Między wojną a pokojem - Rafał Rybicki

Wykaz skrótów

AJIL - American Journal of International Law

Dz. U. - Dziennik Ustaw

EJIL - European Journal of International Law

EUROFOR - European Forces in Bosnia and Herzegovina

ICAO - International Civil Aviation Organization

ICJ - International Court of Justice (Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości)

ICJ Rep. - International Court of Justice Reports

ICLQ - International and Comparative Law Quarterly

IFOR - Implementation Forces in Bosnia and Herzegovina

KFOR - International Security Forces in Kosovo

KNZ - Karta Narodów Zjednoczonych

KPT - Konwencja o prawie traktatów sporządzona w Wiedniu dnia 23 maja 1969 r.

MFO - Multinational Forces and Observers

MKCK - Międynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża

MTS - Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości

NATO - North Atlantic Treaty Organisation

OBWE - Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie

OHR - Office of High Representative

ONZ - Organizacja Narodów Zjednoczonych

PCIJ - Permanent Court of International Justice (Stały Trybunał Sprawiedliwości Międzynarodowej)

RIAA - Reports of International Arbitral Awards

SFOR - Stabilization Forces in Bosnia and Herzegovina

STSM - Stały Trybunał Sprawiedliwości Międzynarodowej

UNHCR - United Nations High Commissioner on Refugees

UNMOT - United Nations Mission of Observers in Tajikistan

UNTS - United Nations Treaty Series

URNG - Unidad Revolucionaria Nacional Guatemalteca

WNP - Wspólnota Niepodległych Państw

ZSRS - Związek Socjalistycznych Republik Sowieckich

Wstęp

Można zaryzykować stwierdzenie, że prawo międzynarodowe wywodzi się od traktatów pokoju. Pierwszym bowiem znanym z historii aktem prawa międzynarodowego był traktat pokoju zawarty między Egipcjanami a Hetytami w 1280 r. p.n.e.[1] Przez kolejne trzy tysiące lat właśnie do traktatów pokoju (obok umów dynastycznych) ograniczały się zawierane między władcami umowy, które dziś określamy umowami międzynarodowymi. Mimo delegalizacji i dezinstytucjonalizacji wojny we współczesnym prawie międzynarodowym zjawisko to - czego dowodzi praktyka międzynarodowa ostatnich 70 lat - nie zniknęło i zapewne nigdy nie zniknie. Wojny (konflikty zbrojne) były są i - niestety - będą, dlatego tak istotne jest zbadanie zagadnienia porozumień pokojowych jako optymalnego narzędzia zakończenia konfliktu i przywrócenia normalnych relacji między dawnymi beligerantami.

W książce przyjęto cenzus roku 1945 jako daty początkowej, włączając do rozważań w zasadzie tylko porozumienia pokojowe zawarte po zakończeniu II wojny światowej. Przyczyna przyjęcia takiej właśnie daty granicznej jest jasna - od zakończenia II wojny światowej i podpisania Karty Narodów Zjednoczonych datuje się współczesne prawo międzynarodowe. Oczywiście nie oznacza to zlekceważenia wcześniejszej praktyki międzynarodowej oraz dorobku judykatury i doktryny sprzed 1945 roku. Odniesienia do nich, są obecne w pracy w zakresie, w którym się one nie zdezaktualizowały. Wyjątek stanowią rozważania rozdziału pierwszego, w dużej części poświęconego rozważaniom o charakterze historycznoprawnym, bez których obraz współczesnych porozumień pokojowych jako instrumentów prawa międzynarodowego byłby zdecydowanie niepełny.

W zakresie aksjologicznym niniejsza rozprawa przywoływać może skojarzenia z popularnymi niegdyś badaniami nad pokojem, która to tematyka zarzucona została w zasadzie przez polską naukę prawa w ostatnim ćwierćwieczu. Przyczyną tego odwrotu było niewątpliwie uwikłanie tej tematyki w kontekst polityczny - sporu między obozem państw socjalistycznych i kapitalistycznych, którego najlepszą ilustracją był żart, w myśl którego Związek Sowiecki będzie bronił pokoju do ostatniego naboju. Odnotować należy, że w ostatnich latach badania nad pokojem na nowo popularyzują się, choć przyjęty w nich paradygmat jest odmienny od tego funkcjonującego dawniej, czego przykładem może być opublikowanie w ostatnich latach przynajmniej dwóch (skądinąd ciekawych) publikacji w tej tematyce, to jest "Wsparcie pokoju we współczesnych stosunkach międzynarodowych" Edyty Krzysztofik (Warszawa 2009) oraz pracy zbiorowej "Z problematyki pokoju w stosunkach międzynarodowych" (pod redakcją Wiesława Lizaka i Anny Solarz, Warszawa 2014). W odróżnieniu jednak od powyższych prac, rozprawa niniejsza nie ma ambicji związanych z politologiczną analizą zjawiska pokoju, lecz ma charakter czysto prawniczy, stawiając w centrum zainteresowania instrument prawa międzynarodowego, jakim jest porozumienie pokojowe. Nie sposób w tym miejscu pominąć także prac Christine Bell (Peace Agreements and Human Rights, Oksford 2000, On the Law of Peace: Peace Agreements and the Lex Pacificatoria, Oksford 2008), która ujmuje jednak tematykę porozumień pokojowych bardziej z perspektywy prawno-socjologicznej niż prawnomiędzynarodowej.

Problematyka pracy została ujęta w siedmiu rozdziałach. Osnową każdego z nich jest odniesienie do porozumień pokojowych, rozpatrywanych w kontekście prawa międzynarodowego. Zgodnie z obranym tytułem, współczesne porozumienia pokojowe są centralnym punktem prowadzonych rozważań, a prawo międzynarodowe - perspektywą, z jakiej porozumienia te są oglądane i analizowane.

Pełen korpus przebadanych dokumentów źródłowych, w większości umów międzynarodowych, ale też aktów jednostronnych oraz aktów o wątpliwej klasyfikacji prawnej, liczy kilkaset dokumentów związanych z zakończeniem kilkudziesięciu konfliktów zbrojnych toczących się na świecie w ciągu ostatnich z górą 70 lat. Wśród najważniejszych aktów prawnych wykorzystanych w rozprawie wymienić można zwłaszcza: traktaty pokoju z państwami sojuszniczymi Rzeszy w Europie (Włochami, Węgrami, Bułgarią, Rumunią i Finlandią) podpisane w 1947 roku; traktat pokojowy z Japonią z 1952 roku; porozumienie o zakończeniu wojny i przywróceniu pokoju w Wietnamie z 1973 r.; traktaty pokojowe zawarte przez Izrael z Egiptem (1979 rok) i Jordanią (1994 rok); Ogólny Traktat Pokoju między Salwadorem i Hondurasem z 1980 r. Akt Końcowy Paryskiej Konferencji dotyczącej Kambodży z 1991 roku, stanowiący porozumienie pokojowe kończące wojnę w Kambodży oraz Układ z Dayton z 1995 r. kończący wojnę w Bośni i Hercegowinie. Ponadto, głównie na potrzeby rozważań wstępnych, ujętych w rozdziale pierwszym, analizie poddano historyczne traktaty pokoju, w szczególności traktaty westfalskie kończące wojnę trzydziestoletnią, traktaty kończące wojny napoleońskie, wraz z Aktem Końcowym Kongresu Wiedeńskiego oraz traktaty pokoju podpisane z państwami centralnymi po I wojnie światowej (w tym przede wszystkim Traktat Wersalski).

O wiele skromniejsza jest judykatura - tematyka porozumień pokojowych poruszony jest w zaledwie kilku orzeczeniach sądów i trybunałów międzynarodowych. W odniesieniu do dorobku doktryny zauważyć należy, że w kontraście do bardzo obszernej literatury naukowej dotyczącej zagadnień prawa wojennego i przeciwwojennego, znikoma jest w polskim piśmiennictwie prawniczym liczba publikacji dotykających przedmiotu porozumień pokojowych i ich miejsca w prawie międzynarodowym. W polskiej doktrynie prawa międzynarodowego problematyka prawna porozumień pokojowych i innych sposobów przejścia od stanu wojny do stanu pokoju jest niemal nieobecna od pół wieku, kiedy to podejmowali ją m.in. A. Klafkowski, W. Morawiecki czy J. Sawicki. Wyjątek stanowiły regularnie pojawiające się do czasu zawarcia tzw. Traktatu 2+4 publikacje dotyczącego uregulowania konsekwencji II wojny światowej. Publikacje istniejące najczęściej dotyczą kwestii związanych z regulacją pokojową z Niemcami i nie obejmują często kwestii teoretycznych związanych z porozumieniami pokojowymi jako instytucją prawa międzynarodowego. To właśnie brak kompleksowej analizy prawnej zagadnień porozumień pokojowych, przy jednoczesnej złożoności problemu stał się inspiracją do napisania niniejszej książki.

[1] Zob. K. Skubiszewski, Peace and War [w:] R. Bernhard (red.), Encyclopedia of Public International Law, t. 4, Amsterdam 1982, s. 75. Warto przytoczyć także klasyczną definicję L. Oppenheima, który ujmował wojnę w sposób następujący: "Wojna to spór między dwoma lub więcej państwami, prowadzony z użyciem ich sił zbrojnych, w celu pokonania drugiej strony i narzucenia takich warunków pokoju, jakie usatysfakcjonują zwycięzcę", L. Oppenheim, International Law, t. II, Londyn 1952, s. 202. Definicja L. Oppenheima jest punktem odniesienia dla konstruowania definicji pojęcia "wojna" przez doktrynę prawa międzynarodowego od ponad wieku, tj. od czasu pierwszego wydania jego słynnej monografii w latach 1905-1906. Zob. także Y. Dinstein, War, Aggression and Self-Defence, Cambridge 2005, s. 5.

[2] H. Grotius, Trzy księgi o prawie wojny i pokoju, w których znajdują wyjaśnienie prawo natury i prawo narodów, a także główne zasady prawa publicznego, Warszawa 1957.

[3] H. Grotius, Trzy..., s. 86.

[4] Zob. M. Ibanga, Concept of Armed Conflict in Public International Law: Some Reflections, Sri Lanka Journal of International Law, nr 14, 2002 r., s. 108.

[5] Dz. U. 1947 nr 23 poz. 90.

[6] Jak zauważa C. Greenwood, wbrew obiegowej opinii, znaczna większość wojen w XVIII i XIX wieku rozpoczynała się bez wypowiedzenia. C. Greenwood, The Concept of War in Modern International Law, ICLQ nr 36, 1987 r., s. 285.

[7] Zob. M. Ibanga, op. cit., s. 108.

[8] Zob. W. Czapliński, Odpowiedzialność za naruszenia prawa międzynarodowego w związku z konfliktem zbrojnym, Warszawa 2009, s. 9.

[9] C. von Clausevitz, O wojnie, [za:] L. Stomma, Anatomia wojny, Warszawa 2014, s. 5.

[10] Zob. W. Czapliński, Odpowiedzialność za naruszenia..., s. 9-10, R. Kwiecień, Aksjologia prawa międzynarodowego a siła zbrojna w perspektywie historycznej [w:] J. Kranz (red.) Świat współczesny wobec użycia siły zbrojnej. Dylematy prawa i polityki, Warszawa 2009, s. 25-28.

[11] Zob. E. Wesołowska, Paweł Włodkowic - współczesne znaczenie poglądów i dokonań, Toruń 1997, s. 42-47.

