? Copyright by Wydawnictwo Naukowe PWN S.A., Warszawa 2026

Wszystkie prawa zastrzeżone.

Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Autorki i Wydawnictwo dołożyli wszelkich starań, aby wiedza przekazana w tym opracowaniu była zgodna z aktualnymi danymi naukowymi i praktyką w gabinecie lekarza i dietetyka. Mimo to, ze względu na stan wiedzy, zmiany regulacji prawnych i nieprzerwany napływ nowych wyników badań, Czytelnik musi brać pod uwagę, że wiedza wraz z biegiem czasu może ulec modyfikacjom. Należy pamiętać, że książka nie zastąpi porady dietetyka bądź lekarza.

Recenzja: dr Joanna Dudekmgr Anna Głydadr Anna Januszewicz

Wydawca: Anna Kretowicz-Muniak, Inga Miros

Redaktor prowadzący: Anna Klocek

Redaktor merytoryczny: Zuzanna Wierus

Korekta: Beata Bakoń

Producent: Adam Krajewski

Projekt okładki i stron tytułowych: Anna Kulikowska

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2026 r. (Wydanie I)

Warszawa 2026

PZWL Wydawnictwo Lekarskie

ISBN 978-83-01-25102-4

DOI: https://doi.org/10.53271/2026.058

Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.

ul. G. Daimlera 2

02-460 Warszawa

pwn.pl

Księgarnia wysyłkowa:

tel. 42 680 44 88; infolinia: 801 33 33 88

e-mail: [email protected]

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.: Michał Latusek

Informacje w sprawie współpracy reklamowej: [email protected]

Autorki

mgr Paulina Bartosik, psycholog w trakcie całościowego szkolenia psychoterapeutycznego w nurcie poznawczo-behawioralnym. Trener z wieloletnim doświadczeniem w prowadzeniu szkoleń i warsztatów dla lekarzy oraz innych pracowników ochrony zdrowia, a także nauczycieli. Zawodowo zajmuje się zagadnieniami psychospołecznymi oraz psychicznymi uwarunkowaniami zdrowia i choroby ze szczególnym uwzględnieniem zaburzeń odżywiania, otyłości i relacji człowieka z jedzeniem.

mgr Paula Gosa-Kwiatkowska, psycholożka i dietetyczka, absolwentka psychologii na Uniwersytecie SWPS oraz dietetyki na Wydziale Żywienia Człowieka Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Obecnie odbywa czteroletnie szkolenie psychoterapeutyczne. Doświadczenie zawodowe zdobywała m.in. w Narodowym Instytucie Zdrowia Publicznego PZH - Państwowym Instytucie Badawczym, gdzie prowadziła działania z zakresu edukacji żywieniowej i wspierała pacjentów w ramach konsultacji w Centrum Dietetycznym Online. Współpracowała również z Fundacją "Niepodzielni" oraz Fundacją "Dajemy Dzieciom Siłę". Jest autorką artykułów popularnonaukowych oraz współautorką publikacji naukowych i e-booków.

dr n. med. i n. o zdr. Justyna Malinowska, dietetyczka, absolwentka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, gdzie uzyskała stopień doktora nauk medycznych i nauk o zdrowiu. Ekspertka Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej w Narodowym Instytucie Zdrowia Publicznego PZH - Państwowym Instytucie Badawczym. Zajmuje się edukacją żywieniową, profilaktyką chorób przewlekłych oraz działalnością naukową w obszarze zdrowia publicznego i żywienia. Na co dzień prowadzi edukację żywieniową pacjentów w Centrum Dietetycznym Online oraz uczestniczy w projektach badawczych dotyczących promocji zdrowia i kształtowania zachowań prozdrowotnych. Autorka i współautorka publikacji naukowych oraz popularnonaukowych dotyczących żywienia, zdrowia publicznego i profilaktyki.

