Gorszy syn - Maciej Marcisz

Kup ebooka

43.99 zł
33.37 zł (36,51 zł najniższa cena z 30 dni)

-
Proszę czekać

***

Nie tak dawno temu, w czasach gdy zaklęcia przestały już działać, żył mężczyzna, który miał trzech synów.

Najstarszy syn urodził się w dobrym humorze i długo w takim pozostawał. Spodziewał się, że spotkają go w życiu rzeczy wspaniałe, a on stanie się wielkim człowiekiem. Gdy jednak marzenia się nie spełniły, zgorzkniał, a jego serce zamieniło się w kamień.

Średni syn był dobry i prawy, zawsze robił to, co słuszne. Nigdy - nawet jeśli wiele go to kosztowało - nie schodził z raz obranego kursu, wyznaczonego jeszcze przed jego narodzinami.

Najmłodszy z braci był lekki i delikatny, jakby ulepiono go z mieszanki mgły i kruchych liści. Gdziekolwiek się pojawiał, szybko znikał, pozostawiając po sobie niewiele ponad lekki podmuch. Do nikogo i niczego nie chciał się przywiązywać.

Ich matka umarła, kiedy byli jeszcze dziećmi. Długo było to tragedią, aż przestało nią być. Ojciec robił wszystko, co w jego mocy, by wychować synów na ludzi porządnych. Jego moc nie była jednak aż tak wielka i nie był pewien, czy mu się to udało. Ta myśl niekiedy trapiła go przed snem, jednak nie aż tak bardzo, miał pilniejsze sprawy i mało czasu.

Po ukończeniu szkół bracia wyjechali.

Najstarszy syn opuścił dom, by pokazać się światu i zobaczyć innych ludzi. Zamierzał podbić największe z okolicznych miast. Wierzył, że stoi ono przed nim otworem.

Średni syn poszedł śladem pierwszego, bo jak to bywa w przypadku braci, pragnął go naśladować. Na swojej drodze spotkał ludzi fałszywych i nikczemnych, których starszy nazywał przyjaciółmi. Obcy świat był nieprzyjemny, szczypał go w oczy, drażnił gardło i serce, więc powrócił na ziemię ojca.

Najmłodszy syn wyprawił się w świat daleko. Tak daleko, że żaden z nich nie wyobrażał sobie, że może tam kiedykolwiek postać ich stopa. Do miejsc, w których czas był inny i ludzie byli inni; stał się nieuchwytny. Zniknął jak paczka, z której odpadła etykieta wysyłkowa, pozbawiona adresu docelowego i miejsca nadania. Nigdy nie wracał, nawet na święta i pogrzeby, a pozostali bracia przestali próbować go zrozumieć.

Świat się kręcił. Rzeki w rodzinnym mieście płynęły, a ich woda robiła się coraz ciemniejsza i bardziej mętna.

Lata później, gdy braciom wydawało się, że życie osiągnęło swój ostateczny kształt i takie już pozostanie, ich ojciec zachorował i nie mógł dłużej pracować. Średni syn wezwał starszego i młodszego na pomoc. Żaden nie odpowiedział od razu na wezwanie.

MIKOŁAJ

***

Wszystko zaczęło się, gdy ojciec powiedział, że zaczyna kopać ziemię pod basen.

- Pod basen? Ale po co? Przecież ty nie pływasz.

- Nie pływam, bo nie mam basenu.

- Przez ile dni w roku taki basen ci się przyda? Wiesz, że to trzeba czyścić? A potem i tak będzie za zimno.

- Sam mówiłeś, że z roku na rok będzie tylko cieplej.

Ojciec zaczął roztaczać wizję cudownej przestrzeni relaksu, która miała powstać w naszym ogrodzie. Jacuzzi, sauna i grill. Mówił, że będziemy spędzać tam beztroski czas całą rodziną, dziecko mojego brata będzie miało gdzie się pluskać i wszyscy staniemy się zdrowsi od regularnych kąpieli i wystawiania naszych ciał na zmianę temperatur. Beztroski czas, dodajmy, którego do tej pory nigdy nie mieliśmy. W naszej rodzinie odpoczynek był zakazany.