[12] Pakt Ligi Narodów, Dz. U. 1920 nr 35 poz. 200.

[13] Traktat Przeciwwojenny podpisany w Paryżu dnia 27 sierpnia 1928 r., Dz. U. 1929 nr 63 poz. 489.

[14] Zob. T. Leśko, Międzynarodowe prawo konfliktów zbrojnych, Warszawa 1982, s. 23.

[15] Więcej na temat rozwoju międzynarodowego prawa przeciwwojennego zob. T. Leśko, Międzynarodowe prawo..., s. 14-23, T. Leśko, Międzynarodowe ograniczenia w prowadzeniu konfliktów zbrojnych, Warszawa 1990, s. 98-102, W. Czapliński, Odpowiedzialność za naruszenia..., s. 9-23, R. Kwiecień, Aksjologia..., s. 22-75 oraz P. Grzebyk, Odpowiedzialność karna za zbrodnię agresji, Warszawa 2010, s. 18-44.

[16] H. Lauterpacht, International Law, 1952, s. 202. Inaczej widzi tę sprawę D. Kennedy, który uważa wojnę za instytucję prawną właśnie ze względu na to, że "obrosła" regulacjami prawnymi, zob. D. Kennedy, Modern War and Modern Law, International Legal Theory, nr 12, 2006 r., s. 60-62.

[17] Zob. A. J. Bellamy, International Law and the War Against Iraq, Melbourne Journal of International Law, nr 4, 2003 r., s. 501, a także J. A. Green, Questioning the Peremptory Status of the Prohibition of the Use of Force, Michigan Journal of International Law, nr 32, 2010-2011 r., s. 229.

[18] Obszerny wywód na temat zakazu użycia siły można znaleźć w paragrafach 187-191 wspomnianego wyroku MTS z 27 czerwca 1986 roku. Zob. także Y. Dinstein, War..., s. 91-97.

[19] R. Baxter., The Legal Consequences of the Unlawful Use of Force Under the Charter, American Society of International Law Proceedings, nr 62/1968,

[20] K. Partsch, Armed Conflict [w:] R. Bernhard (red.), Encyclopedia of Public International Law, t. 3, Amsterdam 1982, s. 27.

[21] Zob. E. Crawford, Armed Conflict, International, [w:] R. Wolfrum (red.), The Max Planck Encyclopedia of Public International law, t. 1, Oksford 2012, s. 613, K. Partsch, op. cit., s. 26, M. Shaw, Prawo międzynarodowe, Warszawa 2011, s. 726.

[22] Zob. T. Marauhn, Z. Ntoubandi, Armed Conflict, Non-International [w:] R. Wolfrum (red.), The Max Planck Encyclopedia of Public International law, t. 1, Oksford 2012, s. 626.

[23] Zob. M. Shaw, Prawo ..., s. 726, zob. także A. Rubin, The Status of Rebels Under the Geneva Conventions of 1949, ICLQ, nr 21/1972, s. 472-496.

[24] Zob. M. Akehurst, Civil War [w:] R. Bernhard (red.), Encyclopedia of Public International Law, t. 3, Amsterdam 1982, s. 88.

[25] M. Akehurst, op. cit., s. 89.

[26] Zob. E. Lauterpacht, The Legal Irrevelance of the 'State of War', American Society of International Law Proceedings, nr 62, 1968 r, s. 67, a także cytowany przez E. Lauterpachta N. Feinberg, The legality of a "state of war" after the cessation of hostilities under the Charter of the United Nations and the Convenant of the League of Nations, Jerozolima 1961.

[27] Zob. K. Skubiszewski, Peace..., s. 74.

[28] G. Wilson, War declared and the Use of Force, American Society of International Law Proceedings, 32/1938, s. 106.

[29] Koncepcji negatywnej definicji pokoju, jako braku wojny ostro sprzeciwiał się F. Przetacznik, zob. F. Przetacznik, A Definition of Peace, Sri Lanka Journal of International Law, nr 11, 1999 r., s 200-204.

[30] Zob. A. Zwoliński, Między pokojem a wojną, Kraków 1994, s. 19.

[31] Zob. A. Skordas, Peace, Proposals for the Preservation of [w:] R. Wolfrum (red.), The Max Planck Encyclopedia of Public International law, t. 8, Oksford 2012, s. 139.

[32] Zob. A. Skordas, op. cit., s. 139.

[33] Zob. D. Tehindrazanarivelo, R. Kolb, Peace, Right to, International Protection [w:] R. Wolfrum (red.), The Max Planck Encyclopedia of Public International law, t. 8, Oksford 2012, s. 155.

[34] W. Phillimore, Three Centuries of Treaties of Peace and their Teaching, Boston 1919, s. 2.

[35] Zob. zwłaszcza J. Fried, The United Nations' Effort to Establish a Right of the Peoples to Peace, Pace Yearbook of International Law, nr 2/1990, s. 21- 66; D. Tehindrazanarivelo, R. Kolb, op. cit., s. 155, T. Leśko, Międzynarodowe ograniczenia..., s. 36-40.

[36] Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 39/11(1984).

[37] Zob. T. van Boven, Can Human Rights Have a Separate Existence from People's Rights, Social Justice nr 16/1986 s. 12.

[38] Zob. T. Leśko, Międzynarodowe ograniczenia..., s. 37-38.

[39] Zob. L. Łukaszuk, A. Skowroński, Europejskie prawo pokoju i bezpieczeństwa. Materiały i komentarze, Warszawa 2000, s. 24-26.

[40] H. Grotius, Trzy..., s. 480.

[41] K. Skubiszewski, Peace...., s. 77.

[42] Zob. zwłaszcza P. Jessup, Should International Law Recognize an Intermediate Status between Peace and War?, AJIL, nr 48/1954, s. 98-103, P. Jessup, Intermediacy, Nordisk Tidsskrift for International Ret, nr 23/1953, s. 16 i n., K. Skubiszewski, Peace..., s. 77.

[43] Zob. P. Jessup, Should..., s. 100-101.

[44] K. Skubiszewski, Peace...., s. 77.

[45] Zob. H. Grotius, Trzy..., s. 482.

[46] Zob. przypis 1.

[47] Tłumaczenie traktatu na język angielski dostępne pod adresem http://www.reshafim.org.il/ad/egypt/ramses-hattusili-treaty.htm, dostęp 21.01.2018 r., g. 11.02.

[48] Na temat traktatów między Rzymem i Kartaginą zob. R. Lessafer (red.), Peace Treaties and Interantional Law in European History, s. 121-127 oraz Polybius, Dzieje, T. I, Wrocław 1957, s. 127-131.

[49] Zob. G. Labuda, Pierwsze wieki monarchii piastowskiej, Poznań 2012, s. 91.

[50] Zob. G. Labuda, Pierwsze..., s. 95.

[51] Zob. S. Kuczyński, Wielka wojna z Zakonem Krzyżackim w latach 1409-1411, Warszawa 1980, s. 533-534.

[52] Zob. M. Biskup, Trzynastoletnia wojna z Zakonem Krzyżackim 1454-1466, Warszawa 1967, s. 704-708.

[53] Tekst traktatów w polskim tłumaczeniu zob. Pokój Westfalski (Traktaty w Monastyrze i Osnabrücku 24 X 1648) [w:] F. Feldman, Okres wojny trzydziestoletniej w świetle źródeł, Kraków 1923, s. 11 i n.

[54] Więcej na temat Kongresu wiedeńskiego i jego spuścizn zob. J. Menkes, E. Cała-Wacinkiewicz, J. Nowakowska-Małusecka, W. Pęksa, W. Staszewski (red.), Idee, normy i instytucje Kongresu wiedeńskiego - 200 lat później - perspektywa prawnomiędzynarodowa, Warszawa 2016.

[55] Tekst angielski zob. The Parliamentary Debates from the Year 1803 to the Present Time, Tom 32, Londyn 1816, s. 71-113.

[56] Traktat Paryski z 20 listopada 1815 r. The Parliamentary Debates from the Year 1803 to the Present Time, Tom 32, Londyn 1816, s. 246-310.

[57] Zob. rozdział II.

[58] Więcej na temat konsekwencji Aktu końcowego Kongresu wiedeńskiego dla Polski zob. P. Cichoń, Kongres wiedeński a sprawa polska [w:] J. Menkes i in. (red.) Idee..., s. 13- 25.

[59] Na temat rzek międzynarodowych i wpływu Kongresu wiedeńskiego na ich uregulowanie zob. A. Gadkowski, T. Gadkowski, Akt Końcowy Kongresu wiedeńskiego - źródło wolności żeglugi na rzekach międzynarodowych? [w:] J. Menkes i in. (red.) Idee..., s. 409-431 oraz B. Mielnik, Rzeki międzynarodowe z perspektywy prawa międzynarodowego od Kongresu wiedeńskiego do współczesności [w:] J. Menkes i in. (red.) Idee..., s. 433-448.

[60] Na temat postanowień Kongresu wiedeńskiego w sprawie zakazu handlu niewolnikami oraz ich konsekwencji dla współczesnego prawa międzynarodowego zob. B. Mikołajczyk, Powszechne prawo międzynarodowe przeciwko niewolnictwu - bilans dwustu lat [w:] J. Menkes i in. (red.), Idee..., s. 477-497.

[61] Na temat wpływu Kongresu wiedeńskiego na prawo dyplomatyczne, także współczesne, zob. E. Cała-Wacinkiewicz, W. Staszewski, Wpływ Kongresu wiedeńskiego na rozwój prawa i protokołu dyplomatycznego [w:] J. Menkes i in. (red.), Idee..., s. 355-372.

[62] Zob. M. Lewandowicz, Kongres wiedeński a budowa współczesnego ustroju Konfederacji Szwajcarskiej [w:] J. Menkes i in. (red.), Idee..., s. 563-576.

[63] W oficjalnym polskim tłumaczeniu opublikowanym w Dzienniku Ustaw: Umowa Związku Narodów.

[64] Tekst konwencji dostępny na stronie internetowej Centralnej Komisji żeglugi na Renie < http://www.ccr-zkr.org/files/conventions/convrev_e.pdf> dostęp 4.02.2018 r., g. 17.48

[65] Traktat pokoju między Polską a Rosją i Ukrainą podpisany w Rydze dnia 18 marca 1921 roku, Dz. U. z 1921 r. nr 49 poz. 300.

[66] Zob. S. Kuczyński, Wielka..., s. 534.

[67] Art. CVII traktatu z Münster.

[68] Art. LXXXIX traktatu z Münster.

[69] Porozumienie dotyczące żeglugi na Renie z 8 lutego 1815 r. - szesnasta część Aktu Końcowego Kongresu Wiedeńskiego.

[70] Art. X Porozumienia dotyczącego żeglugi na Renie z 8 lutego 1815 r.

[71] Zob. T. Orłowski, Protokół dyplomatyczny. Ceremoniał i etykieta, Warszawa 2005, s. 22-23.

[72] Dz. U. 1965 nr 37 poz. 232.

[73] Dz. U. 2009 nr 20 poz. 107.

[74] Zob. J. Pieńkos, Wpływ wojny na obowiązywanie umów międzynarodowych ze szczególnym uwzględnieniem traktatów pokoju po II wojnie światowej, Warszawa 1973, s. 125.

[75] Zob. W. Czapliński, A. Wyrozumska, Sędzia krajowy wobec prawa międzynarodowego, Warszawa 2001, s. 11-12.

[76] Zob. D. Kennedy, The Sources of International Law, American University Journal of International Law and Policy, nr 2/1987, s. 1.

