Bohaterowie
Jonasz - główny bohater, 37-letni mężczyzna z Warszawy, który przyjeżdża do Brzezin po odziedziczeniu domu po ciotce Halinie. Inteligentny, refleksyjny, nieco zdystansowany; próbuje uporządkować życie po zakończeniu wieloletniego związku. Anna Zielińska - mieszkanka Brzezin, córka Elżbiety i Stefana, siostra Mikołaja. Spokojna, inteligentna, ironiczna i samodzielna. Pracuje przy tekstach i redakcji, dobrze zna wieś oraz dom Haliny. Mikołaj Zieliński - starszy brat Anny, pracujący w rodzinnym gospodarstwie. Małomówny, praktyczny, nieco oschły i bardzo przywiązany do niezależności. Pod chłodem skrywa dużą wrażliwość. Kacper - miejscowy weterynarz i wieloletni znajomy rodziny Zielińskich. Otwarty, dowcipny, bezpośredni i cierpliwy. Często prowokuje Mikołaja, ale jednocześnie bardzo dobrze go rozumie. Elżbieta Zielińska - matka Anny i Mikołaja. Energiczna, opiekuńcza, ciekawska i niezwykle gościnna. Jej podstawowym sposobem troszczenia się o ludzi jest karmienie ich i zadawanie dużej liczby pytań. Stefan Zieliński - ojciec Anny i Mikołaja. Spokojny, małomówny rolnik, który częściej obserwuje niż komentuje. Jego krótkie uwagi bywają bardziej znaczące niż długie rozmowy innych bohaterów. Rodzina Zielińskich jest jednym z najważniejszych środowisk powieści. Halina - zmarła ciotka Jonasza i poprzednia właścicielka domu w Brzezinach. Choć nie uczestniczy bezpośrednio w wydarzeniach, jej obecność jest stale odczuwalna poprzez dom, ogród, magnolie i wspomnienia mieszkańców. Marta - była partnerka Jonasza, z którą spędził dziewięć lat. Jest ważną częścią jego przeszłości i punktem odniesienia dla jego sposobu myślenia o związkach. Paweł - były partner Anny. Postać z jej przeszłości, istotna przede wszystkim dla zrozumienia jej ostrożności wobec nowych relacji. Ciotka Teresa - starsza siostra Elżbiety. Bardzo ciekawska, bezpośrednia i zainteresowana życiem rodzinnym innych osób. Często wypowiada pytania i sugestie, których inni woleliby nie usłyszeć przy stole. Henryk - mąż Teresy, były pracownik kolei. Spokojniejszy od żony; interesuje się głównie pogodą, drogami i cenami paliwa. Barbara - sąsiadka i wieloletnia przyjaciółka Elżbiety. Należy do szerszego kręgu rodzinno-sąsiedzkiego Zielińskich. Dorota - córka Barbary, kobieta mniej więcej w wieku Anny, rozwiedziona. Bezpośrednia, atrakcyjna i swobodna w kontaktach z ludźmi. Pani Kowalik / Jadwiga Kowalik - jedna z najbardziej charakterystycznych mieszkanek Brzezin, doskonale zorientowana w lokalnym życiu. Uosabia mechanizm wiejskich plotek i szybkiego przepływu informacji. Stanisław Rybak - gospodarz posiadający drób. Praktyczny i początkowo nieufny wobec lisów pojawiających się w pobliżu gospodarstw. Roman Król - jeden z miejscowych gospodarzy, którego zwierzęta gospodarskie stają się częścią konfliktu dotyczącego dzikich lisów. Władysław - szwagier Romana, związany ze środowiskiem łowieckim. Reprezentuje bardziej zdecydowane podejście do problemu dzikich zwierząt. Lisia samica - dzika lisica żyjąca w pobliżu domu i starej stodoły. Jej obecność oraz zachowanie młodych tworzą drugi, równoległy nurt powieści. Dorosły samiec lisa - partner lisicy, uczestniczący w opiece nad młodymi i zdobywaniu pokarmu. Pięcioro lisiąt - młode lisy obserwowane podczas dorastania. Nie mają imion, ale ich rozwój subtelnie towarzyszy przemianom ludzkich bohaterów.
Dom pod magnoliami
Jonasz przyjechał do Brzezin w ostatnim tygodniu kwietnia, w porze roku, która na wsi miała osobliwy zwyczaj obnażania wszystkiego, co zimą można było jeszcze uznać za malownicze. Śnieg zdążył już stopnieć, a woda po nim wsiąknąć w gliniastą ziemię, odsłaniając zeszłoroczne liście, połamane łodygi bylin, czarne gałęzie porzeczek i plastikowe doniczki porzucone przy stodołach, a jednocześnie w sadach zaczynało się coś tak świeżego, że nawet najbardziej zaniedbane podwórze mogło przez chwilę uchodzić za miejsce obdarzone przyszłością. Dom ciotki Haliny stał na końcu wsi, tam gdzie asfalt zmieniał się w wąską drogę wysypaną tłuczniem, a za ostatnimi zabudowaniami rozciągały się pola, początkowo płaskie, potem łagodnie opadające ku olszynom i rzece. Był to dom za duży dla jednej osoby, za mały dla rodziny pragnącej imponować sąsiadom i zbyt stary, by ktokolwiek rozsądny nazwał go inwestycją. Jonasz odziedziczył go razem z przeciekającą rynną, trzema szafami pełnymi pościeli, porcelanowym serwisem z pozłacanymi brzegami, kilkudziesięcioma słoikami kompotów, których daty na etykietach budziły wątpliwości, oraz ogrodem, o którym notariusz nie wspomniał ani słowem, choć to właśnie ogród okazał się jedyną częścią spadku zdolną wywołać w nim uczucie silniejsze niż zmęczenie.
Przed domem rosły dwie magnolie. Jedna, większa, rozpościerała gałęzie niemal nad połową dachu ganku i była już obsypana ciężkimi pąkami, bladoróżowymi przy nasadzie, kremowymi na końcach, zamkniętymi jeszcze tak szczelnie, jakby roślina nie miała pewności, czy świat zasługuje na jej wysiłek. Druga stała bliżej drewnianego płotu i wyglądała skromniej, ale za to jej dolne konary zwieszały się tak nisko, że Jonasz, przenosząc z samochodu kartony, musiał się pod nimi schylać, ocierając ramieniem o chłodne gałązki. Ziemia pachniała wilgocią, mchem i czymś lekko fermentującym, zapewne gnijącymi jabłkami, których nikt nie zebrał jesienią spod starej papierówki. Pachniało tu zupełnie inaczej niż w mieście, w którym Jonasz przeżył większość dorosłego życia. Tam poranki pachniały kawą, benzyną i kurzem nagrzanych kamienic, tutaj zaś z każdym krokiem docierała do niego inna woń: ziemi, zeszłorocznej trawy, kory, nawozu, mokrego drewna albo dymu z kominów. Nie był człowiekiem szczególnie sentymentalnym, a przynajmniej za takiego się uważał, lecz po godzinie rozpakowywania zauważył, że coraz częściej wychodzi na ganek bez powodu i patrzy na magnolie, jakby miał od nich otrzymać instrukcję, co właściwie powinien zrobić z następnymi miesiącami własnego życia.
Miał trzydzieści siedem lat i nie miał ani dzieci, ani kredytu, ani żony, co w Warszawie czyniło z niego człowieka względnie nieskrępowanego, natomiast w Brzezinach, jak miał się wkrótce przekonać, stanowiło zestaw informacji wystarczający do wzbudzenia zbiorowej ciekawości. Rozstanie z Martą, po dziewięciu latach wspólnego życia i niemal dwóch latach udawania, że wszystko da się naprawić rozsądkiem, pozostawiło go w stanie nie tyle rozpaczy, ile rozrzedzenia. Nie brakowało mu konkretnego gestu, jej głosu czy ciała obok w łóżku, lecz całej infrastruktury wspólności: drugiego kubka przy ekspresie, dwóch szczoteczek w łazience, pretensji o niedomknięte szafki, pewności, że ktoś wie, gdzie jest, i zauważy, jeśli wróci później. Po jej wyprowadzce mieszkanie nagle okazało się zbyt uporządkowane, a dni zbyt łatwe do zaplanowania. Dom po ciotce miał być rozwiązaniem tymczasowym, miejscem, w którym mógł pracować zdalnie, uporządkować rzeczy, sprzedać nieruchomość i zdecydować, co dalej, lecz już pierwszego dnia podejrzewał, że wszystkie plany oparte na słowie "tymczasowo" mają tę wadę, iż szybko zaczynają przypominać życie.
Wnętrze domu zachowało po Halinie zapach, którego nie dało się sprowadzić do jednego źródła. Była w nim lawenda z woreczków wsuniętych między prześcieradła, tłuszcz ze smażenia, mydło, kurz, stare książki, drewno kredensu, a także odrobina czegoś medycznego, może maści kamforowej, którą ciotka wcierała w kolana. Jonasz otworzył wszystkie okna, choć powietrze było chłodne, i przez kilka minut stał w salonie, słuchając szelestu firanek poruszanych przeciągiem. Na ścianach wisiały fotografie ludzi, z których połowy nie rozpoznawał, oraz trzy obrazy przedstawiające tę samą wieś wiosną, latem i zimą, jakby ktoś uznał, że jesień nie zasługuje na malarskie utrwalenie. Stary zegar nad kredensem spóźniał się o dwanaście minut, lecz bił godziny z imponującą pewnością siebie, co Jonasz uznał za cechę wspólną większości rzeczy odziedziczonych po poprzednich pokoleniach. W kuchni znalazł aluminiową puszkę z kawą, której aromat dawno wywietrzał, i cukiernicę pełną kostek zbitych w jedną bryłę. Zaparzył własną kawę w małym ekspresie przywiezionym z miasta, po czym usiadł przy stole przykrytym ceratą w żółte kwiaty i przez moment miał poczucie, że urządzenie z matowego metalu wygląda tam niemal nieprzyzwoicie nowocześnie.
