WSTĘP
W 1851 roku grupa wygnanych jezuitów z Galicji z inicjatywy proboszcza piekarskiego ks. Jana A. Ficka przeprowadziła misje ludowe na Górnym Śląsku. W roku następnym fala misji przeszła także przez Dolny Śląsk. Według ojca duchownego, a następnie rektora seminarium we Wrocławiu ks. Ferdynanda Speila były to najwspanialsze misje jakie odbyły się na Śląsku[1]. W 1920 roku historyk Kościoła śląskiego ks. Jan Kudera pisał: "te misje są jeszcze w pamięci ludu śląskiego, a owoce tych misji (wiara i trzeźwość) trwały aż do kulturkampfu"[2]. Niniejsza praca stawia sobie za cel całościowe ukazanie misji ludowych prowadzonych przez jezuitów w diecezji wrocławskiej w latach 1851 - 1852. Istnieje dość bogata literatura dotycząca tematu, ale ograniczająca się bądź do ukazania misji poprzez pryzmat jednego misjonarza - o. Karola Antoniewicza SJ (F. Speil, J. Badeni), bądź ograniczająca się do przedstawienia misji wyłącznie jezuitów galicyjskich (S. Załęski), bądź do terenu Górnego Śląska (J. Wycisło). Natomiast fragmentarycznie ukazywano działalność misyjną pośród ludności niemieckojęzycznej na terenie Dolnego Śląska.
Kilka innych motywów wpłynęło także na podjęcie tego tematu. Autor niniejszej pracy od dawna interesuje się historią Śląska. Ważną rolę stanowi także zafascynowanie osobą jednego z najwybitniejszych kaznodziei polskich XIX wieku o. Karolem Antoniewiczem SJ, który przewodniczył ekipie galicyjskich misjonarzy ludowych w 1851 roku.
Wyznaczony cel pragnie autor osiągnąć w oparciu o teksty źródłowe. Bogatym źródłem są opublikowane wspomnienia z misji o. Karola Antoniewicza: "Krzyż missyjny" i "Pamiątka missyi górnoszląskiej odbytej w roku 1851" oraz "Pod krzyżem, pamiątka missyi odbytej w roku 1852". Wykorzystano korespondencję misjonarzy z tamtego okresu, kroniki i diariusze znajdujące się w Archiwum Małopolskiej Prowincji Towarzystwa Jezusowego w Krakowie. Źródła dotyczące pobytu jezuitów na probostwie ks. Ficka zebrano z Archiwum Parafialnego w Piekarach Śląskich. Szczególnie ważnym dla ukazania działalności jezuitów niemieckojęzycznych prowincji jest zebrany przez B. Duhra SJ zbiór dokumentów, listów, fragmentów artykułów prasowych czy wspomnień, dotyczący historii misji ludowych jezuitów w Niemczech w latach 1848 - 1872. Korzystałem także z materiałów prasowych. Szczególnie ważne źródło stanowi urzędowy "Schlesisches Kirchenblatt". Pomocnym dla autora okazała się znajomość języka niemieckiego. Artykuły zamieszczone w poznańskim "Przeglądzie Powszechnym" (1870), a potem na łamach "Katolika" (1895) pozwalają na odtworzenie atmosfery religijno-społecznej, jaka towarzyszyła misjom. Szczegółowy wykaz materiałów źródłowych i opracowań zamieszczono w dołączonej do pracy bibliografii.
Praca podzielona jest na cztery rozdziały. W pierwszym rozdziale pracy została przedstawiona geneza jezuickich misji ludowych na Śląsku. Ukazano sytuację społeczno - religijną Śląska w połowie XIX wieku oraz Kościoła w Niemczech, który wskutek wydarzeń Wiosny Ludów i dzięki nowej konstytucji pruskiej uzyskał więcej wolności. Jedną z możliwości wykorzystania tych swobód było odprawianie misji ludowych. Zostały opisane początki tej działalności prowadzonej przez jezuitów w Niemczech oraz dorobek w dziedzinie misji ludowych galicyjskiej prowincji jezuitów. Przedstawiono przyczyny oraz samo rozproszenie jezuitów galicyjskich. Ukazano pobyt kilku wygnanych jezuitów i ich różnorodną działalność w Piekarach. Przedstawione zostały narodziny pomysłu przeprowadzenia misji na Górnym Śląsku i bezpośrednie przygotowania do ich realizacji.
Celem drugiego rozdziału jest omówienie sposobu przeprowadzania misji ludowych przez jezuitów w XIX wieku. Najpierw nakreślono główne założenia metody prowadzenia misji jezuickich, ich czas trwania oraz wskazania dla parafii przygotowujących się do misji. W drugiej części rozdziału w oparciu o źródła ukazano plan przebiegu misji ludowych na Śląsku. Opisano plan dnia misyjnego. Omówione zostały poszczególne punkty programu misji: nabożeństwa misyjne, kazania, katechizacje i życie sakramentalne. Zarysowana została działalność misjonarzy wobec chorych i więźniów. Poruszona została sprawa ożywiania i tworzenia podczas misji ludowych nowych bractw religijnych zwłaszcza Bractwa Trzeźwości.
W trzecim rozdziale omawia się przebieg poszczególnych misji ludowych. Najpierw chronologicznie przedstawiono misje na Górnym Śląsku. Omówiono przygotowania do przeprowadzenia misji w 1852 roku. Misje tego roku ukazano również w sposób chronologiczny. Na koniec przedstawiono w zarysie dalsze losy misjonarzy jezuickich.
Czwarty rozdział próbuje ukazać znaczenie i skutki misji przeprowadzonych przez jezuitów. Omówiono religijne i społeczne następstwa misji. Wskazano także na narodowościowe skutki misji dla ludności polskiej Górnego Śląska. Zarysowano stosunek państwa pruskiego wobec misjonarzy. Przedstawiono protesty władz Kościoła ewangelickiego i polemikę z katolikami. Bezpośrednim owocem misji dla jezuitów było utworzenie domów zakonnych i pozostanie na Śląsku. Szkicowo ukazano zatem zakładanie i działalność domów misyjnych jezuitów. Rozdział kończy się krótkim zarysem dalszych prac misyjno - rekolekcyjnych misjonarzy jezuickich na ziemi śląskiej. Zastosowane metody historyczno - syntetyczna i historyczno - analityczna umożliwiły autorowi prezentacje wybranego tematu.
Wyrażam swą wdzięczność śp. ks. prof. dr hab. Józefowi Swastkowi za przyjęcie go do seminarium naukowego z historii Kościoła, a ks. prof. PWT dr hab. Michałowi Pieli SDS dziękuje za wszelkie sugestie i pomoc w trakcie pisania pracy. Niniejsza publikacja to moja praca magisterska napisana w 2000 roku na seminarium z historii Kościoła na Papieskim Fakultecie Teologicznym we Wrocławiu. Rok później, w 2001 roku otrzymała wyróżnienie w konkursie im. Wojciecha Wawrzynka na najlepszą pracę magisterską poświęconą historii, kulturze i problemom społecznym Śląska organizowanym przez Państwowy Instytut Naukowy - Instytut Śląski w Opolu.
[1] M. Banaszak, Historia Kościoła, cz. 3, Czasy nowożytne 1758 - 1914, Warszawa 1991, s. 67.
[2] P. Gach, Kasaty zakonów na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej i Śląska w latach 1773 - 1914, Lublin 1984, s. 69 - 78.
[3] B. Kumor, Historia Kościoła, cz. 7, Czasy najnowsze 1815 - 1914, Lublin 1991, s. 125 - 126.
[4] "Schlesisches Kirchenblatt", nr. 51 z 18 XII 1852 r.
[5] M. Banaszak, Historia Kościoła, cz. 3, s. 131 - 132.
[6] B. Kumor, Historia Kościoła, cz. 7, s. 127.
[7] Melchior Diepenbrock, kardynał, książę bp wrocławski; ur. w 1798 r. w Bocholt (Westfalia), kapł. 27 XII 1823 r. w Regensburgu z rąk bpa M. Sailera, członek kapituły regensburskiej od 1830 r., wikariusz generalny w Regensburgu od IV 1842 r. W 1844 roku kapituła wrocławska wybrała go na księcia - biskupa, odrzucił to stanowisko, przyjmując je dopiero w wyniku nalegań Stolicy Apostolskiej i króla pruskiego, Fryderyka Wilhelma IV. Papież zatwierdził wybór 21 IV 1845 r. Konsekracja biskupia 9 VI 1845 r. w Salzburgu, natomiast rządy w diecezji objął 27 VII t. r. W 1850 r. został kardynałem. Zmarł 20 I 1853 r. w Jabłonkowie. M. Pater, Diepenbrock Melchior, w: Słownik biograficzny katolickiego duchowieństwa śląskiego XIX i XX wieku, red. M. Pater, Katowice 1996, [dalej: SBDŚl] s. 83 - 85.
[8] A. Brożek, Górny Śląsk w połowie XIX wieku, w: Ks. Jan A. Ficek i Piekary Śląskie w XIX wieku, red. J. Wycisło, Katowice 1992, s. 13n.
[9] W. Marschall, Geschichte des Bistums Breslau, Stuttgart 1980, s. 130 - 136.
[10] B. Kumor, Historia Kościoła, cz. 7, s. 151.
[11] A. Rogalski, Kościół katolicki na Śląsku. Studia nad dziejami diecezji wrocławskiej, Warszawa 1955, s. 44; B. Kumor, Historia Kościoła, cz. 7, s. 152.
[12] W. Urban, Ostatni etap dziejów Kościoła w Polsce przed nowym tysiącleciem 1815 - 1965, Rzym 1966, s. 299 - 341.
[13] W. Urban, Zarys dziejów diecezji wrocławskiej, Wrocław 1962, s. 198 - 199; A. Targ, Duszpasterska i dobroczynna działalność duchowieństwa w okresie klęsk żywiołowych na Górnym Śląsku, NP, 24 (1966), s. 259 - 274.
[14] J. Swastek, Zarys życia i duchowości sługi Bożego ks. R. Spiskego założyciela sióstr św. Jadwigi, w: Ludzie Kościoła katolickiego na ziemi śląskiej. Zbiór studiów pod red. K. Matwijowskiego, Wrocław 1994, s. 79.
[15] Jan Alojzy Nepomucen Ficek (Fiecek, Fietzek), ks; ur. 9 V 1790 r. w Dobrzeniu Wielkim, kapł. 19 VII 1817 r. w Krakowie, od 1826 r. administrator, a potem proboszcz w Piekarach, od 1834 r. dziekan bytomski, od 1835 r. komisarz rejonu pszczyńskiego, od 1838 r. kanonik honorowy wrocławskiej kapituły katedralnej, zm. 18 II 1862 r. w Piekarach; duszpasterz, krzewiciel i organizator ruchu trzeźwości na Górnym Śląsku, autor i wydawca polskich pism, organizator misji ludowych roku 1851, budowniczy kościoła w Piekarach, zwany "apostołem Śląska". M. Pater, Ficek (Fiecek, Fietzek) Jan Alojzy Nepomucen, w: SBDŚl., s. 99 - 102.
[16] Józef Szafranek, ks; ur. 19 II 1807 r. w Gościęcinie, kapł. 9 III 1831 r. we Wrocławiu, od 1839 r. administrator, a następnie proboszcz parafii NMP w Bytomiu, zm. 4 V 1874 r. w Bytomiu; duszpasterz, działacz społeczny, polityczny i narodowy, poseł do Zgromadzenia Narodowego w Berlinie, autor i wydawca, w 1851 r. zaprosił do swej parafii jezuitów dla przeprowadzenia misji ludowych. M. Pater, Szafranek Józef, w: SBDŚl., s. 407 - 411.
[17] B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte der Jesuitenmissionen in Deutschland 1848 - 1872, Freiburg im Breisgau 1903, s. V.
[18] R. Aubert, Die katholische Kirche nach dem Wiener Kongress, w: Handbuch der Kirchengeschichte, red. H. Jedin, Band VI/I, Die Kirche in der Gegenwart, Freiburg-Basel-Wien 1985, s. 115.
[19] B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. VIII.
[20] A. Nowack, Lebensbilder schlesischer Priester, s. 40.
[21] R. Aubert, Die Fortführung der katholischen Erneuerung in Europa, w: HbKG, VI/I, s. 438.
[22] Jan Filip Roothaan SJ, ks; ur. 23 XI 1785 r. w Amsterdamie, wst. 18 VI 1804 r. w Dyneburgu, kapł. 27 I 1812 r. w Połocku, zm. 8 V 1853 r. w Rzymie, wybitny misjonarz ludowy, generał zakonu, rozwinął zakon po jego przywróceniu, odnowił ratio studiorum (1832), przetłumaczył ćwiczenia ignacjańskie z komentarzami, wpłynął na duchowość SJ w XIX wieku, w 1935 r. rozpoczęto jego proces beatyfikacyjny. H. Wolter, Roothaan Joannes Philippus SJ, w: Lexikon für Theologie und Kirche (LThK), red. J. Höfer, K. Rahner, Freiburg, t. 9, s. 39.