[77] Dz. U. 1947 nr 23 poz. 90.

[78] D. Kennedy, The Sources..., s. 2.

[79] Zob. W. Czapliński, A. Wyrozumska, Sędzia..., s. 12.

[80] Zob. Wyrok MTS w sprawie Delimitacji granicy morskiej w obszarze Zatoki Maine, ICJ Rep. 1984, s. 48.

[81] Zob. W. Czapliński, A. Wyrozumska, Sędzia..., s. 19.

[82] W. Czapliński, A. Wyrozumska, Sędzia..., s. 19.

[83] Zob. M. Frankowska, Umowy międzynarodowe. Wprowadzenie do prawa traktatów, Warszawa 1972, s. 10.

[84] Zob. M. Frankowska, Prawo traktatów, Warszawa 1997, str. 14.

[85] Zob. ibidem, str. 35, a także M. Frankowska, Umowy..., s. 30, W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo międzynarodowe publiczne. Zagadnienia systemowe, Warszawa 2004, str. 33; J. Sozański, Prawo traktatów, Poznań 2008, str. 39 oraz K. Doktór-Bindas, Zasada przestrzegania prawa międzynarodowego [w:] D. Dudek (red.), Zasady ustroju III Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2009, str. 332.

[86] Zob. M. Brandon, Analysis of the Terms "Treaty" And "International Agreement" for Purposes of Rions Charter registartion Under Article 102 of the United Nations Charter, AJIL, nr 47 (1953), s. 49-69.

[87] Zob. M. Brandon, op. cit., s. 56.

[88] Np. Traktat singapurski o prawie znaków towarowych z dnia 27 marca 2006 r. (Dz. U. 2009 nr 100 poz. 838), Porozumienie ogólne w sprawie przywilejów i immunitetów Rady Europy z 2 września 1949 r. (Dz. U. 2001 nr 23 poz. 270), Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych z 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. 1977 nr 38 poz. 169), Europejska konwencja kulturalna z 19 grudnia 1954 r. (Dz. U. 1990 nr 8 poz. 44).

[89] Np. Protokół dodatkowy do Konwencji Genewskich z dnia 12 sierpnia 1949 roku dotyczący przyjęcia dodatkowego znaku rozpoznawczego (Protokół III) z 8 grudnia 2005 (Dz. U. 2010 nr 70 poz.447).

[90] Np. Rzymski Statut Międzynarodowego Trybunału Karnego z 17 lipca 1998 r. (Dz. U. 2003 nr 78 poz.708).

[91] G. Schwarzenberg, A Manual of International Law, Londyn 1967, s. 151.

[92] Zob. J. Gamble Jr, Multilateral Treaties: the Significance of the Name of the Instrument, California Western International Law Journal nr 10/1980, s. 1-24, a także D. Myers, The Names and Scopes of Treaties, AJIL, nr 51 (1957), s. 574-605. Przedstawione w powyższych pracach statystyki dotyczące ilości zawieranych na świecie umów międzynarodowych z użyciem określonych nazw (traktatu, porozumienie, konwencja itp.) mogą być traktowane jedynie w kategoriach ciekawostki.

[93] Konwencja o prawie traktatów sporządzona w Wiedniu dnia 23 maja 1969 r., Dz. U. 1990 nr 74, poz. 439.

[94] Dokument ONZ nr Doc. A/CONF.129/15. Polska nie jest stroną tej konwencji.

[95] Stan na marzec 2017.

[96] Zob. O. Corten, P. Klein, The Vienna Conventions on the Law of Treaties: A Commentary, Oxford 2000, s. 35.

[97] Należy w tym miejscu zauważyć, że podmioty prawa międzynarodowego mogą także zawierać umowy wywołujące skutki nie w obszarze prawa międzynarodowego, lecz w obszarze prawa wewnętrznego jednego z tych państw lub państwa trzeciego, albowiem, w większości przypadków, podmioty prawa międzynarodowego posiadają też podmiotowość prawną w wewnętrznych porządkach prawnych, a co za tym idzie, mogą zawierać np. umowy cywilnoprawne (np. nabywać nieruchomości, wynajmować je bądź dzierżawić). W żadnej jednak mierze tego typu umowy nie będą mogły zostać nazwane umowami międzynarodowymi, nawet jeśli po obu stronach danej umowy występować będą podmioty prawa międzynarodowego. Zob. np. A. Aust, Modern Treaty Law and Practice, Cambridge 2007, s. 20

[98] Zob. W. Czapliński, Sources of International Law in the Nicaragua Case, ICLQ nr 38/1989, s. 151-166 oraz M. Frankowska, Umowy..., s. 11, a także T. Jasudowicz, Zakaz stosowania normy rebus sic stantibus wobec traktatu ustanawiającego granicę, Studia Prawnicze, nr 3, 1974

[99] Zob. O. Corten, P. Klein, op. cit., s. 43.

[100] Traktat państwowy w sprawie odbudowy niezawisłej i demokratycznej Austrii podpisany w Wiedniu dnia 15 maja 1955 r., Dz. U. z 1957 r. Nr 19, poz. 94 (dalej: Traktat państwowy z Austrią). Zakwalifikowanie tego traktatu jako traktatu pokoju mogłoby pozornie budzić spory, zważywszy na fakt, że w treści samego traktatu nie ma mowy o przywróceniu pokoju między Mocarstwami Sprzymierzonymi a Austrią. Co więcej - Austria jest w tym traktacie traktowana po części jako ofiara agresji niemieckiej. Nie zmienia to jednak faktu, że podpisanie traktatu państwowego było związane z zakończeniem okupacji Austrii przez wojska alianckie, a treść traktatu jest w wielu miejscach analogiczna do treści traktatów pokoju zawartych w 1947 roku z państwami satelickimi III Rzeszy. Traktat reguluje kwestie stosunków Austrii i mocarstw sprzymierzonych, zawiera m.in. klauzule ograniczające zbrojenia oraz dotyczące ustroju Austrii, a także roszczeń majątkowych wynikłych z II wojny światowej. Całościowa analiza Traktatu państwowego z Austrią pozwala wiec zaliczyć go do kategorii traktatów pokoju. Zob. J. Kunz, The State Treaty with Austria, AJIL, vol. 49 (1955) s. 535-542; E. Schwelb, The Austrian State Treaty and Human Rights, ICLQ vol. 5 (1956) s. 265-276; R. Knight, The Austrian State Treaty and Beyond, Contemporary European History, Vol. 10.1 (2001), s. 123-142.

[101] Ch. Bell, On the Law..., s. 53.: Peace agreements are documents produced after discussion with some or all of the conflict's protagonists, that address military violent conflict with a view to ending it. Ta sama definicja użyta została w Ch. Bell, C. O'Rourke, Peace Agreements or Pieces of Paper? The Impact of UNSC Resolution 1325 on Peace Processes and Their Agreements, ICLQ vol. 59 (2010) s. 950.

[102] Ch. Bell przywołuje w tym miejscu Rezolucję Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1244 z 10 czerwca 1999 r. - Dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/RES/1244 (1999), dotyczącą zakończenia konfliktu w Kosowie. Zob. Ch. Bell, On the Law..., s. 53.

[103] J. Kreutz, How and when armed conflicts end: Introducing the UCDP Conflict Termination dataset, Journal of Peace Research vol. 47(2010), s. 245: An agreement concerned with the resolution of the incompatibility signed and/or publicly accepted by all, or the main, actors in a conflict. The agreement should address all, or the central, issues of contention.

[104] L. Vinjamuri, A. Boesenecker, Accountability and Peace Agreements Mapping trends from 1980 to 2006, Genewa 2007, s.6: Peace agreement: a formalised legal agreement between two or more hostile parties - either two states, or between a state and an armed belligerent group (sub-state or non-state) - that formally ends a war or armed conflict and sets forth terms that all parties are obliged to obey in the future.

[105] Więcej na ten temat zob. rozdział V.

[106] J. Kleffner, Peace Treaties [w:] R. Wolfrum (red.), The Max Planck Encyclopedia of Public International Law, t. 8, Oksford 2012, s.104-105: Peace treaties are agreement concluded between the parties to an armed conflict that end the state of war or the armed conflict between them [...] peace treaties stricto sensu are agreements concluded between belligerent States in written form and governed by international law.

[107] Zob. J. Kleffner, Peace..., s.105.

[108] Zob. prace Ch. Bell, zwłaszcza On the law..., s. 128-129, a także M. Frankowska, Prawo..., s. 55.

[109] Zob. K. Gałka, Szczególna ochrona dziecka w porozumieniach pokojowych [w:] E. Karska (red.) Prawa dziecka w prawie międzynarodowym, Warszawa 2013, s. 276.

[110] Zob. zwłaszcza Ch. Bell, Peace Agreements: their nature and legal status, AJIL, nr 100/2006, str. 373-412.

[111] Zob. Ch. Bell, On the Law..., s. 129.

[112] Ogólne Porozumienie Ramowe dotyczące Pokoju w Bośni i Hercegowinie - The General Framework Agreement for Peace in Bosnia and Herzegovina - Dokument Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr A/50/790 oraz dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1995/999 - dalej jako Układ z Dayton.

[113] Zob. Bell, Peace... str. 380.

[114] Przykładem może tu być tzw. Porozumienie Ochrydzkie z 13 sierpnia 2001 r. (Framework Agreement, tekst dostępny na stronie , dostęp 1.04.2017 r., g. 11.30), którego sygnatariuszami są liderzy macedońskich i albańskich partii politycznych w Macedonii.

[115] C. Mik, Kongres wiedeński a współczesne koncepcje ius post bellum [w:] J. Menkes i in. (red.) Idee..., s. 249.

[116] Zob. C. Mik, Konges..., s. 252.

[117] Zob. C. Stahn, 'Jus ad bellum', 'jus in bello', 'jus post bellum'? - Rethinking the Conception of the Law of Armed Force, EJIL vol. 17 (2007), s. 921-943.

[118] Tak np. Ch. Bell, Peace..., s. 376.

[119] Oczywiście, jedną z naczelnych zasad prawa traktatów jest swoboda związania się traktatem przez zawierający go podmiot, jednak w materii traktatów pokoju od tej zasady czynione są wyjątki. W szczegółach rozważania na ten temat zawarte są w rozdziale III niniejszej rozprawy. Zob. w szczególności S. Malawer, Imposed treaties and international law, California Western International Law Journal, nr 7, rok 1977, str. 1-178.

[120] zob. art. 18, art. 19, art. 20, art. 31, art. 33, art. 41, art. 58, art. 60 KPT.

[121] zob. W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo..., str. 50, E. Villiger, Commentary on the 1969 Vienna Convention on the Law of Treaties, Leiden 2009, s. 248-250.

[122] Zob. Report of the International law Commission. Fifty-ninth session, Nowy Jork, 2007, s. 77-82. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo..., Warszawa 2004, str. 60-61, E. Villiger, op. cit., s. 271-273. Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości zastosował normę zakazującą uczynienia zastrzeżenia do traktatu, które sprzeciwiałoby się jego celowi już w 1951 roku, zob. ICJ Rep. 1951, s. 26-27.

[123] Zob. M. Frankowska, Prawo..., str. 119-124, E. Villiger, op. cit., s. 427-428.

[124] ICJ Rep. 1951.

[125] ICJ Rep. 1974.

[126] ICJ Rep. 1980.

[127] ICJ Rep. 1986.

[128] PCIJ Series A/B nr 34, 1935.