Pierwszego człowieka zobaczył dopiero po południu. Był nim starszy mężczyzna na rowerze. Zwolnił przed posesją na tyle, by dokładnie obejrzeć samochód Jonasza, jego twarz, kartony na ganku i otwarte okna, po czym uniósł dwa palce w geście pozdrowienia, jakby potwierdzał tym samym, że nowy właściciel rzeczywiście istnieje. Pół godziny później przeszła kobieta z psem, choć Jonaszowi wydawało się, że droga za domem Haliny nie oferuje szczególnych atrakcji spacerowych. Następnie pojawiły się dwa dziecięce rowery, traktor i mały samochód dostawczy z piekarni. Jonasz nie był jeszcze świadomy, że jego przyjazd został tego dnia omówiony co najmniej w pięciu kuchniach, że dawano mu od trzydziestu pięciu do czterdziestu dwóch lat, a brak obrączki zauważono szybciej niż stan dachu. Wieś, podobnie jak dobre towarzystwo w dawnych powieściach, dysponowała ograniczoną liczbą rozrywek i nieograniczoną zdolnością tworzenia z nich wydarzeń.
Pod wieczór wyszedł obejść ogród. Trawa była zaskakująco wysoka jak na kwiecień, poprzerastana mniszkiem i jasnymi kępami gwiazdnicy, a wzdłuż płotu biegł szpaler malin, jeszcze nagich i poskręcanych, przywiązanych do drutów kawałkami starego materiału. Dalej znajdował się sad: sześć jabłoni, dwie grusze, śliwa pochylona ku ziemi i kilka drzew, których Jonasz nie umiał nazwać. Z tyłu posesji stała szopa z zapadniętym dachem, a za nią zaczynały się zarośla leszczyny, tarniny i dzikiej róży, przechodzące w nieużytek. Kiedy przykucnął przy jednej z grządek, rozcierając w palcach młody listek mięty, poczuł jej chłodny, niemal piekący zapach i dopiero wtedy uświadomił sobie, jak długo w ostatnich miesiącach funkcjonował, nie zwracając uwagi na podobne szczegóły. Marta kiedyś zarzuciła mu, że wszystko potrafi opisać dopiero wtedy, gdy już to traci. Uznał wówczas tę uwagę za niesprawiedliwą, teraz zaś podejrzewał, że mogła być jedną z tych irytujących prawd, których człowiek nie przyjmuje tylko dlatego, że zostały wypowiedziane przez osobę mającą do niego pretensje.
Lisa dostrzegł przypadkiem. Początkowo pomyślał, że coś rudego leży przy rowie po drugiej stronie drogi, może stara reklamówka zaplątana w suchą trawę albo kłąb psiej sierści. Dopiero gdy plama poruszyła się bezszelestnie, zobaczył wydłużony pysk, spiczaste uszy i linię grzbietu. Zwierzę stało przez kilka sekund nieruchomo, zwrócone bokiem, z jedną przednią łapą uniesioną lekko nad ziemią. Nie wyglądało jak lis z ilustracji dla dzieci ani jak puszysty symbol sprytu; było chude, lekko zabłocone, z sierścią nierówną po zimie i ogonem mniej imponującym, niż podpowiadały pocztówki. W jego ruchach było jednak coś tak precyzyjnego, że Jonasz znieruchomiał. Lis opuścił łapę, zrobił kilka kroków wzdłuż rowu, zatrzymał się, wciągnął powietrze, a potem zniknął w kępie suchych trzcin, pozostawiając po sobie tylko drgnięcie łodyg.
Dla lisa człowiek był przede wszystkim zapachem. Ten nowy pachniał obco: skórzaną tapicerką samochodu, detergentem, kawą, papierem z kartonów i cienką warstwą miejskiego kurzu, który przyjechał razem z nim na butach. Zwierzę nie wiedziało oczywiście nic o miastach, spadkach ani kończących się związkach; wiedziało natomiast, że przez wiele tygodni dom przy magnoliach był cichy, a teraz ponownie pojawiały się tam odgłosy przesuwanych przedmiotów, trzaskanie drzwi i kroki, a w kilku oknach jednocześnie paliło się światło. Lis obszedł posesję od strony nieużytku, trzymając się gęstych krzaków. Znalazł przy kompostowniku skórkę chleba, ale nie podszedł bliżej, ponieważ zapach człowieka był zbyt świeży. Miał własne sprawy: głód, ślady samicy na skraju olszyn, mysz poruszającą się pod suchą trawą, coraz krótsze noce i terytorium, którego granice należało sprawdzać częściej po zimie. Ludzkie historie miały dla niego znaczenie tylko wtedy, gdy zostawiały po sobie jedzenie, hałas albo śmierć.
Jonasz zobaczył Annę godzinę później, kiedy słońce opadło już na tyle nisko, że światło wpadające przez gałęzie magnolii było miękkie i prawie poziome. Szedł właśnie z pustym kartonem w stronę szopy, gdy furtka zapiszczała, a na ścieżce pojawiła się kobieta niosąca wiklinowy kosz przykryty lnianą ściereczką. Nie była ubrana w sposób, który zdradzałby jakikolwiek zamiar wywarcia wrażenia. Miała ciemne dżinsy, kalosze zabrudzone przy podeszwach, jasny sweter z rękawami podciągniętymi do łokci i włosy związane niedbale z tyłu, choć kilka pasm wymknęło się z gumki i poruszało na wietrze przy policzkach. Jonasz zauważył najpierw właśnie te włosy, potem dłonie obejmujące uchwyt kosza, na końcu twarz. Miała może trzydzieści dwa, trzydzieści trzy lata, jasną cerę, spokojne oczy i ten rodzaj urody, który nie działa przez natychmiastowe olśnienie, lecz przez stopniowe odkrywanie proporcji, gestów i drobnych niedoskonałości, od których po kilku minutach trudno odwrócić uwagę.
- Pan Jonasz? - zapytała, zatrzymując się dwa kroki przed nim, a gdy potwierdził, uśmiechnęła się uprzejmie, z odrobiną rozbawienia. - Jestem Anna Zielińska. Mieszkamy za zakrętem, w tym domu z zielonym dachem, którego stąd prawie nie widać. Moja mama stwierdziła, że skoro przyjechał pan do domu, który od tylu miesięcy stoi pusty, to zapewne nie ma pan ani chleba, ani jajek, ani niczego, co można zjeść bez wcześniejszego czytania instrukcji. Nie próbowałam jej przekonywać, że człowiek przed czterdziestką może przetrwać pierwszy wieczór bez pomocy sąsiadów, bo takie dyskusje zawsze kończą się źle dla strony reprezentującej nowoczesność.
Mówiła płynnie, bez kokieterii, ale jej ironia była na tyle delikatna, że Jonasz przez chwilę nie wiedział, czy żartuje także z niego. W koszu znajdował się bochenek ciemnego chleba, jeszcze lekko ciepły, sześć jaj w papierowej wytłaczance, słoik miodu, kawałek białego sera zawinięty w papier oraz mały pęczek szczypiorku. Kiedy Anna podała mu kosz, ich dłonie nie zetknęły się, choć znalazły się na tyle blisko, że poczuł zapach jej skóry albo mydła: czysty, lekko cytrusowy, pomieszany z wilgocią powietrza i czymś słodszym, być może perfumami. Nie było w tym nic, co rozsądny człowiek uznałby za zdarzenie. Rozsądni ludzie, jak Jonasz wiedział z doświadczenia, są jednak fatalnymi kronikarzami własnych uczuć, ponieważ zwykle rejestrują dopiero to, co wcześniej zdążyło się wymknąć kontroli.
- Powinienem chyba powiedzieć, że nie trzeba było - odparł, spoglądając na zawartość kosza - ale obawiam się, że wyszedłbym na niewdzięcznego, bo rzeczywiście nie mam niczego z tych rzeczy. Mam za to oliwki, makaron, trzy butelki wina i bardzo drogie pesto, co chyba najlepiej podsumowuje moje przygotowanie do życia poza miastem.
Anna roześmiała się krótko, lecz nie w sposób, który zachęcałby go do dalszego popisywania się. Jej spojrzenie przeniosło się na magnolię i od razu stało się poważniejsze. Powiedziała mu, że Halina bardzo o nią dbała, nawet pod koniec, kiedy nogi odmawiały jej posłuszeństwa, i że jeśli Jonasz zamierza sprzedać dom, powinien przynajmniej poczekać do pełnego kwitnienia, bo byłoby niesprawiedliwością wobec drzewa wyjechać tuż przed najpiękniejszym tygodniem w roku. Zdanie brzmiało absurdalnie, a jednak wypowiedziane przez nią nie domagało się sprostowania. Jonasz oparł kosz o biodro i przez chwilę patrzył razem z nią na ciężkie pąki. Pomyślał, że może istnieją miejsca, w których ludzie nadal mierzą czas kwitnieniem drzew, dojrzewaniem owoców i pierwszymi przymrozkami, choć nie wiedział jeszcze, czy ta myśl go uspokaja, czy raczej niepokoi.
Anna znała dom lepiej, niż się spodziewał. Jako dziecko przychodziła do Haliny po porzeczki, później pomagała jej czasem w ogrodzie, a w ostatnich latach zaglądała, kiedy trzeba było zawieźć ją do lekarza albo przynieść zakupy. Opowiedziała o tym, jakby nie było w tym nic szczególnego, co sprawiło, że Jonasz poczuł wdzięczność większą, niż byłby gotów przyznać. Wprowadził ją na ganek, chcąc oddać pusty słoik po zeszłorocznym miodzie, który znalazł rano w kredensie, lecz gdy Anna stanęła bliżej, poczuł ponownie ten sam zapach, teraz wyraźniejszy: mydło i delikatną kwiatową nutę, której wcześniej nie potrafił wyodrębnić. Było w niej coś bardzo cielesnego, choć niczego cielesnego nie robiła. Sam fakt, że stała blisko, miała odsłonięte przedramiona i drobne wilgotne kosmyki przy karku, wystarczył, by Jonasz przypomniał sobie, że od wielu miesięcy nie patrzył na kobietę bez konieczności natychmiastowego porównania jej z Martą.
Ta świadomość wywołała w nim lekkie zażenowanie. Nie z powodu Anny, lecz z powodu własnego ciała, które najwyraźniej odzyskiwało zainteresowanie światem szybciej niż część umysłu odpowiedzialna za powagę i lojalność wobec przeszłości. Zauważył linię jej szyi znikającą pod swetrem, sposób, w jaki przygryzła na moment wewnętrzną stronę policzka, kiedy próbowała sobie przypomnieć, gdzie Halina trzymała klucz do piwnicy, oraz niewielkie zadrapanie na jej nadgarstku. Były to szczegóły kompletnie bezużyteczne, a zatem szczególnie niebezpieczne. Pożądanie w dorosłym wieku rzadko zaczyna się bowiem od wielkich olśnień; znacznie częściej przychodzi jako nieproszona dokładność widzenia.
