Przedmowa
Przed Państwem szósty zbiór z serii poświęconej praktycznym narzędziom wykorzystywanym w pracy psychologa. Podobnie jak w poprzednich książkach, będziemy nadal poznawać produkty marki "Psychologia w formie gry". Tym razem jednak główną bohaterką książki będzie gra.
W poprzednich zbiorach pracowaliśmy z kartami metaforyczno-asocjacyjnymi, pytaniami, zadaniami, praktykami pisemnymi oraz gotowymi sekwencjami pracy psychologicznej. Teraz zrobimy kolejny krok i przyjrzymy się temu, co dzieje się, gdy poszczególne pytania, zadania, obrazy i ćwiczenia zostają połączone za pomocą zasad i mechaniki gry.
Nie istnieje jeden uniwersalny format gry psychologicznej. Pod tym określeniem kryją się bardzo różne narzędzia: gry planszowe z planszą i pionkami, gry karciane, gry oparte na odgrywaniu ról, gry dla par i grup, gry służące poznawaniu się i komunikacji, a także narzędzia do badania emocji, relacji, zasobów, celów i życiowych wyborów.
Niektóre przypominają tradycyjne gry planszowe. Mają planszę, określoną trasę, kostkę, pionki, karty i konkretny cel.
Inne są z pozoru znacznie prostsze: uczestnicy losują zadania, odpowiadają na pytania, dokonują wyborów albo wchodzą ze sobą w interakcje według określonych zasad.
O ile zwykła gra planszowa służy przede wszystkim rozrywce i osiągnięciu celu gry, o tyle gra psychologiczna jest tworzona lub wykorzystywana po to, aby człowiek mógł przyjrzeć się własnym doświadczeniom: relacjom, emocjom, utrwalonym sposobom zachowania, potrzebom, zasobom, wartościom, wewnętrznym sprzecznościom czy życiowym decyzjom.
Gra była obecna w praktyce psychologicznej i psychoterapeutycznej na długo przed pojawieniem się współczesnych psychologicznych gier planszowych.
Szczególnie naturalne miejsce znalazła w pracy z dziećmi. Dziecku znacznie łatwiej wyrazić wiele przeżyć poprzez zabawki, tworzenie historii, rysunek, ruch czy odgrywanie sytuacji niż szczegółowo wyjaśniać dorosłemu, co czuje i dlaczego. Na tej podstawie w XX wieku intensywnie rozwijała się terapia zabawą, a zabawę zaczęto traktować jako szczególny sposób wyrażania i poznawania dziecięcych doświadczeń.
Równolegle rozwijały się podejścia, w których istotne było przejście od opowiadania do działania. Jednym z najbardziej znanych przykładów stała się psychodrama Jacoba Levy'ego Moreno, która ukształtowała się w pierwszej połowie XX wieku. Człowiek nie tylko opowiadał o danej sytuacji, lecz także ją odgrywał, zamieniał się rolami, patrzył na wydarzenia z innej perspektywy i wchodził w interakcje z pozostałymi uczestnikami.
Z czasem metody oparte na grze, odgrywaniu ról i modelowaniu sytuacji zaczęto stosować znacznie szerzej: w psychoterapii, poradnictwie psychologicznym, pracy z rodzinami i grupami, edukacji, treningach oraz psychologii organizacji.
Stopniowo zaczęły powstawać również specjalnie opracowane psychologiczne gry planszowe dla dorosłych. Łączyły one znane elementy gry planszowej - planszę, karty, zasady, możliwość wyboru, element losowości i dążenie do określonego celu - z pytaniami i zadaniami ukierunkowanymi na samopoznanie.
Dziś świat takich gier jest niezwykle różnorodny. Istnieją gry poświęcone uczuciom i relacjom, komunikacji i konfliktom, zasobom i poczuciu własnej wartości, rozwojowi zawodowemu, celom, wartościom, finansom, rodzinie oraz podejmowaniu decyzji. Osobną kategorię stanowią tak zwane gry transformacyjne.
Jedną z najbardziej znanych gier tego typu jest "Leela" - tradycyjna indyjska gra samopoznania, współcześnie interpretowana na nowo i oparta na poruszaniu się po symbolicznym polu gry. W praktyce międzynarodowej szeroko znana jest również The Transformation Game, stworzona w społeczności Findhorn pod koniec lat 70. i na początku lat 80. XX wieku, której istotą jest badanie osobistej intencji i doświadczeń życiowych. Istnieją także liczne współczesne gry coachingowe, terapeutyczne i rozwojowe wykorzystujące karty, historie, odgrywanie ról oraz różnego rodzaju ścieżki gry.
Nie byłoby jednak właściwe określanie wszystkich takich produktów mianem "terapeutycznych". Gra psychologiczna, coachingowa, transformacyjna i psychoterapeutyczna nie muszą oznaczać tego samego. Poszczególne produkty mają różne cele, opierają się na różnych założeniach i różnią się stopniem profesjonalnego opracowania. Samo słowo "psychologiczna" umieszczone na pudełku nie czyni jeszcze z gry metody psychoterapii.
Gra tworzy warunki. Psycholog pracuje z tym, co w tych warunkach się wydarza.
