeż­dża­ją­cy po­ciąg. By­łem wte­dy pe­łen ży­cia i ma­rzeń, któ­re chcia­łem re­ali­zo­wać.

Wy­ry­wa­jąc ze ścien­ne­go ka­len­da­rza kart­kę za kart­ką, sta­ra­łem się nie my­śleć, co bę­dzie da­lej. Wie­dzia­łem, że zro­bię wszyst­ko, aby nie wró­cić do wię­zie­nia. Po­wo­li oswa­ja­łem się z my­ślą, że bę­dzie to tchórz­li­wa uciecz­ka i zo­sta­wie­nie ca­łe­go ba­ła­ga­nu Basi. Mój wo­rek z ka­mie­nia­mi wrzu­cę na jej bar­ki. To mnie naj­bar­dziej do­ło­wa­ło. Ser­ce za­czy­na­ło mi szyb­ciej bić i szu­mia­ło mi w uszach. Jak­by sy­re­na alar­mo­wa, któ­ra włą­cza się w mo­men­cie za­gro­że­nia. Szyb­ko sta­ra­łem się ode­gnać ta­kie my­śli, ale wra­ca­ły jak nie­ustę­pli­wie ata­ku­ją­ce woj­sko. Z każ­dej flan­ki i o każ­dej po­rze. Pró­bo­wa­łem wów­czas oglą­dać ja­kiś fil­my na wi­deo, aby sku­pić się na czymś in­nym i tak mo­cu­jąc się z we­wnętrz­nie oskar­ża­ją­cym ja. Tak do­trwa­łem do 31 grud­nia.

Wsta­jąc rano, po­my­śla­łem, aby pójść na mszę, ale póź­niej za­rzu­ci­łem ten po­mysł. Bo i po co? Zja­dłem śnia­da­nie i wło­ży­łem mój naj­lep­szy gar­ni­tur. W su­mie nie wiem, w ja­kim celu, ale taki mia­łem ka­prys. Sta­ran­nie za­wią­za­łem bor­do­wy kra­wat i usiadł­szy przy sto­le, pi­łem kawę z mo­je­go ulu­bio­ne­go kub­ka z logo Led Zep­pe­lin, któ­ry przy­słał mi wdzięcz­ny klient z Nie­miec. Był pięk­ny dzień, wpa­da­ją­ce do miesz­ka­nia pro­mie­nie słoń­ca two­rzy­ły fi­ne­zyj­ne cie­nie na ścia­nie. Sta­ra­łem się coś z nich wy­czy­tać, za­bi­ja­jąc czas, któ­ry wlókł się nie­mi­ło­sier­nie. Po­sze­dłem do kuch­ni, raz jesz­cze się upew­nić, że pal­nik ga­zo­wy w pie­kar­ni­ku do­brze dzia­ła, i wte­dy spoj­rza­łem na nasz sa­mo­chód sto­ją­cy na uli­cy przed oknem. Był cały za­sy­pa­ny śnie­giem. Po­my­śla­łem, że może war­to po­je­chać ostat­ni raz na Sta­re Mia­sto. Do lu­dzi, gwa­ru i zgieł­ku. Od­śnie­ża­nie auta za­ję­ło mi kil­ka mi­nut, ale nie­ste­ty sa­mo­chód nie chciał od­pa­lić. Sil­nik le­d­wo za­rzę­ził i wie­dzia­łem, że nie ma sen­su da­lej mę­czyć aku­mu­la­to­ra, któ­ry był pra­wie roz­ła­do­wa­ny. Szczę­śli­wie w po­bli­żu był są­siad, któ­ry pod­je­chał z ka­bla­mi roz­ru­cho­wy­mi, i szyb­ko uda­ło nam się uru­cho­mić moje auto.