Anna, jeśli zauważyła zmianę w jego spojrzeniu, nie dała tego po sobie poznać. Podeszła do bocznej ściany ganku, wsunęła palce za drewnianą listwę i wyjęła niewielki klucz, zardzewiały przy ząbkach. Jonasz roześmiał się z niedowierzaniem, a ona wzruszyła ramionami i powiedziała, że Halina nie ufała oczywistym miejscom. Potem dodała, że w piwnicy są zapewne jeszcze ziemniaki, choć radziłaby je najpierw dokładnie obejrzeć, ponieważ nie wszystko, co przetrwało zimę, należy automatycznie uznawać za jedzenie. Rozmawiali jeszcze kilka minut o wodzie, ogrzewaniu, sklepie, piekarni i śmieciach. Była to rozmowa całkowicie praktyczna, a jednak Jonasz zapamiętał z niej później głównie to, jak Anna kilkakrotnie odsunęła włosy z twarzy wierzchem dłoni.
Kiedy ruszyła do furtki, magnolia zatrzymała ją na moment nisko zwieszoną gałęzią. Anna pochyliła głowę, lecz jeden pąk musnął jej włosy, a kilka drobnych kropli po wcześniejszym deszczu spadło na jej sweter. Obróciła się wtedy do Jonasza i powiedziała, że jeśli będzie potrzebował pomocy przy ogrodzie, może się do niej zwrócić, choć sama nie powinna proponować tego zbyt oficjalnie, bo jej matka natychmiast uznałaby, że właśnie udało jej się ich ze sobą wyswatać. Wypowiedziała to ze swobodą osoby przyzwyczajonej do rodzinnych insynuacji, lecz po tych słowach oboje milczeli nieco dłużej, niż wymagał żart. Jonasz zobaczył wtedy, że jej oczy nie były właściwie brązowe, jak sądził wcześniej, lecz zielonkawe przy źrenicach i ciemniejsze na zewnętrznym brzegu tęczówki. Zauważył też, że Anna przestała się uśmiechać, choć nie wyglądała na zakłopotaną. Coś ledwie wyczuwalnego zmieniło się między nimi, a następnie zniknęło, zanim którekolwiek z nich musiało przyznać, że w ogóle się pojawiło.
Po jej odejściu dom wydawał się bardziej pusty niż przedtem. Jonasz zaniósł kosz do kuchni, odkroił kromkę chleba i zjadł ją bez niczego, stojąc przy blacie. Skórka była twarda, środek wilgotny i lekko kwaśny, a w pieczywie czuć było ziarna słonecznika i kminku. Potem ukroił ser, polał go odrobiną miodu i pomyślał, że żadna z tych rzeczy nie powinna smakować tak dobrze, skoro jeszcze rano chciał jak najszybciej uporządkować dom i wystawić go na sprzedaż. Przeszedł do salonu, lecz nie włączył telewizora. Za oknami robiło się ciemno, a szyby odbijały wnętrze coraz wyraźniej, przez co miał wrażenie, że siedzi w domu podwójnym: jednym rzeczywistym i drugim zawieszonym w czarnych taflach, z identycznym stołem, lampą i samotnym mężczyzną pośrodku.
Lis wrócił późno, kiedy ostatnie samochody przestały przejeżdżać przez wieś, a psy ucichły w kojcach. Przesuwał się wzdłuż rowu, co kilka kroków przystając i nasłuchując. Ziemia była miękka po deszczu, przesycona wonią dżdżownic, gryzoni i mokrych korzeni, naznaczona śladami innych zwierząt. W pewnym miejscu zatrzymał się nagle, pochylił głowę i przez kilka sekund trwał nieruchomo, po czym skoczył niemal pionowo w górę i wbił przednie łapy w kępę trawy. Mysz nie zdążyła uciec. Lis zjadł ją szybko, bez triumfu, po czym ruszył dalej w stronę olszyn, gdzie pod skarpą od kilku tygodni pojawiał się zapach samicy. Przed zniknięciem obejrzał się jeszcze w kierunku domu przy magnoliach; w jednym z okien paliło się światło, silniejsze niż to, do którego przywykł, zanim dom opustoszał.
Jonasz zasnął dopiero po północy. Leżał w dawnej sypialni Haliny, pod kołdrą pachnącą lawendą i chłodem nieogrzewanego przez zimę domu, słuchając trzasków belek oraz odległego szczekania psa. Kilka razy pomyślał o Marcie, lecz wspomnienie nie miało już ostrości bólu, a raczej ciężar starego ubrania, które wciąż zachowywało kształt ciała. Znacznie wyraźniej wracał do niego obraz Anny pochylającej głowę pod gałęzią magnolii, wilgotnego kosmyka przy jej szyi i krótkiej ciszy po żarcie o matrymonialnych zamiarach matki. Był wystarczająco dorosły, by wiedzieć, że takie obrazy niczego jeszcze nie znaczą, a zarazem wystarczająco doświadczony, by nie wierzyć już całkowicie ludziom, którzy mówią, że nic nie znaczą. Za oknem nocny wiatr poruszał gałęziami, a zamknięte pąki magnolii ocierały się o siebie cicho, jakby dom, który Jonasz zamierzał uporządkować, sprzedać i opuścić, zaczął już snuć własne, znacznie mniej praktyczne plany.
Lis przy starej stodole
Przez następne trzy dni Jonasz nie widywał Anny, choć obecność jej rodziny zaczynała układać się wokół niego w sposób charakterystyczny dla małych miejscowości, gdzie bliskość nie wymaga ani częstych zaproszeń, ani specjalnych deklaracji. Elżbieta przysłała mu przez sąsiadkę słoik ogórków kiszonych i dwa kawałki makowca, Stefan zatrzymał się któregoś popołudnia przy furtce, żeby obejrzeć pękniętą rynnę, a Mikołaj przyjechał ciągnikiem po drabinę, którą - jak się okazało - sam przed laty zostawił w stodole Haliny. Anna natomiast nie pojawiała się wcale, co Jonasz przyjmował z przesadnym spokojem człowieka, który zbyt dobrze zdaje sobie sprawę, że nieobecność konkretnej osoby zaczęła już mieć dla niego znaczenie. Pracował przy kuchennym stole, odpowiadał na maile, odbierał telefony, przeglądał dokumenty po ciotce i coraz częściej odchodził od laptopa bez powodu, stając przy oknie wychodzącym na ogród. Magnolie rozkwitały szybko. Każdego ranka przybywało kilka nowych kwiatów, mięsistych, mlecznoróżowych, tak dużych, że po deszczu ich ciężar uginał cienkie gałązki, a gdy wychodziło słońce, ogród zaczynał pachnieć ciepłą korą, wilgotną ziemią i łagodną słodyczą, która nie miała nic wspólnego z cukrową wonią kwiaciarni. W mieście Jonasz nie zwracał uwagi na kwiaty poza chwilami, kiedy należało je komuś kupić; tutaj zaczynał rozumieć, że rośliny potrafią narzucać przestrzeni własny rytm i że niektóre drzewa przez kilka dni w roku stają się ważniejsze od ludzi, przynajmniej dla tych, którzy mają czas je zauważyć.
Czwartego ranka zobaczył Annę przy furtce, zanim zdążyła zapukać. Przyszła bez płaszcza, tylko w jasnej koszuli z podwiniętymi rękawami i ciemnej spódnicy, która kończyła się nieco poniżej kolan, a na ramieniu miała płócienną torbę wypchaną narzędziami. Włosy związała wysoko i niedbale, odsłaniając kark, na którym w słońcu widać było kilka bardzo jasnych włosków. Jonasz zauważył ten szczegół natychmiast i równie natychmiast uznał, że jego uwagę należałoby skierować gdzie indziej, lecz ciało ma własny rodzaj pamięci i nie zawsze respektuje dobre wychowanie. Anna weszła do ogrodu, powiedziała, że przyszła obejrzeć magnolie, zanim Jonasz zrobi z nimi coś nierozsądnego, po czym od razu podeszła do większego drzewa, jakby to ono było prawdziwym gospodarzem domu. Oglądała gałęzie uważnie, dotykała pąków, rozsuwała cienkie gałązki, sprawdzała korę przy podstawie pnia, a Jonasz przez kilka minut pomagał jej głównie tym, że nie przeszkadzał. Kiedy w końcu zapytał, czego właściwie szuka, Anna odpowiedziała dłużej, niż się spodziewał, tłumacząc mu, że stare drzewa trzeba najpierw obserwować, zanim zacznie się je poprawiać, bo ludzie mają skłonność do traktowania ogrodu jak mieszkania, w którym wszystko musi być przycięte, wyrównane i podporządkowane ludzkiej estetyce. Powiedziała, że Halina zostawiała magnoliom dużo swobody, bo uważała, że drzewo, które kwitnie tak krótko, ma prawo przez resztę roku wyglądać dokładnie tak, jak chce, a Jonasz pomyślał, że było w tym zdaniu więcej charakteru jego ciotki, niż potrafił wydobyć z całej zawartości jej szaf.
Pracowali prawie dwie godziny, choć rzeczywistej pracy było znacznie mniej niż rozmowy. Anna pokazywała mu, które gałęzie są martwe, a które tylko wyglądają na uschnięte, jak rozpoznać pęd uszkodzony przez mróz i dlaczego pod magnolią nie powinien przekopywać ziemi zbyt głęboko. Jonasz nosił wycięte gałęzie na stos przy szopie, zbierał suche liście, przesuwał stare donice, a kiedy przypadkiem nadepnął na rozrastającą się przy murze miętę, poczuł nagle intensywny, chłodny zapach i zatrzymał się z rozbawieniem, bo miał wrażenie, że ogród raz po raz zmusza go do zauważania rzeczy, które wcześniej umknęłyby jego uwadze. Anna zdjęła po jakimś czasie rękawiczki. Na dłoniach miała smugi ziemi, pod paznokciami ciemne obwódki, a na przedramieniu świeże zadrapanie po gałęzi. Jonasz zobaczył drobną kroplę krwi i bez zastanowienia wyciągnął rękę, przesuwając kciukiem tuż obok skaleczenia. Gest był zbyt naturalny, żeby w pierwszej chwili się go przestraszyć, ale wystarczająco intymny, by oboje natychmiast przestali mówić. Skóra Anny była ciepła od słońca. Nie odsunęła ręki, tylko spojrzała najpierw na jego palce, a potem na twarz, z tym samym spokojem, który coraz bardziej go pociągał, bo nie dawał łatwej odpowiedzi na pytanie, co właściwie myśli. Jonasz przesunął kciuk jeszcze odrobinę niżej, prawie bezwiednie, po czym cofnął dłoń, zanim gest stał się czymś, czego nie dałoby się już wyjaśnić troską o zadrapanie.