Dobrze wiedziałem, co to znaczy. Tata wchodził w fazę maniakalną. Ta wydawała się najsilniejsza ze wszystkich dotychczasowych. Nauczyłem się to rozpoznawać. Nagle stawał się nieprawdopodobnie efektywny. Budził się o drugiej, trzeciej nad ranem i zaczynał pracę. Kupował nowy samochód, komputer i sprzęty do siłowni w garażu. Wchodził do sklepów jak zwierzę i płacił za buty bez mierzenia, a jeśli już zdarzyło mu się je zmierzyć, po tym, jak nakłoniła go do tego obsługa i okazywało się, że pasowały, to brał od razu dodatkowe trzy pary, na wypadek gdyby pierwsze się zniszczyły. "Nigdy nie miałem tak wygodnych butów, synu", mówił. Zaczynał kolejne projekty. Miał się za nieomylnego mistrza życia. Rozmowy z nim, nawet najbardziej niewinne, zamieniały się w wykłady o mechanice świata i o tym, jak stać się w tym świecie jeszcze potężniejszym. Powiedzmy, że miał podstawy, by myśleć, że wiele wie o potędze. W połowie lat dziewięćdziesiątych stworzył firmę, która dziś dawała pracę kilkudziesięciu osobom, a mnie i moim braciom zapewniła dobry start w dorosłość. Nigdy nikogo nie rozpieszczał. Teraz, kiedy zaczął rozpieszczać siebie, zaczęliśmy się niepokoić. Mówił do mnie przez telefon:

"Nie spodziewałem się, synu, że moje życie będzie takie piękne. Wnuk jest, firma ma się coraz lepiej, ty z karierą w telewizji, jestem pewien, że jeszcze daleko zajdziesz".

Podsumowywał:

"Cisnąć. Cały czas cisnąć. I cieszyć się ze zwykłych chwil. Mówią, że tak trzeba. Niby głupie, a jednak prawda".

Kończył:

"To trzymaj się. I rozkurw tę Warszawę. Rozwal system, pokonaj wszystkich jak twój ojciec".

Kiedy budziłem się, jak zwykle, około ósmej, widziałem, że pierwszą relację ojciec dodał pięć godzin wcześniej. Ćwiczył w garażu lub zmierzał do firmy. Na początku traktowałem to jako rodzaj rodzinnego folkloru, anegdoty do opowiadania na spotkaniach towarzyskich czy icebreakerów na służbowych. Później już wyłącznie mnie to martwiło. Kiedy mówiłem o tym znajomym, zamiast zdziwienia czy zaniepokojenia słyszałem: "Świetnie, że twój tata ma tyle energii, moi rodzice to już się do grobu pakują". W końcu dlaczego miałbym nie cieszyć się tym, że stary ojciec ma więcej energii do życia ode mnie?

Gdy ja porannym prysznicem próbowałem zmyć z siebie poczucie, że moje życie jest już w pewnym sensie skończone, on opracowywał kolejny plan podboju świata. Nie tylko zresztą plan, on wcielał go w życie i często odnosił sukces. Zaczynał import kamienia z Włoch. Wprowadzał własną linię napojów gazowanych. Kupował działkę pod uprawę leczniczej marihuany, zarabiał dziesiątki tysięcy złotych na giełdzie. To było najbardziej zaskakujące: jego plany, które brzmiały jak oderwane od rzeczywistości, czasem wręcz kompletnie chore, przynosiły zyski. Zwiększały jego stan posiadania, wpływy i ego. Dla człowieka takiego jak ja, od dłuższego czasu unoszącego się na powierzchni życia jak meduza pchana siłą fal, było to co najmniej nieprzyjemne. A nawet bolesne.

Mój ojciec nie wybierał się do grobu. Bałem się jednak, że jego poczucie nieśmiertelności wkrótce go zabije. Przez brak snu coraz częściej zapominał słów. Chodził jak paralityk i mamrotał o pieniądzach. Słabł, zasypiał na dwadzieścia minut, a potem budził się i znów nakurwiał, jak ledwie naładowany smartfon, rozgrzany do czerwoności, ustawiony na pełną głośność i oślepiającą jasność.

Co jakiś czas rozmawiałem z bratem o konieczności interwencji - stanowczej, ale empatycznej rozmowie, która miałaby skłonić ojca do zadbania o siebie. Spróbowaliśmy. Nie posłuchał. Spróbowaliśmy jeszcze raz. Pokiwał głową, przyznał rację, obiecał, że o siebie zadba, i dalej robił tak samo. Po kilku takich sekwencjach dałem sobie spokój, może nawet trochę się obraziłem. Aż się stało.

Pewnego sobotniego popołudnia zadzwonił do mnie brat, który nigdy nie dzwonił bez esemesowego zapowiedzenia się.

Zadzwonił, by powiedzieć, że znalazł ojca na podłodze.

MIKOŁAJ

***

- Po prostu leży. Na podłodze w salonie - powiedział mój brat.