[23] R. Lill, Die Anfänge der katholischen Bewegung in Deutschland, w: HbKG, VI/I, s. 271.
[24] R. Aubert, Die Fortführung der katholischen Erneuerung in Europa, w: HbKG, VI/I, s. 439.
[25] M. Pirożyński, Nowoczesna misja parafialna, Wrocław 1948, s. 30.
[26] B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. IX.
[27] M. Piela, Kobieta o apostolskim sercu. Błogosławiona Maria od Apostołów (Teresa von Wüllenweber) 1833 - 1907, Kraków 1996, s. 74.
[28] E. Gatz, Rheinische Volksmission im 19. Jh, Düsseldorf 1963.
[29] R. Lill, Die Länder des Deutschen Bundes und die Schweiz 1848 - 1870, w: HbKG, VI/I, s. 535.
[30] Z. Lec, Jezuickie misje ludowe na Śląsku w latach 1851 - 1872, mps, s. 1.
[31] Józef von Klinkowström SJ, ks; ur. 31 I 1813 r. we Wiedniu jako najstarszy syn sławnego konwertyty i malarza Friedricha Augusta von Klinkowström z szwedzkiej części Pomorza, wst. 31 VIII 1831 r. w Graz, studiował teologię w Rzymie, wyświęcony na kapłana w 1846 r., zm. 30 III 1876 r. w S. Andrä. W czasie rozproszenia opuścił Austrię i pracował jako wychowawca, a następnie jako misjonarz ludowy w Westfalii. W 1852 r. wrócił do Austrii i założył na nowo dom we Wiedniu. W latach 1859 - 73 pracował we Wiedniu jako kaznodzieja i kierownik duchowny. Sławny kaznodzieja i misjonarz ludowy. Działał na Śląsku w 1852 r. L. Koch, Jesuiten - Lexikon, Paderborn 1934, s. 999; E. Bülow, Lebensbilder aus der österreichisches Provinz der GJ, Wien 1902.
[32] Józef Graf v. S. - Stolberg z Westheim, ur. 12 VIII 1804 r. w Gut Lütkenbeck koło Münster, zm. 5 IV 1859 r. w Tournai; jezuita w latach 1824 - 33, po wystąpieniu oficer w austriackiej armii, landrat w Büren i Westfalii. Parlamentarzysta, przywódca katolickiego ruchu w Westfalii. W 1849 r. założyciel, organizator i pierwszy prezydent związku św. Bonifacego. Po wypędzeniu jezuitów z Szwajcarii przyjął ich i pomógł w osiedleniu się w Niemczech. Popierał misje ludowe, położył duże zasługi dla jezuickich misji zagranicznych. L. Koch, Jesuiten - Lexikon, s. 1697.
[33] Z. Lec, Jezuickie misje ludowe, s. 2.
[34] Maksymilian von Klinkowström SJ, ks; ur. 21 X 1818 r., młodszy brat Józefa, wst. 14 VIII 1834 r. w Graz, studia teol. w Innsbrucku, zm. 28 III 1896 r. w Kalksburgu koło Wiednia; W czasie rozproszenia przez 2 lata duszpasterz emigrantów w Australii. Superior we Wiedniu (1856 - 58) i Leibach (1887 - 91), misjonarz ludowy i kaznodzieja we Wiedniu, Pradze, Innsbrucku i Bratysławie. Przeprowadzał misje ludowe na Śląsku w 1852 r. i w 1855 r. L. Koch, Jesuiten - Lexikon, s. 999.
[35] Peter Roh SJ, ks; ur. 14 VIII 1811 r. w Conthey (Kt. Wallis), wst. do SJ w 1829 r., kapł. w 1840 r., zm. 17 V 1872 r. w Bonn; Od 1842 r. profesor dogmatyki we Fryburgu, od 1845 r. w Lucernie, następnie działał we Włoszech, od 1850 roku w Niemczech jeden ze znaczących misjonarzy ludowych tego czasu, jego kazanie odznaczały się przejrzystością, wielką siłą wyrazu, często wygłaszane ludowym językiem, głosił m.in. we Wrocławiu. W. Croce, Roh Peter SJ, w: LThK, t. 8, s. 1361; L. Koch, Jesuiten - Lexikon, s. 1555.
[36] Peter Haßlacher SJ, ks; ur. 14 VIII 1810 r. w Koblencji, studiował medycynę, wst. do SJ w 1840 r., kapł. w 1844 r., zm. 5 VII 1876 r. w Paryżu; W latach 1844 - 49 kaznodzieja katedralny w Strassburgu, w latach 1850 - 63 misjonarz ludowy, potem duszpasterz Niemców w Paryżu. B. Schneider, Haßlacher Peter SJ, w: LThK, t. 5, s. 25 - 26; L. Koch, Jesuiten - Lexikon, s. 772.
[37] Antoni Maria Anderledy SJ, ks; ur. 3 VI 1819 r. w Berisal, wst. 5 X 1838 r. w Brig, zm. 18 I 1892 r. w Fiesole we Włoszech; profesor teologii moralnej, misjonarz ludowy, prowincjał niemieckiej prowincji SJ (1859 - 65), asystent generała (1870 - 83), wikariusz generalny (1883 - 87), generał zakonu (1887 - 92). Popierał naukową i pisarską działalność zakonu. "Stimmen aus Maria - Laach", 1892, I, s. 241 - 265; H. Becher, Anderledy Anton Maria SJ, w: LThK, t. 1, s. 507.
[38] B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. IX - X.
[39] L. Koch, Jesuiten - Lexikon, s. 1825.
[40] B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. XI.
[41] Tamże, s. XII.
[42] Tamże, s. XIII.
[43] L. Koch, Jesuiten - Lexikon, s. 1825.
[44] A. Rothe, Schlesische Jesuiten aus dem 19. Jahrhundert, Archiv für schlesische Kirchengeschichte 18 (1960), s. 222.
[45] Misje ludowe, w: Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564 - 1996, red. L. Grzebień, Kraków 1996, [dalej: EJ] s. 428.
[46] Andrzej Alojzy Ankwicz (1777 - 1838), abp; metropolita lwowski (1815 - 33), od 1817 r. prymas Królestwa Galicji i Lodomerii, metropolita praski (1834 - 38), inspirator odrodzenia religijnego w Galicji, rozbudował szkolnictwo miejskie i wiejskie, podniósł karność wśród duchowieństwa. B. Kumor, Historia Kościoła, cz. 7, s. 128 - 129.
[47] Karol Snarski SJ, ks; ur. 4 XI 1779 r. w Starosielsku na Białorusi, wst. 14 VIII 1796 r. w Połocku, kapł. 1809 r. w Połocku, zm. 31 VII 1862 r. w Śremie; kaznodzieja, misjonarz ludowy, rekolekcjonista, ojciec duchowny w Seminarium Duchownym we Lwowie (1836 - 47), operariusz w Piekarach Śląskich (1852 - 56). Wchodził w skład ekipy misjonarzy ludowych działających na Śląsku w l. 1851 / 52. EJ, s. 627; Bzowski T., Drzymała K., Wspomnienia naszych zmarłych 1820 - 1982, Kraków 1982 (dalej cyt. WNZ), t. 3, s. 53.
[48] M. Pirożyński, Nowoczesna misja parafialna, s. 30; S. Załęski, Jezuici w Polsce, t. 5, cz. 2, Kraków 1906, s. 545n i 575n.
[49] Jakub Pierling SJ, ks; ur. 18 V 1784 r. w Petersburgu, wst. 16 IX 1803 r. w Dyneburgu, kapł. 30 V 1809 r. w Połocku, zm. 10 IV 1870 r. w Rzymie; profesor i rektor szkół jezuickich, prowincjał galicyjski (1831 - 37 i 1843 - 46), prowincjał austriacki (1838 - 43 i 1846 - 50), od 1850 r. asystent przy generale zakonu. EJ, s. 506.
[50] Franciszek de Paula Pisztek, bp; ur. 6 IV 1786 r. w Pr?icach koło Pragi, kapł. 21 VIII 1808 r., od 1824 r. sufragan praski, bp tarnowski (1832 - 36), metropolita lwowski (1836 - 46), zm. 1 II 1846 r. we Lwowie. Jeden z pionierów odrodzenia religijnego i aktywny duszpasterz, przeprowadzał wizytację diecezji, wznowił misje ludowe, rozwijał ruch trzeźwościowy, otworzył małe seminarium (1843) i szkołę organistowską (1838). B. Kumor, Diecezja tarnowska, dzieje ustroju i organizacji 1786 - 1985, Kraków 1985, s. 259 - 261.
[51] W. Chotkowski, Powrót i powtórne zniesienie jezuitów w Galicyi 1820 - 1848, Warszawa 1904, s. 101 - 107.
[52] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 580 - 584.
[53] Józef Ignacy Perkowski SJ, ks; ur. 17 IV 1781 r. w Srownie k. Mohylewa, wst. 14 VIII 1796 r. w Połocku, kapł. 23 XII 1806 r. w Połocku, zm. 20 IX 1857 r. w Staniątkach; profesor, prefekt szkół w Petersburgu, sekretarz prowincjalny (1819 - 22), wicerektor w Tyńcu (1827 - 29), superior we Lwowie, doradca i powiernik gubernatora Galicji arcyksięcia Ferdynanda d'Este, misjonarz ludowy. W latach 1848 - 52 pracował na Śląsku austriackim, ojciec duchowny w Śremie, historyk, autor broszur religijnych. EJ, s. 499.
[54] W. Chotkowski, Powrót i powtórne zniesienie, s. 107 - 111.
[55] Egzorcyzmy były zakazane w cesarstwie austriackim dekretem cesarzowej Marii Teresy z 1 III 1775 roku. S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 582.
[56] W. Chotkowski, Powrót i powtórne zniesienie, s. 112 - 113.
[57] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 585.
[58] Stefan Załęski SJ, ks; ur. 5 XII 1794 r. w Witebsku, wst. 9 VIII 1809 r. w Dyneburgu, zm. 8 II 1866 r. w Staniątkach; profesor i regens szkół jezuickich, kaznodzieja i operariusz we Lwowie (1842 - 46), podczas rozproszenia jezuitów pracował w duszpasterstwie w diecezji lwowskiej, a następnie w Piekarach Śląskich do 1852 roku. Należał do ekipy misjonarzy ludowych, działających na Śląsku w 1851 roku. EJ, s. 780; WNZ, t. 1, s. 109.
[59] Franciszek Ksawery Kiejnowski (Kieynowski) SJ, ks; ur. 6 XII 1802 r. w Tomaszpolu, wst. 14 VIII 1816 r. w Puszy, kapł. VIII 1828 r. w Przemyślu, zm. 6 III 1863 r. w Łańcucie; profesor gimnazjalny historii Kościoła, kaznodzieja w Tarnopolu (1843 - 44), kaznodzieja abpa Łukasza Baranieckiego w latach 1851 - 53. W 1851 roku pracował na Śląsku w ekipie misjonarzy ludowych, znany w Galicji misjonarz ludowy. EJ, s. 277.
[60] Jozafat Zaleski (Zalewski) SJ, ks; ur. 16 IX 1785 r. w Czeczersku na Białorusi, wst. 1801 r. w Połocku, kapł. VIII 1812 r. w Petersburgu, zm. 23 I 1868 r. w Tarnopolu; profesor, kaznodzieja we Lwowie (1837 - 39), Tarnopolu (1841 - 48), w czasie rozproszenia jezuitów misjonarz abpa lwowskiego Łukasza Baranieckiego (1848 - 58), rekolekcjonista w Tarnopolu (1863 - 68). EJ, s. 779.
[61] Michał Harder SJ, ks; ur. 29 VII 1808 r. w Völs w Tyrolu, wst. 28 VIII 1832 r. w Grazu, kapł. 2 IX 1840 r. w Tarnowie, zm. 26 XI 1886 r. w Zückmantel (Sośnica); kaznodzieja niemiecki i nauczyciel katechizmu w konwikcie we Lwowie (1841 - 48). Podczas rozproszenia jezuitów w Galicji operariusz w Kamionce Strumiłowej (1848 - 49) i Lwowie (1849 - 51), zbudował kościół dla kolonistów niemieckich w Sygniówce. Od 1851 r. działał na Śląsku jako misjonarz ludowy, a następnie także jako rekolekcjonista; operariusz w Nysie, Śremie i Sośnicy. Autor kazań w języku niemieckim wydanych we Lwowie i Nysie. EJ, s. 210; WNZ, t. 4, s. 98.
[62] W. Chotkowski, Powrót i powtórne zniesienie, s. 117.
[63] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 586n.
[64] Pod wpływem haseł wolnościowych płynących z Zachodu przygotowywano w Galicji i w Wielkopolsce powstanie, które miało objąć wszystkie zabory. Nie przygotowano jednakże do powstania wsi, choć liczono na chłopów. Duchowieństwo odniosło się bardzo pozytywnie do tej akcji narodowej. Biurokracja austriacka (baron F. Krieg, starosta tarnowski J. Breinl) dowiedziała się o organizowanym powstaniu i postanowiła przeciwstawić chłopów powstaniu, wykorzystując w tym celu antagonizmy pomiędzy wsią a dworami ziemiańskimi. Zamiast powstania doszło w lutym 1846 r. do masowej rzezi szlachty. Jednym z głównych przywódców był Jakub Szela. Pogromowi uległo 470 dworów, zginęło z rąk chłopskich 1 500 osób głównie w starostwach tarnowskim, bocheńskim, sądeckim, przemyskim i samborskim. B. Kumor, Historia Kościoła, cz. 7, s. 134 - 137.
