Rozmawiamy 2 sierpnia. Wczoraj kwestowałeś na warszawskim Cmentarzu Wojskowym na Powązkach na rzecz godnego utrzymania grobów powstańców warszawskich. Jakie są w ogóle twoje związki z Warszawą? To przypadek czy nie? Skąd się wziąłeś?
Moja rodzina pochodzi z Warszawy, ja również się tutaj urodziłem. Związki mojej rodziny z historią miasta i z powstaniem warszawskim są bardzo silne. Duża część moich bliskich działała w konspiracji.
Walczyli, niektórzy zginęli. Moi stryjowie i moje ciotki uczestniczyli w działalności konspiracyjnej, a później w samym powstaniu warszawskim. Walczyli w jednym z najsłynniejszych batalionów powstańczych. Jeden ze stryjów i jedna z ciotek zginęli. Są pochowani na Powązkach Wojskowych w Warszawie.
Czyli kiedy ma się rodzinną historię tak mocno splecioną z historią, o której dzisiaj na szczęście uczymy się w szkołach i czytamy w podręcznikach - choć kiedyś nie było to takie oczywiste - to w naturalny sposób od najmłodszych lat myśli się o ojczyźnie?
W mojej rodzinie słowo "patriotyzm" nigdy nie było odmieniane przez wszystkie przypadki. Kiedy jednak po latach na to patrzę, widzę, że patriotyzm był nieodłączną częścią mojego wychowania. Jeszcze w okresie PRL-u zaangażowałem się w działalność harcerską.
Pamiętam zbiórki w lasach i rozmowy o tym, co robić, gdyby trzeba było walczyć o nasz kraj. Na szczęście nie było mi to dane. Nie pojawiła się konieczność walki o niepodległość Polski z bronią w ręku. Udało się ją odzyskać dzięki słowu i polityce.
Historia zawsze była dla mnie bardzo ważna. To ona zaprowadziła mnie do służby, ponieważ pchała mnie ku niej rodzinna przeszłość. Wywiad sam przyszedł do mnie z propozycją, ale to właśnie moje rodzinne doświadczenia i wyniesione z domu nastawienie sprawiły, że na tę propozycję odpowiedziałem: tak.
Czy wcześniej, na różnych etapach młodości, kiedy zastanawiałeś się nad swoją drogą życiową, brałeś pod uwagę jakiś rodzaj - ujmijmy to bardzo ogólnie - działalności propaństwowej? Czy byłeś po prostu młodym człowiekiem, który rozważał różne możliwości?
Moje dojrzewanie przypadło na schyłkowy okres PRL-u. Wtedy nie powstała w mojej głowie myśl o służbie państwowej, ponieważ kłóciłoby się to z moim rozumieniem patriotyzmu. Później nastąpiły jednak gwałtowne zmiany polityczne, ekonomiczne i społeczne.
Początkowo również dość podejrzliwie patrzyłem na służby, które - co tu dużo mówić - nie zmieniły się przecież z dnia na dzień. Zmieniały się stopniowo, a ludzie, którzy rozdawali w nich karty, w dużej mierze wywodzili się jeszcze z poprzedniego systemu. Dlatego dopiero kilka lat po rozpoczęciu przemian, kiedy zaproponowano mi przystąpienie do procesu rekrutacji, odpowiedziałem "tak" - już bez żadnych wewnętrznych oporów.
Ale ile miałeś lat w 1990 roku, kiedy PRL przestał istnieć i zaczęła się III RP - nowa, wolna Polska?
Niewiele ponad dwadzieścia lat.
Byłeś wtedy na studiach?
Właśnie je kończyłem i zaczynałem się zastanawiać, co dalej ze sobą zrobić. Moje pierwsze wybory były jednak inne.
Najpierw pracowałem w zwykłej firmie. Później okazało się to dla mnie bardzo przydatne, ponieważ pozwoliło mi zebrać wiele doświadczeń. Podejmowałem też pierwsze próby prowadzenia własnej działalności gospodarczej, ale zakończyły się one fiaskiem.
Który dwudziestolatek na początku lat dziewięćdziesiątych nie próbował działalności gospodarczej, prawda? A zdradzisz, kim jesteś z wykształcenia, czy wolisz o tym nie mówić?
Wolę zachować to dla siebie. Mogę powiedzieć, że jest to wykształcenie humanistyczne, z ukierunkowaniem historycznym.