[129] Zob. V. Crnić-Grotić, Object and Purpose of Treaties in the Vienna Convention on the Law of Treaties, Asian Yearbook of International Law, nr 7/1997, s. 141-174.

[130] Zob. Report of the International Law Commission..., s. 78.

[131] zob. O. Corten, P. Klein, op. cit., s. 6.

[132] ICJ Rep. 1952 s. 183-184.

[133] I. Sinclair pisze wręcz, że preambuła traktatu jest naturalnym miejscem, w którym należy poszukiwać określenia celu umowy międzynarodowej. I. Sinclair, The Vienna Convention on the Law of Treaties, Manchester 1984, s. 128, 130.

[134] M. Frankowska, Prawo..., str. 47. Zob. także R. Lesaffer (red.), Peace Treaties and International Law in European History: From the Late Middle Ages to World War One, Cambridge 2004, s. 80.

[135] Zob. A. Kozłowski, Interpretacja traktatu międzynarodowego w świetle jego kontekstu, Warszawa 2002, s. 96-97. Szeroką analizę tego zagadnienia przedstawił także H. Samujłło w książce Prawne znaczenie wstępu do umów międzynarodowych, Zielona Góra 1974.

[136] Treaty of Peace. Signed at Djakarta, on 20 January 1958, UNTS nr 4688.

[137] Należy tu jednak zaznaczyć, że zdarzają się wyjątki, jak chociażby Porozumienie o wszechstronnym politycznym rozstrzygnięciu konfliktu w Kambodży, podpisane w Paryżu 23 października 1991 r (Agreement on a comprehensive political settlement of the Cambodia conflict, UNTS nr 28613).

[138] [Strony] uzgodniły zakończenie stanu wojny między nimi i w tym celu zawierają niniejszy traktat.

[139] Traktat Pokoju z Włochami podpisany w Paryżu 10 lutego 1947 r., Dz. U. 1949 nr 50 poz. 378, dalej jako Traktat Pokoju z Włochami.

[140] Traktat Pokoju z Węgrami podpisany w Paryżu 10 lutego 1947 r.- Treaty of peace with Hungary, UNTS nr 644, dalej jako Traktat Pokoju z Węgrami.

[141] Traktat Pokoju z Rumunią podpisany w Paryżu 10 lutego 1947 r.- Treaty of peace with Romania,, UNTS nr 645, dalej jako Traktat Pokoju z Rumunią.

[142] Traktat Pokoju z Finlandią podpisany w Paryżu 10 lutego 1947 r.- Treaty of peace with Finland, UNTS nr 746, dalej jako Traktat Pokoju z Finlandią.

[143] Traktat Pokoju z Bułgarią podpisany w Paryżu 10 lutego 1947 r.- Treaty of peace with Bulgaria, UNTS nr 643, dalej jako Traktat Pokoju z Bułgarią.

[144] Japonia i Republika Indonezji, pożądając zakończenia stanu wojny między oboma krajami [...] postanowiły, co następuje.

[145] Rząd Izraela i Rząd Egiptu [...] pożądając zakończenia stanu wojny między nimi [...] postanowiły, co następuje. Traktatu Pokoju między Państwem Izrael i Arabską Republiką Egiptu - Treaty of Peace Between the State of Israel and ahe Arab Republic of Egypt - UNTS nr 17855, dalej jako izraelsko-egipski traktat pokoju.

[146] Strony uczestniczące w paryskiej konferencji w sprawie Wietnamu, mając w perspektywie zakończenie wojny [...] postanowiły, co następuje. Porozumienie o zakończeniu wojny i przywróceniu pokoju w Wietnamie, podpisane w Paryżu 27 stycznia 1973 r. - Agreement on ending the war and restoring peace in Viet-Nam, UNTS nr 13295.

[147] Eng. enduring. Przykład: Układ z Dayton (Strony [...] pożądając [...] wytrwałego pokoju).

[148] Eng. firm and lasting. Przykład: Ogólny Traktat Pokoju między Salwadorem i Hondurasem podpisany w Limie 30 października 1980 r. - General Peace Treaty Between the Republics of El Salvador and Honduras - UNTS nr 21856. (Rządy Salwadoru i Hondurasu [...] pożądając zapewnienia trwałego i ostatecznego pokoju).

[149] Eng. just. Przykład: Traktat Pokoju między Izraelem i królestwem Jordanii z 26 października 1994 r. - Treaty of Peace Between the State of Israel and the Hashemite Kingdom of Jordan UNTS nr 35325, dalej jako izraelsko-jordański traktat pokoju. (Rząd Izraela i Rząd Królestwa Jordanii [...] w celu osiągnięcia sprawiedliwego, ostatecznego i wszechstronnego pokoju).

[150] Eng. comprehensive. Przykład: izraeelsko-egipski traktat pokoju z 1979 r. (Rząd Izraela i Rząd Egiptu, przekonane o koniecznej potrzebie ustanowienia sprawiedliwego, wszechstronnego i ostatecznego pokoju).

[151] Zob. J. Barcik, T. Srogosz, Prawo międzynarodowe Publiczne, Warszawa 2007, s.162. Więcej na temat uznania w prawie międzynarodowym zob. H. Lauterpacht, Recognition in International Law, Cambridge 1947.

[152] art. 10 Federalna Republika Jugosławii i Republika Bośni i Hercegowiny uznają się wzajemnie, jako suwerenne i niepodległe państwa w swoich granicach międzynarodowych [...].

[153] art. 3 ust 1 pkt a: [strony] uznają i będą respektować suwerenność, integralność terytorialną i polityczną niepodległość drugiej strony.

[154] art. 2 ust. 1: [strony] uznają i będą respektować suwerenność, integralność terytorialną i polityczną niepodległość drugiej strony.

[155] art. 2 pkt a: Japonia, uznając niepodległość Korei, zrzeka się wszelkich praw, tytułów i roszczeń do Korei. Traktat Pokoju z Japonią, podpisany w San Francisco 8 września 1951 r. - Treaty of Peace with Japan - UNTS nr 1832.

[156] Jako przykład można przywołać art. 3 Porozumienia o normalizacji stosunków między Federalną Republiką Jugosławii i Republiką Chorwacji. Agreement on Normalization of Relations between the Federal Republic of Yugoslavia and the Republic of Croatia, Dokument Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr A/51/318 oraz dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1996/706.

[157] Tego typu rozwiązanie wynika np. z art. 1 Traktatu o pokoju i przyjaźni zawarty między Chile i Argentyną 29 listopada 1984 r. w Watykanie, Treaty of Peace and Friendship, UNTS 17838.

[158] Zob. załącznik nr 9 do Układu z Dayton.

[159] Tytułem przykładu można u przywołać izraelsko-jordański traktat pokoju z 1994 r., w którego art. 5 ust. 2 Strony postanawiają współpracować na rzecz rozwoju stosunków ekonomicznych i kulturalnych, zaś w art. 12 strony zobowiązują się podjąć wspólne działania związane ze zwalczaniem przestępczości, w szczególności związanej z narkotykami.

[160] Przykładem może tu być Traktat o pokoju i przyjaźni zawarty między Chile i Argentyną z 1984 r.

[161] Hiszp.: Unidad Revolucionaria Nacional Guatemalteca - dalej URNG

[162] Agreement on a firm and lasting peace. Załącznik do dokumentu Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr A/51/796 i Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1997/114.

[163] Agreement on a comprehensive political settlement of the Cambodia conflict, UNTS nr 28613.

[1] Y. Dinstein, War..., s. 34.

[2] A. Klafkowski, Granica polsko-niemiecka po II wojnie światowej, Poznań 1970, s. 95.

[3] Zob. J. Szydlak, Układ Polska-RFN z 7 XII 1970 o podstawach normalizacji ich wzajemnych stosunków a umowa poczdamska, Poznań 1974, str. 146.

[4] Zaznaczyć należy, że zbliżone pojęcie "system regulacji pokojowej" pojawia się w przytaczanej już wcześniej pracy W. Czaplińskiego Odpowiedzialność za naruszenia prawa międzynarodowego w związku z konfliktem zbrojnym, w odniesieniu do uregulowań pokojowych po II wojnie światowej. Autor nie rozwija jednak tego pojęcia. Zob. W. Czapliński, Odpowiedzialność za naruszenia..., s. 176 i 179.

[5] Zob. A. Kozłowski, Interpretacja systemowa prawa międzynarodowego [w:] J. Kolasa, A. Kozłowski (red.) Rozwój prawa międzynarodowego - jedność czy fragmentacja? Wrocław 2007, s. 171-172.

[6] Zob. H. Rot, Elementy teorii prawa, Wrocław 1994, s. 91.

[7] Zob. R. Kwiecień, Wprowadzenie. Prawo międzynarodowe jako system prawa (przegląd zagadnień badawczych i koncepcja badań) [w:] R. Kwiecień (red.) Państwo a prawo międzynarodowe jako system prawa, Lublin 2015, s. 16.

[8] Zob. A. Bator, System prawa [w:] A. Bator (red.) Wprowadzenie do nauk prawnych. Leksykon tematyczny, Warszawa 2010, s. 194-196, A. Bator, Niesprzeczność systemu prawa [w:] A. Bator (red.) Wprowadzenie do nauk prawnych. Leksykon tematyczny, Warszawa 2010, s. 183-184, a także A. Redelbach, Wstęp do prawoznawstwa, Poznań 1994, s. 123.

[9] Framework Agreement For The Federation, tekst dostępny na stronie , dostęp 1.04.2017, g. 15.33.

[10] Basic agreement on the region of Eastern Slavonia, Baranja and Western Sirmium, Dokument Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr A/50/757 oraz dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1995/951

[11] Zawarte w nietypowej formie skierowania przez głowy dwóch państw jednobrzmiących not do sekretarza stanu USA, w których to notach Bośnia i Hercegowina oraz Jugosławia przyjęły na siebie pewne zobowiązania dotyczące, m.in. współpracy gospodarczej i kulturalnej, dokument Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr A/50/790 oraz dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1995/999.

[12] Tekst dostępny na stronie , dostęp 20.01.2013 r.

[13] Military-technical agreement between the international security force (KFOR) and the Governments of the Federal Republic of Yugoslavia and the Republic of Serbia, dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1999/682.

[14] Dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/RES/827 (1993).

[15] Więcej informacji dotyczących aktów prawnych i instytucji składających się na system pokoju na Dalekim Wschodzie po II wojnie światowej znaleźć można m.in. w następujących opracowaniach: J. Allison, The Japanese Peace Treaty and Related Security Pacts, American Society of International Law Proceedings nr 46/1952, s. 35-43.; R. Zanard, An Introduction to the Japanese Peace Treaty and Allied Documents, The Georgetown Law Journal, nr 40/1951-1952, s. 91-109; S. Metzger, The Liberal Japanese Peace Treaty, Cornell Law Quarterly, nr 37/1952, s. 382-402; J. Sparkman, Notes on the Japanese Peace Treaty, Journal of Public Law, nr 1/1952, s. 109-116; M. Yamamoto, Japan's 'unsettling' past: Article 11 of San Francisco Peace Treaty and its ramifications, Journal of US-China Public Administration, nr 5/2010 (55), s. 1-16; K. Hara, Antarctica in the San Francisco Peace Treaty, Japanese Studies, nr 1/2006, s. 81-97; S. Lee, The 1951 San Francisco Peace Treaty with Japan and the Territorial Disputes in East Asia, Pacific Rim Law and Policy Journal, nr 11/2002, s. 63-146; S. Oda, The Normalization of Relations between Japan and the Republic of Korea, The AJIL, nr 61/1967, s. 35-56.

