Roz­dział 1

Skóra jako ważny narząd

Wie­le osób dzi­wi in­for­ma­cja, że skó­ra jest na­rzą­dem. A jest, i to bar­dzo waż­nym! Skó­ra to naj­więk­szy ele­ment po­wło­ki wspól­nej, któ­ra sta­no­wi ba­rie­rę od­dzie­la­ją­cą or­ga­nizm od świa­ta ze­wnętrz­ne­go. To tak, jak by­śmy owi­nę­li się szczel­nie fo­lią spo­żyw­czą - tyl­ko na­tu­ral­ną, in­te­li­gent­ną i po­sia­da­ją­cą mno­gość funk­cji.

Po co nam skóra?

Skóra chroni

Skó­ra chro­ni na­rzą­dy, tkan­ki i krew przed kon­tak­tem z bak­te­ria­mi oraz szko­dli­wy­mi czyn­ni­ka­mi. Nie prze­pusz­cza też więk­szo­ści cie­czy i ga­zów, któ­re mogą być nie­zdro­we lub na­ru­sza­ją rów­no­wa­gę tka­nek znaj­du­ją­cych się pod nią.

Zdro­wa skó­ra jest od­por­na na ucisk, ude­rze­nia, a tak­że roz­cią­ga­nie (oczy­wi­ście do pew­ne­go stop­nia), dzię­ki cze­mu chro­ni przed utra­tą krwi przy lek­kich ura­zach lub prze­ni­ka­niem szko­dli­wych drob­no­ustro­jów.

Skó­ra (wraz z pod­skór­ną tkan­ką tłusz­czo­wą) chro­ni przed nad­mier­ną utra­tą cie­pła. De­li­kat­niej­sze czę­ści cia­ła lub ta­kie, któ­re mają mniej pod­skór­nej tkan­ki tłusz­czo­wej, są do­dat­ko­wo owło­sio­ne, co ma ha­mo­wać utra­tę cie­pła. Dziś pa­nu­je moda na de­pi­la­cję, ale nasi przod­ko­wie dzię­ki owło­sie­niu mo­gli ła­twiej prze­trwać chłod­ne mie­sią­ce.

Skó­ra chro­ni nas przed pro­mie­nio­wa­niem sło­necz­nym. Oczy­wi­ście tyl­ko do pew­ne­go stop­nia, więc my też mu­si­my chro­nić ją przed jego ne­ga­tyw­nym wpły­wem.

Skóra reguluje

Skó­ra jest miej­scem bar­dzo moc­no una­czy­nio­nym, co rów­nież ma wiel­kie zna­cze­nie w re­gu­la­cji tem­pe­ra­tu­ry cia­ła. Gdy jest chłod­no, na­czy­nia krwio­no­śne się kur­czą. Dzię­ki temu mniej krwi prze­pły­wa pod ochło­dzo­ną po­wierzch­nią skó­ry i mniej się jej wy­chło­dzi. Oprócz tego chłód wy­wo­łu­je skurcz mię­śni pod­skór­nych pro­wa­dzą­cy do tego, że drob­ne wło­ski na po­wierzch­ni skó­ry stro­szą się - po­wsta­je wów­czas tak zwa­na gę­sia skór­ka. Ten nie­przy­jem­ny ob­jaw to nic in­ne­go jak za­my­ka­nie po­wie­trza w po­bli­żu skó­ry, któ­re ma na celu wy­two­rze­nie do­dat­ko­wej war­stwy izo­la­cyj­nej. Ten me­cha­nizm do­sko­na­le dzia­ła u zwie­rząt, któ­re mają gę­stą sierść. U lu­dzi est to już tyl­ko "pa­miąt­ka" po na­szych ob­fi­ciej owło­sio­nych pra­przod­kach.

W skó­rze są rów­nież umiesz­czo­ne gru­czo­ły po­to­we - ko­lej­ny waż­ny ele­ment sys­te­mu ter­mo­re­gu­la­cji, a tak­że go­spo­dar­ki elek­tro­li­to­wej i od­tru­wa­nia or­ga­ni­zmu.

Skóra czuje

W skó­rze są obec­ne roz­ma­ite re­cep­to­ry (np. do­ty­ku, bólu, tem­pe­ra­tu­ry). Dzię­ki nim mo­że­my roz­po­zna­wać zmy­słem do­ty­ku róż­ne przed­mio­ty oraz uni­kać nie­bez­pie­czeństw, np. go­rą­ce­go że­laz­ka czy kol­ców na krza­ku róży. To wła­śnie tym re­cep­to­rom za­wdzię­cza­my przy­jem­ność pły­ną­cą z do­ty­ku.