Wró­ci­łem, gdy już za­pa­dał zmrok, było parę mi­nut po szes­na­stej. My­śla­łem, że naj­dą mnie ja­kieś re­flek­sje, szcze­gól­ne sta­ny umy­słu czy szar­pią­ce emo­cje, ale nie czu­łem zu­peł­nie nic. Po pro­stu chcia­łem, aby to się już skoń­czy­ło. Nie na­pi­sa­łem żad­ne­go li­stu. Nie wi­dzia­łem sen­su w tym, aby tłu­ma­czyć się z tego, co ro­bię. W ca­łym miesz­ka­niu za­su­ną­łem za­sło­ny, wy­łą­czy­łem wszyst­kie kor­ki, aby ja­kaś iskra nie do­pro­wa­dzi­ła do wy­bu­chu. Okna w każ­dym po­ko­ju były za­mknię­te, cho­ciaż tego nie spraw­dzi­łem do­kład­nie. Otwo­rzy­łem kla­pę pie­kar­ni­ka i wsu­ną­łem pod nią gąb­ki, aby stwo­rzyć swe­go ro­dza­ju kon­struk­cję uła­twia­ją­cą mi uło­że­nie gło­wy w opa­rach gazu. Gdy już usa­do­wi­łem się wy­god­nie, się­gną­łem ręką w górę i od­krę­ci­łem pal­nik. Syk pły­ną­ce­go gazu i ostry za­pach od razu spo­wo­do­wał re­ak­cję obron­ną or­ga­ni­zmu, ale by­łem zde­cy­do­wa­ny na to, co chcia­łem zro­bić. Stra­ci­łem po­czu­cie cza­su, choć bu­dzik sto­ją­cy w kuch­ni ryt­micz­nie wy­stu­ki­wał każ­dą se­kun­dę. Roz­bo­la­ła mnie moc­no gło­wa i po­czu­łem nud­no­ści, ale co­raz mniej mi to prze­szka­dza­ło. Czu­łem, jak drga­ją mi mię­śnie i przed ocza­mi po­ja­wia­ją się ob­ra­zy z prze­szło­ści. Cza­sem tra­ci­łem przy­tom­ność.

Czu­łem, jak sie­dzę na wy­cią­gu krze­seł­ko­wym na Skrzycz­ne. Mały Ma­te­usz ma może dwa lata. Wtu­la się moc­no we mnie, w oba­wie, że za­raz spad­nie. Ma taką ład­ną chu­s­tę za­wią­za­ną na gło­wie. Jest śro­dek lata. Bar­dzo cie­pło. Nie... pada śnieg. Ma­te­usza jesz­cze nie ma. Je­dzie­my PKS-em w Biesz­cza­dy. Ile mia­łem wte­dy lat? To kla­sa ma­tu­ral­na. W pew­nym mo­men­cie au­to­bus wpa­da w po­ślizg i lą­du­je w ro­wie. Kil­ka osób wy­la­tu­je przez roz­bi­te szy­by. Jed­na jest przy­gnie­cio­na. Nie żyje, nie żyje. Kto nie żyje? Ja żyję. Je­stem na stu­diach. Sie­dzi­my w wiel­kiej auli AGH. Tak, to za­ję­cia z ma­te­ma­ty­ki. Na­gle wcho­dzi spóź­nio­na pięk­na dziew­czy­na. Nie wiem, dla­cze­go sia­da koło mnie. Za­ko­chu­je­my się w so­bie od pierw­szych mi­nut i je­ste­śmy nie­roz­łącz­ni przez cały pierw­szy rok stu­diów. Póź­niej wszyst­ko się roz­pa­da. Jej nie ma. Gdzie je­stem? To kuch­nia u nas w miesz­ka­niu. Bu­dzik ja­koś dziw­nie tyka. Wali z siłą mło­ta pneu­ma­tycz­ne­go. Jak to moż­li­we, że z ta­kie­go ma­łe­go przed­mio­tu do­by­wa się tak po­tęż­ne ude­rze­nie? Pada moc­ny deszcz. Sto­imy na bu­do­wie. We­zwa­no nas jako pro­jek­tan­tów na kon­sul­ta­cje. Huta Ka­to­wi­ce w Dą­bro­wie Gór­ni­czej. Po­tęż­ny młot wbi­ja me­ta­lo­we pale pod kon­struk­cje fun­da­men­tów. Ktoś mnie woła. Ob­ra­zy prze­bie­ga­ją mi przed ocza­mi jak sza­lo­ne. Je­stem w Ko­by­la­nach pod Kra­ko­wem. Ktoś krzy­czy do mnie z okna domu. "Eryk, Eryk, co ty ro­bisz?". Spo­glą­dam na sie­bie, jak­bym stał obok. Wi­dzę ma­łe­go chłop­ca. Ma naj­wy­żej czte­ry lata. Za­ko­pu­je oku­la­ry w pia­sku. Drzwi otwie­ra­ją się gwał­tow­nie i wy­bie­ga z nich męż­czy­zna, któ­re­go nie po­tra­fię roz­po­znać. Coś mówi do ma­łe­go Ery­ka. Mówi do mnie. Gwał­tow­nie ge­sty­ku­lu­je, po czym wy­cią­ga oku­la­ry i otrze­pu­je je z pia­sku. W drzwiach sta­je moja mama. Uśmie­cha się, krę­cąc gło­wą z uda­wa­ną dez­apro­ba­tą. Mały Eryk, czy­li ja, pod­bie­ga do niej i przy­tu­la się bar­dzo moc­no. Ob­raz z Ko­by­lan od­pły­wa. Bar­dzo krę­ci mi się w gło­wie. Nie je­stem w sta­nie już się po­ru­szyć. Coś sy­czy koło mnie. Dla­cze­go czu­ję taki ból w klat­ce pier­sio­wej, jak­by za­raz mia­ła eks­plo­do­wać? Ktoś puka do drzwi. W pro­gu stoi za­pła­ka­ny Ma­te­usz. Trzy­ma się za ko­la­no, z któ­re­go moc­no pły­nie krew. Z po­ko­ju wy­bie­ga Ba­sia, jaka ona jest pięk­na i taka so­czy­ście mło­da. Krzy­czy coś prze­ra­żo­na. Za­kła­dam ucisk na nogę Ma­te­usza, pró­bu­jąc za­ta­mo­wać krew i je­dzie­my do szpi­ta­la. Wcho­dzi­my na salę ope­ra­cyj­ną i wszyst­ko zni­ka. Je­stem na łące. Pięk­ne lato, ale gdzie są Ba­sia i Ma­te­usz, prze­cież miał moc­no prze­cię­te ko­la­no? Idę wśród tra­wy i dzi­kich kwia­tów, do­cho­dzę do nie­wiel­kie­go sta­wu. Na po­mo­ście sie­dzi męż­czy­zna. Star­szy ode mnie o kil­ka lat. Nie wię­cej.