[65] Józef Grzegorz Wojtarowicz, bp; ur. w 1791 r. w Szynwałdzie, kapł. 27 VIII 1817 r. w Wiedniu, w 1839 r. administrator diec. przemyskiej, bp tarnowski (1840 - 50), podniósł poziom oświaty na wsi, rozwinął ruch abstynencki (towarzystwa trzeźwościowe), na żądanie władz austriackich musiał zrzec się diecezji za sprzyjanie polskości, zmarł jako wygnaniec 31 V 1875 r. w Krakowie. B. Kumor, Diecezja tarnowska, s. 264 - 272.
[66] Bochyńskiemu zależało na spokoju na terenach nieudanego powstania chochołowskiego. Natomiast arcyksiążę Ferdynand zwrócił się bezpośrednio do prowincjała J. Pierlinga, aby wysłał misjonarzy do miejscowości, gdzie szalała najwięcej "zbrodnia". P. Stach, Misje jezuitów w diecezji tarnowskiej, AK t. 45 (1946), s. 389 - 390, 392; S. Załęski, Historia zniesienia jezuitów i jego zachowanie na Białej Rusi, Lwów 1874 - 1875, s. 496.
[67] Na Podhalu nie udało się Austriakom nastawić chłopów przeciwko powstaniu. Dzięki działalności ks. L. Kmietowicza, ks. S. Głowackiego, ks. Janiczaka z Szaflar oraz organisty z Chochołowa J. Andrusikiewicza doszło do tzw. powstania chochołowskiego (1846), w którym udział wzięli górale. Powstanie upadło, posypały się represje, więzienia. B. Kumor, Historia Kościoła, cz. 7, s. 135.
[68] Karol Bołoz Antoniewicz SJ, ks; ur. 6 XI 1807 r. w Skwarzawie, wst. 11 IX 1839 r. w Starej Wsi, kapł. 18 IX 1844 r. we Lwowie, zm. 14 XI 1852 r. w Obrze. Pochodził z rodziny ormiańskiej. W 1827 r. ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie Lwowskim. Brał czynny udział w powstaniu listopadowym. W 1833 r. wstąpił w związek małżeński z Zofią Nikorowicz i miał pięcioro dzieci. Po przedwczesnej śmierci dzieci opiekował się chorymi i opuszczonymi, zamieniając swój dwór w Skwarzawie na szpital i szkołę, a po śmierci żony wstąpił do zakonu. Zasłynął jako kaznodzieja i misjonarz, szczególnie podczas rozruchów chłopskich roku 1846, zwalczał pijaństwo oraz inicjował akcje charytatywne. Po rozproszeniu jezuitów galicyjskich w 1848 r. głosił kazania w Krakowie, w l. 1851 - 52 prowadził misje ludowe na Śląsku, a w końcu w Poznańskiem. Zorganizował placówkę jezuicką w Nysie i w Obrze. Niosąc pomoc zarażonym na cholerę, sam padł ofiarą epidemii. Pozostawił bogatą spuściznę literacką - opowiadania, listy, poezje. Jest autorem popularnych pieśni religijnych. EJ, s. 12; M. Pirożyński, Nowoczesna misja parafialna, s. 31; J. Poplatek, Ks. Karol Bołoz - Antoniewicz TJ, AK 55 (1957), s. 447 - 454; J. Badeni, Ksiądz Karol Antoniewicz SJ, Kraków 1896, s. 84 - 143; J. Drzymała, Ks. Karol Antoniewicz SJ, HD 27 (1958), s. 21 - 27; M. Pater, Antoniewicz Karol Bołoz, w: SBDŚl., s. 13 - 14.
[69] Ignacy Skrocki SJ, ks; ur. 21 I 1799 r. w Klimowicach na Białorusi, wst. 4 IX 1813 r. w Puszy, kapł. 1828 r. w Przemyślu, zm. 5 IV 1851 r. w Piekarach Śląskich; profesor języków klasycznych, rosyjskiego, Pisma Św. w kolegiach jezuickich, ojciec duchowny w Nowym Sączu, po rozproszeniu pracował na parafiach w Bliznem, Pilchowicach i Piekarach Śląskich. EJ, s. 622; WNZ, t. 2, s. 8 - 9.
[70] Andrzej Peterek SJ, ks; ur. 11 XI 1807 r. w Kocurach na Śląsku, wst. 2 XI 1829 r. w Starej Wsi, kapł. 2 VII 1838 r. w Tarnowie, zm. 24 IV 1876 r. w Nowym Sączu. Wychowawca w konwikcie w Tarnopolu (1838 - 39), kapelan więzienia we Lwowie (1839 - 43), socjusz mistrza nowicjatu w Starej Wsi (1845 - 47) oraz kaznodzieja w Nowym Sączu (1847 - 48). Podczas rozproszenia jezuitów przebywał w Piekarach, działał na Śląsku w ekipie misyjnej w roku 1851, rok później superior misjonarzy jezuickich w Piekarach. Cieszył się wielkim szacunkiem i sympatią u kardynała von Diepenbrocka. Po wznowieniu działalności zakonu w Galicji kapelan więzienia w Nowym Sączu (1854 - 65), superior w Nowym Sączu (1865 - 67), kaznodzieja w Krakowie (1867 - 70), superior w Rudzie (1870 - 71) i Nowym Sączu (1871 - 76). Autor książek i broszur religijnych, współredaktor "Tygodnika Katolickiego". A. Rothe, Schlesische Jesuiten, s. 219 - 220; EJ, s. 501; WNZ, t. 2, s. 45.
[71] Iwo Czeżowski SJ, ks; ur. 25 X 1814 r. w Kołodziejówce, wst. 19 VII 1832 r. w Starej Wsi, kapł. 10 VIII 1841 r. w Tarnowie, zm. 12 VIII 1889 r. w Krakowie. Profesor gramatyki w gimnazjum w Nowym Sączu (1841 - 45), filozofii w Nowym Sączu (1845 - 47) i retoryki w Starej Wsi (1847 - 48). W 1846 r. brał udział w misjach prowadzonych na Podhalu. W czasie rozproszenia pracował w Nagoszynie, Czerwonogrodzie i Piekarach Śl. Należał do ekipy misjonarzy ludowych, działających na Śląsku w 1851 r. oraz we Wrocławiu. Po wznowieniu działalności jezuitów profesor teologii moralnej w Krakowie (1867 - 70) oraz retoryki w Starej Wsi (1870 - 73 i 1881 - 283). Kaznodzieja i operariusz we Lwowie i Nowym Sączu. W 1870 r. dał inicjatywę wydawania "Tygodnika Soborowego". Napisał wiele broszur religijnych oraz pieśni kościelnych, m.in. "Idźmy, tulmy się jak dziatki". Rozpowszechniał w Galicji nabożeństwa majowe. Głosił misje i rekolekcje. EJ, s. 113; L. Grzebień, Czeżowski Iwo, w: SPTK, t. I, red. H. Wyczawski, Warszawa 1981, s. 352 - 354; W. Urbanik, Czeżowski Iwo SJ, w: EK, t. 3, red. F. Gryglewicz, R. Łukaszyk, L. Bieńkowski, Lublin 1979, k. 848 - 849.
[72] Augustyn Mateusz Lipiński SJ, ks; ur. 2 IX 1809 r. w Cieszynie, wst. 17 X 1828 r. w Starej Wsi, kapł. 26 VII 1837 r. we Lwowie, zm. 10 V 1870 r. w Nowym Sączu; wychowawca, prefekt w gimnazjum w Tarnopolu i Nowym Sączu, po rabacji galicyjskiej uczestniczył w misjach na Podhalu. Po rozproszeniu przeniósł się do Piekar Śląskich i otworzył tam misję jezuicką. W 1849 r. wyjechał do Brazylii i Paragwaju, gdzie utworzył kilka stacji misyjnych dla niemieckich emigrantów. Po powrocie do Galicji w 1867 r. kaznodzieja niemiecki w Krakowie i superior w Nowym Sączu. A. Rothe, Schlesische Jesuiten, s. 219; EJ, s. 365; WNZ, t. 2, s. 86 - 87.
[73] S. Załęski, Historia zniesienia jezuitów, s. 499; tenże, Jezuici w Polsce, s. 612nn.; W. Chotkowski, Powrót i powtórne zniesienie, s. 123.
[74] P. Stach, Misje jezuitów w diecezji, s. 390 - 391.
[75] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 600 - 612.
[76] P. Stach, Misje jezuitów w diecezji, s. 394 - 395.
[77] W. Chotkowski, Powrót i powtórne zniesienie, s. 123.
[78] Mikołaj Baworowski SJ, ks; ur. 7 IX 1796 r. w Kopyczyńcach, wst. 28 IX 1826 r. w Starej Wsi, kapł. 18 VI 1834 r. w Tarnowie, zm. 27 VIII 1887 r. w Starej Wsi; profesor teologii i wychowawca w Tarnopolu i Nowym Sączu, sekretarz prowincjalny (1840 - 44), wiceprowincjał (1844 - 46), prowincjał (1846 - 1854), kaznodzieja. EJ, s. 31.
[79] P. Gach, Kasaty zakonów na ziemiach, s. 148.
[80] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 733 - 734.
[81] K. Antoniewicz, Przemowa podczas dziękczynnego nabożeństwa za nadaną krajowi naszemu konstytucyą, miana w kościele księży jezuitów we Lwowie dnia 28 marca 1848 przez..., Lwów 1848; W. Chotkowski, Powrót i powtórne zniesienie, s. 124.
[82] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 734.
[83] P. Gach, Kasaty zakonów na ziemiach, s. 150; W. Chotkowski, Powrót i powtórne zniesienie, s. 125.
[84] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 735 - 736.
[85] Tamże, s. 746 - 748.
[86] Tamże, s. 745 - 746.
[87] Tamże, s. 748 - 749; W. Chotkowski, Powrót i powtórne zniesienie, s. 125 - 127.
[88] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 749.
[89] Tamże, s. 749 - 752.
[90] Tamże, s. 752 - 757.
[91] W. Chotkowski, Powrót i powtórne zniesienie, s. 128.
[92] ATJKr, Catalogus Provinciae Galicianae Societatis Jesu ineunte anno 1848, s. 5 - 16; sygn. 2447, Catalogus dispersae Provinciae Galicianae Societatis Jesu ineunte anno 1849, k. 3 - 11; Catalogus dispersae Provinciae Galicianae Societatis Jesu ineunte anno 1850, Kraków 1901, s. 30 - 41.
[93] W. Chotkowski, Mowa w pięćdziesięcioletnią rocznicę śmierci ks. Karola Antoniewicza TJ powiedziana w kościele św. Barbary w Krakowie, 14 listopada 1902, Lwów 1903, s. 14 - 19.
[94] J. Wycisło, Sanktuarium Matki Bożej w Piekarach Śląskich, t. 1, Katowice 1991, s. 204; J. Myszor, Listy ks. Alojzego Ficka z lat 1850 - 61, SSHT 19/20 (1986 - 1987), s. 273 i 276; A. Kiełbasa, Biskup Adrian Włodarski 1807 - 1875, Trzebnica 1995, s. 49.
[95] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 758.
[96] J. Myszor, Duszpasterstwo parafialne na Górnym Śląsku w latach 1821 - 1914, Katowice 1991, s. 139.
[97] J. Wycisło, Sanktuarium Matki Bożej, s. 241.
[98] J. Myszor, Duszpasterstwo parafialne, s. 131.
[99] Prace naszych Ojców w Niemieckich Piekarach w czasie dyspersyi Prowincji. List p. Józefa Heera do o. A. Lipińskiego TJ, misjonarza w Brazylii z 14 IX 1849 r., "Nasze Wiadomości", 1912, t. 3 (nr. 17) z. 5, s. 173.
[100] J. Knossalla, Das Dekanat Beuthen O/S in seinem schlesischen Teil, Katowice 1936, s. 341.
[101] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 759.
[102] APP, Parochie - Akten des Pfarrers Fietzek, List ks. Ficka do biskupa M. Diepenbrocka z dnia 4 października 1848 r.; List kard. M. Diepenbrocka z 12 października 1848 r.; List nadprezydenta wrocławskiego do kard. Diepenbrocka z dnia 21 października 1848 r.; List M. Diepenbrocka do ks. Ficka z 11 listopada 1848 r.
[103] J. Wycisło, Sanktuarium Matki Bożej, s. 205.
[104] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 759.