Przedmowa

Niniejsza książka powstała z potrzeby uporządkowania wiedzy o kompulsywnym objadaniu się i została napisana na podstawie setek rozmów z osobami, które przez lata zmagały się z napadami jedzenia w poczuciu wstydu, winy i głębokiego niezrozumienia. Osoby te często słyszały, że "wystarczy się bardziej kontrolować", że "to kwestia słabej woli", że ich problem jest mniej istotny niż inne zaburzenia odżywiania... albo że w ogóle nie jest prawdziwym zaburzeniem. Tymczasem kompulsywne objadanie się (binge eating disorder, BED) jest kliniczną jednostką diagnostyczną, opisaną w międzynarodowych klasyfikacjach diagnostycznych, której leczenie wymaga rzetelnego, empatycznego podejścia.

Publikacja nie próbuje zastąpić profesjonalnej diagnozy ani psychoterapii - jej zadaniem jest psychoedukacja: wspieranie procesu rozumienia własnych trudności oraz towarzyszenie osobom doświadczającym napadów objadania się w drodze do zrozumienia mechanizmów takiego postępowania. Zamiast prostych recept, magicznych sztuczek czy sztywnych zaleceń proponujemy wiedzę, która umożliwia bardziej świadomą, łagodną pracę nad relacją z jedzeniem i ze sobą.

Książka została podzielona na kilka uzupełniających się części, które tworzą spójną całość. Pierwsza skupia się na zrozumieniu napadów objadania się - tego, czym są, jak przebiegają, jakie mechanizmy leżą u ich podłoża. Kolejne rozdziały przedstawiają wewnętrzne mechanizmy objadania się: rolę emocji, mechanizmów obronnych, sposobu myślenia i przekonań podtrzymujących ten wzorzec zachowania. Pokazują również, jak psychika chroni się przed trudnymi doświadczeniami, a jedzenie staje się narzędziem tej ochrony.

Zagadnienia związane z odżywianiem zostały tu potraktowane nie jako zbiór zasad czy zakazów, lecz jako element wspierający odbudowanie naturalnej regulacji głodu, sytości i satysfakcji z jedzenia. Omówiono również rolę restrykcji w podtrzymywaniu napadów oraz znaczenie elastycznego, intuicyjnego podejścia do odżywiania. Problem został osadzony w szerszym kontekście społecznym i kulturowym. Przedstawiono wpływ rodziny, środowiska, mediów i norm kulturowych na kształtowanie się i utrzymywanie trudności, pokazując, że objadanie się nie dzieje się w próżni, lecz jest osadzone w relacjach i strukturach, które mogą zarówno podtrzymywać problem, jak i wspierać zmianę.

Książka omawia różne formy profesjonalnej pomocy i role specjalistów z różnych dziedzin w procesie zdrowienia. Przedstawione zostały konkretne narzędzia wykorzystywane w psychoterapii i pracy własnej wraz z praktycznymi ćwiczeniami i strategiami. Całość uzupełniają praktyczne wskazówki dotyczące radzenia sobie przed napadem objadania się, w jego trakcie i po nim.

Wierzymy głęboko, że zrozumienie jest jednym z najważniejszych kroków w kierunku zmiany. Że wiedza o mechanizmach, które kierują zachowaniem, zmniejsza wstyd i poprawia poczucie sprawczości. I że aby poradzić sobie z tym problemem, nie trzeba być ani doskonałym, ani wystarczająco silnym - potrzebne są wiedza i wsparcie, a także zrozumienie i szacunek ze strony otoczenia.

Autorki

Słowo wstępne mgr Agaty Głydy

Jedzenie i emocje. Jak poradzić sobie z napadami objadania się autorstwa mgr Pauliny Bartosik, mgr Pauli Gosy-Kwiatkowskiej oraz dr n. med. i n. o zdr. Justyny Malinowskiej to niezwykle wartościowa publikacja, która wypełnia ważną lukę na polskim rynku literatury poświęconej zaburzeniom odżywiania. To rzetelny poradnik psychoedukacyjny oparty na aktualnej wiedzy naukowej, a jednocześnie napisany językiem zrozumiałym dla osób zmagających się z kompulsywnym objadaniem się oraz ich bliskich. Już od pierwszych stron widać, że autorki doskonale rozumieją doświadczenia swoich czytelników i potrafią połączyć wiedzę kliniczną z empatycznym sposobem jej przekazywania.