Dopiero wtedy Anna powiedziała, że chce mu coś pokazać za szopą, i ruszyła w stronę części ogrodu, której Jonasz dotąd dokładniej nie obejrzał. Ścieżka prowadziła między gęstymi krzewami porzeczek, leszczyną i starymi malinami, później opadała lekko ku nieużytkowi, gdzie trawa rosła wyżej, a ziemia była miększa i bardziej wilgotna. Za gęstą tarniną znajdowała się stodoła, znacznie większa, niż sądził na podstawie fragmentu dachu widocznego z domu. Budynek był drewniany, na kamiennej podmurówce, z szerokimi dwuskrzydłowymi drzwiami, których jedno skrzydło wisiało krzywo, podparte od środka kawałkiem belki. Dach zapadł się w jednym miejscu, a stare dachówki porosły mchem. Przy ścianach rosły pokrzywy, osty i dzika róża, która wcisnęła pędy między deski, jakby próbowała odzyskać budynek dla ogrodu. Anna opowiedziała, że kiedy była dzieckiem, Halina trzymała tu siano, narzędzia i kilka królików, a jeszcze wcześniej, kiedy w domu mieszkał dziadek Haliny, w stodole stały dwie krowy. W ostatnich latach budynek stał właściwie pusty, choć Halina nigdy nie pozwalała go rozebrać, twierdząc, że stodoła jest potrzebna choćby po to, żeby człowiek miał miejsce na rzeczy, których nie umie wyrzucić.
W środku panował półmrok. Powietrze było chłodniejsze niż na zewnątrz, przesiąknięte zapachem starego drewna, suchego siana, mysich odchodów, kurzu oraz wilgoci zbierającej się przy kamiennej podmurówce. W kilku miejscach przez szpary w ścianach wpadały smugi słońca, w których unosiły się drobiny pyłu, tak wolno, jakby powietrze tutaj nie podlegało zwykłemu tempu dnia. Przy jednej ścianie stał zardzewiały wózek, dalej piętrzyły się drewniane skrzynki, gliniane donice, stary kosz wiklinowy i fragmenty uprzęży, których przeznaczenia Jonasz nie potrafił odgadnąć. Anna przechodziła między tym wszystkim ostrożnie, podnosząc czasem jakiś przedmiot i odkładając go dokładnie tam, gdzie leżał, jakby nie chciała naruszyć istniejącego porządku. Pokazała mu drugą, wyższą drabinę opartą przy wejściu na strych i powiedziała, że jako nastolatka wspinała się tam z książkami, bo nikt jej nie szukał w stodole, a przez szczelinę w dachu było widać niebo. Jonasz zapytał, od czego właściwie uciekała, a Anna przez chwilę milczała, zanim odpowiedziała, że od rodziny, od pytań, od tego charakterystycznego dla młodości przekonania, iż każde miejsce jest za małe, jeśli zna się w nim wszystkich ludzi. Dopiero po latach zrozumiała, że ciasnota nie zawsze zależy od liczby kilometrów, a anonimowość w dużym mieście potrafi być równie duszna jak ciekawość sąsiadów.
Rozmowa zeszła na jej życie poza Brzezinami niemal niepostrzeżenie, za sprawą wielu drobnych pytań, bez jednego, które wyraźnie naruszałoby granicę prywatności. Anna opowiedziała o studiach w Poznaniu, potem o pracy we Wrocławiu, gdzie przez kilka lat zajmowała się redakcją tekstów i prowadziła życie, które z zewnątrz wyglądało dokładnie tak, jak kiedyś sobie wyobrażała: mieszkanie w centrum, kino, restauracje, znajomi, wyjazdy, praca pochłaniająca więcej godzin, niż firma chciała opłacić. Jonasz słuchał, oparty plecami o belkę, obserwując, jak światło wpadające przez szczelinę przesuwa się po jej twarzy. Kiedy zapytał o związek, zrobił to ostrożniej niż o studia czy pracę, a Anna nie odpowiedziała od razu. W końcu powiedziała, że była z kimś prawie sześć lat, że mieszkali razem, mieli wspólne konto do opłacania rachunków, wspólne wakacje i wspólny zwyczaj odkładania wszystkich poważniejszych rozmów na później. On dostał propozycję pracy w Londynie i chciał, żeby pojechała z nim. Ona przez kilka miesięcy udawała przed sobą, że może tego chcieć, aż w końcu przyznała, że nie chce budować kolejnego życia w miejscu wybranym przez kogoś innego. Rozstali się bez zdrady i bez jednej wielkiej awantury, co początkowo wydawało jej się dojrzałe, a później wyjątkowo okrutne, ponieważ nie miała nikogo, kogo mogłaby obwiniać.
Jonasz odpowiedział jej podobną szczerością. Powiedział, że z Martą również nie potrafili wskazać jednego zdarzenia, które przesądziło o końcu związku, a to uczyniło wszystko znacznie trudniejszym do opowiedzenia. Przyznał, że przez ostatni rok związku spali w tym samym łóżku i dotykali się coraz rzadziej, choć z zewnątrz nadal stanowili parę. Najbardziej przerażało go wtedy nie to, że przestali uprawiać seks, lecz że po jakimś czasie przestał tęsknić za bliskością z Martą, a przecież nadal potrafił zauważać innych ludzi, ich ciała, zapachy, dłonie, sposób poruszania się. Było w tym coś brutalnie jednoznacznego: czasem dopiero wtedy, gdy człowiek przestawał pragnąć spojrzenia i dotyku konkretnej osoby, rozumiał, że uczucie wygasło. Anna słuchała bez komentarza, ale Jonasz zauważył, że jej spojrzenie przesunęło się na jego usta, potem na szyję i wróciło do oczu. Nie był pewien, czy zrobiła to świadomie. On natomiast był aż nadto świadomy, że stoją w chłodnej, półciemnej stodole znacznie bliżej siebie niż kilka minut wcześniej i że zapach kurzu, drewna oraz jej skóry tworzy coś niemal erotycznego właśnie dlatego, że nie wydarzyło się nic jawnego.
- Najdziwniejsze - powiedziała po dłuższej chwili, splatając dłonie przed sobą - jest chyba to, że człowiek po takim związku zaczyna się trochę bać własnego pragnienia. Nie dlatego, że nie chce już nikogo, tylko dlatego, że za szybko rozpoznaje konsekwencje. Kiedy ma się dwadzieścia lat, pocałunek jest pocałunkiem. Później potrafi od razu uruchomić całą serię pytań: czy to coś znaczy, czy będę żałować, czy ta osoba czegoś ode mnie chce, czy ja sama chcę za dużo, czy nie używam kogoś tylko po to, żeby poczuć, że nadal jestem zdolna do bliskości. Czasem mam wrażenie, że dorosłość polega między innymi na tym, że człowiek potrafi zepsuć najprzyjemniejszy moment samą świadomością wszystkich możliwych następstw.
Jonasz uśmiechnął się lekko, ale nie zażartował. - Myślę, że problem jest jeszcze gorszy. Człowiek zna już własne schematy i przez to nie potrafi zachowywać się spontanicznie bez podejrzenia, że właśnie powtarza coś, co skończyło się źle poprzednim razem. Ja na przykład wiem, że po rozstaniu powinienem być ostrożny, nie angażować się za szybko, nie obarczać kogoś nowego własną potrzebą zmiany życia i jeszcze pewnie pięć innych rzeczy, które można znaleźć w rozsądnym poradniku. Tylko że ciało nie liczy się z poradnikami. Ono reaguje wcześniej i znacznie prościej.
Anna spojrzała na niego długo, tym razem nie uciekając wzrokiem. - To brzmi jak teoria, którą stworzyłeś bardzo niedawno.
- Możliwe, że w ciągu ostatnich kilku dni - odparł Jonasz, nie odwracając wzroku. Anna nie odpowiedziała, lecz na jej twarzy pojawił się ledwie widoczny uśmiech. Jonasz poczuł wtedy, że właśnie powiedzieli sobie znacznie więcej, niż wynikało z dosłownego sensu rozmowy, a jednocześnie żadne nie wypowiedziało niczego, co wymagałoby decyzji. Ta równowaga była przyjemna i niebezpieczna. Wystarczyłby jeden ruch, żeby ją zburzyć, i chyba oboje o tym wiedzieli.
Szelest dobiegł z drugiego końca stodoły tak nagle, że oboje odwrócili głowy. Początkowo Jonasz pomyślał o szczurze albo kocie, ale między starymi deskami poruszyła się ruda sylwetka. Lis wysunął pysk spod palety i zatrzymał się, wyraźnie zaskoczony obecnością ludzi. Z tak bliska wyglądał inaczej niż przy rowie. Nie był bajkowym, miękkim zwierzęciem, lecz stworzeniem szczupłym, czujnym i silnym, z ostrym pyskiem, ciemnymi łapami i sierścią matową po zimie. Na bokach widać było jaśniejsze partie, ogon miał duży, ale nie idealnie puszysty, a przy uchu niewielkie ubytki sierści. Anna automatycznie położyła dłoń na przedramieniu Jonasza, chcąc go raczej powstrzymać, niż szukając oparcia, i wyszeptała, żeby się nie ruszał. Lis stał kilka sekund nieruchomo, wciągając powietrze, po czym opuścił łeb i powoli przesunął się wzdłuż ściany, szukając drogi wyjścia. Jonasz czuł palce Anny przez materiał koszuli i z pewnym poczuciem winy zauważył, że jego uwaga dzieli się pomiędzy zwierzę a miejsce, w którym dotykała jego ręki. Kiedy lis przemknął przez otwór między deskami i zniknął w zaroślach, Anna nadal nie zabrała dłoni.