- Kim je­steś? - py­tam nie swo­im, nie­zna­jo­mym mi gło­sem.

- Je­stem two­im bra­tem - od­po­wia­da spo­koj­nie.

- Ni­g­dy nie mia­łem bra­ta, je­stem je­dy­na­kiem.

- Eryk, bo ja się ni­g­dy nie uro­dzi­łem. Na­sza mama na­wet nie wie­dzia­ła, że po­ro­ni­ła. Usiądź koło mnie. - Za­chę­ca mnie przy­ja­znym ge­stem.

Gdy sia­dam wy­god­nie obok i wpa­tru­ję się w nie­go, chcąc za­dać wie­le py­tań, on się roz­pły­wa i za chwi­lę zo­sta­ję sam. Zry­wa się bu­rza, wszę­dzie po­ja­wia­ją się ciem­ne chmu­ry. Po­tęż­na wi­chu­ra po­ry­wa mnie i gdzieś uno­si. Sły­szę bar­dzo wol­ne ty­ka­nie bu­dzi­ka. Jed­na se­kun­da trwa w nie­skoń­czo­ność. Ostat­ni­mi reszt­ka­mi świa­do­mo­ści sły­szę z bar­dzo da­le­ka ude­rze­nie w ku­chen­ne okno. Tam ktoś jest. Nie mogę się ru­szyć, umie­ram. Tak, tam, za oknem, ktoś jest. Sły­szę głos, ostat­ni raz sły­szę ten głos. Czyż­by pod oknem stał...?