Ogromną wartością książki jest przedstawienie kompulsywnego objadania się jako pełnoprawnego zaburzenia psychicznego, opisanego w klasyfikacjach DSM-5 i ICD-11. Autorki skutecznie odchodzą od krzywdzącej narracji sprowadzającej problem do braku silnej woli czy samokontroli. Zamiast tego pokazują złożoną sieć czynników biologicznych, psychologicznych i społecznych odpowiedzialnych za rozwój oraz podtrzymywanie zaburzenia. Dzięki temu czytelnik ma szansę nie tylko lepiej zrozumieć własne trudności, ale również spojrzeć na siebie z większą życzliwością i współczuciem.

Na szczególne uznanie zasługuje interdyscyplinarność publikacji. Psychologia, dietetyka oraz medycyna nie funkcjonują tutaj jako odrębne dziedziny, lecz wzajemnie się uzupełniają, tworząc spójną całość. W części psychologicznej autorki w przystępny sposób omawiają m.in. model Fairburna, rolę zniekształceń poznawczych, perfekcjonizmu, mechanizmów obronnych oraz wpływ emocji na utratę kontroli nad jedzeniem. Pokazują, że napady objadania się pełnią określoną funkcję i nie są przypadkowym zachowaniem, lecz próbą poradzenia sobie z napięciem, stresem czy trudnymi doświadczeniami. Szczególnie doceniam sposób przedstawienia koncepcji Christophera Fairburna. Mimo upływu lat pozostaje ona złotym standardem rozumienia i leczenia kompulsywnego objadania się oraz jednym z najlepiej zweryfikowanych naukowo modeli zaburzeń odżywiania. W codziennej praktyce terapeutycznej nadal stanowi niezwykle użyteczną mapę pomagającą zrozumieć, dlaczego restrykcje żywieniowe, perfekcjonizm, nadmierna koncentracja na masie ciała i kształcie sylwetki oraz trudności w regulacji emocji wzajemnie się napędzają, prowadząc do utraty kontroli nad jedzeniem. Cieszę się, że autorki poświęciły modelowi Fairburna należne miejsce, przedstawiając go w sposób jednocześnie rzetelny i przystępny dla czytelnika.

Równie wysoko oceniam część poświęconą aspektom żywieniowym. Autorki wyjaśniają fizjologię głodu i sytości, rolę hormonów regulujących apetyt oraz konsekwencje restrykcyjnych diet i cyklicznego odchudzania. W przystępny sposób tłumaczą, dlaczego efekt jo-jo czy nasilanie napadów objadania się często nie wynikają z braku motywacji, lecz z naturalnych mechanizmów obronnych organizmu. Szczególnie cenne jest przedstawienie elastycznego podejścia do odżywiania oraz odejście od myślenia w kategoriach produktów "dozwolonych" i "zakazanych".

Książka nie pomija również niezwykle istotnego kontekstu społecznego. Autorki opisują wpływ relacji z opiekunami, doświadczeń z dzieciństwa, presji kultury diet, mediów społecznościowych oraz stygmatyzacji osób z nadmierną masą ciała. Dzięki temu problem objadania się zostaje pokazany znacznie szerzej niż tylko przez pryzmat jedzenia. To ważny głos przypominający, że relacja z jedzeniem kształtuje się przez całe życie i pozostaje pod wpływem wielu doświadczeń.

Publikacja wyróżnia się także dużą wartością praktyczną. Czytelnik znajdzie w niej liczne ćwiczenia oraz narzędzia wykorzystywane w codziennej pracy terapeutycznej i psychodietetycznej, m.in. skalę głodu i sytości, dzienniczek automonitoringu, analizę łańcuchową, elementy uważności oraz wskazówki dotyczące odbudowy regularnego sposobu jedzenia. Na uwagę zasługuje również przedstawienie zasad jedzenia intuicyjnego oraz elastycznego podejścia do odżywiania, które wspierają trwałą zmianę zamiast krótkotrwałej kontroli.

Bardzo cenne jest też omówienie metod leczenia o udowodnionej skuteczności. Autorki przedstawiają terapię poznawczo-behawioralną oraz jej rozszerzoną wersję CBT-E jako złoty standard leczenia BED, równolegle pokazując rolę innych nurtów, takich jak ACT, DBT czy terapia interpersonalna. Jednocześnie przez całą książkę konsekwentnie podkreślają, że publikacja ma charakter psychoedukacyjny i nie zastępuje profesjonalnej diagnozy ani psychoterapii. Takie odpowiedzialne podejście zwiększa bezpieczeństwo czytelnika i buduje zaufanie do przedstawianych treści.

