Przedmowa
Oddajemy do rąk Czytelnika drugą część serii "Farmakologia w zadaniach", poświęconą zagadnieniom farmakologii ogólnej. Dzięki odpowiednio ułożonym zadaniom skrypt pozwala Czytelnikowi podążać w ślad za lekiem od momentu zakupienia go w aptece i uzyskania na jego temat ogólnych informacji, poprzez procesy farmakokinetyczne warunkujące osiągnięcie przez lek punktu uchwytu, mechanizm wywierania efektu terapeutycznego, aż po eliminację leku z organizmu. Szczególną uwagę zwrócono na interakcje leków, zarówno farmakokinetyczne, jak i farmakodynamiczne - w dobie szeroko stosowanej polifarmakoterapii znajomość tych zagadnień wydaje się bardzo istotna. Wiele zadań dotyczy optymalizacji terapii dla pacjenta w zależności od chorób współistniejących, preferencji dotyczących sposobu przyjmowania leków czy przyzwyczajeń dietetycznych.
Zróżnicowany stopień trudności zadań pozwala na wykorzystanie skryptu przez studentów zarówno do samodzielnej nauki farmakologii ogólnej, jak i do omawiania poruszanych w nim zagadnień na zajęciach dydaktycznych. Bardziej złożone zadania mogą być rozwiązywane w formie "burzy mózgów" na seminariach albo wykorzystane jako schemat do przygotowania zagadnień z farmakologii szczegółowej. Rozwiązanie wielu zadań wymaga porównania właściwości konkretnych leków i porządkuje zdobytą wiedzę, dzięki temu skrypt może być przydatny do powtórki przed egzaminem z farmakologii, a także wykorzystany jako pomoc przy przygotowywaniu pytań zaliczeniowych i egzaminacyjnych.
Wiele z zamieszczonych zadań może być rozwiązanych na podstawie ogólnej wiedzy posiadanej przez studenta lub dodatkowych informacji zawartych w skrypcie. W intencji autorów skrypt, choć zawiera zadania opatrzone jedynie kilkoma zdaniami teoretycznego wprowadzenia, ma przybliżyć i ułatwić zrozumienie niekiedy trudnych zagadnień z zakresu farmakodynamiki czy farmakokinetyki. Część zadań wymaga poszukania odpowiedzi w podręcznikach farmakologii, a niektóre - sięgnięcia do artykułów rekomendowanych w piśmiennictwie lub dokonania obliczeń za pomocą arkusza kalkulacyjnego. Na potrzeby niektórych zadań autorzy proponują korzystanie z aplikacji na stronach internetowych, które w obrazowy sposób przedstawiają sposób rozwiązania lub ilustrują poruszane zagadnienia.
Podobnie jak pierwsza część, tak i niniejsza jest skierowana do studentów różnych kierunków medycznych - znalazły się tu zadania przydatne studentom kierunków lekarskich oraz przyszłym farmaceutom. Książka może być pomocna w przygotowaniu do niektórych egzaminów specjalizacyjnych, np. z zakresu farmacji klinicznej czy szpitalnej.
Dr n. med. Małgorzata Berezińska
Dr hab. n. med. Anna Wiktorowska-Owczarek
Rozdział 1.Oznakowanie produktów leczniczych
Informacje zawarte na opakowaniu produktu leczniczego.
Jesteś studentem III roku medycyny/farmacji i przeglądasz domową apteczkę swojej babci. Znalazłeś dwa leki, przedstawione na rycinie 1.1 (leki A i B). Jakie informacje możesz uzyskać, czytając tylko tekst zawarty na opakowaniach?
Na podstawie informacji podanych na opakowaniach leków A i B wpisz odpowiednie dane do tabeli 1.1, jeżeli znajdziesz je na opakowaniu.
Tabela 1.1. Przykładowe oznakowanie produktów leczniczych.
