Wojtek. Boży łgarz
W roku 1957 mój tata Tomasz miał lat 9, mama Grażyna 6, ja sam od tej daty urodziłem się 26 lat później, 8 listopada. Dzień dalej, lecz w pamiętnym 1957 roku, w sobotę zmarł Wojciech Gajdus, nie-zwykły proboszcz w Nawrze koło Torunia.
Parafia nawrzyńska miała szczęście do duszpasterzy. Należy wspomnieć o posługujących w niej księżach: Janie Tandeckim, Maksymilianie Gapińskim, Franciszku Odrowskim, Bernardzie Dembku, Henryku Szumanie, Walerianie Ossowskim, Nikodemie Partyce, Wojciechu Gajdusie i Zdzisławie Bembniście. Wszystkich ich łączyła wielowymiarowość działania i prostolinijna postawa dobroci ludzkiej, za którą stały: działalność społeczna i kulturalna w trudnych dla Polski latach, pragnienie wykazania się i wypełnienia się nie tylko na kazalnicy miejscowego kościoła, ale osobiście, przy drugim człowieku - poprzez obecność na wiecach społecznych i politycznych czy organizując i patronując tzw. KSM-om, bardzo popularnym w latach '20 i '30 Katolickim Stowarzyszeniom Młodzieży.
Praca nad publikacją o ks. Gajdusie trwa; będzie ona 10. fotoksiążką o Nawrze - po ośmiu dotyczących wsi, a dziewiątej o Słudze Bożym ks. Szumanie, kolejną poświęcam sylwetce księdza Wojciecha Gajdusa, który spoczywa na przykościelnym cmentarzu. Mam nadzieję, że ukażę go uczciwie, a przy tym jakby był na wyciągnięcie ręki; jakbyśmy spotkali znajomego po latach, którego... nigdy wcześniej nie poznaliśmy.
Korespondencja ks. Gajdusa jest wyjątkowym świadectwem czasu, na który natrafiłem niby przypadkowo, a przecież tylko i wyłącznie przez dociekliwość i cierpliwość swoją oraz dobroć i pomocną dłoń innych. Bo takiego śladu innego człowieka, gdzie szukać - po tylu latach, po wojnie i okresie komunizmu?
Udało się. Życzliwość osób i instytucji w udzieleniu pomocy - za opłatą, za wymianą materiałów, za dobre słowo - opłaciła się i stała się powodem dla zebranego, unikatowego zbioru spisanych słów ks. Gajdusa. Przydała się do rozczytania charakterystycznego, ale niełatwego pisma księdza. Ks. Gajdus pisywał piękne i czułe listy; i za dostępność do nich chcę podziękować konkretnym osobom:
Pani Małgorzacie Karpiel, kustoszowi Muzeum Jana Kasprowicza na Harendzie w Zakopanem - za listy do p. Kasprowiczowej i fotografie;
Panu Grzegorzowi Kubackiemu z Biblioteki Kórnickiej - za listy do p. Brandstaettera;
Pani Jolancie Jakubowskiej z archiwum Muzeum Etnograficznego w Toruniu - za listy do p. Znamierowskiej-Prüfferowej.
Tzw. "list w sprawie wiary" zakupiłem w Archiwum Akt Nowych w Warszawie.
Osobne podziękowania składam pracownikom Kujawsko-Pomorskiego Centrum Dziedzictwa w Toruniu na czele z p. dr Markiem Rubnikowiczem - za zainteresowanie tym tematem (i nie tylko) oraz działaniami na rzecz bliskiej sercu Nawry.
Dziękuję również tym "dobrym nielicznym", którzy podesłali fotografie do tworzącego się "przyczynku do biografii" ks. Gajdusa: kuzynce Magdalenie Pluskocie, ks. prof. Anastazemu Nadolnemu z Archiwum Diecezjalnego w Pelplinie, Annie Brodzie z Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu, Ewie Osuch oraz Irenie Borowczak, Adamowi Pokorskiemu; dobre myśli ślę przez otrzymaną pomoc i ku pamięci śp. Feliksa Stolkowskiego.
* * *
Gajdus czuły i wyczekujący odwiedzin, tęskniący, spędzający czas w Nawrze, w Zakopanem i w toruńskim szpitalu. Gajdus zaczytany, obolały, rozdrażniony, ufający, w trakcie badań i przy podwieczorku, wspominający i zatroskany bardziej stanem zdrowia innych niż swoim. Gajdus czytający w ogrodzie i piszący list na kolanach, odpoczywający w łóżku w chłodnym pokoju. Gajdus wzburzony i przy nadziei co do swojego zdrowia, nie narzekający na nic, wylewny i czuły w pozdrowieniach, pamiętający nie tylko o adresacie listu, ale i jego rodzinie; uśmiechnięty, planujący podróże, wspominający piekło obozów koncentracyjnych i pokładający ufność w nadchodzące dni. Gajdus witający i żegnający się. Gajdus - w listach - prawdziwy.
* * *
Książka ukazuje się w 115. rocznicę urodzin ks. Gajdusa oraz 65. rocznicę jego śmierci.