Na uwagę zasługują również bogata bibliografia, oparta na aktualnych publikacjach naukowych, oraz odwołania do badań i międzynarodowych wytycznych. Dzięki temu książka może stanowić wartościową lekturę nie tylko dla osób zmagających się z napadami objadania się, lecz także dla psychologów, psychoterapeutów, dietetyków, lekarzy oraz studentów kierunków medycznych i psychologicznych.

To publikacja napisana z ogromnym szacunkiem wobec osób cierpiących. Nie ocenia, nie zawstydza i nie proponuje prostych recept. Zamiast tego daje wiedzę, zrozumienie i nadzieję opartą na współczesnej nauce. Z pełnym przekonaniem polecam ją zarówno osobom zmagającym się z kompulsywnym objadaniem się, ich bliskim, jak i wszystkim specjalistom pracującym w obszarze psychodietetyki.

mgr Agata Głyda

psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna, specjalistka psychodietetyki

www.psychologodiecie.pl

Słowo wstępne dr Anny Januszewicz

Żyjemy w kulturze, która bardzo lubi proste odpowiedzi na złożone problemy. Dotyczy to również jedzenia. Jeśli ktoś je za dużo, łatwo powiedzieć, że brakuje mu silnej woli. Kiedy kolejny raz nie realizuje założeń diety - że zabrakło mu motywacji i powinien bardziej nad sobą panować. W tym sposobie myślenia do pokonania trudności niezbędne są więc więcej kontroli i dyscypliny oraz jeszcze większy wysiłek. Tyle że rzeczywistość jest bardziej skomplikowana.

Czasami faktycznie potrzebujemy regularności, konsekwencji czy lepszego planowania. Są zachowania żywieniowe, nad którymi możemy pracować, wzmacniając samokontrolę i ucząc się podejmować bardziej świadome decyzje. Ale są również sytuacje, w których zdolność kontrolowania jedzenia jest wyraźnie utrudniona, a dokładanie kolejnych starań nie rozwiązuje problemu. Co więcej, bywa, że właśnie bardzo intensywne próby kontrolowania jedzenia stają się częścią mechanizmu, który te trudności podtrzymuje.

I właśnie dlatego potrzebujemy wiedzy, która pozwala zrozumieć mechanizmy stojące za problemami z jedzeniem - i takiej wiedzy dostarcza książka Jedzenie i emocje. Jak poradzić sobie z napadami objadania się. Pokazuje ona, co może kryć się za trudnościami w kontrolowaniu jedzenia i dlaczego podobnie wyglądające zachowania mogą mieć różne przyczyny, a tym samym wymagać odmiennego podejścia.

Granica między zwykłym przejadaniem się, trudnościami w regulowaniu jedzenia a zaburzeniem z napadami objadania się nie zawsze jest oczywista. Szczególne znaczenie w napadach objadania się ma doświadczenie utraty kontroli, jednak mechanizmy prowadzące do takich zachowań mogą być różne - podobnie jak sposoby radzenia sobie z nimi.

Publikacja ta pomaga tę złożoność zrozumieć. Pokazuje m.in., dlaczego odpowiedzią na utratę kontroli nie zawsze powinna być jeszcze większa kontrola. U części osób kolejne zakazy, ograniczenia i próby "jedzenia właściwie" mogą zwiększać sztywność i podtrzymywać problem. Nie oznacza to jednak, że kontrola jedzenia sama w sobie jest czymś złym. Chodzi raczej o rozpoznanie, z czego wynikają trudności i jakiego rodzaju działania mogą rzeczywiście pomóc.

I w tym widzę szczególną wartość tej książki. Łącząc perspektywę psychologiczną i żywieniową, pokazuje różne mechanizmy stojące za napadami objadania się oraz sposoby pracy z nimi. Pomaga zamienić ocenę na rozumienie, zamiast powiedzieć: "Brakuje mi silnej woli" zapytać: "Co sprawia, że tracę kontrolę?", a zamiast: "Muszę się bardziej postarać" - "Czego właściwie potrzebuję?".