Stali tak jeszcze chwilę, patrząc na pusty fragment stodoły, zanim oboje spojrzeli na siebie. Dłoń Anny nadal spoczywała na jego przedramieniu, choć nie było już powodu, żeby go zatrzymywać. Jonasz mógłby powiedzieć coś o lisie, o tym, że rzeczywiście pojawia się przy domu, albo zapytać o przejście pod deskami, ale słowa wydawały mu się w tej chwili niepotrzebne. Powoli przesunął przedramię pod jej palcami, aż ich dłonie się zetknęły. Anna nie cofnęła się. Przesunęła kciukiem po jego skórze, bardzo delikatnie, niemal tak, jakby sprawdzała, czy ten gest naprawdę się wydarzył. W półmroku jej twarz wydawała się spokojniejsza, usta bardziej miękkie, a Jonasz poczuł fizyczne napięcie, które od kilku dni tylko narastało. Miał ochotę dotknąć jej karku, przyciągnąć ją bliżej i sprawdzić, czy zapach jej skóry jest taki sam tuż przy szyi, jak wydawał mu się z odległości. Nie zrobił tego. Zamiast tego zamknął jej dłoń w swojej, na krótko, bez deklaracji i bez pośpiechu. Anna ścisnęła jego palce, po czym pierwsza je puściła.
Na zewnątrz powietrze wydawało się cieplejsze niż wcześniej. Słońce stało wysoko, owady krążyły nad trawą, a z odległych gospodarstw dochodził dźwięk maszyny rolniczej. Anna przykucnęła przy otworze w ścianie stodoły, przez który uciekł lis, i pokazała Jonaszowi ślady w wilgotnej ziemi. Obok większych odcisków znajdowały się drugie, nieco mniejsze. Wyjaśniła, że mogło tędy przechodzić drugie zwierzę, może samica, ale nie należy z tego jeszcze wyciągać zbyt wielu wniosków. Jeżeli lisy gdzieś w pobliżu mają norę, człowiek powinien raczej zostawić je w spokoju, nie dokarmiać i nie próbować oswajać. Jonasz powiedział, że planował uprzątnąć stodołę, ale może z tym poczekać. Anna uznała, że warto najpierw sprawdzić, jak często zwierzęta korzystają z budynku, i nie zamykać im przejścia. Dodała, że Halina niepotrzebnie zostawiała lisowi jedzenie: dobrze było mieć go za sąsiada, ale nie należało uczyć go podchodzenia do ludzi. W jej głosie nie było sentymentalizmu; traktowała lisa z czułością, ale bez robienia z niego symbolu niewinności. Jonasz coraz bardziej lubił ten sposób patrzenia na świat, w którym można chronić coś nie dlatego, że jest łagodne, piękne albo dobre, lecz dlatego, że ma prawo żyć zgodnie z własną naturą.
W drodze do domu zatrzymali się przy krzewie czarnej porzeczki. Anna zerwała młody liść, roztarła go między palcami i podała Jonaszowi do powąchania. Zapach był intensywny, zielony, gorzkawy i jednocześnie słodki, przywołujący zapach owoców z zaskakującą wyrazistością. Jonasz pochylił się nad jej dłonią i przez chwilę poczuł nie tylko porzeczkę, lecz także ciepło skóry. Na opuszkach Anny został zielony ślad soku. Przemknęła mu przez głowę bardzo konkretna myśl, żeby objąć jej nadgarstek, przyciągnąć dłoń bliżej i dotknąć ustami miejsca, które właśnie pachniało liściem. Było to pragnienie niezwykle proste, pozbawione dekoracji i właśnie dlatego silniejsze niż wszystkie romantyczne wyobrażenia, jakie mógłby sobie narzucić. Anna patrzyła na niego uważnie. Nie cofnęła dłoni od razu, a potem jej spojrzenie opadło na jego usta i wróciło do oczu. Tym razem oboje wiedzieli, że nie jest to przypadek.
Jonasz zrobił pół kroku bliżej, lecz zanim zdążył zdecydować, czy zrobi następny, z domu dobiegł dźwięk telefonu. Był absurdalnie głośny w spokojnym ogrodzie i natychmiast rozbił chwilę, która jeszcze sekundę wcześniej wydawała się odcięta od reszty świata. Anna odsunęła dłoń i roześmiała się cicho, bardziej z napięcia niż z rozbawienia, a Jonasz zaklął pod nosem. Weszli do kuchni razem, lecz kiedy zobaczył na ekranie imię Marty, poczuł, jak zmienia się cały ton popołudnia. Odebrał po chwili, a Anna dyskretnie wyszła z powrotem do ogrodu. Marta pytała o stary aparat fotograficzny, który mógł zostać w jednym z jego kartonów, i mówiła z uprzejmą rzeczowością charakterystyczną dla ludzi, którzy kiedyś wiedzieli o sobie wszystko, a teraz starają się nie wychodzić poza to, co konieczne. Na końcu zapytała, jak mu się mieszka na wsi. Jonasz spojrzał przez okno na Annę stojącą pod magnolią i odpowiedział, że dobrze, po czym zdziwił się, jak prawdziwie zabrzmiało to jedno słowo.
Kiedy wrócił do ogrodu, Anna nie pytała o rozmowę, ale Jonasz sam powiedział, że dzwoniła była partnerka. Opowiedział o aparacie, o kilku rzeczach Marty, które nadal znajdowały się w jego mieszkaniu, i o tym, że rozstanie potrafi trwać długo po tym, gdy para podejmie ostateczną decyzję. Anna słuchała, odrywając z rękawa maleńki kawałek suchego liścia. Po chwili powiedziała, że jej były partner przez prawie rok po rozstaniu miał jeszcze dostęp do wspólnego konta streamingowego i że ten absurdalny detal bolał ją czasem bardziej niż fotografie. Widziała, jakie seriale zaczyna oglądać, wiedziała, kiedy spędza wieczór w domu, i długo nie potrafiła zdecydować, czy usunąć jego profil, bo był to jeden z ostatnich śladów codziennego współistnienia. Jonasz odpowiedział, że po dziewięciu latach nadal wie, jaki płyn do prania wybiera Marta, które pomidory kupuje i że nie znosi mokrego ręcznika zostawionego na łóżku. Anna uśmiechnęła się wtedy smutno i powiedziała, że właśnie takie rzeczy są najbardziej podstępne, ponieważ człowiek nie ma prawa urządzić im pogrzebu, a jednak to one najdłużej przypominają, że przez część życia istniało się w liczbie mnogiej.
Późnym popołudniem Anna wróciła do siebie. Pożegnała się przy furtce spokojnie, bez prób powrotu do chwili ze stodoły czy do porzeczkowego liścia, lecz zanim odeszła, powiedziała, że następnego dnia jedzie na targ do pobliskiego miasteczka, i zaproponowała, że go zabierze, jeśli chce zobaczyć miejsce, w którym kupuje się jednocześnie sadzonki pomidorów, stare książki, ser, bieliznę i części do maszyn rolniczych. Jonasz odpowiedział, że brzmi to znacznie lepiej niż większość galerii handlowych, które zna, a Anna ostrzegła, że po takim wyznaniu mieszkańcy mogą uznać go za nadającego się do asymilacji. Kiedy odchodziła drogą między młodymi drzewami, Jonasz stał jeszcze przez chwilę przy furtce, obserwując falującą spódnicę i pasma włosów poruszane wiatrem, lecz tym razem nie próbował przed sobą udawać, że robi to przypadkiem. Pociągała go. Nie dlatego, że był samotny, choć samotność z pewnością wyostrzała zmysły, ani dlatego, że Anna pojawiła się w odpowiednim momencie. Pociągała go w sposób konkretny, związany z jej ciałem, głosem, inteligencją, zapachem, spokojem i tą szczególną mieszanką ostrożności oraz gotowości, którą wyczuwał między nimi coraz wyraźniej.
Lis wrócił do stodoły dopiero po zmroku. Obszedł zabudowanie od strony tarniny, trzymając się cienia, choć ludzie nie byli już w pobliżu. Ziemia przechowała ich zapachy długo po odejściu: obcy mężczyzna pachniał kawą, mydłem, starym drewnem z domu i metalem narzędzi, kobieta ziemią, roślinami oraz czymś delikatnie kwiatowym, co dla zwierzęcia nie miało żadnego szczególnego znaczenia. Lis nie dzielił świata na rzeczy piękne i brzydkie, lecz na bezpieczne, niebezpieczne, jadalne, obce i własne. Węszył przy otworze w deskach, potem wsunął się do środka, zatrzymując na chwilę przy starych skrzynkach. Samica była wcześniej w pobliżu; jej zapach prowadził ku skarpie za olszynami. W pobliżu skarpy szukała miejsca ukrytego, suchego i wystarczająco dalekiego od psów. Stodoła nie nadawała się na norę, lecz dawała osłonę i drogę między ogrodem a nieużytkiem. Lis przeszedł więc przez budynek, znalazł przy ścianie martwą mysz, której nie zauważyli ludzie, i zniknął drugą stroną, kierując się ku polom.
Tego wieczoru Jonasz długo nie zasypiał. Nie myślał już o Marcie w sposób bolesny; jej telefon raczej zamknął pewien fragment dnia, niż go otworzył. Znacznie wyraźniej wracało wspomnienie dłoni Anny na jego przedramieniu, jej palców pachnących liściem porzeczki i półmroku stodoły, w którym przez kilka sekund stali blisko siebie, wystarczająco blisko, by oboje wiedzieli, że pocałunek był możliwy. Jonasz nie żałował, że do niego nie doszło. Było w tym opóźnieniu coś przyjemnego, niemal luksusowego. Dorosłość odebrała mu już wystarczająco wiele złudzeń, ale nauczyła również, że pragnienia nie trzeba zawsze natychmiast spełniać, żeby było prawdziwe. Czasem właśnie oczekiwanie pozwalało ciału dostrzec więcej: zapach, dotyk, zmianę oddechu, moment zawahania, drobne przesunięcie cudzej dłoni. Za oknem magnolie świeciły blado w księżycowym świetle, a gdzieś dalej, za starą stodołą i czarnym pasem tarniny, lis prowadził własne życie, zupełnie obojętny wobec ludzkiej potrzeby nadawania znaczenia każdemu spotkaniu.