Lek A
Lek B
Nazwa handlowa produktu leczniczego
Nazwa międzynarodowa składnika/ów produktu leczniczego
Dawka, w jakiej występują substancje lecznicze zawarte w produkcie leczniczym
Postać leku
Ilość leku
Droga podania leku
Sposób przechowywania leku
Podmiot odpowiedzialny
Termin ważności
Nr serii
Numer serii - znaczenie dla bezpieczeństwa stosowania produktów leczniczych.
Na stronie Głównego Inspektoratu Farmaceutycznego (https://www.gif.gov.pl) pojawiła się informacja o wycofaniu produktu o numerach serii podanych na rycinie 1.2. Przyczyną wycofania z obrotu było potwierdzenie przekroczenia dopuszczalnego limitu N-nitrozodimetyloaminy (NDMA) w seriach substancji czynnej ranitydyny zastosowanej do wytworzenia niżej wymienionych produktów.
Rycina 1.2. Informacja o wycofaniu produktu leczniczego.
Pacjent w apteczce domowej ma lek C, którego opakowanie przedstawiono na rycinie 1.3 (C1 i C2).
Czy powinien zaprzestać przyjmowania tego leku?
Rycina 1.3. Lek C: C1 i C2.
Informacje zawarte na opakowaniu zewnętrznym produktu leczniczego.
Rozpocząłeś staż w aptece otwartej i przyglądasz się różnym opakowaniom leków. Przykłady przedstawiono na rycinie 1.4 (leki D-F). Zastanów się, jakich informacji możesz udzielić pacjentom na podstawie treści odczytanych z opakowania leku?
Na podstawie treści na opakowaniach leków udziel pacjentom odpowiedniej informacji. Wpisz kilka podstawowych danych do tabeli 1.2.Tabela 1.2. Oznakowanie produktów leczniczych - leki D-F.
Pytanie
Lek D
Lek E
Lek F
Nazwa międzynarodowa
W jakim celu stosuje się ten lek?
Jakie jest stężenie leku we wkładzie?
Jaka jest objętość jednego wkładu?
Jaka dawka leku jest zawarta w jednym wkładzie?
Jaką drogą pacjent powinien stosować lek, jeśli do tego wkładu ma w domu odpowiednie urządzenie, tzw. wstrzykiwacz wielokrotny (pen)?
Zauważ, że dawka insuliny wyrażana jest w jednostkach międzynarodowych (j.m.).
W razie potrzeby
Humalog można podawać dożylnie, na przykład w przypadku chorób o ostrym przebiegu lub podczas zabiegów chirurgicznych i w okresie pooperacyjnym.
Humalog zawiera insulinę lispro w stężeniu 100 j.m./ml. Dożylnie insulinę lispro można podać we wlewie lub w bolusie.
Pacjentowi (masa ciała 90 kg) z hiperglikemią 400 mg/dl podano 4 j.m. insuliny w bolusie, a następnie rozpoczęto podawanie insuliny we wlewie dożylnym w dawce 0,1 j.m./kg mc./h. Insulinę przygotowano w soli fizjologicznej w następujący sposób: 1 j.m. insuliny w 1 ml w 0,9% roztworze chlorku sodu.
Przygotuj lek wstępnie na 5-godzinny wlew: podaj dawkę insuliny i objętość roztworu. Czy jeden wkład Humalogu wystarczy do tego celu?
Na podstawie informacji w ChPL o lekach D, E i F odpowiedz, co oznacza zapis: "30/70" oraz który z wkładów po umieszczeniu we wstrzykiwaczu, a bezpośrednio przed podaniem leku, należy wstrząsnąć. Czy informacja podana na opakowaniu jest podpowiedzią w tej kwestii? Oznakowanie produktów leczniczych, wyrobów medycznych i suplementów diety.
Na opakowaniach produktów leczniczych podmiot odpowiedzialny jest zobowiązany do umieszczenia szeregu informacji dla pacjenta tak, aby ich stosowanie i przechowywanie było właściwe. Rycina 1.5 (leki G-W) przedstawia fragmenty opakowań zewnętrznych i bezpośrednich przykładowych produktów leczniczych o różnej kategorii dostępności, wyrobów medycznych i suplementów diety.
Rycina 1.5. Produkty G-O.
Rycina 1.5. Produkty P-W.