To wartościowa lektura dla osób doświadczających napadów objadania się oraz ich bliskich. Czasami bowiem potrzebujemy większej konsekwencji, czasami mniejszej sztywności, czasami nowych umiejętności, a czasami profesjonalnego leczenia. Sztuka polega na tym, żeby wiedzieć, z którą z tych sytuacji mamy do czynienia.

dr Anna Januszewicz

Instytut Psychodietetyki

1Czym jest kompulsywne objadanie się? Paula Gosa-Kwiatkowska

Kompulsywne objadanie się określane jest w międzynarodowych klasyfikacjach diagnostycznych jako binge eating disorder (BED). W języku angielskim słowo binge oznacza szał, intensywne wykonywanie jakiejś czynności, często w krótkim czasie. Może się to odnosić m.in. do jedzenia, zakupów, spożywania alkoholu. W języku potocznym mówi się również o binge-watching, czyli sytuacji obejrzenia np. całego sezonu serialu czy programu w ciągu jednego wieczoru.

Zatem BED to zaburzenie odżywiania, w którym zmienia się rola jedzenia - przestaje ono być tylko źródłem składników odżywczych dla organizmu. Zamiast tego staje się znaczącym sposobem radzenia sobie z emocjami, stresem czy napięciem. Osoba przejawiająca objawy tego zaburzenia doświadcza powtarzających się napadów jedzenia dużych ilości pokarmu w krótkim czasie, a przy tym ma poczucie, że traci kontrolę nad tym, co i ile zjada. Po napadzie z kolei pojawia się silne poczucie winy, wstydu i/lub złości na siebie, ale błędne koło zaburzenia powoduje, że epizody wciąż się powtarzają.

Warto zauważyć, że objawy BED często bywają mylone z bulimią, jednak różnica między tymi zaburzeniami jest dość istotna. Przy bulimii pojawiają się zachowania kompensacyjne, takie jak prowokowanie wymiotów, stosowanie środków przeczyszczających czy nadmierna aktywność fizyczna. W przebiegu kompulsywnego objadania się tego typu praktyki nie są obserwowane - osoba z BED nie sięga po strategie mające natychmiastowo "naprawić" skutki objadania się. Nie zmniejsza to doświadczanego cierpienia, jednak z tego względu BED częściej niż bulimia przekłada się na ryzyko rozwoju nadwagi lub otyłości spowodowane dodatnim bilansem kalorycznym diety. Z kolei zwiększona masa ciała przyczynia się do dalszego pogorszenia samopoczucia fizycznego i psychicznego, często wynikającego z poczucia winy i bezradności. Osoby doświadczające napadów objadania się zdają sobie z tego sprawę - dlatego z obawy przed zwiększaniem się masy ciała mogą podejmować krótkotrwałe próby najczęściej nieracjonalnego odchudzania czy wprowadzenia regularnej aktywności fizycznej. Takie strategie zwykle nie są skuteczne i jedynie zwiększają częstość występowania epizodów.

Różnicującym objawem BED nie jest sama ilość spożywanego w trakcie epizodu jedzenia, lecz utrata kontroli i pojawienie się cierpienia emocjonalnego, które mu towarzyszą. Częstotliwość takich epizodów może się wahać od kilku w miesiącu do kilku w tygodniu i często nasila się w okresach większego stresu czy obniżonego nastroju.

Kompulsywne objadanie się to zatem nie tylko przejaw problemu z jedzeniem, ale też sposób radzenia sobie z emocjami, które bywają zbyt trudne do wyrażenia w inny sposób. Wielu osobom może to przynosić chwilową ulgę lub pozwalać na krótkotrwałą ucieczkę od różnych trudności. Leczenie BED nie polega więc na zakazach czy dietach, ale raczej na uczeniu się rozpoznawania własnych emocji, odzyskiwaniu kontroli nad impulsami oraz odbudowie zdrowej relacji zarówno z jedzeniem, jak i ze sobą. Zrozumienie tego mechanizmu to pierwszy krok do zmiany.