Skóra a witamina D

W skó­rze pro­du­ko­wa­na jest wi­ta­mi­na D - sub­stan­cja nie­zwy­kle waż­na dla pra­wi­dło­we­go funk­cjo­no­wa­nia na­sze­go cia­ła.

Skóra a odporność

Skó­ra (oraz jej flo­ra bak­te­ryj­na) ma też duże zna­cze­nie dla na­szej od­por­no­ści.

Przydatki skóry

Przy­dat­ki skó­ry to wło­sy i pa­znok­cie. Po­wsta­ją one z tka­nek, któ­re two­rzą skó­rę. Obec­nie uwa­ża się je za ozdo­bę (wy­jąt­kiem jest nie­chcia­ne owło­sie­nie cia­ła). Jed­nak mało kto wie, że od­gry­wa­ją one waż­ne role.

Wło­sy peł­nią funk­cję ochron­ną, np. rzę­sy chro­nią na­sze oczy, a owło­sie­nie ło­no­we - de­li­kat­ne oko­li­ce kro­cza. Oprócz tego bio­rą udział w utrzy­ma­niu tem­pe­ra­tu­ry. To nie przy­pa­dek, że ro­sną ob­fi­cie na gło­wie, któ­ra ma zni­ko­mą war­stwę pod­skór­nej tkan­ki tłusz­czo­wej i jest bar­dziej na­ra­żo­na na wy­chło­dze­nie.

A jaką rolę od­gry­wa­ją pa­znok­cie? Przede wszyst­kim uwraż­li­wia­ją opusz­ki pal­ców na do­tyk (zwięk­sza­jąc opór, któ­ry od­czu­wa pa­lec, kie­dy np. stu­ka­my w kla­wi­sze). Poza tym usztyw­nia­ją opusz­ki pal­ców, umoż­li­wia­jąc wy­ko­na­nie czyn­no­ści, któ­re bez pa­znok­ci by­ły­by nie­moż­li­we.

Wybrana bibliografia

Da­wi­dziak J., Bal­cer­kie­wicz M., Die­ta jako uzu­peł­nie­nie le­cze­nia trą­dzi­ku po­spo­li­te­go (Acne vul­ga­ris). Część I. Wi­ta­mi­ny i mi­ne­ra­ły, Część II. Kwa­sy tłusz­czo­we, in­deks gli­ke­micz­ny, prze­two­ry mlecz­ne, "Far­ma­cja Współ­cze­sna" 2016, nr 9.

Piej­ko L., Mle­ko, biał­ka mle­ka a trą­dzik, "Po­lish Jo­ur­nal of Co­sme­to­lo­gy" 2018, 21(1), s. 45-48.

Di­Ba­ise M., Tar­le­ton S.M., Hair, Na­ils, and Skin: Dif­fe­ren­tia­ting Cu­ta­ne­ous Ma­ni­fe­sta­tions of Mi­cro­nu­trient De­fi­cien­cy, Nu­tri­tion in cli­ni­cal Prac­ti­ce, Vol. 34, Is­sue 4: "Mi­cro­nu­trients", Au­gust 2019, pp. 490-503.

Ca­sh­man M.W., Slo­an S.B., Nu­tri­tion and nail di­se­ase, Cli­nics in Der­ma­to­lo­gy, Vol. 28, Is­sue 4, July-Au­gust 2010, pp. 420-425.

Szklar­czyk M. i in., Cho­ro­by oraz pie­lę­gna­cja skó­ry gło­wy i wło­sów, [w:] Stan skó­ry wy­kład­ni­kiem sta­nu zdro­wia, (red.) Go­dzial­ska A., Jaś­kie­wicz J., Ofi­cy­na Wy­daw­ni­cza AFM, Kra­ków 2012, s. 65-73.

Sy­bil­ski A.J., Skó­ra - naj­waż­niej­szy na­rząd na­sze­go cia­ła. Dbaj­my o nią!, "Pe­dia­tria i Me­dy­cy­na Ro­dzin­na" 2012, t. 8, nr 4, s. 375-379.

Fer­nán­dez-Gar­cía E., Skin pro­tec­tion aga­inst UV li­ght by die­ta­ry an­tio­xi­dants, "Food Func­tion", 2014, 5(9), 1994-2003.