Zaznacz w tabeli 1.3, które informacje odczytasz z opakowań (G-W) bez posiłkowania się informacjami z ulotek i ChPL.Tabela 1.3. Oznakowanie produktów leczniczych, suplementów diety i wyrobów medycznych.
Informacja
Tak/Nie
Kategoria dostępności: wydawane bez przepisu lekarza (OTC)
Kategoria dostępności: wydawane z przepisu lekarza (Rp)
Kategoria dostępności: stosowane wyłącznie w lecznictwie zamkniętym (Lz)
Nazwa produktu leczniczego i nazwa powszechnie stosowanej substancji czynnej
Dawka produktu leczniczego
Postać farmaceutyczna
Sposób stosowania i, w razie konieczności, droga podania
Sposób przechowywania
Nr pozwolenia na dopuszczenie do obrotu
Nazwa i adres podmiotu odpowiedzialnego
Nr serii
Termin ważności
Ostrzeżenie dotyczące przechowywania w miejscu niedostępnym i niewidocznym dla dzieci
Ostrzeżenie, że produkt leczniczy podlega dodatkowemu monitorowaniu
Informacje o stosowaniu produktu leczniczego w przypadku niewydolności wątroby lub/i nerek
Informacje o najczęstszych działaniach niepożądanych
Kod kreskowy EAN UCC
Informacje o produkcie w formie właściwej dla osób niewidomych i słabo widzących
Informacje o stosowaniu leku w okresie ciąży i laktacji
Wyrób medyczny
Suplement diety
Piktogram znaku drogowego zakazującego (np. opakowanie J): . . . . . . . . Piktogram znaku drogowego ostrzegawczego (np. opakowanie G): . . . . . . . . Piktogram oka (ucha, nosa) (np. opakowania O, P): . . . . . . . . Piktogram twarzy z rozpylanym aerozolem (np. opakowanie R): . . . . . . . .
Który z przedstawionych preparatów nie musi posiadać ulotki dołączonej do opakowania? Termin ważności produktów leczniczych.
Informacje o terminie ważności znajdziesz na każdym opakowaniu (zewnętrznym: kartonik i bezpośrednim: blister, fiolka, buteleczka). W ten sposób dowiesz się, jak długo można stosować lek - skutecznie i bezpiecznie.
Ustosunkuj się do informacji podanych w tabeli 1.4 (Prawda/Fałsz), związanych z trwałością gotowych produktów leczniczych.Tabela 1.4. Termin ważności produktów leczniczych.
Stwierdzenie
Prawda/Fałsz
Niektóre inhalatory można przechowywać jedynie przez kilka miesięcy (np. 5) od daty wydania z apteki
Informację na ten temat (poprzedni punkt) znajdziesz na opakowaniu
Termin ważności podany na opakowaniu dotyczy suchego proszku (granulatu), a nie sporządzanej zawiesiny
Termin ważności zawiesiny doustnej sporządzanej z granulatów jest znacznie krótszy i wynosi przeważnie 10-14 dni w zależności od substancji czynnej i temperatury przechowywania
Informację na ten temat (poprzedni punkt) znajdziesz w ulotce
Termin ważności gotowych kropli ocznych przed pierwszym otwarciem znajdziesz na opakowaniu
Termin ważności gotowych kropli ocznych po otwarciu opakowania znajdziesz na opakowaniu
Termin ten (poprzedni punkt) wynosi ok. 21-28 dni
Pozostałość po jednorazowym zakropleniu zawartości kropli ocznych w postaci minimsów nadaje się do powtórnego użycia
Termin ważności produktów leczniczych.
Pewien mężczyzna, przeglądając domową apteczkę, na opakowaniu nieotwartego jeszcze produktu leczniczego Aviomarin tabl. znalazł informację: "TERMIN WAŻNOŚCI 08.2020". W sierpniu 2020 roku ma zaplanowaną około 3-godzinną podróż samolotem.
Czy chcąc zapobiec chorobie lokomocyjnej, powinien zakupić nowe opakowanie tego produktu, zanim wybierze się w podróż?