Majowe popołudnie
Maj wszedł do Brzezin bez ceremonii, ale z takim bogactwem zapachów, światła i zieleni, że przez kilka pierwszych dni Jonasz miał wrażenie, jakby ktoś nocą zmienił dekorację całej wsi: pozostawił domy na swoich miejscach, a odmienił wszystko, co rosło pomiędzy nimi. Trawa przy drodze zgęstniała i wyrosła ponad krawędzie rowów, sady nabrały świeżej, niemal przezroczystej zieleni, a wieczorami powietrze pachniało młodymi liśćmi, dymem z ognisk, ziemią rozgrzaną po deszczu i kwiatami, których nazw wciąż nie potrafił rozpoznać. Magnolie przy jego domu miały już za sobą najpiękniejszy okres kwitnienia. Niektóre kwiaty nadal były pełne, mięsiste i jasne, lecz coraz więcej płatków opadało na trawę, gdzie po kilku godzinach wilgotniały, ciemniały na brzegach i zaczynały przypominać delikatną skórę zbyt długo wystawioną na chłód. Jonasz odkrył, że przykro mu na ten widok, choć nie zdążył jeszcze uznać drzewa za własne. Pewnego ranka wyszedł przed dom i przez kilka minut zbierał płatki z ganku, zanim uświadomił sobie, że robi dokładnie to, co Halina zapewne robiła przez wiele poprzednich wiosen. Jeszcze kilka tygodni wcześniej uznałby takie zajęcie za stratę czasu. Teraz zaczynał podejrzewać, że dom nie zamierza czekać na jego decyzję o pozostaniu, lecz powoli przyzwyczaja go do siebie, nadając kolejnym dniom drobne obowiązki, które razem zaczynały przypominać życie.
Anna przyszła po południu, kiedy słońce stało jeszcze wysoko, ale po krótkim deszczu straciło nieco ze swojej ostrości. Miała na sobie lekką sukienkę w drobne niebieskie kwiaty, znacznie prostszą od strojów, jakie Jonasz kojarzył z kobietami spotykanymi dawniej w mieście. Być może właśnie dlatego zwrócił uwagę na sposób, w jaki materiał układał się przy każdym jej kroku. Rękawy kończyły się nad łokciami, pasek był zawiązany w talii, a dół sukienki przesuwał się po łydkach, gdy szła przez ogród. Niosła wiklinowy koszyk z sadzonkami ziół, które, jak oznajmiła, zamierzała uratować przed jego niekompetencją. Jonasz odparł, że nie zdążył jeszcze niczego zabić, na co przypomniała mu, że bezczynność również potrafi być zabójcza, szczególnie w ogrodzie. Rozmawiali lekko, lecz oboje zachowywali nową ostrożność. Od chwili, gdy zatrzymali się przy drodze po porodzie cielęcia, nie wydarzyło się między nimi nic jednoznacznie romantycznego, a jednak właśnie ta powściągliwość nadawała każdemu spotkaniu większą intensywność. Jonasz nie musiał już zastanawiać się, czy Anna zauważa jego spojrzenia. Wiedział, że tak, podobnie jak ona wiedziała, że pamięta dotyk jej dłoni na swojej piersi.
W koszyku znajdowały się tymianek, rozmaryn, szałwia, bazylia, dwie odmiany mięty i niewielka sadzonka lawendy, która według Anny powinna rosnąć przy kamiennej ścieżce, gdzie ziemia była bardziej sucha. Przyniosła także nasiona nagietków i kilka młodych pomidorów. Jonasz przyjrzał się wszystkiemu z mieszaniną ciekawości i podejrzliwości, po czym przyznał, że nie rozumie, dlaczego człowiek miałby przez kilka miesięcy uprawiać pomidory, skoro może kupić je w sklepie w trzy minuty. Anna zatrzymała na nim wzrok na tyle długo, że natychmiast pojął, iż powiedział coś niemal obraźliwego. Odparła jednak spokojnie, że w takim razie powinien również przestać gotować, skoro istnieją restauracje, zrezygnować z książek, skoro można czytać streszczenia, i zaprzestać rozmów, bo większość informacji da się przekazać w wiadomości. Wyjaśniła mu, że uprawianie roślin nie jest najskuteczniejszym sposobem zdobywania jedzenia, lecz jednym z niewielu zajęć, przy których człowiek nie może oszukać czasu. Pomidora nie da się przekonać, żeby dojrzał we wtorek tylko dlatego, że właśnie wtedy ma się wolne. Trzeba podlewać go również w niewygodne dni, sprawdzać liście, czekać, a na koniec pogodzić się z tym, że część owoców popęka, część zjedzą ślimaki, a niektóre mimo całej troski okażą się kwaśne. Jonasz zauważył, że brzmi to raczej jak ostrzeżenie przed związkiem niż porada ogrodnicza. Anna roześmiała się i przyznała, że być może wszystkie rozsądne metafory prędzej czy później prowadzą do miłości albo śmierci.
Zaczęli od starej grządki przy południowej ścianie domu, gdzie ziemia była zbita i przerośnięta chwastami. Jonasz przyniósł szpadel, grabie i wiadro, Anna uklękła przy rabacie i przez następne pół godziny pracowali niemal bez słowa. Z każdej odwróconej bryły unosił się zapach wilgotnej gleby, mięta rozgnieciona pod butem pachniała chłodno i pieprznie, a z kuchennego okna dochodził aromat kawy, którą Jonasz zaparzył przed wyjściem i o której oboje zdążyli zapomnieć. Po kilku minutach zdjął sweter i został w cienkiej koszuli z podwiniętymi rękawami. Anna nie skomentowała tego, lecz później, gdy podawała mu sadzonkę szałwii, jej wzrok przesunął się po jego przedramieniu nieco wolniej, niż wymagał zwykły gest. Jonasz zauważył to i poczuł satysfakcję jednocześnie młodzieńczą i całkowicie dorosłą. Nie chodziło już wyłącznie o to, że sam jej pragnął, lecz o rosnącą pewność, że jego ciało również nie pozostaje dla niej obojętne.
Anna uklękła przy brzegu grządki, odgarnęła włosy z twarzy nadgarstkiem i zaczęła rozluźniać ziemię palcami. Sukienka podsunęła się nieznacznie nad kolano, odsłaniając fragment uda, na którym pozostał ciemny ślad wilgotnej gleby. Jonasz dostrzegł go od razu i przez chwilę udawał przed sobą, że interesuje go wyłącznie sposób sadzenia lawendy. Nie było w tym jednak nic niewinnego. Pociągała go coraz mocniej w drobiazgach, które nie miały nic wspólnego ze starannie przygotowaną uwodzicielską sceną: w ziemi na skórze, włosach przyklejonych do skroni, lekko zaczerwienionym karku, ruchu łopatek pod cienkim materiałem sukienki. Po latach związku wiedział, że najsilniejsze pożądanie rzadko budzi idealnie wystudiowane ciało. Znacznie częściej przychodzi w chwili, gdy patrzy się na kogoś zajętego czymś zupełnie innym i nagle dostrzega jego szyję, kolano, dłoń albo sposób, w jaki nabiera powietrza. Anna była dla niego pociągająca również dlatego, że nie próbowała go uwodzić. To, co odsłaniała, wynikało z ruchu, pracy, ciepła i nieuwagi, nie zaś z potrzeby zaprezentowania się.
W pewnym momencie zerwał się wiatr i poruszył gałęziami magnolii. Kilka płatków spadło na trawę, jeden zatrzymał się we włosach Anny. Jonasz podszedł bliżej i wyjął go ostrożnie, choć równie dobrze mógł po prostu powiedzieć jej, żeby zrobiła to sama. Jego palce przesunęły się po włosach przy skroni, a potem musnęły skórę za uchem. Anna znieruchomiała na ułamek sekundy. Nie cofnął dłoni od razu; przeczesał jeszcze kilka pasm i pozwolił palcom opaść ku karkowi. W drugiej ręce trzymał płatek magnolii, absurdalnie delikatny i duży, jakby cały ten gest potrzebował jakiegoś uzasadnienia. Anna podniosła ku niemu twarz. W jej spojrzeniu nie było zaskoczenia, raczej pytanie, które istniało między nimi od kilku dni i którego oboje uparcie nie chcieli wypowiedzieć.
- Jonasz - zaczęła cicho, nie odsuwając się - jeśli za każdym razem będziemy zatrzymywać się pół centymetra przed tym, czego oboje chcemy, prędzej czy później stanie się to śmieszne. Nie mówię, że musisz cokolwiek robić, i nie próbuję cię poganiać. Zaczynam tylko podejrzewać, że jesteśmy tak dumni z własnej dorosłej ostrożności, iż za chwilę będziemy potrzebowali pisemnej zgody na trzymanie się za ręce. Rozumiem, dlaczego się wahasz, bo sama mam ten sam problem, ale ostrożność bywa czasem jedynie elegancką nazwą strachu.
Jonasz przyglądał się jej przez chwilę, nadal trzymając palce przy jej karku. - Trochę się boję, ale nie tego, że cię pocałuję. Tego akurat jestem coraz bardziej pewny. Bardziej obawiam się, że wszystko, co teraz robię, może wyglądać jak reakcja człowieka, który po długim związku przyjechał gdzieś daleko i natychmiast potrzebuje nowej historii, żeby udowodnić sobie, że poprzednia naprawdę się skończyła. Nie chciałbym, żebyś stała się dla mnie czymś w rodzaju lekarstwa. To byłoby niesprawiedliwe przede wszystkim wobec ciebie, ale również wobec mnie, bo chyba pierwszy raz od dawna nie chcę zaczynać czegoś w sposób, który od początku wymaga usprawiedliwienia.
Anna słuchała bez uśmiechu, a kiedy odpowiedziała, jej głos był spokojniejszy niż przed chwilą. Powiedziała, że nie zamierza być niczyim lekarstwem i właśnie dlatego nie będzie udawać, że nie czuje tego, co czuje. Przypomniała mu, że ona także ma za sobą własne życie, związek i rozczarowania; nie jest kobietą czekającą w ogrodzie, aż przyjedzie obcy mężczyzna i nada jej istnieniu znaczenie. Jeśli coś ma się między nimi wydarzyć, może okazać się przyjemne, piękne, trudne albo krótkie, ale nie musi od razu otrzymać definicji. Znacznie bardziej obawiałaby się człowieka, który po tygodniu opowiada jej o przeznaczeniu, niż mężczyzny przyznającego, że jej pragnie, choć nie wie jeszcze, co stanie się z tym pragnieniem za miesiąc.