No dobrze. Pracujesz więc w prywatnym biznesie, próbujesz też działać na własną rękę. To się nie udaje i trafiasz do jakiejś firmy. Powiedz trochę o tym, czym zajmowałeś się poza pracą. Jakie miałeś zainteresowania? Czym jeszcze wypełniałeś czas?
Można powiedzieć, że zamiast myśleć o służbie państwowej czy o polityce, wolałem oddawać się swoim licznym pasjom. Wreszcie wiele z nich stało się możliwych do realizowania - czy to ze względów technicznych, czy ekonomicznych. Interesowały mnie między innymi jazda konna, narciarstwo, płetwonurkowanie i biegi na orientację.
W późnym PRL-u można było się tym wszystkim zajmować?
Biegi na orientację zacząłem uprawiać już po upadku PRL-u. Jeśli zaś chodzi o płetwonurkowanie, to jeszcze w PRL-u chciałem zostać płetwonurkiem. Wysłano mnie oczywiście na badania do lekarza sportowego, który stwierdził, że mam lekkie skrzywienie przegrody nosowej, i kategorycznie oświadczył, że nigdy nie będę nurkował. Miałem zapomnieć o takich marzeniach.
Ale chciałeś zostać zawodowym płetwonurkiem?
Nie, chciałem nurkować rekreacyjnie. Chociaż przy ówczesnym stanie gospodarki jednym z lepiej opłacanych zawodów był spawacz podwodny. Chodziło mi więc po głowie również zdobycie takich uprawnień. Do dzisiaj zresztą jest to bardzo trudny i wymagający, ale dobrze płatny zawód.
No dobrze, a jazda konna? Może było tak, że nastolatek czy dwudziestokilkulatek mieszkający w dużym mieście, nawet jeszcze w czasach komuny, miał nieco inne ambicje i większy apetyt na rozmaite pasje niż ktoś pochodzący z mniejszej miejscowości, tak jak ja. Trzeba przyznać, że od początku mierzyłeś dość wysoko.
Jeśli mówimy o jeździe konnej, trzeba cofnąć się do przeszłości. Miałem dwóch dziadków, którzy stawali w szranki podczas wojen dwudziestego wieku. Jeden z nich walczył jako kawalerzysta w wojnie 1920 roku, drugi był oficerem kawalerii w 1939 roku. Obaj za swoje czyny zostali odznaczeni Orderem Virtuti Militari.
Pamięć o tym była w rodzinie bardzo żywa. Kultywowano w niej tradycje kawaleryjskie, więc w dosyć naturalny sposób już we wczesnej młodości dosiadłem konia. Choć trzeba od razu powiedzieć, że po raz pierwszy zrobiłem to dopiero jako nastolatek, razem z kolegą ze szkoły. Zaczęliśmy kurs. Już podczas pierwszej jazdy runąłem z konia na padok jak worek. Później, chyba przez kolejnych dwadzieścia jazd, za każdym razem lądowałem na ziemi. Mój przyjaciel serdecznie się ze mnie śmiał i okropnie ze mnie kpił. Mówił, że to on jest prawdziwym kowbojem, bo przez dwadzieścia jazd ani razu nie spadał, podczas gdy ja za każdym razem. Na dwudziestej pierwszej jeździe spadł jednak po raz pierwszy i wybił sobie chyba trzy palce u dłoni. Był to zarazem ostatni raz, kiedy siedział na koniu. Ja natomiast, opanowawszy doskonale sztukę upadania, kontynuowałem tę pasję przez wiele lat.
A później? Jeździłeś konno również jako dorosły człowiek? Jeździsz do dzisiaj?
Jeździłem także jako dorosły. Wielokrotnie miałem ku temu okazję. Zdarzało mi się nawet wyjeżdżać za granicę na kilkudniowe rajdy konne. Bardzo miło to wspominam. Obecnie rzadko jestem w siodle, ale jeśli nadarza się okazja, chętnie do tego wracam.
A wbrew werdyktowi lekarza później jednak nurkowałeś?
Skoro Polska nie chciała mi dać uprawnień płetwonurka, wyjechałem za granicę. Tam zdobyłem uprawnienia w systemie PADI, a później również w systemach CMAS i SSI. Doszedłem nawet do poziomu divemastera, czyli asystenta instruktora. Miałem przyjemność uczyć ludzi nurkowania i dawało mi to bardzo dużo satysfakcji.