Kiedy mówię "mój brat", mam na myśli mojego średniego brata, Nikodema.

O najmłodszym od zawsze mówimy Dawid albo Dawidek.

- Ale oddycha?

- No oddycha. Mruga. Mówi, że musi odpocząć. Nie chce iść do łóżka.

- No to niech leży, co w tym złego?

- Ale on tu leży, odkąd przyjechałem. Nie chce jeść ciasta. Boję się, że w końcu zrobi pod siebie.

- Przesadzasz. Co mówi?

- Że musi odpocząć.

- To daj mu poleżeć.

- Pogadaj z nim. Dam ci go do telefonu. Powiedz, że ma iść do łóżka.

- Ale co ja wskóram?

- Nie udawaj, że nie wiesz, o co chodzi.

Brat zawsze twierdził, że ojciec traktuje mnie poważniej. Bo jestem najstarszy, bo uważa mnie za mądrzejszego, a przede wszystkim dlatego, że jestem dalej niż on, ale bliżej niż Dawidek. Dawidka właściwie nigdy nie było w tym równaniu, tata traktował go jak dziewczynę, osobę mówiącą innym językiem, obce, neutralne państwo z odmiennym systemem monetarnym. Państwo tak dziwne, że nie da się z nim wejść w sojusz ani nawet zrobić sobie z niego wroga.

- Halo, jesteś tam?

- Przepraszam. Zamyśliłem się.

- To co robimy?

- Zostaw go. Może dobrze mu to zrobi.

- A rozmawiałeś z nim o psychiatrze?

- Mówiłem ci przecież, że napisałem mu długiego maila jakiś czas temu.

- "Długiego maila". Błagam cię.

- Zostaw go. Odpuść.

I tyle, rozłączył się. Między mną a moim bratem zawsze był pewien dystans. A mówiąc precyzyjniej, mieszanka bliskości i dystansu. Mieliśmy swoje zaszłości. Nasza relacja była trochę jak stara żarówka, która jednego wieczoru migota i już myślisz, że trzeba ją wymienić, ale później znów zaczyna działać, więc zapominasz o temacie.

Mój brat uważał się za najbardziej zapracowanego, najporządniejszego, w największym stopniu skłonnego do poświęceń, przeznaczającego najwięcej czasu rodzinnym sprawom. Moim zdaniem to uwielbiał. Uwielbiał to, że był taki zagoniony i poważny. Twierdził, że bierze to wszystko na siebie, bo musi. Ja - że bierze to wszystko na siebie, bo chce. Miałem ochotę powiedzieć: możesz już przestać udawać? Możesz przyznać, że nie jesteś taki idealny? Ale on zawsze zachowywał się porządnie. Nieważne, czy był taki idealny naprawdę, w końcu jesteśmy tym, co robimy, tym, co powtarzamy. Nawet jeśli nie był dobry, nie dało się tego wykryć.

Pamiętał o urodzinach ojca, wujków, cioć i kuzynek. Orientował się, ile ojciec ma chrześniaków i chrześniaczek, a miał ich bardzo dużo, bo jak jest się bogatym, to często zostaje się chrzestnym. Ojciec zawsze ochoczo się zgadzał, ale po fakcie miał temat w dupie, więc brat ogarniał za niego. Pamiętał o urodzinach i rocznicy śmierci naszej mamy, pamiętał, żeby zapłacić za grób, i o tym, że musimy postanowić, co zrobić z mieszkaniem po dziadkach. Wkurzało go, że ja mam to wszystko gdzieś. Że opowiadam mu o koncepcji rodziny z wyboru, mojego kręgu najbliższych przyjaciół. Że do mnie ojciec dzwonił po plotki z wielkiego świata, a do niego - żeby przyjął towar do sklepu.

Mój brat miał listę zadań w średniej wielkości skórzanym notesie pęczniejącym od faktur, świstków, recept i mandatów za przekroczenie prędkości. Nigdzie się bez niego nie ruszał. Jeśli udało się usunąć jakieś zadanie z listy, zaraz dodawał nowe, jakby ich koniec miał oznaczać również koniec jego samego. Lista zawsze musiała być zapełniona i zawsze musiała nas obowiązywać, kłaść się cieniem na nasze rozmowy, robić z niego bohatera, powodować ścisk w klatce piersiowej po obudzeniu, który może i był nieprzyjemny, ale dopiero jego brak oznaczałby prawdziwe niebezpieczeństwo. Odpuść sobie czasem, mówiłem. Odwal się, odpowiadał.