[16] Noty z 15 września 1952, 14 października 1952, 3 lutego 1953, 20 lutego 1953, 6 marca 1953, 13 kwietnia 1953, 22 kwietnia 1953 i 27 kwietnia 1953, UNTS nr 3154.

[17] UNTS nr 2258.

[18] UNTS nr 2341.

[19] UNTS nr 3013.

[20] UNTS nr 2500.

[21] UNTS nr 2612.

[22] Agreement for the settlement of disputes arising under article 15 (a) of the Treaty of Peace with Japan, UNTS nr 1869.

[23] Treaty of Peace between the Republic of China and Japan, UNTS nr 1858.

[24] Treaty of Peace between the Union of Burma and Japan, UNTS nr 3542.

[25] Agreement between the Union of Burma and Japan for reparations and economic co-operation, UNTS nr 3543.

[26] Reparations Agreement (with annex, exchange of notes and agreed minutes), UNTS nr 4148.

[27] Reparations Agreement (with annex and exchange of notes), UNTS nr 4689.

[28] Reparations Agreement (with annex and exchange of notes), UNTS nr 5317.

[29] Treaty of Peace and Friendship, UNTS nr 19784.

[30] Moscow agreement, 1945, between the United States of America, the Union of Soviet Socialist Republics and the United Kingdom, formulated at the meeting of the ministers of foreign affairs of those countries held at Moscow December 16-26, 1945, signed at Moscow December 27, 1945, Opublikowane przez Departament Stanu USA, U.S. Treaties and Other International Acts Series, Waszyngton 1946.

[31] Special proclamation by the Supreme Commander tor the Allied Powers at Tokyo January 19, 1946, Opublikowane przez Departament Stanu USA, U.S. Treaties and Other International Acts Series, Waszyngton 1946.

[32] W. Czapliński używa sformułowania "system regulacji pokojowej po II wojnie światowej", zob. W. Czapliński, Odpowiedzialność za naruszenia..., s. 179.

[33] Więcej informacji dotyczących aktów prawnych i instytucji składających się na podsystem pokoju z Włochami po II wojnie światowej znaleźć można m.in. w następujących opracowaniach: W. Surrey, "Problems of the Italian Peace Treaty: Analysis of Claims provisions and Description of Enforcement, Law and Contemporary Problems, nr 16/1951, s. 435-447; N. Kogan, Revision of the Italian Peace Treaty, Indiana Law Journal, nr 28/1952-1953, s. 334-353; I. Seidl-Hohenveldern, General Principles of Law As Applied by the Conciliation Commission Established Under the Peace Treaty with Italy of 1947, AJIL, nr 53/1959, s. 853-872; Č. Kolenc, M. Osolnik, Osimski sporazum, Koper, 1977; S. Kertesz, Human Rights in the Peace Treaties, Law and Contemporary Problems, nr 14/1949, s. 627-646; A. Martin, Private Property, Rights and Interests in the Paris Peace Treaties, British Yearbook of International Law, nr 24/1947, s. 273-300; J. Tate, International reclamations and the Peace Settlements, American Society of International Law Proceedings, nr 43/1949, s. 27-34.

[34] Exchange of Notes between China and Italy for the Settlement of the Claims for Damages Arising out of the War, UNTS nr 194.

[35] Memorandum of Understanding between the Government of The United States odf America and the Government of Italy Regarding Settlemet of Certain Wartime Claims and Related Matters, UNTS nr 566.

[36] UNTS nr 380.

[37] UNTS nr 3087.

[38] UNTS nr 1357.

[39] Agreement between Italy and Greece for Economic Collaboration and the Settlement of Questions Arising from the Treaty of Peace between the Allied and Associated Powers and Italy, UNTS nr 1014.

[40] Treaty of Peace, Friendship and Cooperation between Guatemala and Italy, UNTS nr 1410.

[41] Agreement (with annex and exchange of notes) with respect to the apportionment of archives and documents of an administrative character or of historical interest relating to the territories ceded under the terms of the Treaty of Peace, UNTS nr 2233.

[42] Agreement between the Netherlands and Italy for the Settlement of Certain Questions Arising from the Economic Provisions of the Peace Treaty between the Allied and Associated Powers and Italy, UNTS nr 1964.

[43] Exchange of Notes Constituting an Agreement between Canada and Italy for the Settlement of Certain Canadian War Claims and the Release of Italian Assets in Canada, UNTS nr 3328.

[44] Agreement between the Netherlands and Italy for the Settlement of Certain Questions Concerning Industrial Property Arising from Measures Taken as a Result of the Existence of the State of War, UNTS nr 1965.

[45] Exchange of Notes Constituting an Agreement between the United States of America and Italy Relating to the Release of Italy from Certain of its Obligation to the United States under the Treaty of Peace with Italy, UNTS nr 2206.

[46] Exchange of Notes Constituting an Agreement between the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland and Italy Regarding the Revision of Certain Clauses of the Italian Peace Treaty, UNTS nr 1628.

[47] Exchange of notes constituting an agreement concerning the revision of certain articles of the Treaty of Peace with Italy, UNTS nr 2566.

[48] Agreement between the Republic of Italy and the Federal People's Republic of Yugoslavia for the final settlement of all reciprocal economic and financial obligations arising out of the Treaty of Peace and subsequent agreements, UNTS nr 4141.

[49] Memorandum of Understanding between the Government of The United States odf America and the Government of Italy Regarding war damage claims, UNTS nr 4311.

[50] Treaty on the delimitation of the frontier for the part not indicated as such in the Peace Treaty of 10 February 1947, UNTS nr 24848, dalej jako traktat z Osimo.

[51] Więcej informacji dotyczących aktów prawnych i instytucji składających się na podsystem pokoju z Węgrami po II wojnie światowej znaleźć można m.in. w następujących opracowaniach: A. Szalai, Hungarian Experiences Regarding the Effect of World Wars on International Treaties, Acta Societas Martensis, nr 3/2007-2008, s. 215-226; S. Kertesz, op. cit.; A. Martin, op. cit.; J. Tate, op. cit.; L. Sohn, Settlement of Disputes Under the Recent Peace Treaties, American Bar Association Journal, nr 35/1949.

[52] Areement between the Government of the Federal People's Republic of Yugoslavia and the Government of the Republic of Hungary concerning supplies of goods and materials to be delivere by Hungary as reparations for damage caused in Yugoslavia by Hungarian military operations and occupation of the Yugoslav territories, UNTS nr 1725.

[53] UNTS nr 2426.

[54] UNTS nr 383.

[55] UNTS nr 3089.

[56] Treaty of friendship, co-operation and mutual assistance, UNTS nr 6921.

[57] Agreement between the Government of the Kingdom of Greece and the Government of the Romanian Peoples's Republic concerning the settlement of economic questions pending between the two countries since 1939, UNTS nr 4315.

[58] UNTS nr 738.

[59] UNTS nr 381.

[60] UNTS nr 3090.

[61] Więcej informacji dotyczących aktów prawnych i instytucji składających się na podsystem pokoju z Bułgarią po II wojnie światowej znaleźć można m.in. w następujących opracowaniach: J. Jackowicz, Traktat pokojowy z Bułgarią 1947, Ossolineum 1981; S. Kertesz, op. cit.; A. Martin, op. cit.; J. Tate, op. cit.,; L. Sohn, op. cit..

[62] Agreement between the Kingdom of the Netherlands and the People's Republic of Bulgaria concerning the settlement of financial questions, UNTS nr 7133.

[63] Agreement regarding claims of United States nationals and related financial matter, UNTS nr 6957.

[64] UNTS nr 1432.

[65] UNTS nr 437.

[66] Więcej informacji dotyczących aktów prawnych i instytucji składających się na podsystem pokoju z Finlandią po II wojnie światowej znaleźć można m.in. w następujących opracowaniach: J. Wuorinen, The Finnish Treaty, Annals of the American Academy of Political and Social Science, nr 257/1948, s. 87-96; S. Kertesz, op. cit.; A. Martin, op. cit.;J. Tate, op. cit..

[67] UNTS nr 2547.

[68] UNTS nr 3088.

[69] UNTS nr 1433.

[70] Exchange of notes constituting an agreement between Australia and Finland concerning the release of moneys belonging to persons resident in Finland which are held in cash by the Controller of enemy property in Australia, and the settlement of Australian claims against Finland arising out of the Second World War, UNTS nr 1042.

[71] Agreement between the Government of the Union of Soviet Socialist Republics and the Government of the Republic of Finland concerning the regime of the Soviet-Finnish frontier, UNTS nr 2947.

[72] Agreement (with Protocol and annexes) concerning the regime of the Finnish-Soviet State Frontier and the procedure for the settlement of frontier incidents, UNTS nr 5443.

[73] Co istotne - przedmiotem wielu spośród tych aktów są Niemcy, ale państwo to nie jest ich stroną. Wynika to ze szczególnej sytuacji prawnomiędzynarodowej Niemiec po II wojnie światowej. Zob np. W. Czapliński, Regulacja pokojowa z Niemcami po II wojnie światowej, Państwo i Prawo, nr 2/1991, s. 35-46; H. Kelsen, The Legal Status of Germany According to the Declaration of Berlin, AJIL, nr 39/1945, s. 518-526.

[74] Więcej informacji dotyczących aktów prawnych i instytucji składających się na podsystem pokoju z Niemcami po II wojnie światowej znaleźć można m.in. w następujących opracowaniach: A. Klafkowski, Sprawa traktatu pokoju z Niemcami, Warszawa 1953; A. Klafkowski, Umowa poczdamska z dnia 2 VIII 1945 r.: podstawy prawne likwidacji skutków wojny polsko-niemieckiej z lat 1939-1945, Warszawa 1960; A. Klafkowski, Likwidacja Państwa Pruskiego. Ustawa nr 46 Sojuszniczej rady Kontroli nad Niemcami, Warszawa 1967; J.W. Szydlak, op. cit.,; W. Czapliński, Regulacja...; J. Skibiński, Sprawa traktatu pokoju z Niemcami po II wojnie światowej, Warszawa 1987; W. Czapliński, Recenzja książki: J. Skibiński, 'Sprawa traktatu pokoju z Niemcami po II wojnie światowej', Państwo i Prawo, nr 12/1988, s. 113-115; J. Barcz, Udział Polski w Konferencji "2+4", Warszawa 1994; H. Kelsen, op. cit.; E. Plischke, Reactivation of Prewar German Treaties, AJIL, nr 48/1954, s. 245-264; E. McInnis, The German 'Peace Contract': a Brief Analysis, International Journal, nr 7/1951-1952, s. 184-188; G. Glacebrook, The Settlement of Germany, International Journal, nr. 2/1947, s. 132- 136; Rząd Kanady, Canadian Submission on the German Peace Settlement, International Journal, nr. 2/1947, s. 136-143; T. Schweisfurth, Germany, Occupation After World War II [w:] R. Bernhard (red.), Encyclopedia of Public International Law, t. 3, Amsterdam 1982, s. 191-198; F. Schorkopf, Bonn and Paris Agreement on Germany (1952 and 1954) [w:] R. Wolfrum (red.), The Max Planck Encyclopedia of Public International Law, t. 1, Oksford 2012, s. 985-990. D. Khan, Boundary Settlements of Germany after World War II [w:] R. Wolfrum (red.), The Max Planck Encyclopedia of Public International Law, t. 1, Oksford 2012, s. 1028-1039.