[105] Wracając z leczenia, z Graefenbergu na Śląsku austriackim do Lwowa zatrzymał się w Piekarach. Oto jego wspomnienia z tego pobytu: "...od czasu rozproszenia naszego, bawi tu dwóch naszych księży - Lipiński i Peterka. Pierwszy miewa tu kazania, drugi wydaje pisemko periodyczne [...]. Modliłem się w tym kościele, gdzie są jeszcze groby ojców naszych i pisałem w tym samym domku, gdzie oni żyli i pracowali na chwałę Bożą. I my, nowi wygnańce, w tymże samym domku na jakiś czas przytułek zdobyliśmy. Są tu jeszcze książki i dyariusze ojców naszych." ATJKr, sygn. 932A, t. 3, List o. Antoniewicza z 1848 roku, k. 24 - 25; S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 754.
[106] Ojciec Karol Antoniewicz opublikował swoje wspomnienia o misjach ludowych w Galicji m.in. w "Schlesisches Kirchenblatt" 1850, nr 23 - 38.
[107] J. Wycisło, Piekary jako centrum katolicyzmu społecznego na Górnym Śląsku w XIX wieku, w: Ks. Jan A. Ficek i Piekary, s. 154 - 155.
[108] ATJKr, sygn. 932, Pisma ks. Karola Antoniewicza SJ. Poświęcenie kościoła w Piekarach.
[109] J. Wycisło, Ks. Jan Alojzy Ficek, Zarys działalności religijno-społecznej, Katowice 1992, s. 77 - 79.
[110] A. Kowalska, Ks. Jan Alojzy Ficek jako inspirator polskiego życia kulturalnego na Śląsku, w: Ks. Jan A. Ficek i Piekary, s. 110 - 111.
[111] J. Wycisło, Ks. Jan Alojzy Ficek, s. 69.
[112] Kamil Praszałowicz SJ, ks; ur. 14 VII 1817 r. w Sanoku, wst. 22 XII 1834 r. w Starej Wsi, kapł. 10 VIII 1845 r. w Tarnowie, zm. 6 IV 1883 r. w Krakowie. Profesor gimnazjum w Nowym Sączu (1839 - 48) oraz filozofii w Tarnopolu (1846 - 47). Podczas rozproszenia pracował w Piekarach Śląskich (1849 - 52). Jeden z misjonarzy ludowych na Śląsku w 1851 r. oraz we Wrocławiu w 1852 r. Superior w Śremie (1854 - 64) i we Lwowie (1870 - 71). Wybitny kaznodzieja. EJ, s. 537; J. Knossalla, Das Dekanat Beuthen O/S, s. 342; WNZ, t. 2, s. 10 - 11.
[113] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 761.
[114] Wydał w Piekarach kilka modlitewników: Miesiąc maj zamykający w sobie modlitwy, pienia, uwagi i litanie dla używania przy majowym nabożeństwie, Piekary 1848; Nabożeństwo do konającego Serca Jezusowego za konających, Piekary 1850; Manualik dla użytku członków ustanowionego od Ojca Św. Piusa IX Bractwa Trzeźwości pod opieką Najświętszej Maryi Gromnicznej zawierający w sobie społeczne nabożeństwa, modlitwy do Mszy św., Spowiedzi i Komunii św. z dodatkiem wykazu przyjęcia do tegoż Bractwa i do Związku Nadziei Św. Aniołów Stróżów, Niemieckie Piekary 1854; Nabożeństwo na cześć bł. Andrzeja Boboli męczennika, Niemieckie Piekary 1854; Westchnienia do Boskiego Serca Pana Jezusa i do Niepokalanego Serca Najświętszej Panny Maryi, Piekary 1856; Modlitwa do Najczystszej Bogarodzicy na uproszenie zwyciężenia wszelkich pokus, Piekary 1856. Przygotował i wydał we Wrocławiu w 1850 roku: Lekcje i Ewangelie na cały rok kościelny z szczególnym uwzględnieniem świąt diecezji wrocławskiej, z dodatkiem patronów polskich i modlitw niektórych. Przełożył także z języka francuskiego książkę: Pokutnik naszego wieku, zdarzenie prawdziwe z czasów Piusa VII papieża, Piekary 1850.
[115] J. Wycisło, "Tygodnik Katolicki" - pierwsze religijne czasopismo na Górnym Śląsku, "Przegląd Powszechny" 10 (1986), s. 96 - 101; W. Ogrodziński, Dzieje piśmiennictwa śląskiego, Katowice 1965, s. 114; J. Kwiatek, Związki Górnego Śląska z Galicją na przełomie XIX i XX wieku, Opole 1994, s. 20.
[116] Książeczka jubileuszowa zamykająca w sobie naukę o jubileuszu, z dodatkiem modlitw służących do pozyskania tegoż jubileuszu miesięcznego, dla diecezji wrocławskiej od 2 do 31 marca 1851 r. naznaczonego, Niemieckie Piekary 1851.
[117] J. Knossalla, Das Dekanat Beuthen O/S, s. 343.
[118] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 760.
[119] Antoni Proniewski SJ, ks; ur. 29 V 1798 r. w Połocku, wst. 8 VIII 1816 r. w Puszy, zm. 23 I 1862 r. w Nowym Sączu. Profesor teologii moralnej i prawa kanonicznego w Innsbrucku (1844 - 46). Do Galicji przybył w 1846 r. Duchowny domu w Nowym Sączu (1847 - 48), misjonarz przy internowanym w Opawie biskupie Karolu Skórkowskim (1849 - 51), od grudnia 1851 r. pracował wśród Polaków w Tarnowskich Górach, operariusz. EJ, s. 540; J. Knossalla, Das Dekanat Beuthen O/S, s. 343; WNZ, t. 1, s. 66.
[120] Józef Wawretschka (Wawreczka) SJ, ks; ur. 15 I 1808 r. w Krziwetz koło polskiej Ostrawy, wst. 31 I 1830 r. w Starej Wsi, kapł. 2 VII 1838 r. w Tarnowie, zm. 2 I 1893 r. w Starej Wsi. Wychowawca w konwikcie w Tarnopolu (1838 - 43), socjusz mistrza nowicjatu w Starej Wsi (1843 - 44 oraz 1869 - 70). Podczas rozproszenia pracował na Morawach, a potem jako kapelan dworski Wojciecha Hazy Radlitza w Lewicach do 1852 r., następnie misjonarz ludowy w Piekarach do 1854 i we Śremie do r. 1869, superior w Rudzie Śl. (1871 - 72), duchowny domu w Starej Wsi (1872 - 78 i 1884 - 93) oraz Lwowie (1878 - 84). Współpracował z ks. Teofilem Baczyńskim przy organizowaniu zgromadzenia sióstr Służebniczek NMP. Misjonarz ludowy głoszący na Śląsku w 1852 r., w Poznańskiem i na Warmii. EJ, s. 726; A. Rothe, Schlesische Jesuiten, s. 220; J. Knossalla, Das Dekanat Beuthen O/S, s. 345; WNZ, t. 1, s. 7.
[121] Jan Nepomucen Knapiński SJ, br; ur. 1 V 1823 r. w Bochni, wst. 12 X 1844 r. w Starej Wsi, wyst. 19 VI 1856 r. w Nowym Sączu. Stolarz w Starej Wsi (1844 - 47) i infirmiarz w Nowym Sączu (1847 - 48). Po rozproszeniu zakonu przeniósł się do Piekar Śl., gdzie ok. 1850 r. rzeźbił ołtarz główny. W latach 1853 - 56 kucharz w Nowym Sączu. EJ, s. 286.
[122] Piekary Śląskie, w: EJ, s. 505.
[123] ATJKr, sygn. 160, Wiersze o. Ignacego Skrockiego T. J pisane w Piekarach Wielkich w latach 1848 - 1851 w czasie rozproszenia Prowincji Towarzystwa Jezusowego w Galicji; I. Czeżowski, Pieśń z powodu uroczystości złotego wesela... pana Józefa Heer... i małżonki jego pani Maryi, rodzonej Matzke... dnia 20 maja 1850, Piekary 1850; Uczucie radości z powodu wyniesienia od Piusa IX na godność kardynała... biskupa wrocławskiego Melchiora de Diepenbrocka, Piekary 1850; Na dzień imienia najprzewielebniejszego J. M. księdza Jana Nepomucena Alojzego Fietzek, kanonika i komisarza biskupa wrocławskiego, proboszcza w Niemieckich Piekarach, 1851; Pieśń w dzień imienia W. J. ks. Jędrzeja Peterek z T. J dnia 30 listopada 1851, Piekary; Wiersz przewielebnemu Imci ks. Ludwikowi Markefce, dziekanowi bytomskiego... od współbraci w dowód przywiązania ofiarowany w Mysłowicach dn. 12 III 1851.
[124] Ks. Ficek w liście z 26 I 1854 r. do o. Tomasza Brzeski pisał: "...od lipca 1848 r. w Piekarach znajdują się misjonarze jezuiccy, którzy w czasie cieplejszych miesięcy i dłuższych dni prowadzili misje parafialne w wielu miejscowościach Górnego Śląska". J. Myszor, Listy ks. Alojzego Ficka, s. 273 i 276.
[125] J. Badeni, Ksiądz Karol Antoniewicz, s. 180.
[126] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 760.
[127] AP Chełm, sygn. 67, Inventarium ecclesiae parochialis Chełmensis 6 Juni 1792; A. Schletz, Działalność kulturalna misjonarzy polskich w latach 1651 - 1861, "Polonia Sacra" 29, (1957), nr 2 - 3, s. 266.
[128] ATJKr, sygn. 287 - I, List I. Czeżowskiego do Fryderyka Schicktana z dnia 6 V 1881 r., k. 102 - 103; S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 760.
[129] Sprawozdania zamieszczane w śląskich gazetach mówiły o błogosławionych skutkach misji odprawianych przez redemptorystów w hrabstwie kłodzkim. J. Badeni, Ksiądz Karol Antoniewicz, s. 180.
[130] Teofil Baczyński SJ, ks; ur. 15 X 1816 r. w Bogdanówce, wst. 9 XII 1837 r. w Starej Wsi, kapł. 10 VIII 1845 r. w Tarnowie, zm. 13 VII 1886 r. w Chyrowie. Syn księdza greckokatolickiego. Profesor gramatyki w gimnazjum w Nowym Sączu (1845 - 47). W czasie rozproszenia misjonarz na Śląsku, a następnie w Poznańskiem, gdzie współpracował z Edmundem Bojanowskim przy zakładaniu Zgromadzenia Sióstr Służebniczek NMP. Wydalony w 1861 r. przez rząd pruski pracował krótko na Śląsku Cieszyńskim oraz w l. 1862 - 84 prowadził aktywną działalność rekolekcyjną i katechetyczną w Galicji. Wygłosił ponad 250 misji ludowych, wiele z nich trzytygodniowych. Propagował bractwa trzeźwości. Jako superior grupy misjonarzy ludowych przygotował kadrę młodych jezuitów do pracy misyjnej. Był administratorem parafii w Starej Wsi (1862 - 69) oraz superiorem w Stanisławowie (1883 - 86). Autor popularnych broszur religijnych. EJ, s. 23; L. Grzebień, Baczyński Teofil SJ, w: EK, t. 1, red. F. Gryglewicz, R. Łukaszyk, Z. Sułowski, Lublin 1973, k. 1250 - 1251.
[131] APP, sygn. 28, Parochie - Akten des Pfarrers Fietzek.
[132] Józef Woygtechowsky SJ, ks; ur. 25 XI 1819 r. w Welwarach k. Pragi, wst. do SJ jako kapłan 20 IV 1841 r. w Grazu, kapł. 2 VIII 1835 r. w Pradze, zm. 24 XI 1875 r. w Łańcucie. Profesor gramatyki w Nowym Sączu (1844 - 48). Podczas rozproszenia pracował na Śląsku w Rozdziałowicach i Bogucicach. Misjonarz ludowy m.in. na Śląsku w l. 1851/ 52. Po wznowieniu działalności zakonu kaznodzieja w Łańcucie, Pradze i Rudzie Śl. (1869 - 70). EJ, s. 752; WNZ, t. 4, s. 92.
[133] ATJKr, sygn. 932A - t. 2, List ks. K. Antoniewicza z 3 III 1851 r., k. 143 - 154.
[134] Antoni Alojzy Kurowski SJ, ks; ur. 21 VI 1814 r. w Przemyślu, wst. 3 X 1831 r. w Starej Wsi, kapł. 24 IX 1842 r. we Lwowie, zm. 8 VIII 1863 r. w Nancy we Francji. Wychowawca w gimnazjum (1836 - 38) i regens konwiktu (1843 - 47) w Tarnopolu. Podczas rozproszenia kapelan domowy w Żyżelu, kaznodzieja i misjonarz ludowy m.in. na Śląsku w l. 1851/ 52. W 1857 r. wyjechał do Metzu, gdzie opiekował się polską młodzieżą męską z jezuickiego konwiktu. EJ, s. 348.
[135] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 763.
[136] R. Rak, Ks. Jan Alojzy Fiecek, wielki duszpasterz XIX wieku (1790 - 1862), HD 31 (1962), s. 202.
[137] J. Myszor, Duszpasterstwo parafialne, s. 125.
[138] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 761.