Pio­trow­ska A. i in., Vi­ta­min D in the skin phy­sio­lo­gy and pa­tho­lo­gy, "Acta Bio­chi­mi­ca Po­lo­ni­ca" 2016, Vol. 63, No. 1.

Pul­lar J.M. i in., The Ro­les of Vi­ta­min C in Skin He­alth, "Nu­trients" 2017, 9(8), p. 866.

Ky­un­gho Park, Role of Mi­cro­nu­trients in Skin He­alth and Func­tion, "Bio­mol Ther (Se­oul)" May 2015, 23(3), pp. 207-217.

Jan­ko­wiak W. i in., Ko­sme­to­lo­gia wo­bec pro­ble­mów cery tłu­stej i trą­dzi­ko­wej, "Ko­sme­to­lo­gia Es­te­tycz­na" 5/2016, Vol. 5, s. 501-504.

Osow­ski S., Zna­cze­nie die­ty w te­ra­pii trą­dzi­ku po­spo­li­te­go, "Ko­sme­to­lo­gia Es­te­tycz­na" 6/2019, Vol. 8, s. 755-760.

Ja­gła D. i in., Skó­ra ko­biet w okre­sie me­no­pau­zy, "Far­ma­cja Współ­cze­sna" 2012, nr 5, 83-87.

Broń­czyk-Pu­zoń A. i in., Rola wy­bra­nych skład­ni­ków od­żyw­czych die­ty u ko­biet w okre­sie na­tu­ral­nej me­no­pau­zy - prze­gląd pi­śmien­nic­twa, "Me­dy­cy­na Ogól­na i Na­uki o Zdro­wiu" 2016, t. 22, nr 2, s. 83-88.

We­iss E., Kat­ta R., Diet and ro­sa­cea: the role of die­ta­ry chan­ge in the ma­na­ge­ment of ro­sa­cea, "Der­ma­to­lo­gy Prac­ti­cal & Con­cep­tu­al", Octo­ber 2017, 7(4), pp. 31-37.

Sur­giel-Gem­za A., Gem­za K., Trą­dzik ró­żo­wa­ty - me­to­dy te­ra­pii oraz oce­na sku­tecz­no­ści za­sto­so­wa­nia kwa­su aze­la­ino­we­go i lak­to­bio­no­we­go, "Ko­sme­to­lo­gia Es­te­tycz­na" 5/2018, Vol. 7, s. 543-550.

Ko­czur P., Ko­wal­ska K., Pie­lę­gna­cja cery na­czyn­ko­wej, [w:] Stan skó­ry wy­kład­ni­kiem sta­nu zdro­wia, (red.) Goź­dzial­ska A., Jaś­kie­wicz J., Ofi­cy­na Wy­daw­ni­cza AFM, Kra­ków 2012, s. 85-94.

Trüeb R.M., The im­pact of oxi­da­ti­ve stress on hair. Do­stęp­ny [1.04.2021]: https://on­li­ne­li­bra­ry.wi­ley.com/doi/full/10.1111/ics.12286.

Dą­brow­ska B., Nie­to­le­ran­cja hi­sta­mi­ny uda­je aler­gię - die­ta an­ty­hi­sta­mi­no­wa. Do­stęp­ny [1.04.2021]: https://bar­ba­ra­da­brow­ska.pl/nie­to­le­ran­cja-hi­sta­mi­ny-uda­je-aler­gie-die­ta.

Prze­ciw­u­tle­nia­cze w żyw­no­ści, pra­ca zbio­ro­wa pod red. W. Graj­ka, Wy­daw­nic­twa Na­uko­wo-Tech­nicz­ne, War­sza­wa 2007.

Ja­rosz M. (red.), Nor­my ży­wie­nia dla po­pu­la­cji Pol­ski, In­sty­tut Żyw­no­ści i Ży­wie­nia, War­sza­wa 2017.

Wło­da­rek D. i in., Die­to­te­ra­pia, Księ­gar­nia Me­dycz­na PZWL, War­sza­wa 2014.

Le­wan­dow­ska A., Prze­pi­sy na mło­dość. Die­ta anti-aging, Wy­daw­nic­two RM, War­sza­wa 2021.

Spis treści

Od Autorki

Rozdział 1. Skóra jako ważny narząd

- Po co nam skóra?

- Przydatki skóry

Rozdział 2. Jak dieta wpływa na kondycję skóry?