ROZDZIAŁ I

Rok 1994, Kra­ków/Ta­try

Na dwo­rzec ko­le­jo­wy przy­je­cha­łem tym ra­zem sam. Resz­ta zna­jo­mych mia­ła przy­je­chać z in­nej czę­ści Kra­ko­wa, więc umó­wi­li­śmy się przed wej­ściem głów­nym. Był po­czą­tek czerw­ca. Pięk­nie świe­ci­ło słoń­ce, kwia­ty pach­nia­ły na sta­ran­nie wy­pie­lę­gno­wa­nych klom­bach. Przy­je­cha­łem wcze­śniej, bo tej nocy nie mo­głem spać. Ze­rwa­łem się o pią­tej nad ra­nem i wo­la­łem po­cze­kać na pla­cu przed dwor­cem, niż prze­wra­cać się bez sen­su w łóż­ku. Po­mi­mo że była so­bo­ta, lu­dzi było bar­dzo dużo. Tu­ry­ści z wa­liz­ka­mi, ple­ca­ka­mi i róż­ny­mi to­bo­ła­mi krą­ży­li tam i z po­wro­tem jak mrów­ki cią­gle za­ję­te swo­ją pra­cą. Nasz po­ciąg od­jeż­dżał do Za­ko­pa­ne­go do­pie­ro za go­dzi­nę, więc mia­łem jesz­cze spo­ro cza­su. Bi­le­ty ku­pi­li­śmy po­przed­nie­go dnia, więc nie mu­sie­li­śmy stać w dłu­giej ko­lej­ce do kasy.

Pierw­si po­ja­wi­li się Igor z Mar­le­ną. Stu­dio­wa­li­śmy wszy­scy ra­zem w Aka­de­mii Gór­ni­czo-Hut­ni­czej. Zna­łem Igo­ra od wie­lu lat i łą­czy­ła nas dłu­ga, spraw­dzo­na przy­jaźń. Mar­le­nę po­zna­li­śmy na uczel­ni. Na mnie nie zro­bi­ła ja­kie­goś wiel­kie­go wra­że­nia. Po pro­stu lu­bi­łem jej dy­na­micz­ny cha­rak­ter, zda­nia wy­plu­wa­ne jak­by w pod­krę­co­nym tem­pie, a tak­że wy­ra­zi­ste prze­ko­na­nia, z któ­ry­mi nie za­wsze się zga­dza­łem. Igo­ra od razu ugo­dzi­ła strza­ła Amo­ra, ale Mar­le­na na po­cząt­ku nie była prze­ko­na­na. Ow­szem, przy­jaź­ni­li się, cza­sem po­zwa­la­ła mu się przy­tu­lić, ale sta­tus tego związ­ku był co naj­mniej po­plą­ta­ny. Obo­je byli tak­że wi­zu­al­nie zu­peł­nie nie­po­dob­ni do sie­bie. On wy­so­ki i prze­raź­li­wie chu­dy, z krę­co­ny­mi blond wło­sa­mi, a ona nie­co tę­ga­wa, co pró­bo­wa­ła skrzęt­nie ukryć, z ciem­ny­mi jak wę­giel ocza­mi i fry­zu­rą ży­ją­cą wła­snym ży­ciem.

- Cześć, Cie­niu - rzu­cił na przy­wi­ta­nie Igor, kła­dąc na ław­ce nie­mi­ło­sier­nie wy­pcha­ny ple­cak ze ste­la­żem. - Mar­le­na, nie wiem, cze­go nie za­bra­łaś, ale wy­da­je mi się, że zmie­ści­łaś w na­szym ple­ca­ku po­ło­wę swo­je­go po­ko­ju.

- Oj tam, nie prze­sa­dzaj. - Mru­gnę­ła do mnie na po­wi­ta­nie i de­li­kat­nie się przy­tu­li­ła. - A Dzi­ku­ski jesz­cze nie ma? - za­py­ta­ła z uda­wa­nym za­sko­cze­niem.

- Jak za­wsze ma wło­skie po­czu­cie cza­su. Ale to już wie­my od daw­na - stwier­dzi­łem z uśmie­chem.

- Cie­niu, a skąd wy­trza­sną­łeś taki ple­cak, to twój? - za­py­tał Igor. - Wy­glą­da jak nowy i nie ma tych idio­tycz­nych ru­rek jak w moim eks­po­na­cie mu­ze­al­nym.

- Pa­mię­tasz moją cio­cię Kla­rę? Ona ma są­sia­da, któ­ry pra­cu­je w Niem­czech i cho­dzi po gó­rach. Kie­dy go nie ma, ona do­glą­da jego miesz­ka­nia. Są­siad w za­mian od­wdzię­cza jej się róż­ny­mi przy­słu­ga­mi. Po­ży­czył mi ten ple­cak.