Była też między nami bliskość. Trzymaliśmy sztamę przeciwko ojcu, jego słowom, dawnej fizycznej i obecnej psychicznej przemocy. Bliskość, bo wiedział, że jego żona bardzo mnie lubi, a ja lubię ją, i kiedy z rzadka pojawiałem się u nich w domu, na półtora dnia i jedną noc, dawałem coś, czego im brakowało, czego ani oni, ani ja nie musieliśmy nazywać.

Istniały też inne tematy. Byłem zazdrosny o jego męskość. O to, że spłodził dziecko, zbudował dom i zasadził drzewo, podczas gdy ja mogłem pochwalić się tylko wynikami oglądalności nowego docu-soapu, do którego pisałem dialogi. O drogą lodówkę, wielofunkcyjny ekspres do kawy i inne prezenty, które dostawał od ojca, podczas gdy ja otrzymywałem jakieś gówno lub nic. Na osiemnaste urodziny dostałem tysiąc złotych i zestaw smakowych herbat, bo bardzo lubiłem wtedy smakowe herbaty. On bardzo lubił samochody, więc dostał samochód. Jemu ojciec podarował działkę i sfinansował budowę domu, mnie trochę dorzucił do wkładu własnego. Teraz, kiedy mój brat miał syna, należało mu się już wszystko. A ja?

Przecież sobie radziłem.

Sam nie wiem, czy mam z nim dobrą czy złą relację. Ale jest to j a k a ś relacja. Nawet jeśli bywa źle, jest jakoś. Złe uczucia to nadal uczucia. Coś lepszego - moim skromnym zdaniem - niż obojętność.

Następnego dnia zadzwonił znowu.

- Nadal leży.

- Ostatnio miał dużo ruchu.

- Bardzo śmieszne.

- Trochę śmieszne, musisz przyznać.

- Ja pierdolę.

- Co?

- Nic. Wiedziałem, że to na mnie spadnie. Mam już jedno dziecko. Nie potrzebuję jeszcze opiekować się ojcem.

- Biedny Nikuś, jak zwykle ma najwięcej.

- Żebyś wiedział. Dawidek ma wyrąbane, ty się śmiejesz. Wspaniale.

- No dobrze. Myślisz, że to poważne?

- On nie chce nawet oglądać TVN24.

Smartfon zawibrował mi w dłoni. Odsunąłem go od ucha, by zobaczyć przesłane przez brata zdjęcie. Nasz ojciec leżał na podłodze w pokoju telewizyjnym i wyglądał jak potrącona na drodze kuna.

MIKOŁAJ

***

Ta druga rozmowa odbyła się, gdy właśnie poprawiałem dialogi. Od wielu lat moje życie było podporządkowane Pękniętym sercom, jednemu z najdłużej granych seriali codziennych w Polsce. Przez czternaście lat mojej pracy życie jego bohaterek i bohaterów wielokrotnie obracało się o sto osiemdziesiąt stopni. Moje w znacznej mierze pozostawało niezmienne.

Budziłem się, piłem pół litra wody i czarną kawę, pisałem lub poprawiałem dialogi, szedłem na siłownię, a później wracałem do pracy. Około godziny czternastej robiłem regeneracyjną drzemkę, po której, od kiedy odkryłem zbawienne efekty postu przerywanego, zjadałem swój pierwszy posiłek. Wieczory spędzałem z dziewczyną. Robiłem kolację, a później oglądaliśmy film. Jeśli wychodziliśmy, to w jakieś nowe, ciekawe miejsce, które polecano w internecie, a później szliśmy na spacer lub do kina. Z biegiem lat Kasia zostawała na noc coraz rzadziej. Mówiła, że kiedy budzi się u siebie, jest bardziej produktywna. Sam zresztą miałem podobnie. Po trzech latach związku zaczęliśmy sypiać ze sobą coraz rzadziej, a później też coraz rzadziej się spotykaliśmy. Dostała ofertę pracy za granicą i postanowiła z niej skorzystać. Kiedy wyjeżdżała, pomagałem jej znaleźć nowe mieszkanie w Hamburgu. Obiecaliśmy sobie, że pozostaniemy w kontakcie, ale dobrze wiedzieliśmy, że to koniec. Po prostu nie mieliśmy siły tego ogłaszać. Co jakiś czas zastanawiałem się, czy to nie była przypadkiem kobieta, którą powinienem był poślubić.

Od czasu rozstania moje życie straciło jakikolwiek element nieprzewidywalności. Niezmącone koniecznością dostosowywania się do innej istoty żyjącej, stało się całkowicie sterylne. Pracowałem, ćwiczyłem, odpoczywałem, oglądałem filmy, czytałem książki i dopieszczałem mieszkanie, aż zrobiło się dokładnie takie, jak chciałem.