Po tych słowach Jonasz nie znalazł już dobrego powodu, żeby czekać. Pochylił się powoli, dając jej dość czasu na odsunięcie się, lecz Anna zamiast tego uniosła twarz. Ich usta zetknęły się na krótko, niemal ostrożnie, jakby oboje sprawdzali, czy rzeczywistość odpowiada temu, co przez kilka dni budowali w wyobraźni. Potem pocałował ją ponownie, już bez wcześniejszego zawahania. Anna położyła dłoń na jego karku, wsunęła palce we włosy i przyciągnęła go bliżej. Jej usta smakowały kawą wypitą przed przyjściem i odrobiną soli pozostawionej przez ciepło dnia. Jonasz czuł zapach jej skóry, rozgrzanych słońcem włosów i ziół rozgniecionych na ich dłoniach. Pocałunek pozostał delikatny, lecz ciała nie podzielały już tej powściągliwości. W sposobie, w jaki Anna przesunęła palcami po jego karku, i w tym, jak objął ją w talii, było wyraźne pragnienie, które nie wymagało dodatkowych wyjaśnień.
Kiedy odsunęli się od siebie, Anna przez kilka sekund nadal trzymała dłoń przy jego szyi. Jonasz zauważył, że oddycha szybciej, a jej policzki się zaróżowiły, choć równie dobrze mogło to być skutkiem popołudniowego słońca. Pod własną dłonią czuł jej talię wyraźniej niż podczas przypadkowego poślizgnięcia się na błocie. Cienki materiał sukienki niemal nie tłumił ciepła skóry. Przesunął palce nieco wyżej, ku dolnym żebrom, ale nie próbował niczego więcej. Anna uśmiechnęła się lekko, nie odsuwając się, i stwierdziła, że przynajmniej jeden problem został rozwiązany: teraz wiedzą już, że oboje rzeczywiście tego chcieli. Jonasz odparł, że obawia się, iż rozwiązali jeden problem tylko po to, aby natychmiast stworzyć kilka kolejnych. Uznała to za prawdopodobnie najbardziej wiarygodną definicję dobrego pocałunku, jaką kiedykolwiek usłyszała.
Wrócili do pracy, choć przez następne kilkanaście minut byli znacznie mniej skuteczni. Każde przypadkowe zetknięcie ramion wywoływało teraz nowe napięcie, a milczenie, które wcześniej mogło uchodzić za skupienie, stało się świadomą grą z własnym pragnieniem. Anna sadziła bazylię, Jonasz podlewał zioła i oboje zachowywali przesadną staranność, jakby ogród rzeczywiście wymagał całej ich uwagi. W rzeczywistości on nieustannie wracał myślą do smaku jej ust. Kiedy Anna przechodziła obok, położyła na sekundę dłoń na jego plecach. Ten drobny gest okazał się w pewnym sensie intymniejszy niż pocałunek, ponieważ nie miał żadnego praktycznego celu. Jonasz uświadomił sobie wtedy, jak bardzo w ostatnich latach brakowało mu nie seksu rozumianego jako osobne wydarzenie, lecz dotyku wplecionego w codzienność: ręki na plecach, kolana przy kolanie, palców przesuniętych po karku bez szczególnego powodu.
Późnym popołudniem usiedli na schodach ganku z kawą i ciastem, które Elżbieta przysłała poprzedniego dnia. Anna zdjęła oblepione ziemią buty i siedziała boso, opierając stopy na nagrzanej desce. Jonasz dostrzegł drobne zadrapania na jej łydkach i ciemną plamę ziemi przy kostce. Ich rozmowa zeszła na sprawy mniej bezpieczne niż ogród. Anna zapytała o Martę bez wścibstwa, z ostrożnością kogoś, kto wie, że przeszłość poprzedniego związku nigdy całkiem nie znika z nowego. Jonasz opowiedział jej więcej niż dotąd: o początkach, kiedy byli niemal nierozłączni, o wspólnym mieszkaniu, pierwszych wakacjach i późniejszych planach dotyczących dzieci, które oboje tak długo odkładali, aż w końcu przestali do nich wracać. Przyznał, że Marta chciała kiedyś ślubu, a on zapewniał ją, iż nie widzi potrzeby potwierdzania związku na papierze. Dziś podejrzewał jednak, że w rzeczywistości bał się decyzji, której nie dałoby się łatwo cofnąć. Anna słuchała bez potępienia, a kiedy zapytała, czy kochał Martę, odpowiedział bez wahania, że bardzo. Wyglądało na to, że ta szczerość spodobała jej się bardziej niż jakakolwiek próba umniejszenia dawnego uczucia.
Anna z kolei opowiedziała o Pawle, z którym mieszkała we Wrocławiu. Nie mówiła o nim źle i właśnie dlatego jej historia brzmiała dojrzale, a zarazem boleśnie. Paweł był inteligentny, czuły i ambitny, ale jego plany zawsze miały wyraźniejszy kształt niż jej własne. Przez lata niemal nie zauważała, że stopniowo podporządkowuje im swoje życie. Kiedy dostał propozycję pracy w Londynie, właściwie nie zapytał, czy Anna chce z nim jechać; od razu zaczął opowiadać, w której dzielnicy mogliby zamieszkać. Wtedy po raz pierwszy zobaczyła wyraźnie, że jeśli pojedzie, przez kolejne lata może pozostać osobą dopisywaną do cudzych decyzji. Powiedziała Jonaszowi, że nie żałuje rozstania, ale długo tęskniła za ciałem Pawła bardziej niż za nim samym: za ciepłem jego pleców, snem obok drugiego człowieka i znajomością wszystkich tych małych miejsc na skórze, które odkrywa się dopiero po latach. Jonasz przyznał, że rozumie to aż za dobrze. Dorosłe rozstania pozostawiały w pamięci mapę cudzego ciała nawet wtedy, gdy uczucie zdążyło już zmienić formę.
Siedzieli tak blisko, że ich uda stykały się przez materiał ubrań. Anna nie cofała nogi. Jonasz położył dłoń na jej kolanie, początkowo bardzo lekko, jakby pozostawiał jej możliwość zignorowania gestu, lecz ona przykryła jego rękę własną. Przez chwilę nadal rozmawiali o czymś zupełnie zwyczajnym: o targu, na który nie udało im się pojechać, i o sklepie w miasteczku, gdzie podobno można było znaleźć wszystko oprócz tego, czego człowiek akurat potrzebował. Dłoń Jonasza pozostała jednak na jej nodze. Przez cienką tkaninę czuł ciepło skóry, a kiedy przesunął kciukiem o kilka centymetrów, Anna nie przerwała rozmowy, tylko nieco mocniej zacisnęła palce na jego dłoni. Ta pozorna zwyczajność podniecała go bardziej niż jakakolwiek gwałtowność. Oboje mieli dość doświadczenia, by wiedzieć, dokąd może prowadzić taki dotyk, a zarazem byli wystarczająco zainteresowani sobą, żeby nie potrzebować natychmiastowego finału.
Pocałowali się ponownie dopiero po dłuższej chwili, wciąż siedząc na ganku, otoczeni zapachem kawy, magnolii i wilgotnej ziemi. Jonasz objął Annę za kark, a ona obróciła się w jego stronę i oparła o jego ramię. Ten pocałunek był głębszy od pierwszego, mniej ostrożny, lecz nadal czuły. Anna przesunęła dłonią po jego policzku, potem po szyi, aż zatrzymała ją na piersi. Jonasz czuł pod palcami jej nagie kolano i fragment uda odsłonięty przez podciągniętą sukienkę, ale nie przesunął dłoni dalej. Nie wynikało to z braku chęci; przeciwnie, świadomość, że mógłby to zrobić, była niemal nieznośnie wyraźna. Chciał jednak zatrzymać tę chwilę w miejscu, w którym pożądanie pozostawało jeszcze obietnicą. Anna zdawała się myśleć podobnie, bo kiedy oderwała usta od jego ust, nie cofnęła się, tylko oparła czoło o jego skroń i przez moment siedziała tak bez słowa.
Wieczór zapadał szybko. Cienie drzew wydłużyły się na trawie, temperatura spadła, a od pól nadciągał zapach chłodnej wilgoci. Anna została dłużej, niż planowała. Jonasz przygotował prostą kolację z chleba, sera, pomidorów i oliwek, a do tego otworzył wino przywiezione z miasta. Jedli przy kuchennym stole, do którego przez otwarte okno docierało jeszcze resztkowe światło. Rozmowa stała się swobodniejsza, być może za sprawą wina, a może dlatego, że pocałunek zdjął z nich konieczność udawania, iż każde spojrzenie jest niewinne. Anna opowiadała o mieszkańcach wsi: o ciotce od dwudziestu lat skłóconej z sąsiadką z powodu gruszy rosnącej pół metra od granicy działki i o miejscowym organiście, który miał trzy koty i twierdził, że wszystkie są bezpłciowe, ponieważ nigdy nie zainteresował się tym na tyle, by sprawdzić. Jonasz śmiał się częściej niż przez ostatnie miesiące, a jednocześnie coraz mocniej odczuwał bliskość Anny siedzącej po drugiej stronie niewielkiego stołu.
Kiedy wstała, żeby odstawić talerz, Jonasz również się podniósł. Spotkali się przy zlewie tak blisko, że musiała albo go ominąć, albo się zatrzymać. Wybrała to drugie. Położył dłonie na jej talii, a ona bez słowa objęła go za szyję. Tym razem pocałunek był bardziej zachłanny, choć nadal pozbawiony gwałtowności. Czuł jej ciało przy swoim, ciepło brzucha i piersi przez warstwy materiału, biodra, które odruchowo przysunęła bliżej. Anna odsunęła się dopiero po chwili, lecz dłonie pozostawiła na jego ramionach. W jej spojrzeniu pojawiło się coś, czego wcześniej nie było: nie niepewność, lecz świadoma decyzja, żeby na razie nie posuwać się dalej.