[75] Tekst deklaracji dostępny, m.in. w AJIL, nr 39/1945, s. 171-178.

[76] Tekst dostępny na stronie NATO < http://www.nato.int/ebookshop/video/declassified/doc_files/Potsdam%20Agreement.pdf> dostęp 2.04.2017 r., g. 11.56, dalej jako "Układ Poczdamski".

[77] Porozumienie międzynarodowe w przedmiocie ścigania i karania głównych przestępców wojennych Osi Europejskiej, Dz. U. 1947 nr 63, poz. 367, dalej jako Porozumienie Londyńskie.

[78] Agreed memorandum regarding the principles governing exercise of powers and responsibilities of the United States, United Kingdom and French Governments following establishment of German Federal Republic, UNTS nr 1889.

[79] Occupation Statute defining the powers to be retained by the occupation authorities, UNTS nr 1889.

[80] Convention on Relations between the Three Powers and the Federal Republic of Germany, UNTS nr 4759.

[81] Finance Convention between the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, France, the United States of America and the Federal Republic of Germany, UNTS nr 4761.

[82] Convention on the Settlement of Matters Arising out of the War and the Occupation, UNTS nr 4762.

[83] Protocol on the Termination of the Occupation Regime in the Federal Republic of Germany, UNTS nr 4758.

[84] Protocol between the Union of Soviet Socialist Republics and the German Democratic Republic concerning the discontinuance of German reparations payments and other measures to alleviate the financial and economic obligations of the German Democratic Republic arising in consequence of the war, UNTS nr 3005.

[85] Dz. U. 1972 nr 24 poz. 168.

[86] Treaty in the Final Settlement with Respect to Germany, UNTS nr 29226, tzw. Traktat 2+4, Więcej na temat Traktatu 2+4, zob. J. Barcz, op. cit.

[87] Dz. U. 1992 nr 14 poz. 54.

[88] Np. nota z 27 marca 1953 r. rządu Unii Południowej Afryki; nota z 22 kwietnia 1953 r rządu Stanów Zjednoczonych Ameryki; nota z 24 kwietnia 1953 r. rządu Pakistanu; nota z 25 kwietnia 1953 r. rządu Francji; nota z 27 kwietnia 1953 r., rządu Australii.

[89] Zob. H. Grotius, Trzy..., s. 480. Zob. także H. S. Levie, The Nature and Scope of the Armistice Agreement, AJIL, nr 50, 1956, s 881.

[90] Zob. B. Bravo, E. Wipszycka, Historia starożytnych Greków. T. III, Okres hellenistyczny, Warszawa 1992, s. 90.

[91] Ibidem., s. 188-190.

[92] Zob. S. Szczur. Historia Polski. Średniowiecze, Kraków 2002, s. 505.

[93] Zob. Mariusz Markiewicz, Historia Polski Nowożytnej 1492-1795, Kraków 2002, s. 472.

[94] Zob. Mariusz Markiewicz, op. cit., s. 554.

[95] Zob. w szczególności M.A. Sway, The Concept of Hudna (Truce) in Islamic Sources, Palestine-Israel Journal, nr. 3/2006. P. Jessup zwracał uwagę na to, że przez długi czas Turcja nie zawierała z państwami chrześcijańskimi traktatów pokoju, a jedynie rozejmy, ponieważ Koran zabronił podpisywania traktatów pokoju z niewiernymi. Praktyka ta uległa zmianie w XVIII wieku. Zob. P. Jessup, Should..., s. 101

[96] S. D. Bailey swój artykuł Cease-Fires, Truces and Armistices in the Practice of the UN Security Council (AJIL, nr 71, 1977, s. 461-473) wręcz zaczyna od słów: Nie ulega wątpliwości, że precyzyjne określenie znaczenia terminów "cease-fire", "truce" i "armistice" jest sprawą problematyczną.

[97] Tak np. S. D. Bailey wskazuje na najczęściej występujące odrębności pomiędzy dokumentami używającymi nazw cease-fire, truce i armistice, S. D. Bailey, Cease-fires..., s. 470-472.

[98] Tak np. A. Lang zwraca uwagę, że terminów "armistice" i "ceasefire" historycznie używano naprzemiennie, A. Lang, "Modus Operandi" and the ICJ's Appraisal of the Lusaka Ceasefire Agreement in the "Armed Activities Case": the Role of Peace Agreements in International Conflict Resolution, NYU Journal of International Law and Politics, nr 40, 2007-2008, s. 114. Nieco inaczej D. M. Morris, From War to Peace: A Study of Cease-Fire Agreements and the Evolving Role of the United Nations, Virginia Journal of International Law, nr 36, 1996, s. 801-931. Autor zauważa, że pojęcia suspension of arms, truce, armistice i cease-fire stały się właściwie nierozróżnialne (s. 810), choć historycznie nie były tożsame.

[99] D. M. Morris pisze nawet, że większość porozumień tego typu jest zawieranych przez dowódców wojskowych, nie przedstawia jednak żadnych szczegółowych danych, D. M Morris, op. cit., s. 897.

[100] Rozejm z 27 lipca 1953. Agreement between the Commander-In-Chief, United Nations Command, on the one hand, and the Supreme Commander of the Korean People's Army and the Commander of the Chinese People's Volunteers, on the other hand, concerning a military armistice In Korea, tekst dostępny na stronie ONZ < http://peacemaker.un.org/sites/peacemaker.un.org/files/KP%2BKR_530727_AgreementConcerningMilitaryArmistice.pdf> (dostęp 1.04.2017 r., g. 17.32), dalej - Rozejm Koreański. Dokument został podpisany przez dowódcę sił Narodów Zjednoczonych gen. Marka Clarka z jednej strony i głównodowodzącego armii Koreańskiej Republiki Ludowo-Demokratycznej, marszałka Kim Dzong Ila oraz dowódcę Chińskich Ochotników Ludowych Peng Teh-Huai z drugiej.

[101] Rozejm egipsko-izraelski z 24 lutego 1949 (Egyptian-Israeli General Armistice Agreement, UNTS nr 654), Rozejm izraelsko-libański z 23 marca 1949 (Israeli-Lebanese General Armistice Agreement, UNTS nr 655), Rozejm jordańsko-izraelski z 3 kwietnia 1949 (Hashemite Jordan Kingdom-Israel: General Armitice Agrement, UNTS nr 656), Rozejm izraelsko-syryjski z 20 lipca 1949 (Israeli-Syrian General Armistice Agrement, UNTS nr 657). We wszystkich tych dokumentach po stronie izraelskiej występuje mieszana delegacja wojskowo-cywilna, państwa arabskie są reprezentowane przez wojskowych.

[102] Zob. M. Frankowska, Prawo..., Warszawa 1997, s. 37, 40.

[103] Zob. K. Ponikowski (red.), Historia SGO "Polesie". Przewodnik po ostatniej bitwie kampanii 1939 r., Wola Gułowska 2016, s. 15.

[104] Zob. T. Vinciguerra, The Truce of Christmas, 1914, The New York Times, z 25 grudnia 2005.

[105] Jako przykłady można podać Rozejm między Aliantami a Bułgarią z 28 października 1944 roku (Agreement between the Governments of the United States of America, the Union of Soviet Socialist republics and the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, on the one hand, and the Government of Bulgaria, on the other hand, concerning an armistice, UNTS nr 414), Rozejm między Aliantami a Węgrami z 20 stycznia 1945 roku (Agreement concerning an armistice between the Union of Soviet Socialist Republics, the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, and the United States of America on one hand and Hungary on the other, UNTS nr 471) oraz wspomniane wyżej rozejmy zawarte przez Izrael z państwami arabskimi w roku 1949.

[106] W takim wypadku za przykład może ponownie posłużyć wspomniane zawieszenie broni zawarte 5 października 1939 roku między dowódcami polskiej Samodzielnej Grupy Operacyjnej Polesie i niemieckiej 13 Dywizji Piechoty Zmotoryzowanej.

[107] Szczególną uwagę zwraca na to C. Berezowski, w: Prawo międzynarodowe publiczne, Warszawa 1967, s. 527.

[108] Taki cel miało np. krótkie (dwugodzinne) zawieszenie broni przy Banku Gospodarstwa Krajowego w czasie Powstania Warszawskiego, zob. W. Borodziej, The Warsaw Uprising of 1944, Madison 2006, s. 124.

[109] Tak jak wspomniane wyżej zawieszenie broni w Boże Narodzenie 1914 roku

[110] Zob. D. M. Morris, op. cit., s. 814

[111] Tak np. Rozejm z Burnham zawarty 10 października 1997 roku między Rządem Papui-Nowej Gwinei i Tymczasowym Rządem Bougainville. Załącznik nr II do dokumentu Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1998/287 - listu przedstawiciela Papui-Nowej Gwinei do Przewodniczącego Rady Bezpieczeństwa z 30 kwietnia 1998 roku.

[112] Zob. Y. Dinstein, Armistice [w:] R. Bernhard (red.), Encyclopedia of Public International Law, t. 3, Amsterdam 1982, s. 33 oraz Y. Dinstein, Armistice [w:] R. Wolfrum (red.), The Max Planck Encyclopedia of Public International Law, t. 1, Oksford 2012, s. 642.

[113] Takie postanowienie znalazło się np. w rozejmie genewskim kończącym walki francusko-wietnamskie z 20 lipca 1954 (Agreement on the cessation of hostilities in Viet-Nam, UNTS nr 13295). W art. 11 powyższego dokumentu postanowiono, że walki w Wietnamie Północnym maja ustać o godz. 8.00 27 lipca 1954 r., w Wietnamie Centralnym o godz. 8.00 1 sierpnia 1954 r., zaś w Wietnamie Południowym o godz. 8.00 11 sierpnia 1954 r. Podobne sformułowanie znalazło się w "bliźniaczym" rozejmie genewskim dotyczącym zaprzestania walk w Laosie, również z 20 lipca 1954 r. (Agreement on the cessation of hostilities in Laos, UNTS nr 13295).

[114] Tak np. w Rozejmie Koreańskim, którego art. 2 pkt 12 stanowi "Dowódcy obu walczących stron nakażą i zapewnią całkowite zakończenie działań zbrojnych w Korei przez wszystkie podlegle im siły zbrojne [...] w dwunastej godzinie po podpisaniu niniejszego Rozejmu".

[115] Tego typu rozwiązanie zastosowano np. w rozejmie izraelsko-egipskim z 1949 r. (art. 2 w zw. z art. 12), podobnie w rozejmie izraelsko-libańskim z 1949 r. (art. 3 w zw. z art. 8), rozejmie jordańsko-izraelskim z 1949 (art. 3 w zw. z art. 12) i rozejmie izraelsko-syryjskim z 1949 r. (art. 3 w zw. z art. 8).

[116] Organy tego typu ustanowione zostały, m.in. we Wskazówkach Implementacyjnych z 12 września 1997 r. (Implementing Administrative Guidelines of the GRP-MILF Agreement on the General Cessation of Hostilities, dostępne na stronie ONZ < http://peacemaker.un.org/sites/peacemaker.un.org/files/PH_970912_Implementing%20Administrative%20Guidelines%20of%20the%20GRP-MILF%20Agreement.pdf>, dostęp 2.04.2017 r., g. 13.07) do Porozumienia o Rozejmie zawartego między Rządem Filipin i Islamskim Frontem Wyzwolenia Moro z 18 lipca 1997 r. (Agreement for General Cessation of Hostilities, dostępne na stronie ONZ < http://peacemaker.un.org/sites/peacemaker.un.org/files/PH_970718_Agreement%20for%20General%20Cessation%20of%20Hostilities%20between%20GRP%20and%20MILF.pdf>, dostęp 2.04.2017 r., g. 13.11), a także w Porozumieniu dotyczącym implementacji rozejmu zawartym między rządem Papui-Nowej Gwinei oraz Tymczasowym Rządem Bougainville w Arawie 30 kwietnia 1998 r. (Agreement Covering Implementation of the Ceasefire, Dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1998/506).