[139] A. Nowack, Lebensbilder schlesischer Priester, s. 42.
[140] A. Nowack podkreśla rolę księdza dr Westhoffa z Westfalii w genezie misji górnośląskiej, który po latach zaniechania organizowania rekolekcji zamkniętych dla duchownych diecezji wrocławskiej przeprowadził rekolekcje dla kleru we Wrocławiu, Górze świętej Anny i Nysie. We wrześniu 1850 roku ks. dr Westhoff listownie zachęcił poznanego podczas rekolekcji ks. Ficka do przeprowadzenia misji (o ile będzie to możliwe w Niemczech), "ponieważ one muszą iść w parze z rekolekcjami duchownymi i tylko dzięki pomocy łaski niebieskiej można doczekać się powszechnego odrodzenia ku dobru" (tłum. własne autora). Również ks. Westhoff miał poprzeć u kardynała prośbę ks. Ficka o odbycie misji ludowych na Górnym Śląsku. A. Nowack, Lebensbilder schlesischer Priester, s. 40 n.
[141] J. Miodek, Kościół śląski w dziejach polszczyzny, w: Ks. Jan A. Ficek i Piekary, s. 144.
[142] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 762.
[143] Tamże, s. 760.
[144] J. Wycisło, Misje ludowe na Górnym Śląsku, "Gość Niedzielny" 9 (1982), s. 4.
[145] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 762n.
[146] J. Wycisło, Sanktuarium Matki Bożej, s. 211.
[147] "Katolik", nr. 55 z 1895 r.
[1] L. Grzebień, Jezuickie misje, w: EK, t. 7, red. S. Wielgus, J. Duchniewski, M. Daniluk, Lublin 1997, k. 1276.
[2] G. Siwek, Kaznodziejstwo misyjno - rekolekcyjne, HD 61 (1992) nr. 1, s. 24.
[3] Misje ludowe, w: EJ, s. 428.
[4] J. Myszor, Duszpasterstwo parafialne, s. 125.
[5] Por. M. Piela, Kobieta o apostolskim sercu, s. 70.
[6] ATJKr, sygn. 143, Nauki Duchowne dla żołnierzy y innego ludu zgromadzonego przy Missjach ktore zwykli czynić Księża Towarzystwa Jezusowego; sygn. 79, Vade mecum ad Missionem; sygn. 592, J. Pierling, Praxis Missionis pagis peragendam ad MDG ad usu. missionarium SJ. R. 1834; sygn. 86, Praxis Missionis in pagis peragendam i pieśni nabożne wzywające na Misję świętą; sygn. 90, Jan Woyszwiłło SJ, Praxis Missionis peragendae in pagis Collegii Dynaburgensis SJ. Rok 1810; podręcznik Mikołaja Lewonicza SJ, misjonarza łotewskiego w Chalczu.
[7] J. Wycisło, Katolicka i polska działalność społeczna na Górnym Śląsku w XIX wieku, Skoczów - Pszczyna 1989, s. 13.
[8] W dekanacie bytomskim i tarnogórskim ks. Ficek załatwiał tę sprawę.
[9] J. Myszor, Duszpasterstwo parafialne, s. 127.
[10] J. Badeni, Ksiądz Karol Antoniewicz, s. 183.
[11] J. Wycisło, Misje ludowe, s. 4.
[12] Po nauce lud miał powtarzać za misjonarzem: "Chwała i dziękczynienie bądź w każdym momencie, Jezusowi w Najświętszym, boskim Sakramencie! Ile minut w godzinie, a godzin w wieczności, Tylekroć bądź pochwalon Jezu - ma miłości!" J. Badeni, Ksiądz Karol Antoniewicz, s. 184.
[13] K. Antoniewicz, Missya, czyli przysposobienie się do Missyi, jej działanie i skutki, Leszno 1852, s. 26 - 27.
[14] Tamże, s. 28.
[15] Schl. K. nr. 11 z 13 III 1852 r., s. 125.
[16] J. Wycisło, Sanktuarium Matki Bożej, s. 212.
[17] Tamże, s. 213.
[18] Tamże, s. 219.
[19] J. Badeni, Ksiądz Karol Antoniewicz, s. 185.
[20] Schl. K. nr. 37 z 1851 r.
[21] F. Speil, P. Karl Antoniewicz. Missionär der Gesselschaft Jesu. Ein Lebensbild, Breslau 1875, s. 326.
[22] K. Antoniewicz, Missya, czyli przysposobienie, s. 29; J. Wycisło, Sanktuarium Matki Bożej, s. 215.
[23] K. Antoniewicz, Pamiątka missyi górnoszląskiej odbytej w roku 1851 (przez...), Niemieckie Piekary, s. 23; F. Speil, P. Karl Antoniewicz, s. 341.
[24] Bericht des Pfarrers Fischer an Kardinal und Fürstbischof Melchior v. Diepenbrock. Frankenstein. - Mission, 25 II 1852 r., w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 109.
[25] J. Wycisło, Sanktuarium Matki Bożej, s. 210.
[26] K. Antoniewicz, Missya, czyli przysposobienie, s. 31.
[27] K. Antoniewicz, Missya wiejska, Kraków 1851, s. 12, 34.
[28] J. Wycisło, Sanktuarium Matki Bożej, s. 215.
[29] V. Schurr, Volksmission, w: LThK, t. 10, s. 859.
[30] F. Speil, P. Karl Antoniewicz, s. 327 - 332.
[31] J. Badeni, Ksiądz Karol Antoniewicz, s. 184.
[32] Bericht des Pfarrers Fischer, w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 109.
[33] M. Brzozowski, Teoria kaznodziejstwa, w: Dzieje teologii katolickiej w Polsce, t. 3, cz. 2, red. M. Rechowicz, s. 114.
[34] J. Myszor, Duszpasterstwo parafialne, s. 125.
[35] J. Krukowski, Teologia pasterska katolicka, Lwów 1874, s. 259; J. Szpaderski, O zasadach wymowy, mianowicie kaznodziejskiej, t. 1, 1870 - 71, s. 264.
[36] A. Nowack, Lebensbilder schlesischer Priester, s. 101.
[37] K. Antoniewicz, Kazania misyjne, wyd. 3, Kraków 1906.
[38] A. Nowack, Lebensbilder schlesischer Priester, s. 103.
[39] Tamże, s. 101.
[40] J. S. Pelczar, Zarys dziejów kaznodziejstwa w Polsce, Kraków 1917, s. 330 - 331.
[41] K. Antoniewicz, Missya wiejska, s. 47.
[42] F. Speil, P. Karl Antoniewicz, s. 324.
[43] K. Antoniewicz, Missya wiejska, s. 62.
[44] Schl. K. nr. 37 z 13 IX 1851 r., s. 459.
[45] K. Antoniewicz, Pamiątka missyi, s. 58n.
[46] K. Antoniewicz, Missya, czyli przysposobienie, s. 28 - 29.
[47] J. Wycisło, Sanktuarium Matki Bożej, s. 209.
[48] J. Badeni, Ksiądz Karol Antoniewicz, s. 185.
[49] J. Wycisło, Sanktuarium Matki Bożej, s. 216.
[50] ATJKr, sygn. 977 - B, List A. Kurowskiego do pani Julii Konwackiej z 23 VII 1851 r., k. 57.
[51] Schl. K. nr. 37 z 13 IX 1851 r., s. 459.
[52] K. Antoniewicz, Pamiątka missyi, s. 40 - 42; tenże, Missionserinnerungen, Breslau 1852, s. 50 - 59; J. Badeni, Ksiądz Karol Antoniewicz, s. 192; Schl. K. nr. 37 z 1851 r.
[53] J. Myszor, Duszpasterstwo parafialne, s. 126.
[54] F. Speil, P. Karl Antoniewicz, s. 333.
[55] J. Wycisło, Katolicka i polska działalność, s. 14.
[56] Pfarrer Heide über die Mission bei den Strafgefangenen, (Beilage der Schlesischen Zeitung nr. 173 z 23 VI 1852 r.) w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 145 - 146; J. Badeni, Ksiądz Karol Antoniewicz, s. 191.
[57] Aus dem Tagebuche des P. Max von Klinkowström, Mission im Zuchthause, w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 146.
[58] J. Wycisło, Sanktuarium Matki Bożej, s. 244.
[59] F. Speil, P. Karl Antoniewicz, s. 358.
[60] J. Wycisło, Sanktuarium Matki Bożej, s. 245.
[61] K. Antoniewicz, Missya, czyli przysposobienie, s. 30.
[62] J. Badeni, Ksiądz Karol Antoniewicz, s. 186.
[63] P. Haßlacher an den Bischof Anastasius Sedlag von Kulm, Konitz. - Mission, 23 VII 1852 r., w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 149.
[64] J. Wycisło, Sanktuarium Matki Bożej, s. 215.
[65] P. Haßlacher an den Bischof Anastasius, w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 149.
[66] J. Wycisło, Sanktuarium Matki Bożej, s. 216.
[67] ATJKr, sygn. 879, Obrazek. Pamiątka z Wrocławia. 1852, nr. 32; J. Wycisło, Sanktuarium Matki Bożej, s. 214.
[68] M. Piela, Kobieta o apostolskim sercu, s. 77.
[69] K. Antoniewicz, Missya wiejska, s. 47n.
[70] J. Badeni, Ksiądz Karol Antoniewicz, s. 186.
[71] J. Wycisło, Sanktuarium Matki Bożej, s. 216.
[72] Bericht des Pfarrers Fischer. Frankenstein. - Mission, 25 II 1852 r., w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 108 - 9; Bericht des Pfarrers Neumann an den Kardinal v. Diepenbrock. Neisse. - Mission, 1 III 1852 r., Bericht des Pfarrers Neumann an den Kardinal v. Diepenbrock. Neisse. - Mission, 8 III 1852 r., w: Tamże, s. 120 - 121; Pfarrer Heide an den Kardinal von Diepenbrock, Mission, Ratibor, 26 VI 1852 r., w: Tamże, s. 145; Pfarrer Hermann Welz an Fürstbischof Heinrich Förster über die Mission (9 - 23 X), Striegau, 31 X 1853 r., w: Tamże, s. 219.
[73] M. Piela, Kobieta o apostolskim sercu, s. 76.
[1] F. Speil, P. Karl Antoniewicz, s. 334; J. Myszor, Duszpasterstwo parafialne, s. 126; S. Załęski podaje datę rozpoczęcia misji w Piekarach na 12 lipca. Różnica może wypływać z faktu, że Załęski przyjął za datę sobotę, bowiem w tym dniu jezuici zwykle rozpoczynali misje. Natomiast w wypadku Piekar rozpoczęcie misji nastąpiło 13 lipca w niedziele, kiedy to przybył z Krakowa superior o. Antoniewicz: S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 763.
[2] K. Antoniewicz, Pamiątka missyi, s. 11.
[3] B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 425.
[4] J. Wycisło, Sanktuarium Matki Bożej, s. 217.
[5] J. Badeni, Ksiądz Karol Antoniewicz, s. 181; I. Polkowski, Wspomnienie o życiu i pismach księdza Karola Antoniewicza, Warszawa 1861, s. 84 - 85.
[6] J. Badeni, Ksiądz Karol Antoniewicz, s. 187.
[7] A. Nowack, Lebensbilder schlesischer Priester, s. 43.
[8] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 763.
[9] Schl. K. nr. 36 z 6 IX 1851 r.
[10] ATJKr, sygn. 977B, List A. Kurowskiego do Julii Konwackiej z 23 VII 1851 r., k. 57.
[11] J. Wycisło, Ksiądz Jan Alojzy Ficek, s. 58.
[12] K. Antoniewicz, Pamiątka missyi, s. 5; tenże, Missionserinnerungen, s. 20.
[13] J. Wycisło, Sanktuarium Matki Bożej, s. 218.
[14] ATJKr, sygn. 977B, List A. Kurowskiego z 23 VII 1851 r.; F. Speil podaje liczbę zgromadzonych powyżej 15 000: F. Speil, P. Karl Antoniewicz, s. 334.
[15] "Katolik", nr. 63 z 1892 r.
[16] J. Wycisło, Sanktuarium Matki Bożej, s. 219.
[17] F. Speil, P. Karl Antoniewicz, s. 335.
[18] Schl. K. nr. 30 z 1851 r.; J. Wycisło, Ksiądz Jan Alojzy Ficek, s. 57; "Katolik", nr. 94 z 1 XII 1882 r.
[19] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 763; F. Speil uściśla liczbę przystępujących do Komunii: ponad 7 000 podczas oficjalnej misji i następne 5 000 bezpośrednio po misjach, F. Speil, P. Karl Antoniewicz, s. 335.
[20] J. Wycisło, Sanktuarium Matki Bożej, s. 222.
[21] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 764.
[22] F. Speil, P. Karl Antoniewicz, s. 335.
[23] Tamże, s. 339.
[24] K. Antoniewicz, Pamiątka missyi, s. 17n; B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 444.
[25] F. Speil, P. Karl Antoniewicz, s. 340.
[26] Schl. K. nr. 36 z 1851 r.
[27] J. Wycisło, Ksiądz Jan Alojzy Ficek, s. 61.