- Podstawy, bez których nie ruszysz dalej

- Jedzenie dobre dla urody

Rozdział 3. Zasady zdrowego odżywiania

- Czego potrzebuje twój organizm?

- O czym jeszcze warto pamiętać, komponując swój jadłospis?

Rozdział 4. Co jeść, żeby zadbać o skórę?

- Najważniejsze składniki pokarmowe

- Jak powstają niedobory składników odżywczych?

- Czy osoba otyła może być niedożywiona?

Przepisy. Zdrowa skóra

- Grillowany indyk z salsą truskawkową

- Krem z batata, pietruszki i gruszki

- Kasza jaglana z owocami egzotycznymi

- Sok antyoksydacyjny z kapustą

- Omlet z porem i kukurydzą

- Wrap z pastą z soczewicy

- Sałatka z kozim serem

- Słodkie kanapki

- Kurczak zapiekany z warzywami

- Zielona pasta do chleba, makaronu, warzyw

Rozdział 5. Skóra z problemami

Skóra sucha i rogowaciejąca

Przepisy. Skóra sucha i rogowaciejąca

- Kanapki z pastą buraczkową

- Śledzie "po grecku"

- Krem czekoladowy z orzechami

- Kokosowa marchewka z groszkiem

- Miętowy twarożek z warzywami

- Sałatka zimowa z mango i awokado

- Koktajl odżywczy z surowym kakao

- Pieczone warzywa z aromatycznym sosem

Skóra przetłuszczająca się

Przepisy. Skóra przetłuszczająca się

- Sałatka z ziemniakami i soczewicą

- Nocna owsianka z owocami lata

- Surówka z kalarepki z kurkumą

- Kanapki z humusem i krewetkami

- Sałatka wiosenna z rzodkiewką, szparagami i awokado

- Kotlety gryczane

Trądzik pospolity

Przepisy. Trądzik pospolity

- Sałatka makaronowa z fasolą i suszonymi pomidorami

- Kanapki z pastą bakłażanową

- Surówka z brokułów

- Kolorowe szaszłyki z rozmarynem

- Łatwa zupa rybna z pomidorami i brązowym ryżem

- Smoothie z ogórkiem

- Makaron z cieciorki z pesto pietruszkowym

- Fioletowa zupa krem

Trądzik różowaty

Przepisy. Trądzik różowaty

- Sałatka z pieczonymi warzywami

- Owsianka z musem wiśniowym

- Sok z jarmużem i jabłkiem

- Dorsz z zielonym purée

- Zielone burgery

- Zupa z marchewki z kurkumą

- Koktajl antyzapalny

- Sałatka z indykiem, brzoskwiniami i cykorią

Cera naczynkowa

Przepisy. Cera naczynkowa

- Bowl po polsku

- Pieczone ziemniaki z dipem twarożkowym

- Klopsiki ze szpinakiem

- Sałatka z pomarańczą, koprem włoskim i mozzarellą

- Kasza jaglana z cieciorką i kuminem

- Kojące smoothie

- "Kanapki" z sałaty rzymskiej

- Sałatka z wątróbką i malinami

Rozdział 6. Skóra starzejąca się

- Czy można powstrzymać zmarszczki?

- Skóra a okres menopauzy

- Dieta spowalniająca starzenie

Przepisy. Skóra starzejąca się

- Wege bowl ze strączkami i ziemniakiem

- Koktajl ze zdrowymi tłuszczami

- Makaron z łososiem i natką pietruszki

- Sałatka karotenowa z dynią i szpinakiem

- Kurczak z sosem żurawinowym

- Surówka brukselkowa z sosem z awokado

- Żółty koktajl z fitoestrogenami

- Sałatka śledziowa z fasolą i buraczkiem

Rozdział 7. Włosy i paznokcie

- Stres oksydacyjny a włosy

- Składniki odżywcze dla włosów

- Łupież

- Piękne paznokcie

- A co z suplementami na włosy i paznokcie?

Przepisy. Włosy i paznokcie

- Kanapki z jajkiem i pastą słonecznikową

- Sałatka z buraczkami, pomarańczą i kaszą gryczaną

- Zupa grochowa

- Koktajl na porost włosów

- Kalafior z piekarnika

- Placki fasolowe z cukinią i natką pietruszki

- Zupa krem z pokrzywy

- Deser owsiany z jagodami

Wybrana bibliografia