Kiedy moje życie stało w miejscu, inne się rozpędzały. Przyjaciołom i znajomym rodziły się dzieci, przydarzały im się wielkie sukcesy i pomniejsze tragedie, przeprowadzki, pogrzeby i rozwody. Moje anegdoty o pracy w telewizji traciły blask. W końcu ile razy można się śmiać z przewrażliwionych aktorów i obrażalskich aktorek, opowiadać o kulisach wiecznie nierozstrzygniętych pałacowych wojen w stacjach telewizyjnych? Przestawałem pasować do poranków i wieczorów moich przyjaciół. To nie tak, że zupełnie się nie odzywali. Po prostu ich zaproszenia stały się rzadsze i bardziej pragmatyczne. Oferowali mi spotkania przy okazji spraw, które mieli do załatwienia. Umawiali się w dużych grupach, na przykład w ramach urodzin dzieci, co pozwalało im ogarnąć konieczność, a może i chęć podtrzymywania więzi z ludźmi, z którymi nie łączyło ich już zbyt wiele.

Zakładałem, że dzięki zaproszeniom na roczki i chrzciny mogli nie czuć się złymi przyjaciółmi. I faktycznie nimi nie byli. Choć tęskniłem za spontanicznymi wieczorami pełnymi rozmów, gier planszowych, filmików i zwierzeń, starałem się ich nie winić ani nie narzekać. Nie chciałem narzekać. To nie przystoi mężczyźnie, któremu nic złego się nie dzieje.

Wieczory wypełniałem seansami kinowymi. Mój portfel pęczniał od kart lojalnościowych: karta kinomaniaka, lunatyka, konesera kina, unlimited, miałem je wszystkie. Zaszywałem się w ciemności sali, w której nikt, łącznie ze mną, nie mógł dostrzec mojego życia. Oglądałem wszystkie nowości, bez względu na gatunek czy recenzje. Znikałem w fotelu i rozkoszowałem się swoim nieistnieniem. Naczynie mojego serca było puste. Wypełniałem je przeżyciami innych ludzi, prawdziwych i fikcyjnych. Jak tajemniczy eliksir o niespotykanym w naturze kolorze, bulgotały we mnie daremne próby, konflikty, przezwyciężenia i olśnienia, spodziewane i niespodziewane triumfy filmowych bohaterów. Nie musiałem podejmować żadnej decyzji. Oprócz tej, jaki film wybrać jako następny.

Czasem brakowało mi już produkcji do oglądania; wtedy ratowały mnie wznawiane klasyki. Festiwali filmowych starałem się unikać, za dużo kręciło się tam znajomych z pracy. Mogliby mnie zauważyć i przyłapać na istnieniu. Co jakiś czas zastanawiałem się, czy kolejne filmy i książki rzeczywiście czyniły ze mnie, jak niektórzy sugerują, człowieka mądrzejszego, bardziej empatycznego i o bogatszej osobowości. Czy naprawdę dwieście filmów i sto książek temu byłem w jakiś sposób gorszy? Czy warto przekonywać ludzi, że obcowanie z kulturą wzbogaca? A może jest po prostu przyjemnością? Stratą czasu, jak każda inna strata czasu? Może istnieje dawka kultury, nawet wysokiej, od której człowiek już się nie rozwija, po prostu kompulsywnie ją konsumuje, przebrany w szlachetne szaty.

Zdarzało się, że po wyjściu z kina myślałem o tym, jak by to było napisać prawdziwy film. Jednak za każdym razem, kiedy pokazywałem znajomym szkice scenariuszy, słyszałem, że zajeżdżają telenowelą. Ale ja nie robiłem telenoweli, robiłem serial codzienny, tłumaczyłem im wiele razy, czym się różnią. Nieważne.

Zaczęło się tak: kończyłem licencjat i ojciec cisnął, żebym znalazł pracę. Trafiłem na staż w domu produkcyjnym. Z początku wykonywałem głównie drobne prace biurowe, porządkowałem dokumenty, pełniłem funkcję chłopaka na posyłki. Kiedy trzeba było coś dostarczyć na plan lub kupić na szybko brakujący rekwizyt, robiłem to ja. Czasem pytano mnie o zdanie w jakiejś kwestii, szczególnie jeśli ktoś chciał się dowiedzieć, co sądzą m ł o d z i, czasem dawano mi dialogi do poprawienia, bo ludziom podobały się moje biurowe żarty. Po roku jeden ze scenarzystów zachorował i niespodziewanie zmarł, ktoś dostał więc awans, ja wskoczyłem na brakujące miejsce w zespole. To było czternaście lat temu. Moja pierwsza i jedyna praca.