[28] F. Speil, P. Karl Antoniewicz, s. 339.
[29] K. Antoniewicz, Pamiątka missyi, s. 23; F. Speil, P. Karl Antoniewicz, s. 341.
[30] K. Antoniewicz, Pamiątka missyi, s. 26; tenże, Missionserinnerungen, s. 39.
[31] F. Speil, P. Karl Antoniewicz, s. 343; S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 764; Natomiast J. Wycisło podaje datę poświęcenia krzyża misyjnego w Tarnowskich Górach na 9 sierpnia: J. Wycisło, Sanktuarium Matki Bożej, s. 224.
[32] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 764.
[33] Schl. K. nr. 36 z 1851 r.
[34] Schl. K. nr. 37 z 13 IX 1851 r., s. 459.
[35] ATJKr, sygn. 932A - t. 3, List K. Antoniewicza z Tarnowskich Gór, k. 161.
[36] F. Speil, P. Karl Antoniewicz, s. 343; J. Wycisło, Ksiądz Jan Alojzy Ficek, s. 62 - 63.
[37] J. Wycisło, Sanktuarium Matki Bożej, s. 226 - 227.
[38] Schl. K. nr. 36 z 1851 r.
[39] K. Antoniewicz, Pamiątka missyi, s. 36; I. Polkowski, Wspomnienie o życiu, s. 85.
[40] K. Antoniewicz, Pamiątka missyi, s. 40 - 42; tenże, Missionserinnerungen, s. 50 - 59.
[41] J. Badeni, Ksiądz Karol Antoniewicz, s. 191.
[42] F. Speil, P. Karl Antoniewicz, s. 343.
[43] K. Antoniewicz, Pamiątka missyi, s. 47n.
[44] Tenże, Missionserinnerungen, s. 52 - 53.
[45] F. Speil, P. Karl Antoniewicz, s. 346.
[46] Schl. K. nr. 37 z 13 IX 1851 r., s. 459; P. Karl Antoniewicz S. J. über die Mission, Biskupitz, 23 VIII 1851 r., w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 89 - 90.
[47] F. Speil, P. Karl Antoniewicz, s. 351.
[48] J. Kudera, Historia parafii mysłowickiej, Katowice 1934, s. 258.
[49] K. Antoniewicz, Pamiątka missyi, s. 69n.
[50] J. Badeni, Ksiądz Karol Antoniewicz, s. 192.
[51] F. Speil, P. Karl Antoniewicz, s. 352.
[52] Beilage zur Schl. K. nr. 39 z 1851 r., s. 485 - 486.
[53] Schl. K. nr. 39 z 1851 r.; J. Kudera, Historia parafii mysłowickiej, s. 114.
[54] K. Antoniewicz, Pamiątka missyi, s. 60; AP Mysłowice, Misje.
[55] J. Kudera, Historia parafii mysłowickiej, s. 238; J. Myszor, Duszpasterstwo parafialne, s. 127.
[56] F. Speil, P. Karl Antoniewicz, s. 353.
[57] Beilage zur Schl. K. nr. 39, s. 485 - 486.
[58] J. Kudera, Historia parafii mysłowickiej, s. 259.
[59] J. Badeni, Ksiądz Karol Antoniewicz, s. 192.
[60] Schl. K. nr. 41 z 11 X 1851 r., s. 506 - 507; K. Antoniewicz, Pamiątka missyi, s. 75. J. Myszor twierdzi, że przybyli oni głównie z okolic Cieszyna: J. Myszor, Duszpasterstwo parafialne, s. 127.
[61] F. Speil, P. Karl Antoniewicz, s. 353.
[62] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 764.
[63] F. Speil, P. Karl Antoniewicz, s. 354.
[64] K. Antoniewicz, Pamiątka missyi, s. 87n.
[65] Schl. K. nr. 44 z 1 XI 1851 r., s. 543.
[66] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 764; Schl. K. nr. 41 z 11 X 1851 r., s. 506 - 507.
[67] ATJKr, syn. 932A, List K. Antoniewicza z 10 X 1851 r. z Pszczyny do ks. Sapieżyny.
[68] J. Badeni, Ksiądz Karol Antoniewicz, s. 193.
[69] K. Antoniewicz, Pamiątka missyi, s. 88.
[70] F. Speil, P. Karl Antoniewicz, s. 354.
[71] K. Antoniewicz, Pamiątka missyi, s. 97n.
[72] Tamże, s. 101; tenże, Missionserinnerungen, s. 101; F. Speil, P. Karl Antoniewicz, s. 354 - 356.
[73] F. Speil, P. Karl Antoniewicz, s. 356.
[74] J. Badeni, Ksiądz Karol Antoniewicz, s. 193.
[75] Schl. K. nr. 47 z 22 XI 1851 r.
[76] K. Antoniewicz, Pamiątka missyi, s. 115n; Beilage zur Schl. K. nr. 49 z 1851 r., s. 617 - 8; F. Speil, P. Karl Antoniewicz, s. 358 - 359.
[77] S. Załęski informuje, że wiernych było tu więcej niż w Pszczynie: S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 764.
[78] J. Badeni, Ksiądz Karol Antoniewicz, s. 194.
[79] ATJKr, sygn. 932A, List K. Antoniewicza z 29 X 1851 r. z Toszka do mgr. Wielopolskiej.
[80] J. Kwiatek, Związki Górnego Śląska z Galicją, s. 21; F. Speil, P. Karl Antoniewicz, s. 359.
[81] Schl. K. nr. 50 z 12 XII 1851 r., s. 627.
[82] K. Antoniewicz, Pamiątka missyi, s. 116; J. Badeni, Ksiądz Karol Antoniewicz, s. 195.
[83] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 765; P. Karl Antoniewicz S. J. über die Mission, Beuthen, 9 XI 1851 r., w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 93.
[84] K. Antoniewicz, Krzyż misyjny. Pamiątka z r. 1851 dla ludu górnośląskiego, s. 23; "Katolik", nr. 68 z 1895 r.
[85] F. Speil, P. Karl Antoniewicz, s. 361.
[86] Tamże, s. 362; P. Karl Antoniewicz S. J. über die Mission, Beuthen, w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 94.
[87] Schl. K. nr. 50 z 12 XII 1851 r., s. 627.
[88] R. Rak, Charyzmat ks. Jana Alojzego Ficka, w: Ks. Jan A. Ficek i Piekary, s. 124.
[89] I. Polkowski, Wspomnienie o życiu, s. 110 - 111.
[90] Tamże, s. 89.
[91] K. Antoniewicz, Misye w Górnym Szląsku, "Przegląd Poznański" 14 (1852), s. 169 - 175.
[92] Schl. K. nr. 50 z 1851 r.
[93] Kardinal Melchior Diepenbrock über die Missionen in Schlesien, Breslau, 6 XI 1851 r., w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 92 - 93.
[94] ATJKr, sygn. 287 - I, Historia Soc. Jesu in Borussia Silesia Superiori an. 1852 - 1853, k. 104 - 112; S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 766.
[95] ATJKr, sygn. 932A, List ks. Antoniewicza z 7 XI 1851 r. z Bytomia do mgr. Wielopolskiej; List z 25 XI 1851 r. z Bytomia do mgr. Wielopolskiej; List z 20 XII 1851 r. z Nysy do br. Konopczyny.
[96] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 963.
[97] J. Kiedos, Zakony i zgromadzenia zakonne w życiu diecezji katowickiej do wybuchu II wojny światowej, Katowice 1996, s. 32.
[98] J. Badeni, Ksiądz Karol Antoniewicz, s. 188.
[99] Henryk Candon SJ, ks; ur. 25 VI 1801 r. w Wels w Austrii, wst. 10 IX 1838 r. w Starej Wsi, zm. 30 I 1869 r. w Nysie; rekolekcjonista i misjonarz ludowy. B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 170.
[100] Fryderyk Kolinek SJ, ks; ur. 7 III 1815 r. w Tarnopolu, wst. 19 VII 1832 r. w Starej Wsi, kapł. 18 IX 1844 r. we Lwowie, zm. 14 XII 1881 r. w Krakowie, profesor gramatyki w gimnazjum w Nowym Sączu i we Lwowie. Po rozproszeniu jezuitów kaznodzieja w Nowym Sączu, a następnie we Francji. W 1852 r. należał do ekipy misjonarzy działającej na Śląsku. Po wznowieniu działalności zakonu kaznodzieja w Nowym Sączu (1852 - 56), wychowawca i profesor języka polskiego w Tarnopolu (1856 - 66), rektor i mistrz nowicjatu w Starej Wsi (1866 - 71), duchowny w Śremie, Tarnopolu i Lwowie, w końcu superior w Nowym Sączu. EJ, s. 292.
[101] Bischof Anastasius Sedlag von Kulm an den P. Devis, Superior zu Münster, Pelplin, 30 I 1852 r., w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 103. Bischof Anastasius Sedlag von Kulm an P. Nikolaus Baworowski, Provinzial in Lemberg, Pelplin, 19 III 1853 r., w: Tamże, s. 202. Der Bischof von Ermland (Joseph Ambrosius Geritz) an den Bischof von Kulm, Schmolainen, 17 VI 1852 r., w: Tamże, s. 144 - 145.
[102] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 770 - 771.
[103] J. Badeni, Ksiądz Karol Antoniewicz, s. 203 - 204.
[104] Andreas Prinz SJ, ks; ur. 21 X 1809 r. w Bergreichenstein na Morawach, kapł. 18 VII 1838 r. w Graz, zm. 28 III 1896 r. w Kalksburgu koło Wiednia; misjonarz ludowy. H. Hoffmann, Die Jesuiten in Oppeln. Die Tätigkeit der Jesuiten in den Fürstenthümern Oppeln und Ratibor, den Standesherrschaften Beuthen und Plass, in Oberglogau und Ziemientzitz in Oppeln, Tarnowitz und Piekar in den Volksmissionen und den neuen Niederlassungen, Breslau 1934, s. 395.
[105] ATJKr, sygn. 977B, List A. Kurowskiego do J. Kownackiej z 17 V 1852 r., k. 57; sygn. 879 - II, Listy Fryderyka Kolinka, k. 90, 92.
[106] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 766.
[107] ATJKr, sygn. 879 - II, List F. Kolinka, k. 90.
[108] J. Wycisło, Sanktuarium Matki Bożej, s. 245.
[109] Beilage zur Schl. K. nr. 8 z 1852 r., s. 97; nr. 21 z 1852 r., s. 262; nr. 22 z 1852 r., s. 270.
[110] A. Nowack, Lebensbilder schlesischer Priester, s. 100.
[111] Beilage zur Schl. K. nr. 8 z 1852 r., s. 96; Bericht des Pfarrers Fischer an Kardinal und Fürstbischof Melchior v. Diepenbrock. Frankenstein. - Mission, 25 II 1852 r., w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 108 - 109.
[112] Bericht der Schlesischen Zeitung nr. 55 z 24 II 1852 r., Frankenstein. - Mission, w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 107 - 108.
[113] Schl. K. nr. 11 z 13 III 1852 r., s. 125 - 127.
[114] A. Nowack, Lebensbilder schlesischer Priester, s. 102 - 104.
[115] B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 109.
[116] Schl. K. nr. 11 z 1852 r., s. 128.
[117] ATJKr, sygn. 932A, List ks. Antoniewicza z 23 I 1852 r. z Nysy do ks. Sapieżyny.
[118] Bericht der Schlesischen Zeitung nr. 65 z 5 III 1852 r., Neisse. - Mission (28 II - 7 III 1852 r.), w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 121 - 122.
[119] Bericht des Pfarrers Neumann an den Kardinal v. Diepenbrock. Neisse. - Mission, 1 III 1852 r.; Bericht des Pfarrers Neumann an den Kardinal v. Diepenbrock. Neisse. - Mission, 8 III 1852 r., w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 120 - 121.
[120] B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 437.
[121] ATJKr, sygn. 932A, List ks. Antoniewicza z 10 III 1852 r. z Wrocławia do ks. Sapieżyny.
[122] Beilage zur Schl. K. nr. 14 z 1852 r., s. 173.
[123] Tamże, s. 174.
[124] B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 439.
[125] Bericht der Schlesischen Zeitung nr. 76 z 16 III 1852 r., Ohlau. - Mission (13 - 21 III 1852 r.), Bericht der Kreuzzeitung nr. 68 z 20 III 1852 r., w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 124.
[126] Schl. K. nr. 13 z 27 III 1852 r., s. 155 - 156.
[127] B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 439.
[128] ATJKr, sygn. 932A, List ks. Antoniewicza z 27 III 1852 r. z Opola do mgr. Wielopolskiej.
[129] H. Hoffmann, Die Jesuiten in Oppeln, s. 395.
[130] J. Kopiec, Dzieje Kościoła katolickiego na Śląsku opolskim, Opole 1991, s. 81.
[131] Beilage zur Schl. K. nr. 16 z 1852 r., s. 198 - 200.
[132] ATJKr, sygn. 932A, List ks. Antoniewicza z 19 IV 1852 r. z Wrocławia do br. Konopczyny.