- No, przy­ja­cie­lu, bę­dziesz wy­glą­dał jak za­gra­nicz­ny tu­ry­sta. Gdy­by za­mie­nić jesz­cze te two­je buty ro­bo­cze, to już był­by peł­ny pro­fe­sjo­na­lizm.

- Nie ma­rudź, Igor. Two­je są nie­wie­le lep­sze - od­po­wie­dzia­łem uszczy­pli­wie.

- Ko­gu­ty, a nie chce się wam si­kać? - za­py­ta­ła Mar­le­na i spoj­rzaw­szy na ze­ga­rek, za­czę­ła roz­glą­dać się wo­kół. - Mam na­dzie­ję, że Dzi­ku­ska nie wy­wi­nie nam ta­kie­go nu­me­ru jak ostat­nio, gdy mu­sie­li­śmy cze­kać na ko­lej­ny po­ciąg na­stęp­ne dwie go­dzi­ny.

- Mamy jesz­cze dwa­dzie­ścia mi­nut, ale masz ra­cję. Już mo­gła­by się po­ja­wić. Cho­le­ra, za­wsze to samo - po­wie­dzia­łem, marsz­cząc brwi.

- Cie­niu, nie na­rze­kaj. Masz dziew­czy­nę, któ­rej za­zdro­ści ci po­ło­wa AGH, a że jest wiecz­nie spóź­nio­na, cóż na to po­ra­dzisz? Nie ma co zgrzy­tać szczę­ka­mi, już wi­dzę, jak ci cho­dzą we wszyst­kie stro­ny. - Igor uśmiech­nął się, sztur­cha­jąc mnie przy­jaź­nie, co spra­wi­ło, że rze­czy­wi­ście tro­chę od­pu­ści­łem z ner­wa­mi.

- Pa­no­wie, idź­cie już może z tymi ple­ca­ka­mi na pe­ron, a ja na nią po­cze­kam. Cie­niu, ro­zu­miem, że ty też masz wszyst­kie gra­ty Dzi­ku­ski w swo­im ple­ca­ku? - za­py­ta­ła re­to­rycz­nie Mar­le­na. - W ta­kim ra­zie po­sta­raj­cie się za­jąć ja­kieś do­bre miej­sca. Po­dej­rze­wam, że bę­dzie dużo lu­dzi, a do Za­ko­pa­ne­go po­je­dzie­my przy­naj­mniej trzy go­dzi­ny.

Gdy we­szli­śmy do bu­dyn­ku dwor­ca, od razu osa­czył nas ten słod­ki, nie­przy­jem­ny za­pach. Ni­g­dy go nie lu­bi­łem i za­wsze za­sta­na­wia­łem się, dla­cze­go, do cho­le­ry, nie moż­na tego zmie­nić. Taki pięk­ny za­byt­ko­wy bu­dy­nek. Wy­glą­dał cał­kiem do­brze na tle in­nych pol­skich dwor­ców ko­le­jo­wych, ale ten smród za­wsze mnie de­ner­wo­wał. Prze­ci­ska­li­śmy się przez tłum lu­dzi z to­bo­ła­mi, któ­rzy przy­je­cha­li do Pol­ski z by­łych re­pu­blik ra­dziec­kich. Było ich od ubie­głe­go roku co­raz wię­cej. Han­dlo­wa­li na ba­za­rach, tar­gach i gdzie­kol­wiek jesz­cze, je­że­li nikt ich nie prze­ga­niał. Mnie nie prze­szka­dza­li, ale Igor ich nie zno­sił, co jaw­nie oka­zy­wał, rzu­ca­jąc cza­sem w ich stro­nę ja­kieś ob­raź­li­we sło­wa po ro­syj­sku, któ­ry do­brze znał.

Na pe­ro­nie usta­wi­ło się już cał­kiem spo­ro lu­dzi li­czą­cych na to, że kie­dy pod­je­dzie po­ciąg, to wła­śnie oni oka­żą się szczę­śliw­ca­mi, przed któ­ry­mi otwo­rzą się drzwi. Do przy­jaz­du po­cią­gu zo­sta­ło już tyl­ko kil­ka mi­nut.