Wyspecjalizowałem się w jednym konkretnym zajęciu w jednym specyficznym miejscu. Stałem się niezastąpiony, ale również praca stała się dla mnie niezastępowalna. Nie umiałem robić niczego innego. Z najmłodszego członka ekipy stałem się tym z najdłuższym stażem. Pamiętałem każdy szczegół z życia bohaterek i bohaterów Pękniętych serc.

Nie uważałem wcale, że życie musi się zmieniać lub podążać w jakimś kierunku. Pozwalałem mu przez siebie przechodzić, jakby było pyłem unoszącym się w powietrzu w trakcie remontu mieszkania. Kiedy brat zadzwonił do mnie po raz drugi, by powiedzieć, że ojciec nadal leży, nie pragnąłem nowych przeżyć, nie poszukiwałem bodźców. Nie chciałem, by zdarzyło się cokolwiek. Ani złego, ani dobrego.

- Teraz nie chce też jeść. Niczego. Mówi, że głodówki są lecznicze.

- Bo są.

- Super.

- Nie wygląda, jakby mu przechodziło, jak rozumiem.

- Nie. Przyjedź. Choć na kilka dni. Ciebie posłucha.

Zgodziłem się.

MIKOŁAJ

***

Pierwszym, co zarejestrowałem po wyjściu z pociągu, był zapach. Niektórzy pewnie nazwaliby go smrodem. Kiedy miałem piętnaście, szesnaście lat i wracałem wieczorami z kółka teatralnego na rowerze, wdychałem go całą piersią, nuciłem smutne piosenki i myślałem, że to aromat jesieni. Zaciągałem się nim. Intensywny i ciemny, zwiastował nadejście nocy i zimy, miał w sobie nutę ogniska i liści, które zdążyły już opaść na ziemię. Musiałem wyjechać z miasteczka, by zrozumieć, że jesień tak nie pachnie: że to odór węgla, opon i plastiku wydobywający się z kominów kwadratowych śląskich domków, zmieszany z wilgotnym powietrzem i gnijącymi liśćmi.

Zaciągnąłem się i przystanąłem na peronie. Uderzyła mnie atmosfera uroczystego oczekiwania. Rodzice wyglądający swoich dorosłych dzieci wypełniali peron i halę dworca, parking zapchany był samochodami na włączonych silnikach. Czekali głównie ojcowie, wysłani na wieczorną misję przez matki, które właśnie w tej chwili nerwowo zmieniały pościel i nastawiały wodę na herbatę. Twarze ojców, z zasady zasępione, opromieniał blask, kiedy dostrzegali swoje dzieci wyłaniające się z pociągu relacji Warszawa - Praga Główna. W stolicy były key account managerami, specjalistkami do spraw controllingu lub marketingu, emodoktorantkami z otwartym przewodem, trenerami personalnymi i influencerkami in spe. Tutaj jednak, na tej śląskiej ziemi, byli pionierkami i pionierami. Tymi, którzy odważyli się wyjechać w nieznane i przetrwali w miejskiej dżungli, a teraz wrócili na chwilę, by obłaskawić rodzinę opowieściami o dalekich lądach i nowych obyczajach.

Na mnie nie czekał nikt. Matka nie żyła od lat, ojciec zapewne nadal leżał na podłodze, brat zajmował się swoją rodziną, a Dawidek budził się właśnie w jakiejś bliżej nieokreślonej, dalekiej strefie czasowej. Nikt nie wysłał wiadomości z pytaniem, czy dojechałem. Możliwe, że absolutnie nikomu nie przychodziłem na myśl.