[133] Beilage zur Schl. K. nr. 17 z 1852 r., s. 209.
[134] Dankadresse der Mitglieder der katholischen deutschen Pfarrgemeinde an Kardinal von Diepenbrock, Oppeln. - Mission, 10 IV 1852 r., w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 125.
[135] H. Hoffmann, Die Jesuiten in Oppeln, s. 396.
[136] "Przegląd Poznański", 14 (1852), s. 299.
[137] B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 425.
[138] Schl. K. nr. 18 z 1 V 1852 r., s. 219.
[139] B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 443.
[140] Beilage zur Schl. K. nr. 21 z 1852 r., s. 263 - 264; H. Hoffmann, Die Jesuiten in Oppeln, s. 396 - 397.
[141] B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 440; Beilage zur Schl. K. nr. 22 z 1852 r., s. 275.
[142] Beilage zur Schl. K. nr. 22 z 1852 r., s. 276.
[143] H. Hoffmann, Die Jesuiten in Oppeln, 398 - 399.
[144] Tamże, 400.
[145] J. Kopiec, Dzieje Kościoła katolickiego, s. 81.
[146] Pfarrer Heide an den Kardinal von Diepenbrock, Mission, Ratibor, 26 VI 1852 r.; Pfarrer Heide über die Mission bei den Strafgefangenen, (Beilage der Schlesischen Zeitung nr. 173 z 23 VI 1852 r.) w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 145 - 146.
[147] Aus dem Tagebuche des P. Max von Klinkowström, Mission im Zuchthause, w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 146.
[148] B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 439.
[149] Beilage zur Schl. K. nr. 25 z 1852 r., s. 315; H. Hoffmann, Die Jesuiten in Oppeln, s. 398.
[150] A. Nowack, Lebensbilder schlesischer Priester, s. 189.
[151] B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 442; Beilage zur Schl. K. nr. 25 z 1852 r., s. 314 - 315.
[152] Schl. K. nr. 26 z 26 VI 1852 r.
[153] I. Brandt, Den Hochwürdigen Herren Missionspriestern, Vätern der GJ... am Gemeinde zu Schweidnitz, drukowany u Ludwiga Heege w Świdnicy 8, s. 4.
[154] H. Hoffmann, Die Jesuiten in Schweidnitz, Breslau 1930, s. 333 - 336.
[155] Beilage zur Schl. K. nr. 26 z 1852 r., s. 326 - 328.
[156] Schl. K. nr. 25 z 19 VI 1852 r.
[157] B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 430.
[158] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 807.
[159] B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 425.
[160] Beilage zur Schl. K. nr. 31 z 1852 r., s. 390 - 392.
[161] B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 435.
[162] H. Hoffmann, Die Jesuiten in Oppeln, s. 401; Beilage zur Schl. K. nr. 30 z 1852 r., s. 379.
[163] H. Hoffmann, Die Jesuiten in Oppeln, s. 402.
[164] B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 440.
[165] Beilage zur Schl. K. nr. 32 z 1852 r., s. 403 - 404.
[166] AJTKr, sygn. 879 - II, Korespondencja dotycząca Misyj oo. Jezuitów prowincji galicyjskiej z lat 1852 - 55, List ks. Fryderyka Kolinka z 4 X 1852 r., k. 90.
[167] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 807.
[168] B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 423.
[169] Tamże, s. 430.
[170] H. Hoffmann, Die Jesuiten in Oppeln, s. 402.
[171] Beilage zur Schl. K. nr. 41 z 1852 r., s. 522.
[172] B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 438.
[173] Beilage zur Schl. K. nr. 43 z 1852 r., s. 547.
[174] Gesuch des Erzpriesters Thiel im Namen der Archipresbyteratsgeistlichen der Stadt Breslau um eine Volksmission. 12 XI 1851 r., w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 169.
[175] Petition: Am 29. April 1852 wurde "durch eine Deputation von sechs Personen, an deren Spitze Appellationsrat v. Schlebrügge", nachstehende Petition an den Kardinal v. Diepenbrock übergeben, w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 169 - 170.
[176] B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 424.
[177] Teodor Schmude SJ, ks; ur. 22 V 1823 r. w Bytomiu, wst. 21 VIII 1842 r. w Graz, kapł. 6 XII 1849 r. w Regensburgu, zm. 14 IV 1889 r w Mariaschein na Morawach; rektor w Pradze i Mariaschein, przełożony w Bratysławie, Pradze i Graz, pisarz religijny, kaznodzieja, rekolekcjonista i misjonarz ludowy np. w roku 1852 w Limburgu, Ingolstadt, Eichstätte i Wrocławiu oraz w 1855 w Brzegu, Legnicy i Trzebnicy. Opiekował się przez kilka lat tercjarzami. H. Hoffmann, Die Jesuiten in Oppeln, s. 415; E. Bülow, Lebensbilder aus der österreichisch - ungarischen Provinz S. J., s. 169.
[178] Teodor Rohmann SJ, ks; ur. 25 I 1818 r. we Wiedniu, wst. 28 VIII 1834 r. w Graz, zm. 19 VIII 1880 r. w Bozen w Tyrolu. B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 134.
[179] Bericht der Schlesischen Zeitung z 24 X 1852 r., Breslau. - Mission (23 X - 7 XI 1852 r.), w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 170.
[180] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 807.
[181] Schl. K. nr. 44 z 1852 r., s. 555.
[182] Würzburger Kath. Sonntagsblatt z 5 XII 1852 r. w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 172.
[183] Urteil der "Neuen Preuß. (Kreuz-) Zeitung" nr. 263 z 12 XI 1852 r., w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 171 - 172.
[184] Beilage zur Schl. K. nr. 46 z 1852 r., s. 586.
[185] Dank des Archipresbyteratsklerus der Stadt Breslau an Kardinal v. Diepenbrock, 9 XI 1852 r., w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 172.
[186] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 768 - 769.
[187] "Wyjazd o. Hardera z mej diecezji jest stratą, której chętnie chciałbym uniknąć. Jeżeli za łaską Bożą wszystkim bez wyjątku jezuitom zakonu udało się na pierwszym zaraz wstępie w mej diecezji wzorowym, kapłańskim i roztropnym swym postępowaniem wsławić święty Kościół i swój zakon, wymusić na najzawziętszych nawet przeciwnikach uznanie i szacunek, i przez to na wdzięczność mej diecezji sobie zasłużyć, to podzięka ta, należy się przede wszystkim o. Harderowi. Dowiaduję się także, że inni księża pozostający w mej diecezji mają być odwołani. Nie mam zamiaru naruszać w czymkolwiek interesu zakonu, który może podobnego odwołania domaga się, z obowiązku jednak mojego, zwracam uwagę na to, że zupełne usunięcie się Jezuitów ze Śląska, w chwili, w której tak zakorzenione uprzedzenia szczęśliwie pokonawszy, pozyskali dla siebie opinię publiczną, mogłoby na przyszłość, w razie powtórnego ich osiedlenia się, trudniejsze stawić przeszkody". S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 769; Fürstbischof Heinrich Förster an den Provinzial Baworowski S.J in Lemberg., Breslau, 21 XII 1853 r., w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 220.
[188] J. Wycisło, Jan Ficek, Katowice 1989, s. 14.
[189] AP Chełm, Acta, Misje, Kronika, cz. 2, 18.
[1] I. Polkowski, Wspomnienie o życiu, s. 87.
[2] K. Antoniewicz, Pamiątka missyi, s. 11.
[3] P. Karl Antoniewicz S. J. an die Redaktion des Przeglad Poznanski, Neisse, 27 I 1852 r. w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 101; K. Antoniewicz, Misye w Górnym Szląsku, "Przegląd Poznański" 14 (1852), s. 169 - 170.
[4] B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 121, 169.
[5] Kath. Sonntagsblatt, Würzburg 9 V 1852 r., w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 125; Schl. K. nr. 16 z 1852 r., Beilage zur Schl. K. nr. 17.
[6] K. Antoniewicz, Misye w Górnym Szląsku, "Przegląd Poznański" 14 (1852), s. 169 - 170.
[7] Tenże, Pod krzyżem. Pamiątka Missyi odbytej roku 1852, Opole 1852, s. 10nn.
[8] Tenże, Pamiątka missyi, s. 71.
[9] J. Wycisło, Sanktuarium Matki Bożej, s. 218.
[10] M. Bednarz, Jezuici a religijność polska (1564 - 1964), NP 20 (1964), s. 216 - 218; Ojcowie i Bracia T. J. Prowincji galicyjskiej, Ku czci Maryi. Zbiór pieśni i wierszy, Kraków 1904.
[11] K. Wilk wymienia 6 pieśni Antoniewicza (Chwalcie łąki umajone, Nie opuszczaj nas, O Maryjo na głos sługi, O Maryjo, przyjm w ofierze, W krzyżu cierpienie, Biedny, kto Ciebie nie zna) które po misjach na stałe zadomowiły się w kościołach śląskich. K. Wilk, Gwiazdy katolickiej Polski, t. 2, Mikołów 1939, s. 336.
[12] Antoni Langer SJ, ks; ur. 8 IX 1833 r. w Nysie w niemieckiej rodzinie, wst. 28 IX 1852 r. w Starej Wsi, kapł. 20 XII 1861 r. w Rzymie, zm. w 8 IV 1902 r. w Krakowie, nauczył się j. polskiego, sławny kaznodzieja, przez 20 lat profesor filozofii w Starej Wsi, Laval (Francja) i Krakowie, 10 lat rektor w Krakowie, przełożony w Zuckmantel i Troppau, od 1899 r. prowincjał galicyjskiej prowincji. J. S. Pelczar, Zarys dziejów kaznodziejstwa w Polsce, s. 407; A. Rothe, Schlesische Jesuiten, s. 223; Ojcowie i bracia, s. 102.
[13] A. Nowack, Lebensbilder schlesischer Priester, s. 124.
[14] Wilhelm Merkel SJ, ks, ur. 27 V 1827 r. w Paczkowie, kapł. 22 VI 1850 r. we Wrocławiu, wst. do SJ 29 IX 1852 r. w Starej Wsi, zm. 17 II 1891 r. w Krakowie, niemiecki kaznodzieja w Lwowie, nauczyciel w Tarnopolu, przełożony w Świdnicy (1867 - 73), misjonarz ludowy, po wygnaniu z Prus przez 13 lat socjusz prowincjalny. Od 1882 r. wyjeżdżał potajemnie na Górny Śląsk, gdzie udzielał rekolekcji zgromadzeniom zakonnym. Ojcowie i bracia, s. 56; A. Nowack, Lebensbilder schlesischer Priester, s. 188, 190; EJ, s. 416; WNZ, t. 4, s. 92.
[15] A. Rothe, Schlesische Jesuiten, s. 222 - 223.
[16] J. Myszor, Duszpasterstwo parafialne, s. 128.
[17] J. Kopiec, Dzieje Kościoła katolickiego, s. 81.
[18] Bericht des Pfarrers Neumann z 8 III 1852 r., w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 121.
[19] K. Drzymała, Ks. Karol Antoniewicz, HD 27 (1958), s. 25.
[20] A. Kwiatek, Przywódca i przywództwo narodowe na Górnym Śląsku w polskiej tradycji (1848 - 1914), Opole 1991, s. 29.
[21] Urteil der "Neuen Preuß. (Kreuz-) Zeitung" nr. 150 über die Jesuitenmissionen, 30 VI 1852 r., w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 136.
[22] J. Odziemkowski, Antoniewicz, w: SBKSP, t. I, s. 8.
[23] P. Karl Antoniewicz S. J. über die Mission, Beuthen, 9 XI 1851 r., w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 94; P. Karl Antoniewicz S. J. an die Redaktion des Przeglad Poznanski, Neisse, 27 I 1852 r., w: Tamże, s. 102.
[24] P. Karl Antoniewicz S. J. an die Redaktion, w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 102; Dankadresse der Mitglieder der katholischen deutschen Pfarrgemeinde an Kardinal von Diepenbrock, Oppeln. - Mission, 10 IV 1852 r., w: Tamże, s. 125; Hirtenschreiben an den Klerus. Kardinal Melchior von Diepenbrock, Fürstbischof von Breslau, Breslau, Fronleichnam - 10 VI 1852 r., w: Tamże, s. 131.
[25] K. Dola, Wpływ Kościoła na kulturę życia codziennego mieszkańców Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego w drugiej połowie XIX wieku, w: Ks. Jan A. Ficek i Piekary, s. 44; C. Sputek, I. Sroka, Ks. Jan Alojzy Ficek - inicjator akcji trzeźwościowej na Górnym Śląsku, w: Ks. Jan A. Ficek i Piekary, s. 87 - 88.
[26] J. Wycisło, Katolicka i polska działalność społeczna, s. 11; J. Wycisło, Piekary jako centrum, w: Ks. Jan A. Ficek i Piekary, s. 153.
[27] J. Wycisło, Ks. Jan Alojzy Ficek, s. 50 i 73; A. Kowalska, Ks. Jan Alojzy Ficek jako inicjator polskiego życia kulturalnego, w: Ks. Jan A. Ficek i Piekary, s. 112.