- Chcę tego - powiedziała, wciąż oddychając nieco szybciej - tylko nie dzisiaj. Nie dlatego, że mam jakieś zasady dotyczące liczby spotkań albo uważam, że powinnam chronić się przed własnym pożądaniem. Po prostu wiem, że jeśli teraz zostanę, nie skończy się na pocałunkach, a chciałabym jutro mieć pewność, że nie zrobiliśmy niczego wyłącznie dlatego, iż wino było dobre, wieczór ciepły, a oboje długo byliśmy sami. Chcę wiedzieć, że kiedy się z tobą położę, będę myślała o tobie, nie o braku Pawła. I że ty nie będziesz myślał o braku Marty.
Jonasz słuchał, wciąż trzymając dłonie na jej talii, i nie próbował nakłaniać jej do zmiany zdania. Powiedział, że właśnie dlatego nie zamierza jej zatrzymywać, choć byłoby nieuczciwością twierdzić, iż tego nie pragnie. Przyznał również, że sam potrzebuje podobnej pewności, ponieważ po wielu latach seks przestał być dla niego czymś, co da się oddzielić od wszystkiego, co przychodzi później, nawet jeśli człowiek bardzo chciałby zachować tę prostotę. Anna odpowiedziała, że być może to jednocześnie najgorsza i najlepsza część dorosłości: ciało nadal potrafi pragnąć natychmiast, ale człowiek wie już, jak długo mogą trwać konsekwencje jednej nocy.
Później odprowadził ją do drogi. Nie trzymali się za ręce przez cały czas, lecz w pewnym momencie Anna sama wsunęła palce w jego dłoń. Szli powoli, mijając ciemne sady i domy, w których zapalały się pojedyncze światła. Powietrze pachniało kwiatami jabłoni, chłodną trawą i dymem. Kiedy dotarli do zakrętu prowadzącego w stronę gospodarstwa Zielińskich, zatrzymali się jeszcze raz. Anna pocałowała go krótko, niemal spokojnie, a potem na kilka sekund przycisnęła policzek do jego ramienia. Ten gest miał w sobie tyle czułości, że poruszył Jonasza bardziej niż wszystko, co wydarzyło się wcześniej przy kuchennym zlewie.
W tym samym czasie lis krążył na skraju nieużytku za starą stodołą. Noc była jasna, wilgotna i pełna zapachów. Samica coraz rzadziej opuszczała okolice nory wykopanej pod korzeniami starej olchy, więc to na niego spadała teraz większość obowiązków związanych ze zdobywaniem pokarmu. Polował bez pośpiechu, nasłuchując ruchu nornic pod trawą i zatrzymując się przy każdej zmianie kierunku wiatru. Kilkakrotnie zbliżał się do zabudowań, lecz świeży zapach psów kazał mu zawrócić ku polom. Po dłuższym krążeniu wypatrzył młodego królika. Pościg trwał krótko i zakończył się gwałtownie, bez okrucieństwa rozumianego po ludzku, ale też bez łagodności. Lis zacisnął szczęki na karku zwierzęcia, zaczekał, aż przestanie się poruszać, po czym podniósł zdobycz i ruszył w stronę nory.
Jonasz wrócił do domu późno, idąc przez ogród po płatkach magnolii, wilgotnych i chłodnych pod stopami. W kuchni wciąż stały dwa kieliszki, na stole leżała otwarta butelka wina, a przy zlewie dostrzegł cienki włos Anny przyklejony do brzegu ręcznika. Zdjął go palcami i natychmiast poczuł się niemądrze, bo przez moment patrzył na niego z czułością należną raczej wspomnieniu niż czemuś, co wydarzyło się zaledwie godzinę wcześniej. Potem otworzył okno. Nocne powietrze napłynęło do kuchni wraz z zapachem mokrego ogrodu i kwitnących drzew, a Jonasz po raz pierwszy pomyślał nie o tym, kiedy sprzeda dom, lecz o tym, gdzie w ogrodzie można by postawić większy stół, przy którym latem dałoby się siedzieć do późna. Była to myśl drobna i praktyczna, a przez to znacznie bardziej niebezpieczna niż wszystkie romantyczne wyobrażenia: nie dotyczyła już jednej chwili, lecz przyszłości.
Nora
Kilka dni później pogoda ustabilizowała się na dobre i Brzeziny zaczęły pachnieć latem, choć kalendarz wciąż upierał się przy maju. Rankami nad polami zalegała cienka warstwa mgły, szybko rozpraszana przez słońce, a wieczorami ziemia długo oddawała ciepło nagromadzone za dnia. Jonasz coraz częściej pracował przy otwartych oknach, przez które do kuchni docierały nie tylko śpiew ptaków i odległy warkot maszyn, lecz także zapachy dotąd zlewające się dla niego w jedną całość: świeżo skoszonej trawy, wilgotnej ziemi po krótkim deszczu, kwitnącego bzu, dymu z gałęzi palonych gdzieś przy sadzie, rozgrzanego drewna ganku oraz słodkawo pachnących magnolii, których najpiękniejsze dni powoli dobiegały końca. Na trawie przybywało płatków; jedne pozostawały jasne i gładkie, inne więdły, ciemniały na brzegach i przywierały do ziemi. Jonasz co rano zamiatał ganek, ale zawsze zostawiał kilka pod drzewem, choć nie potrafił wyjaśnić dlaczego. Być może ogród wydawał mu się bardziej prawdziwy właśnie wtedy, kiedy nie próbował nadmiernie go porządkować.
Anna pojawiała się niemal codziennie, lecz ich spotkania coraz mniej przypominały wizyty. Niekiedy przychodziła tylko na pół godziny, przynosiła dokumenty z pracy i siadała przy drugim końcu stołu; innym razem miała dla niego coś z gospodarstwa albo zatrzymywała się na chwilę przy furtce, by ostatecznie zostać do wieczora. Nie próbowali tego nazywać. Nie rozmawiali o związku, randkowaniu ani wyłączności, a mimo to oboje zachowywali się tak, jakby niektóre granice przesunęły się już bez ich udziału. Anna wiedziała, gdzie Jonasz przechowuje kawę, po który kubek najchętniej sięga i że wieczorami zamyka okno w sypialni dopiero wtedy, gdy robi się naprawdę chłodno. On z kolei zdążył zauważyć, że nie lubi przesłodzonych deserów, czyta kilka książek jednocześnie i zamiast zakładek wsuwa między strony ołówek, choć później narzeka na pozostawiane przez niego ślady. Czasem całowali się w kuchni albo na ganku, czasem po prostu siedzieli obok siebie, opierając stopy na tym samym stopniu. Ta niespieszność działała na Jonasza silniej, niż przypuszczał. Dawniej przywykł do relacji, które szybko ustanawiały własne zasady; tutaj niczego nie ustalano, co wcale nie oznaczało, że brakowało napięcia.
Pewnego popołudnia Anna przyszła z Mikołajem. Jej brat przyniósł zwinięty pas siatki i kilka drewnianych kołków, ponieważ dzień wcześniej Jonasz wspomniał przy kawie o śladach zwierząt znalezionych przy warzywniku. Mikołaj obejrzał teren, pokręcił głową i stwierdził, że lis raczej nie zainteresuje się ziołami ani pomidorami, ale jeśli Jonasz zamierza kiedyś hodować kury, powinien od razu przyjąć do wiadomości, że naturze nie da się wytłumaczyć pojęcia własności prywatnej. Rozwinął siatkę wzdłuż jednej ze starych grządek i pokazał mu, jak ją zamocować, podczas gdy Anna oglądała ślady przy skraju nieużytku. Po kilku minutach przywołała ich do miejsca, gdzie ziemia była miększa, a trawa przydeptana wzdłuż wąskiego przejścia. Dostrzegli tam drobne odciski łap, zarówno świeże, jak i starsze, oraz kilka rudych włosów zaczepionych o cierń. Mikołaj przyklęknął, dotknął ziemi i stwierdził, że zwierzęta regularnie tędy przechodzą. Nie znalazł jednak niczego, co wskazywałoby na obecność nory bezpośrednio przy stodole.
- Jeśli mają już młode, samica będzie znacznie ostrożniejsza - wyjaśnił, otrzepując dłonie. - Może polować niedaleko, ale nie będzie bez potrzeby zdradzać miejsca, w którym je ukryła. Najlepiej niczego nie szukać na siłę. Ludzie mają dziwną potrzebę ustalania, gdzie dokładnie mieszka każde dzikie zwierzę, a potem dziwią się, że je wypłoszyli. Możemy rozpoznać trasę, którą lisy chodzą, i domyślić się kierunku, ale skarpę zostawiłbym w spokoju. Niech przynajmniej tam mają święty spokój.
Anna spojrzała na brata z lekkim uśmiechem. - Widzisz, Jonaszu, Mikołaj ma swoje chwile poezji, tylko potrzebuje do nich lisa albo ciągnika. Przy ludziach bywa znacznie mniej wylewny.
- To nie była poezja, tylko informacja praktyczna - odparł Mikołaj, nie podnosząc wzroku znad siatki. - A jeśli jeszcze raz zaczniesz opowiadać ludziom, że jestem sentymentalny, zaprzeczę przed całą wsią. Nawet jeśli będę musiał wygłosić w tym celu przemówienie.
Jonasz zauważył, że Mikołaj jest tego dnia spokojniejszy niż zwykle. Zniknęło charakterystyczne napięcie wokół ust, a jego ruchy straciły dawną sztywność. Kiedy Anna zapytała mimochodem, czy Kacper zaglądał jeszcze do cielęcia, odpowiedział, że był rano, z pozorną obojętnością, która zdradzała więcej niż jakakolwiek deklaracja. Jonasz nie drążył tematu, ale pomyślał, że rozmowa w oborze sprzed kilku dni musiała coś między nimi zmienić. W ich relacji nadal obecna była ostrożność, tyle że teraz przypominała powściągliwość ludzi, którzy powiedzieli sobie wreszcie coś, czego nie można już cofnąć. Gdy skończyli mocować siatkę, Mikołaj zwinął pozostały drut, przypomniał Jonaszowi, żeby solidnie obsypał ziemią jej dolną krawędź, i wrócił do gospodarstwa, pozostawiając siostrę w ogrodzie.