Jak za dawnych lat, ustawiłem się na przystanku. Podjechał autobus, świecące podłużne pudełko w morzu smołowatej śląskiej ciemności. Położyłem na kolanach weekendową torbę. Starszy mężczyzna siedzący naprzeciwko mnie, ale dwa rzędy dalej, świdrował mnie wzrokiem. Był tak siwy i szary na twarzy, że wydawał się czarno-biały. Próbowałem odwzajemnić spojrzenie, ale wytrzymałem tylko chwilę. Odwróciłem się w stronę okna. Po chwili każda osoba, kobieta czy mężczyzna, zaczęła mierzyć mnie wzrokiem od stóp do głów. Czy nie pasowałem do wnętrza? Czy zauważyli, że nie jestem stąd? Czy cokolwiek o mnie myśleli? To była kolejna rzecz, jaką zauważałem, wracając w swoje strony. Ludzie tutaj po prostu g a p i l i s i ę na siebie. Lampili. Co się gapicie, chciałem zapytać. Zamiast tego też zacząłem czerpać przyjemność z obcesowego gapienia się. Obojętność ludzi z wielkich miast, na którą często narzekano, znieczulica, wpatrzenie w swoje nosy, telefony i sprawy dla mnie były błogosławieństwem. Nie żeby wielkomiejscy nie oceniali lub byli bardziej wyrozumiali. Po prostu nie mieli czasu. Spieszyli się, żeby nie doprowadzić do sensorycznego przegrzania zgiełkiem miasta, wyłączali część czujników, pędzili do ciszy swoich wymuskanych mieszkań. Rozumiałem to, byłem jednym z nich.

Autobus ruszył, odwróciłem twarz w stronę okna. Krajobraz za szybą powoli ujawniał swoją brzydotę. "Ale tu upiornie", powiedziała kiedyś moja była dziewczyna, kiedy przejeżdżaliśmy przez ciemny, zamglony las. Trudno powiedzieć, czy miała na myśli sam las czy może wszystko. Zarzekała się, że wyłącznie las, upiorny w ciemności i smogu. Ale od czasu, gdy wypowiedziała te słowa, stały się one zaklęciem spowijającym całe nasze miasteczko.

Bo istotnie było upiorne: zszarzałe pastelowe bloki, wykwity pawilonów z niemiecką chemią, duchy kiosków, potworne budynki zespołów szkół, zbyt wielkie na liczbę obecnie rodzących się tu dzieci. Kiedy w Warszawie zajmowałem się pielęgnowaniem wspomnień z dawnych lat, ignorowałem to, jak naprawdę tu teraz wygląda. Dostrzegłem to dopiero przy powrocie. Krajobraz zazielenił się Żabkami. Z kolei kantor, sklep papierniczy i salon sukien ślubnych, a nawet Warkę zamknęli. Wyrosły dyskonty i sklepy AGD RTV. Aż trudno było uwierzyć, że osiemnastotysięczne miasteczko potrzebowało takiej liczby telewizorów, pralek i smartfonów. Pojawiły się też sklepy ze wszystkim, które nawet nie próbowały ukryć, że w zakupach chodzi wyłącznie o zabicie nudy, stracenie czasu i pieniędzy w zamian za zastrzyk chwilowej, lecz koniecznej dopaminy.

Paradoksalnie, myślałem, brzydotę miasta podkreślały nieustanne próby jego upiększania, każda z nich przeprowadzana osobno. Upiększanie objawiało się powstawaniem coraz to nowych skwerków, placów zabaw, fikołkowni, tężni, plenerowych siłowni i biblioteczek wydrążonych w pniach drzew, w których gniły zbutwiałe i zdezaktualizowane encyklopedie, wydania Zmierzchu i Kodu Leonarda da Vinci z odpadającymi okładkami i książki Tomasza Lisa.

Był listopad, godzina dwudziesta pięćdziesiąt siedem, cztery przystanki do końca. Do autobusu wsiadła kobieta w artystycznym płaszczu z kwiatowym wzorem i w różowym berecie. Spojrzeliśmy na siebie. Czy to była...? Nie, chyba nie. Zosia wyglądała inaczej. Odwróciłem wzrok. Wysiadła, pojechaliśmy dalej. Jeszcze tylko trzy przystanki i krótki spacer dzieliły mnie od spotkania ojca.

Nie chciałem, by był w złym stanie.

Nie chciałem, by okazał się niedołężny i oszalały.

Jego słabość zapowiadała moją. Dowodziłaby, że ją odziedziczę. Że kiedyś też się zestarzeję, a może nawet umrę.

Przekręciłem klucz w furtce i wszedłem do ogrodu.

MIKOŁAJ

***

Nie wiem, dlaczego spodziewałem się, że dom będzie cuchnął. Zamiast tego przywitał mnie zapach umytych podłóg i hotelowej nieskazitelności. Zapomniałem, że przecież od wielu lat między godziną piątą a dziesiątą przychodziła tu pani Terenia. Wstawiała pranie, prasowała, robiła dużą porcję obiadu, który starczał też na kolację, i odjeżdżała na rowerze do kolejnego domu. Każdego dnia obrabiała trzy. Ojciec zażyczył sobie, by u niego była pierwsza. "Nie będę płacił za zmęczonego pracownika", mówił.