- Kur­wa - wy­pa­lił na­gle Igor - jak Dzi­ku­ska zno­wu się spóź­ni, cały dzień w Ta­trach zmar­no­wa­ny. Cie­niu, co ro­bi­my? - Spoj­rzał na mnie, za­rzu­ca­jąc do tyłu swo­ją dłu­gą czu­pry­nę.

- Spójrz. - Wska­za­łem gło­wą kie­ru­nek, z któ­re­go wy­ła­niał się po­ciąg. - Wi­dzę, że je­dzie pię­tro­wy. Może uda nam się coś zna­leźć na dole. Ty wsko­czysz pierw­szy i zaj­mij miej­sca. Ja ja­koś wto­czę się za tobą z tymi ple­ca­ka­mi.

Nad­jeż­dża­ją­ce po­cią­gi mia­ły w so­bie ja­kąś ma­gię i ma­je­stat. Wiel­ka, wie­lo­to­no­wa ma­chi­na wta­cza­ją­ca się spo­koj­nie na pe­ron, gdzie lu­dzie jak po­ra­że­ni prą­dem za­czę­li się prze­py­chać w po­szu­ki­wa­niu do­god­ne­go miej­sca przy wej­ściach do wa­go­nów. Gdy z prze­raź­li­wym pi­skiem po­ciąg się w koń­cu za­trzy­mał, Igor wy­strze­lił jak z pro­cy do przo­du. Wi­dzia­łem, jak wpa­da do wa­go­nu i ma­cha mi z dzi­ką ra­do­ścią, po­ka­zu­jąc miej­sca, któ­re za­jął. Po­cze­ka­łem, aż resz­ta lu­dzi wsią­dzie, roz­glą­da­jąc się za Mar­le­ną i Dzi­ku­ską, ale ni­g­dzie ich nie wi­dzia­łem. Igor, w po­dwój­nej roli straż­ni­ka na­szych miejsc, po­ka­zy­wał mi nie­wi­dzial­ny ze­ga­rek zi­ry­to­wa­ne­go współ­to­wa­rzy­sza na­szej po­dró­ży. Wsze­dłem na scho­dy i ukła­da­jąc ple­ca­ki w ko­ry­ta­rzu, jed­no­cze­śnie cze­ka­łem jesz­cze, za­cze­pio­ny u wej­ścia do wa­go­nu. W mo­men­cie kie­dy kon­duk­tor za­gwiz­dał i ryk­nął "od­jazd", za­uwa­ży­łem bie­gną­ce dziew­czy­ny. Po­ka­za­łem mu ge­stem, że jesz­cze ktoś do nas bie­gnie, i na szczę­ście mnie za­uwa­żył. Po­ciąg bar­dzo po­wo­li ru­szył, ale w tym mo­men­cie dziew­czy­ny wsko­czy­ły, ła­piąc mnie w po­śpie­chu za ręce. Oby­dwie były ta­kie we­so­łe i ro­ze­śmia­ne, że aż by­łem bar­dzo cie­ka­wy, co tym ra­zem Dzi­ku­ska wy­my­śli­ła, aby roz­ła­do­wać zde­ner­wo­wa­nie Mar­le­ny. Wi­dząc, że chcę coś po­wie­dzieć i za­czy­nam na­pi­nać się jak gą­sior, szyb­ko wtu­li­ła się w mnie i po­wie­dzia­ła za­lot­nie:

- Mój ko­cha­ny przy­stoj­nia­ku, już nie de­ner­wuj się na mnie. Bez two­jej mę­skiej ręki nie da­ła­bym rady wsko­czyć do po­cią­gu. Wy­bacz, dy­li­żans mi się spóź­nił i jak to bywa z praw­dzi­wy­mi dzi­ku­ska­mi, mu­sia­łam ja­koś so­bie po­ra­dzić. No, już.

- Ma­cie za­miar tak stać w ko­ry­ta­rzu i przy­tu­lać się na oczach wszyst­kich? - za­py­ta­ła wciąż roz­ba­wio­na Mar­le­na. - Chodź­my do Igo­ra, wi­dzia­łam go w dol­nej czę­ści wa­go­nu, jak wy­gra­żał mi przez okno pię­ścia­mi, ale miej­sca za­jął nam bar­dzo do­bre.