[28] J. Myszor, Duszpasterstwo parafialne, s. 84 i 87.
[29] M. Pater, Antoniewicz Bołoz Karol, w: SBDŚl., s. 14.
[30] K. Antoniewicz, Misye w Górnym Szląsku, "Przegląd Poznański" 14 (1852), s. 169 -170.
[31] A. Brożek, Górny Śląsk w połowie XIX wieku, w: Ks. Jan A. Ficek i Piekary, s. 19.
[32] J. Myszor, Listy ks. Alojzego Ficka, s. 273.
[33] M. Pater, Polskie postawy narodowe na Śląsku w XIX wieku, cz. I (do 1870 r.), Wrocław - Warszawa, s. 89, 138, 237.
[34] "Katolik", nr. 64 z 1895 r.
[35] J. Knossalla, Das Dekanat Beuthen O/S, s. 358.
[36] Beilage zur Schl. K. nr. 8, s. 100; Beilage zur Schl. K. nr. 12, s. 148; Beilage zur Schl. K. nr. 30, s. 379; Schl. K. nr. 42, s. 528.
[37] T. Gospodarek, Walka o kulturę narodową ludu na Śląsku (1815 - 1863), Wrocław 1968, s. 261.
[38] A. Kwiatek, Ks. Jan Alojzy Ficek w śląskiej tradycji, w: Ks. Jan A. Ficek i Piekary, s. 133.
[39] M. Pater, Ruch polski na Górnym Śląsku w latach 1879 - 93, Wrocław 1967, s. 63.
[40] Tamże, s. 279.
[41] "Katolik", nr. 73 z 20 IX 1881 r.; "Goniec Górnośląski", nr. 72 z 17 IX 1881 r.
[42] "Katolik", nr. 96 z 9 XII 1881 r.
[43] A. Kwiatek, Ks. Jan Alojzy Ficek w śląskiej tradycji, w: Ks. Jan A. Ficek i Piekary, s. 135.
[44] "Orędownik", nr. 83 z 17 IX 1881 r.
[45] "Nowiny Raciborskie", nr. 61 z 30 X 1889 r.; nr. 53 z 4 VII 1891 r.; nr. 45 z 4 VI 1892 r.
[46] M. Pater, Antoniewicz Bołoz Karol, w: SBDŚl., s. 14.
[47] "Nowiny Raciborskie", nr. 43 z 31 V 1890 r.
[48] J. Badeni, Ksiądz Karol Antoniewicz, s. 185.
[49] Z. Lec, Jezuickie misje ludowe, s. 3.
[50] Bericht des Pfarrers Neumann an den Kardinal v. Diepenbrock. Neisse. - Mission, 8 III 1852 r., w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 121.
[51] M. Pater, Katolicki ruch polityczny na Śląsku Pruskim w latach 1848 - 1871, Wrocław 1967, s. 123 - 124.
[52] Tenże, Polskie postawy narodowe, s. 207.
[53] ATJKr, sygn. 932A, t. 3, List ks. Antoniewicza z 28 VII 1851 r., k. 164 - 165.
[54] J. Badeni, Ksiądz Karol Antoniewicz, s. 188.
[55] M. Pater, Katolicki ruch polityczny, s. 121.
[56] Erlaß der preuß. Minister von Raumer i von Westphalen über die Missionen. Berlin, 22 V 1852 r., w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 128 - 129.
[57] M. Pater, Katolicki ruch polityczny, s. 122.
[58] M. Piela, Kobieta o apostolskim sercu, s. 79.
[59] Tamże, s. 80.
[60] Proboszcz Neumann w liście do kardynała Diepenbrocka o misjach w Nysie pisał: "Książe Hohenzollern wraz z rodziną jak i wielu protestantów było wczoraj jak i dzisiaj w kościele, i Józef von Klinkowström, który wczoraj i dzisiaj głosił, wywarł również na niekatolikach głębokie wrażenie." Bericht des Pfarrers Neumann an den Kardinal v. Diepenbrock. Neisse. - Mission, 1 III 1852 r., w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 120; Schl. K. nr. 11 z 13 III 1852 r.
[61] J. Badeni, Ksiądz Karol Antoniewicz, s. 281.
[62] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 767.
[63] Bericht der Schlesischen Zeitung nr. 65 z 5 III 1852 r., Neisse. - Mission (28 II - 7 III 1852 r.), w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 121; Bericht der Schlesischen Zeitung nr. 76 z 16 III 1852 r., Ohlau. - Mission (13 - 21 III 1852 r.), w: Tamże, s. 121; Bericht der Kreuzzeitung nr. 68 z 20 III 1852 r., w: Tamże, s. 124.
[64] M. Pater, Katolicki ruch polityczny, s. 124.
[65] Bericht der Schlesischen Zeitung nr. 55 z 24 II 1852 r., Frankenstein. - Mission, w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 107 - 108.
[66] Pfarrer Hermann Welz an Fürstbischof Heinrich Förster über die Mission (9 - 23 X), Striegau, 31 X 1853 r., w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 219.
[67] Bericht des Pfarrers Neumann an den Kardinal v. Diepenbrock. Neisse. - Mission, 1 III 1852 r., Bericht des Pfarrers Neumann an den K. v. Diepenbrock. Neisse, 8 III 1852 r., w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 120 - 121; Pfarrer Heide an den Kardinal von Diepenbrock, Mission, Ratibor, 26 VI 1852 r., w: Tamże, s. 145.
[68] M. Pater, Katolicki ruch polityczny, s. 123.
[69] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 767.
[70] M. Pater, Katolicki ruch polityczny, s. 122.
[71] Tamże, s. 124.
[72] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 768.
[73] Urteil des "Evangelischen Kirchen= und Schulblattes für Schlesien und Posen" über die Jesuitenmissionen, nr. 20 z 13 V 1852 r., w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 126 - 127.
[74] Erlaß des evangel. Oberkirchenrats und Verfügung des K. Konsistorii, das Verhalten der evangel. Geistlichen gegenüber den Jesuitenmissionen betreffend. 24 maja 1852 r. (Evangelisches Kirchen= und Schulblatt für Schlesien und Posen nr. 29 z 1852 r.) w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 129.
[75] J. Badeni, Ksiądz Karol Antoniewicz, s. 201; S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 768.
[76] Beilage zur Schl. K. nr. 41 z 1852 r., s. 522.
[77] Der evangelische Oberkirchenrat über die Jesuitenmissionen, Berlin, 10 VI 1852 r. (Köln. Zeitung nr. 142 z 13 VI 1852 r.), w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 129 - 130.
[78] Beilage zur Schl. K. nr. 50 z 1852 r., s. 636.
[79] M. Pater, Katolicki ruch polityczny, s. 126.
[80] B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 157 - 160.
[81] Erlaß des evangel. Oberkirchenrats und Verfügung des K. Konsistorii, das Verhalten der evangel. Geistlichen gegenüber den Jesuitenmissionen betreffend. 24 maja 1852 r. (Evangelisches Kirchen= und Schulblatt für Schlesien und Posen nr. 29 z 1852 r.); Der evangelische Oberkirchenrat über die Jesuitenmissionen, Berlin, 10 VI 1852 r. (Köln. Zeitung nr. 142 z 13 VI 1852 r.), w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 129 - 130.
[82] Hirtenschreiben an den Klerus. Kardinal Melchior von Diepenbrock, Fürstbischof von Breslau, Breslau, Fronleichnam - 10 VI 1852 r., w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 130 - 131; S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 768.
[83] "Czas", z 8 i 9 X 1852 r.; J. Badeni, Ksiądz Karol Antoniewicz, s. 202 - 203.
[84] "Czas", z 7 X 1852 r.
[85] Erlaß des evangel. Oberkirchenrats, den Hirtenbrief des Kardinal=Fürstbischofs Dr. v. Diepenbrock betreffend. Berlin. 29 VII 1852 r. (Evangelisches Kirchen= und Schulblatt, zunächst für Schlesien und das Grossherzogtum Posen, nr. 33, z dn. 12 VIII 1852 r.); Das Breslauer Domkapitel gegen den Erlaß des evangelischen Oberkirchenrats vom 29 VII 1852 r., Breslau, August. In der Oktave Mariä Himmelfahrt, w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 130 - 134.
[86] Schl. K. nr. 21 z 22 V 1852 r., s. 259 przeciw artykułowi w "Schlesische Zeitung"; Beilage zur Schl. K. nr. 20 z 1852 r., s. 250 przeciw artykułowi z "Deutsch. Allgemeine Zeitung"; Opinie protestanta o tzw. jezuickich knowaniach, Beilage zur Schl. K. nr. 28 z 1852 r., s. 349 - 351; Schl. K. nr. 29 z 17 VII 1852 r., s. 353 - 355; Schl. K. nr. 30 z 24 VII 1852 r., s. 368 - 370; Schl. K. nr. 34 z 21 VIII 1852 r., s. 422 - 423; Beilage zur Schl. K. nr. 34 z 1852 r., s. 425 - 426; Beilage zur Schl. K. nr. 36 z 1852 r., s. 458; Schl. K. nr. 43 z 23 X 1852 r., s. 537 - 541; Beilage zur Schl. K. nr. 50 z 1852 r., s. 636 - 638.
[87] Schl. K. nr. 25 z 19 VI 1852 r., s. 305 - 308.
[88] Dr. Hubert Joseph Reinkens verteidigt die Jesuitenmissionen in Schlesien, Breslau, 22 VII 1852 r., w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 146 - 148.
[89] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 768.
[90] M. Pater, Katolicki ruch polityczny, s. 126.
[91] Adresse der Katholiken Breslaus an S. Majestät den König, betreffend des Ministerial-Verbot der Jesuiten-Anstalten, w: Schl. K. nr. 41 z 9 X 1852 r., s. 516 - 518.
[92] M. Pater, Katolicki ruch polityczny, s. 127 - 129, 132.
[93] Z. Lec, Jezuickie misje ludowe, s. 5.
[94] Bischof von Passau (Heinrich v. Hosstätter) an Staatsminister Dr. v. Ringelmann, Passau, 13 III 1852 r., w: B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 122 - 123.
[95] A. Sträter, Die Vertreibung der Jesuiten aus Deutschland im Jahre 1872, Freiburg im Breisgau 1914, s. 4.
[96] ATJKr, sygn. 994, Akta das Missionshaus in Neisse betreffend; sygn. 778, Historia Residentiae Nissensis S. J. Rok 1860 - 1869.
[97] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 963.
[98] ATJKr, sygn. 1166, Akta odnośnie rezydencji T. J w Świdnicy z lat 1866 - 70, głównie listy, sygn. 710; sygn. 717, Diarium Domus Swidnicensis S.J. Rok 1868 - 1872.
[99] Nysa Śląska, w: EJ, s. 467.
[100] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 964.
[101] Tamże, s. 967.
[102] Tamże, s. 964.
[103] Tamże, s. 965.
[104] Świdnica, w: EJ, s. 678; H. Hoffmann, Die Jesuiten in Schweidnitz, s. 336 - 348.
[105] H. Hoffmann, Die Jesuiten in Schweidnitz, s. 349.
[106] Ruda Śląska, w: EJ, s. 582.
[107] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 966.
[108] E. Raszczyk, Historia i 10 - letni plan pracy duszpasterskiej w parafii Matki Boskiej Różańcowej w Rudzie Śląskiej, 1962, s. 27. F. Strzódka, Parafia św. Józefa w Rudzie Śląskiej, s. 3 - 4.
[109] E. Raszczyk, Historia i 10 - letni plan, s. 26 - 27.
[110] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 967.
[111] F. Strzódka, Parafia św. Józefa, s. 21.
[112] E. Raszczyk, Historia i 10 - letni plan, s. 41.
[113] J. Kiedos, Zakony i zgromadzenia, s. 177.
[114] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 807 - 809; B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 421 - 448; H. Hoffmann, Die Jesuiten in Oppeln, s. 403 - 404.
[115] S. Załęski, Jezuici w Polsce, s. 770.
[116] ATJKr, sygn. 879 - II, Korespondencja dotycząca Misyj oo. Jezuitów prowincji galicyjskiej z lat 1852 - 55, List ks. K. Praszałowicza do o. prowincjała z 4 II 1857 r., k. 110.
[117] ATJKr, sygn. 879 - II, Korespondencja dotycząca Misyj oo. Jezuitów prowincji galicyjskiej z lat 1852 - 55, List ks. Kamila Praszałowicza do o. prowincjała z 31 X 1854 r., k. 113.
[118] B. Duhr, Aktenstücke zur Geschichte, s. 437.
[119] Tamże, s. 439.
[120] Tamże, s. 439.
[121] Tamże, s. 435.
[122] Tamże, s. 448.
[123] J. Myszor, Rola i znaczenie misjonarzy, jezuitów i zmartwychwstańców w życiu i działalności ks. Jana Alojzego Ficka, w: Ks. Jan A. Ficek i Piekary, s. 100.
[124] Ch. Moufang, Aktenstücke betreffend die Jesuiten in Deutschland, Mainz 1872, s. 81 - 94.