Na jakiej największej głębokości byłeś?
Nie jestem zwolennikiem głębokich nurkowań technicznych z wykorzystaniem mieszanek gazowych. Moje maksimum to 55 metrów.
Czyli raczej piękne widoki niż bicie rekordów?
Zdecydowanie piękne widoki. Zwłaszcza w ciepłych morzach najwięcej można zobaczyć na głębokości od pięciu do piętnastu metrów. Im głębiej, tym mniej dociera światła, kolory zaczynają zanikać, a bogactwo podwodnego życia się zmniejsza. Nie trzeba więc być nurkiem technicznym, żeby czerpać z nurkowania największą radość.
A zdarzyło ci się kiedyś wykorzystać te umiejętności w służbie?
Owszem. Przydały się przy okazji legendowania, czyli tworzenia i uwiarygadniania fałszywej tożsamości lub celu działania. Pod legendą turystyki i nurkowania miałem kiedyś przeprowadzić w Kuala Lumpur w Malezji spotkanie z agentem. Żeby legenda była mocna, przylatuję na wyspę Tioman na Morzu Południowochińskim. Mam dokumenty divemastera i żeby było przyjemniej, naprawdę nim jestem. Na piękne rafy wypływam na dużej łodzi, na której miejscowa szkoła nurkowa przeprowadza kurs podstawowy (Open Water Diver). Wśród kursantów kilku emerytów z Europy, jakieś trzy Kanadyjki i jeden młody chłopak z Holandii, powiedzmy - Jorgen. Zaprzyjaźniam się z nim, słyszę jego narzekania na niski poziom szkolenia i proponuję mu, że za zgodą jego instruktora mogę pływać z nim w parze i uczyć go indywidualnie.
Bawimy się pod wodą świetnie, pokazuję mu wiele tajemnic podwodnego rzemiosła. W rewanżu zaprasza na piwo na plaży. Kiedy wpatrzeni w zachodzące słońce popijamy dobre piwo, siedząc na plastikowych krzesełkach, ustawionych w płytkiej wodzie razem ze stolikiem, na którym obsługa małej knajpki ustawia kolejne talerze z grillowanymi owocami morza, mówię, że to prawie raj, ale brakuje na wyspie urodziwych niewiast, żeby dopełnić wrażenie perfekcji. Na to Jorgen mówi, że ma pomysł, ale muszę cierpliwie poczekać do następnego dnia. Cierpliwość to drugie imię oficera Wywiadu, więc czekam. Po rannym nurkowaniu płyniemy łodzią z Jorgenem (ciągle tajemniczy wyraz twarzy) na lokalne małe lotnisko. Z chmur wypada niewielki samolocik, który po ciasnym zakręcie schodzi gwałtownie na pas leżący wśród całkiem sporych gór (w końcu to wyspa wulkaniczna). Gdy schodki połączyły go z ziemią, ujrzałem cztery śliczne, zgrabne dziewczyny schodzące lekko z malutkimi walizeczkami i machające do mojego kolegi. Niełatwo mnie zaskoczyć, ale patrzę na niego z szeroko otwartymi oczami. Widzę w jego uśmiechu triumf. Mówi: "Świetnie uczysz nurkowania, ale ja też jestem dobry w moim zawodzie. A jestem pilotem Air France. To moje stewardesy. Siedzimy na zmianie tydzień w Kuala Lumpur. Dobry hotel. All inclusive. Nuda. Ja poleciałem tu nurkować, a one nudzą się na hotelowym basenie. Opalają się, popijają drinki i opędzają się od sprośnych facetów, próbujących je poderwać. To zadzwoniłem, powiedziałem, jak tu super i że mam fajnego kumpla, który nauczy je nurkować. Chłopie, te dwie z tyłu twierdzą, że mają narzeczonych, ale im nie wierzę, a te, co idą z przodu, mogą być mocno rozrywkowe, jeżeli przypadniesz im do gustu!". Przypadłem! A z agentem też zdążyłem się spotkać. Tyle że w Batu Caves - położonym kilkanaście kilometrów od Kuala Lumpur imponującym kompleksie jaskiń skalnych, w jednej z nich znajdują się hinduskie świątynie, co przyciąga każdego roku miliony turystów.