Le­d­wo pod­nio­sła ple­cak, któ­ry za­bra­ła w po­dróż wspól­nie z Igo­rem, i z po­mo­cą Dzi­ku­ski ja­koś go prze­trans­por­to­wa­ła. Ja sze­dłem za nimi, ocze­ku­jąc na atak fu­rii Igo­ra. Już z da­le­ka wi­dzia­łem, że zbie­ra się w so­bie, aby z mocą i wro­dzo­nym ta­len­tem do ką­śli­wych ko­men­ta­rzy urzą­dzić awan­tu­rę, gdy na­gle dziew­czy­ny sko­czy­ły na nie­go, prze­wra­ca­jąc go na sie­dze­nie. Mar­le­na za­tka­ła mu usta, ca­łu­jąc go na­mięt­nie, a Dzi­ku­ska gry­zła go w ucho. Dom wa­ria­tów, po­my­śla­łem roz­ba­wio­ny, a po­ciąg zo­sta­wiał kra­kow­ski dwo­rzec ko­le­jo­wy w od­da­li. Je­cha­li­śmy w Ta­try, ku zda­rze­niom, któ­re moc­no od­mie­ni­ły mnie i moje po­strze­ga­nie prze­szło­ści. Po­ciąg wlókł się strasz­nie dłu­go i ryt­micz­ny stu­kot kół był jak me­tro­nom per­fek­cyj­nie wy­bi­ja­ją­cy rytm. Dziew­czy­ny wda­ły się w roz­mo­wę ze star­szą pa­nią, któ­ra sie­dzia­ła obok, a mnie po­wo­li przy­my­ka­ły się po­wie­ki.

Na­gle zro­bi­ło się bar­dzo zim­no, ark­tycz­nie zim­no. Zo­ba­czy­łem wo­kół nie­zna­jo­mych lu­dzi, z ich ust do­by­wa­ły się kłę­by pary. Spo­glą­da­li na sie­bie, trzę­sąc się nie­ustan­nie z nie­ludz­kie­go zim­na. Obok mnie sta­ła na­sto­let­nia dziew­czyn­ka w łach­ma­nach. Na rę­kach mia­ła nie­mow­lę, któ­re już od kil­ku dni było mar­twe. Na byle jak zbi­tych drew­nia­nych ław­kach sie­dzie­li lu­dzie, któ­rzy mu­sie­li już daw­no stra­cić wszel­ką na­dzie­ję. Nikt nie zwra­cał na mnie uwa­gi. Gdy spoj­rza­łem na sie­bie, zo­ba­czy­łem, że ni­czym się od nich nie róż­nię. By­łem ta­kim sa­mym brud­nym i za­nie­dba­nym wra­kiem czło­wie­ka. Przez szpa­rę w ścia­nie wa­go­nu zo­ba­czy­łem, że po­ciąg po­wo­li wjeż­dża na bocz­ni­cę. Im bli­żej pod­jeż­dża­li­śmy, tym moc­niej ostro świe­cą­ce re­flek­to­ry uka­zy­wa­ły po­sęp­ny świat obo­zu kon­cen­tra­cyj­ne­go. Straż­ni­cy w wie­żach pre­cy­zyj­nie mie­rzy­li do nas z luf ka­ra­bi­nów. Ja­ka­kol­wiek uciecz­ka była od razu ska­za­na na po­raż­kę. Gdy po­ciąg za­trzy­mał się na pe­ro­nie, straż­ni­cy z wście­kle uja­da­ją­cy­mi psa­mi oto­czy­li cały po­ciąg. Do każ­de­go wa­go­nu po od­ry­glo­wa­niu drzwi we­szło kil­ku­na­stu in­nych, bru­tal­nie bi­jąc i wy­py­cha­jąc ka­ra­bi­na­mi wszyst­kich pa­sa­że­rów. Gdy wy­sze­dłem z wa­go­nu, zmro­żo­ny śnieg chrzę­ścił przy każ­dym sta­wia­nym kro­ku. [...].

Pozostało jeszcze 90% treści tej książki.