- Tato? - spytałem niepewnie.

Odpowiedział mi dźwięk wolno otwierającej się zmywarki, jakby sama nie była pewna, czy wykonała już swoje zadanie. Zanim cokolwiek zrobiłem, ściągnąłem buty i wstawiłem je do szafki, mój ojciec nienawidził, kiedy leżały luzem na ganku lub w przedpokoju.

- Tato?

Przechodząc w stronę salonu, zacząłem wyobrażać sobie, jak wyglądałoby ciało ojca, gdyby postanowił odebrać sobie życie. Jak by to zrobił? Czy przeraziłby mnie widok piany na jego ustach po przedawkowaniu leków, czy postawiłby na ponadczasową klasykę, powieszenie w garażu? Jeszcze kilka dni temu przez myśl by mi nie przeszło, że ojciec mógłby w ogóle próbować coś takiego zrobić. Wierzyłem raczej, że przeżyje nas wszystkich, a nad naszymi grobami wygłosi rzeczową pogadankę o tym, co należało zrobić, by nie umrzeć. "To czysta logika, synki", mówiłby, "wystarczyło, żebyście użyli rozumu, to są proste zasady". My w grobach, a na pewno ja i mój brat, bo prochy Dawidka pewnie zostałyby rozrzucone na Bali lub w jakimś innym gównianym pseudoduchowym miejscu. W trumnach zaciskalibyśmy z bratem zęby i kiwali głowami, rzucając do siebie porozumiewawcze spojrzenia. Tutaj, w prawdziwym świecie, też zaciskałem zęby.

Wszedłem do salonu. Żył. Spał. Cicho pochrapywał. Leżał na podłodze w instalacji z koca i poduszek. Kiedy byłem dzieckiem, nigdy nie widziałem ojca śpiącego. Kładł się po nas i budził przed nami. Czyli tak wygląda ten człowiek, kiedy odpoczywa, pomyślałem.

Wróciłem do idealnie czystej kuchni, by zrobić sobie herbatę. Dom przez to, że od lat był nieużytkowany, a codziennie sprzątany, przypominał nieruchomość wystawioną na sprzedaż. Dom, z którego w każdej chwili można by się wyprowadzić. Dom pozbawiony zdjęć i pamiątek, wspomnień i sentymentów. Salony meblowe miewały w sobie więcej życia. Pamiętam, jak ojciec po śmierci mamy usunął wszystkie durnostojki. Mama zbierała anioły, porcelanowe figurki zwierząt i fantastycznych stworzonek. Z każdej cieszyła się tak samo. Kochała ich lekkość, kicz, słodycz i absurdalność. Zawsze było wiadomo, co przywieźć jej z podróży. Ojciec nienawidził tych słodkich żabek, szczęśliwych słoników, małych, dużych i średnich aniołków, żuczków i jelonków. Chciał wstawić wszystkie do jednej szklanej gabloty, zrobić z nimi porządek, najlepiej posegregować od największych do najmniejszych i zamknąć na amen. Mama się na to nie zgadzała. Ozdabiała nimi każdy pokój, jak również łazienkę. Tworzyła dookoła siebie wielki sojusz dobrych duszków. Kiedy rok po jej śmierci ojciec zebrał wszystkie i wywalił, czułem, jakby ostatecznie ją dobił. Jej dusza, rozdzielona między setki figurek, trafiła do śmieci.

Usiadłem z kubkiem w fotelu nieopodal ojca, włożyłem słuchawki, odpaliłem telefon i zacząłem czuwać.

- Mikołaj?

- Tato, co ty robisz?

Rozejrzał się niepewnie dookoła, sprawdzając, na jakim świecie się obudził. Jego oczy się pomniejszyły. Twarz, pozbawiona mocnych ciemnych oprawek w stylu hollywoodzkich reżyserów, wyglądała na małą i nagą. Mój ojciec jest stary, poczułem, a jego i moja śmierć jest nieunikniona.

- Tato?

- Już, synu, już, już. Dobudzam się.

- Zrobiłem ci herbatę.

Podciągnął się na swojej wieży z poduszek, sięgnął po kubek i spokojnie wziął większy łyk. Zachowywał się, jakby cała ta sytuacja była zupełnie normalna, jakbyśmy co kilka miesięcy odprawiali dokładnie taki rytuał.

- Tato, co ty wyprawiasz?

- Przerwę sobie zrobiłem.

- Czym się tak zmęczyłeś?

- Nie wiem. Nie wiem, synu.

- Masz załamanie?

- Może po prostu odbieram nadgodziny.