[117] Zob. art. 36-41 Regulaminu Haskiego z 1907 r. Konwencja dotycząca praw i zwyczajów wojny lądowej, Dz. U. 1927, nr 21 poz. 161.

[118] Zob. H. S. Levie, op. cit., s. 881 i n.

[119] Agreement relating to a cease-fire and the restoration of the status quo as at 1 January 1965 in the area of Gujarat/West Pakistan border and concerning the arrangements for the determination of the border in that area, UNTS nr 7983

[120] Definitive cease-fire agreement between the Government of the Republic of Nicaragua and the "YATAMA" Atlantic Front of the Nicaraguan Resistance, Załącznik nr I do dokumentu Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr A/44/941 i dokumentu Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/21272.

[121] Załącznik nr I do dokumentu Rady Bezpieczeństwa ONZ o sygn. S/1998/287 - listu przedstawiciela Papui-Nowej Gwinei do Przewodniczącego Rady Bezpieczeństwa z 30 kwietnia 1998 roku.

[122] Tekst rozejmu opublikowany przez The New York Times, dostępny na stronie (dostęp 2.04.2017 r., g. 13.33). Rozejm ten został wynegocjowany przez prezydenta Francji N. Sarcozy'ego. Najpierw uzyskał on zgodę strony rosyjskiej, następnie - gruzińskiej. Dokument nie ma tradycyjnej formy umowy międzynarodowej, jednak nie stoi to na przeszkodzie, by uznać to porozumienie za umowę międzynarodową, skoro formułuje pewne zobowiązania stron.

[123] Zob. M. Frankowska, Prawo..., s. 39.

[124] Zob. T. Leśko, Międzynarodowe prawo..., s. 86 oraz T. Leśko, Międzynarodowe ograniczenia..., s. 152.

[125] W. Morawiecki, Środki..., s. 152-153.

[126] Chodzi o rezolucje nr 46 (z 17 kwietnia 1948) i 54 (z 15 lipca 1948) Rady Bezpieczeństwa ONZ, kiedy pierwszy raz Rada Bezpieczeństwa powołuje się na swoje kompetencje przyznane w art. 39 i 40 KNZ. Zob. D. M. Morris, op. cit., s. 837. Należy jednak zaznaczyć, że wezwanie do wstrzymania ognia i zawarcia rozejmu Rada Bezpieczeństwa wystosowała do walczących stron już w roku 1947 w rezolucji nr 27 z 1 sierpnia dotyczącej sytuacji w Indonezji.

[127] W dwojaki sposób można też tłumaczyć samo sformułowanie cease-fire order. Z jednej strony może ono oznaczać "rozkaz wstrzymania ognia" - odnosić się to będzie do pierwszego celu rezolucji, jakim jest właśnie zaprzestanie walk. Z drugiej strony można cease-fire order tłumaczyć, jako "nakaz zawarcia rozejmu" - co wiązać się będzie z drugim celem, czyli żądaniem Rady Bezpieczeństwa by strony konfliktu usiadły do stołu negocjacyjnego i podpisały rozejm.

[128] Rezolucje Rady Bezpieczeństwa nr 210 z 6 września 1965 i nr 211 z 20 września 1965.

[129] Rezolucja Rady Bezpieczeństwa nr 307 z 21 grudnia 1971.

[130] Rezolucja Rady Bezpieczeństwa nr 598 z 20 lipca 1987.

[131] Rezolucja Rady Bezpieczeństwa nr 822 z 30 kwietnia 1993.

[132] Zob. J. Sawicki, Zawarcie i wygaśnięcie układu rozejmowego. Studium międzynarodowoprawne, Warszawa 1961, s. 92-93.

[133] H. S. Levie, op. cit., s. 884. Autor na poparcie swojej tezy przytacza wyroki sądów amerykańskich (Kahn v. Anderson) i francuskich (Suarez), zapadłe po I i II wojnie światowej.

[134] J. A. Cohan, Legal War: When Does It Exist, and When Does It End?, Hastings International & Comparative Law Review, nr 27, 2003-2004r, s. 302.

[135] Zob. H. Grotius, Trzy..., s. 480.

[136] Zob. C. Greenwood, op. cit., s. 294-304, a także M. Ibanga, op. cit., s. 115-116.

[137] Zob. E. Lauterpacht, op. cit., s. 67, a także N. Feinberg, op. cit.

[138] Ma to szczególne znaczenie w przypadku konfliktów zbrojnych, po zakończeniu których nigdy nie doszło do podpisania porozumienia pokojowego, czyli umowy międzynarodowej kompleksowo regulującej sporne kwestie i nadającej nowy kształt wzajemnym stosunkom zwaśnionych dotychczas stron. Przykładami mogą być np. wojna w Korei zakończona rozejmem z 1953 roku lub wojna gruzińsko-rosyjska z 2008 r.

[139] Rezolucja Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 95 z 1 września 1951 r.

[140] Zob. C. Greenwood, op. cit., s. 287-288

[141] J. Sawicki, Zawarcie..., s. I-II.

[142] Zob. J. Sawicki, Zawarcie..., s. I-II.

[143] Zob. W. Morawiecki, Środki..., s. 153.

[144] Zob. J. Sawicki, Zawarcie..., s. 128-182.

[145] Tak było np. w Nikaragui, gdzie wojna domowa z lat '80 została zakończona dwoma podpisanymi 18 kwietnia 1990 roku rozejmami między Rządem Republiki Nikaragui a działającymi na terenie kraju partyzantkami (teksty obu rozejmów dołączone do Dokumentu Zgromadzenia Ogólnego ONZ o sygn. A/44/941).

[146] Taką próbę kwalifikacji rozejmu, jako rzeczywistego traktatu pokoju podejmuje A. Lang w stosunku do Rozejmu z Lusaki z 10 lipca 1999 roku (Ceasefire Agreement, tekst dostępny jako załącznik do Dokumentu Rady Bezpieczeństwa ONZ o sygn. S/1999/815), A. Lang, op. cit.. W tym konkretnym przypadku jednak, to podejście jest jednak ciężkie do obronienia, ze względu na fakt, że Rozejm z Lusaki w bardzo ograniczonym stopniu zawiera rozstrzygnięcia polityczne. Analiza treści tego dokumentu pokazuje, że stwarza on jedynie warunki do podjęcia dalszych negocjacji.

[147] Zob. C. C. Shears, Some Legal Implications of Unconditional Surrender, American Society of International Law Proceedings, nr 39, 1945 r,, s. 46

[148] Zob. V. Dedijer, Legal Character of the Capitulation of Norwegian Armed Forces on June 10, 1940, Nordisk Tidsskrift for International Ret, nr 30, 1960 r., s. 41

[149] Zob. K. Skubiszewski, Zachodnia granica Polski w świetle traktatów, Poznań 1975, s. 92.

[150] Na temat kapitulacji zob. także T. Leśko, Międzynarodowe prawo..., s. 85-86 oraz T. Leśko, Międzynarodowe ograniczenia..., s. 150-151, a także W. Morawiecki, Środki zwalczania wojny, prawa i zwyczaje wojenne, zakończenie i likwidacja skutków wojny, Warszawa 1957, s. 159-161.

[1] M. Frankowska w ciekawy i zwięzły sposób przedstawia ewolucję stanowiska doktryny na temat formy pisemnej umowy międzynarodowej. Zob. M. Frankowska, Umowy..., s. 32-34.

[2] Zob. A. Wyrozumska, Umowy..., s. 44-45.

[3] PCIJ Publ. 1931, Ser. A, nr 41.

[4] ICJ Rep. 1961, s. 31.

[5] ICJ Rep. 1962, s. 331.

[6] Zob. A. Aust, op. cit., s. 19.

[7] Zob. R. Sonnenfeld, "Gentelman's agreement" a umowy międzynarodowe, Sprawy Międzynarodowe, nr 12/1958, s. 47.

[8] Ibidem, s. 46.

[9] A. Wyrozumska, Umowy..., s. 48.

[10] Zob. ibidem, s. 49.

[11] PCIJ Publ. 1933 seria A/B, nr 53.

[12] Ibidem, s. 91, zob. również R. Sonnenfeld, op. cit., s. 46. oraz A. Wyrozumska, Umowy..., s. 51.

[13] Dla wspomnianego tu Traktatu Pokoju z Włochami będą to na przykład: Porozumienie między Włochami i Grecją dotyczące współpracy gospodarczej i rozwiązania kwestii spornych wynikających z Traktatu Pokoju z Włochami, podpisane w Rzymie 31 sierpnia 1949 r.; Porozumienie między Jugosławią i Włochami dotyczące podziału archiwów i dokumentów o charakterze administracyjnym lub historycznym, odnoszące się do terytoriów scedowanych na mocy Traktatu Pokoju, podpisane w Rzymie 23 grudnia 1950 r.; Porozumienie między Holandią i Włochami dotyczące rozstrzygnięcia pewnych kwestii spornych wynikających z postanowień gospodarczych Traktatu Pokoju z Włochami, podpisane w Rzymie 15 czerwca 1951 r.; porozumienie zawarte w formie wymiany not z 8 i 21 grudnia 1951 r. między Stanami Zjednoczonymi Ameryki i Włochami, dotyczące zwolnienia Włoch z pewnych zobowiązań wynikających z Traktatu Pokoju z Włochami; porozumienie zawarte w formie wymiany not z 8 i 21 grudnia 1951 r. między Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej i Włochami, dotyczące rewizji pewnych postanowień Traktatu Pokoju z Włochami; porozumienie zawarte w formie wymiany not z 8 i 20 grudnia 1951 r. między Australią i Włochami, dotyczące rewizji niektórych artykułów Traktatu Pokoju z Włochami; Porozumienie między Republiką Włoch i Federalną Republiką Ludową Jugosławii dotyczące ostatecznego rozstrzygnięcia wszystkich wzajemnych zobowiązań gospodarczych i finansowych wynikających z Traktatu Pokoju z Włochami i powiązanych z nim porozumień, podpisane w Belgradzie 18 grudnia 1954 r.).

[14] Porozumienie z 17 września 1994 r. dotyczące tymczasowego zawieszenia broni oraz wstrzymania innych wrogich działań na granicy tadżycko-afgańskiej oraz wewnątrz kraju na czas rozmów (Porozumienie Teherańskie) - Agreement on a Temporary Cease-fire and the Cessation of Other Hostile Acts on the Tajik-Afghan Border and within the Country for the Duration of the Talks, wraz ze Wspólnym komunikatem o wyniku konsultacji międzytadżyckich nt. pojednania narodowego - Joint communiqué on the outcome of the high-level inter-Tajik consultations on national reconciliation, dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1994/1102; Protokół z dnia 1 listopada 1994 r. dotyczący utworzenia Komisji Wspólnej dla implementacji porozumienia o tymczasowym zawieszeniu broni (Protokół Islamabadzki) - Protocol on the Joint Commission for the implementation of the Agreement on a provisional cease-fire and the cessation of other hostilities on the Tajik-Afghan border and within the country, wraz ze Wspólnym komunikatem o wynikach trzeciej rundy rozmów międzytadżyckich nt. pojednania narodowego - Joint communiqué on the results of the third round of inter-Tajik talks on national reconciliation, dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1994/1253.