1.1. Przejadanie się a objadanie się

Każdemu zdarza się czasem zjeść więcej, niż potrzebował, chociażby podczas kolacji wigilijnej, wizyty u babci czy wyjścia do ulubionej restauracji. Jeśli takie sytuacje są rzeczywiście sporadyczne, nie powinny budzić niepokoju. U części osób jedzenie staje się jednak jedynym sposobem regulowania trudnych emocji, a powtarzalność tego zachowania przynosi jednostce cierpienie. Kiedy pojawia się poczucie utraty kontroli nad jedzeniem i takie epizody powtarzają się regularnie, można mówić o kompulsywnym objadaniu się. Zrozumienie różnicy między zwykłym przejadaniem się a kompulsywnym objadaniem się to ważny krok w rozpoznawaniu problemu.

Przejadanie się to spożywanie większej ilości jedzenia niż zwykle, które zdarza się raczej rzadko, w wyjątkowych sytuacjach. Może prowadzić do uczucia pełności i dyskomfortu, zazwyczaj jednak nie towarzyszy mu przekonanie o utracie kontroli, a świadomość tego, że zjadło się za dużo. Również myśli o tym, co się wydarzyło, szybko przemijają (choć u niektórych mogą wywoływać niepokój). Przejadanie się jest najczęściej wynikiem dostępności jedzenia, odczuwanej przyjemności lub chwilowego obniżenia kontroli, a nie głębszego mechanizmu emocjonalnego. Należy jednak pamiętać, że częste przejadanie się może się przekształcić w zaburzenia odżywiania.

Objadanie się, zwłaszcza w znaczeniu klinicznym, to coś znacznie więcej niż jednorazowe zjedzenie zbyt dużej ilości pożywienia. W napadzie objadania się osoba traci kontrolę nad tym, co i ile je. Ma wówczas poczucie, że nie może przestać, nawet jeśli nie odczuwa fizycznego głodu. Epizody objadania się często występują w samotności, a ich zakończeniu towarzyszą silne emocje, takie jak wstyd, poczucie winy i przygnębienie. Pacjent może sobie również obiecywać naprawę skutków objadania się przez restrykcyjną dietę czy podjęcie regularnych ćwiczeń. To właśnie takie powtarzające się, niekontrolowane epizody są jednym z głównych kryteriów diagnostycznych BED.

W odróżnieniu od zwykłego przejadania się objadanie się ma zwykle związek z emocjami, a nie z samym jedzeniem. Osoba może jeść, aby złagodzić napięcie, uspokoić się, zająć czymś uwagę lub wypełnić wewnętrzną pustkę. Z czasem napady jedzenia stają się reakcją na silne emocje i są coraz trudniejsze do zatrzymania. W badaniach wykazano, że u osób z tendencją do objadania się obserwuje się silniejsze pobudzenie emocjonalne i większą impulsywność związaną z jedzeniem, a ich mózgi reagują na bodźce smakowe podobnie jak na nagrody.

Podsumowując, przejadanie się to zachowanie okazjonalne, które dotyczy niemal każdego, natomiast objadanie się (szczególnie kompulsywne) ma charakter powtarzalny, emocjonalny i przynosi cierpienie psychiczne. Istotną różnicą między tymi zachowaniami jest utrata kontroli - w wypadku przejadania się osoba decyduje, że zje więcej w danej sytuacji, objadanie się jest związane z poczuciem, że impuls jedzenia jest wręcz niemożliwy do zatrzymania. Zrozumienie tej różnicy pomaga odróżnić normatywne zachowania od tych, które wymagają diagnostyki i wsparcia terapeutycznego.

Jak rozpoznać, że to już nie tylko przejedzenie?

- Utrata kontroli - masz silną potrzebę jedzenia i nie potrafisz odłożyć talerza, nawet jeśli już jesteś pełny.

- Poczucie wstydu i winy - epizodom objadania się towarzyszą żal, złość na siebie, obietnice poprawy lub potrzeba ukrycia tego, co się wydarzyło.

- Powtarzalność i napadowość - napady powracają, czasem raz w tygodniu, czasem częściej i trudno ci nad nimi zapanować, mimo że próbujesz.

- Związek z emocjami, nie z okazją - objadanie się nie towarzyszy świątecznym obiadom ani spotkaniom z przyjaciółmi, to jedzenie w samotności, często bez uczucia satyfakcji.