[15] Protokół z dnia 17 sierpnia 1995 r. o podstawowych zasadach dla ustanowienia pokoju i zgody narodowej w Tadżykistanie - Protocol on the fundamental principles for establishing peace and national accord in Tajikistan, dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1995/720; Wspólne stanowisko z dnia 11 grudnia 1996 r. wydane przez prezydenta Tadżykistanu i lidera Zjednoczonej Opozycji Tadżyckiej - Joint statement issued by the President of Tajikistan and the leader of the United Tajik Opposition, dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1997/56;

[16] Protokół z 11 grudnia 1996 r. o uregulowaniu sytuacji wojskowej i politycznej w strefach spornych - Protocol on settlement of the military and political situation in the areas of confrontation, dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1997/56; Protokół o sprawach wojskowych z 8 marca 1997 r. - Protocol on Military Issues, Dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1997/209.

[17] Porozumienie z dnia 23 grudnia 1996 r. między prezydentem Tadżykistanu i liderem Zjednoczonej Opozycji Tadżyckiej dotyczące wyników spotkania w Moskwie odbytego 23 grudnia 1996 r. - Agreement between the President of the Republic of Tajikistan, E. S. Rakhmonov, and the leader of the United Tajik Opposition, S. A. Nuri, on the results of the meeting held in Moscow on 23 December 1996, Dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1996/1070.; Protokół z 23 grudnia 1996 r. o głównych funkcjach i władzy Komisji Pojednania Narodowego, Wspólne stanowisko delegacji Rządu Tadżykstanu i Zjednoczonej opozycji Tadżyckiej o rezultacie rozmów odbytych w Teheranie w dniach 5-19 stycznia 1997 r. - Joint statement by the delegation of the Government of Tajikistan and the delegation of the United Tajik Opposition on the results of the talks held in Tehran from 5 to 19 January 1997, dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1997/56; Statut Komisji Pojednania Narodowego z 21 lutego 1997 r., Protokół dodatkowy z 21 lutego 1997 r. do Protokołu o głównych funkcjach i władzy Komisji Pojednania Narodowego, Wspólne stanowisko delegacji Rządu Tadżykistanu i Zjednoczonej Opozycji Tadżyckiej o rezultacie rozmów odbytych w Moskwie w dniach 26 lutego - 8 marca 1997 r. - Joint Statement by the delegation of the Government of the Republic of Tajikistan and the delegation of the United Tajik Opposition on the outcome of the round of the Inter-Tajik talks held in Moscow from 26 February to 8 March 1997, Dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1997/209; Protokół z Biszkeku o kwestiach politycznych z 18 maja 1997 r., Memorandum z Biszkeku z 18 maja 1997 r. - Bishkek Memorandum, Dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1997/385.

[18] Protokół z 13 stycznia 1997 r. o uchodźcach - Protocol on refugees, dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1997/56.

[19] Protokół Teherański z 28 maja 1997 r. o gwarancjach implementacji Porozumienia o Pokoju i Zgodzie Narodowej - Protocol on the guarantees of implementation of the General Agreement on Establishment of Peace and National Accord in Tajikistan, Dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1997/410.

[20] The Moscow Declaration, Dokument Zgromadzenia ogólnego ONZ nr A/52/219 i dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1997/510.

[21] Protocol of Mutual Understanding between the President of Tajikistan, E. S. Rakhmonov and the leader of the United Tajik Opposition, S. A. Nuri, Dokument Zgromadzenia ogólnego ONZ nr A/52/219 i dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1997/510.

[22] Więcej na temat trybu zawierania umów międzynarodowych zob. np. W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo ..., s. 46-57, M. Fitzmaurice, The Practical Working of the Law of Treaties[w:] M. Evans, International law, Oxford 2010, s. 175-178.

[23] M. Masternak-Kubiak, Umowa międzynarodowa w prawie konstytucyjnym, Warszawa 1997, s. 20.

[24] Zob. D. Myers, op. cit., s. 598.

[25] W. Czapliński, Regulacja..., s. 35

[26] Zob. T. Leśko, Międzynarodowe prawo..., s. 86-87 oraz T. Leśko, Międzynarodowe ograniczenia..., s.153.

[27] Basic Agreement for the search for peace by political means, dokument Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr A/45/706 i Rady Bezpieczeństwa nr S/21931.

[28] The El Escorial Agreement, dokument Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr A/44/959.

[29] Agreement on the procedure for the search for peace by political means, dokument Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr A/45/1007 i Rady Bezpieczeństwa nr S/22563.

[30] Agreement on a general agenda, dokument Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr A/45/1009 i Rady Bezpieczeństwa nr S/22573.

[31] Porozumienie Gwatemalskie kończyło wojnę domową toczącą się w Gwatemali z różnym natężeniem w latach 1960-1996. Porozumienie zostało wypracowane w toku negocjacji pomiędzy stroną rządową a Gwatemalskim Zjednoczeniem Narodowo-Rewolucyjnym. Składa się na nie szereg dokumentów podpisywanych w latach 1990-1996.

[32] Zob. A. Klafkowski, Umowa poczdamska..., s. 459-463, T. Leśko, Międzynarodowe prawo..., s. 87 oraz T. Leśko, Międzynarodowe ograniczenia..., s.153.

[33] Zob. J. Kranz, Kilka uwag o legalności wysiedlenia ludności niemieckiej w wyniku II wojny światowej [w:] B. Krzan (red.) Ubi ius, ibi remedium. Księga dedykowana pamięci profesora Jana Kolasy, Warszawa 2016, s. 281.

[34] Odrębną kwestią pozostaje sprawa związania Niemiec (a wcześniej obu państw niemieckich, tj. NRD i RFN) postanowieniami Układu Poczdamskiego. W opinii K. Skubiszewskiego zarówno NRD, jak i RFN były związane postanowieniami Układu Poczdamskiego, ponieważ taką decyzję podjęły mocarstwa okupacyjne wykonujące władze wobec Niemiec na skutek upadku III Rzeszy. Jak wskazuje ten autor "W r. 1945 [...] Niemcy stały się przedmiotem działań Sojuszników, w szczególności przedmiotem ich władzy, nie były zaś kontrahentem i partnerem wspólnie zawieranych traktatów". K. Skubiszewski, Zachodnia..., s. 72.

[35] W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo..., s. 632

[36] Zob. W. Czapliński i A. Wyrozumska, Prawo..., s. 629-632.

[37] Zob. S. Bailey, How Wars End. The United Nations ad the Termination of Armed Conflicts 1946-1964, Vol. 1, Oksford 1982, s. 163.

[38] Więcej na temat świadków porozumień pokojowych zob. Rozdział V.

[39] Na temat procesów pokojowych zob. J. Darby, R. Mac Ginty, Introduction: Comparing Peace Processes [w:] J. Darby, R. Mac Ginty (red.) The Management of Peace Processes, Londyn-Nowy Jork 2000, s. 6-8; Malin Akebo Ceasefire Agreements and Peace Processes: A Comparative Study, Nowy Jork 2017 oraz J. Selby, Peace Processes: A Genealogy and Critique, Sussex 2008, (dostęp 10.03.2017 r., g. 11.38).

[40] Jak zauważa F. Arndt, zawarcie traktatu pokoju może być zbędne lub wręcz niewłaściwe, jeżeli okres pokoju ustanowionego de facto przedłuża się. Zob. F. Arndt, Peace Settlements after World War II [w:] R. Wolfrum (red.), The Max Planck Encyclopedia of Public International Law, t. 8, Oksford 2012, s.99.

[41] art. 24 ust. 1 KPT.

[42] Zob. W. Czapliński, Podstawowe zagadnienia prawa międzynarodowego - zarys wykładu, Warszawa 2009, s. 20.

[43] Zob. treść art. 24 ust. 2 KPT.

[44] Zob. treść art. 24 ust. 3 KPT. Oczywiście w przypadku umów, których przynajmniej jedna ze stron nie jest państwem-stroną KPT, zasady te stosuje się na mocy prawa zwyczajowego.

[45] Zob. W. Czapliński, Podstawowe..., s. 21.

[46] Więcej o stosowaniu tymczasowym umów międzynarodowych zob. A. Wyrozumska, Tymczasowe stosowanie umów międzynarodowych, Państwo i Prawo nr 10/2004, s. 21-30, a także M. Frankowska, Prawo..., s. 72-73, A. Aust, Modern..., s. 139-140 oraz R. Lefeber, The Provisional Application of Treaties [w:] J. Klabbers, R. Lefeber, Essays in the Law of Treaties, Haga 1998, s. 81-97.

[47] Zob. A. Wyrozumska, Tymczasowe..., s. 27.

[48] Zob. M. Frankowska, Prawo..., s. 149.

[49] Zob. M. Frankowska, Prawo..., s. 149-165, W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo..., s. 504-509, A. Aust, Modern..., s. 224-251, J. Sozański, op. cit., s. 185-194.

[50] Zob. M. Frankowska, Prawo..., s. 151.

[51] Zob. A. Wyrozumska, Umowy ..., s. 424, a także M. Frankowska, Prawo..., s. 152-153.

[52] Zob. M. Frankowska, Wypowiedzenie umowy międzynarodowej, Ossolineum 1976, a także A. Wyrozumska, Umowy..., s. 424-425, M. Frankowska, Prawo..., s. 154-155.

[53] Więcej na temat możliwości wypowiedzenia lub wycofania się z traktatów nieprzewidujących wprost takiej możliwości zob. Zob. M. Frankowska, Prawo..., s. 163-164, a także A. Wyrozumska, Umowy..., s. 430-435.

[54] Zob. M.E. Villiger, Commentary on the 1969 Vienna Convention on the Law of Treaties, Leiden-Boston 2009, s. 681-688, a także M. Frankowska, Prawo..., s. 155-156, A. Wyrozumska, Umowy..., s. 425. Jako przykład wygaszenia traktatu na mocy zgody stron podać można Protokół o likwidacji Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej z 28 czerwca 1991 r., zob. J. Sozański, Prawo traktatów. Zarys współczesny, Warszawa-Poznań 2009, s. 188

[55] Zob. J. Sawicki, Zawarcie..., s. 128-182.

[56] Zob. M. Frankowska, Prawo..., s. 156-157.

[57] E. Hoyt, The Unanimity Rule in the Revision of Treaties. A Re-examination, Haga 1959, s. 113.

[58] Por. A. Wyrozumska, Umowy..., s. 427.

[59] Zob. Zob. M. Frankowska, Prawo..., s. 157.

[60] Przykładem może być Porozumienie Gwatemalskie.

[61] Zob. także rozważania na temat wykonania porozumienia pokojowego jako przyczyny jego wygaśnięcia w punkcie 4.2. powyżej.

[62] Więcej na temat zasadniczej zmiany okoliczności, jako podstawy wygaśnięcia umowy międzynarodowej zob. T. Jasudowicz, Wpływ zmiany okoliczności na obowiązywanie umów międzynarodowych: norma rebus sic stantibus, Toruń 1977, a także O. Lissitzin, Treaties and Changed Circumstances (rebus sic stantibus), AJIL, nr 61/1967, s. 895-922.

[63] Jak pisze W. Heintschel von Heinegg, "dyskusja na temat klauzuli rebus sic stantibus toczy się od czasów Grocjusza". W. Heintschel von Heinegg, Treaties, Fundamental Change of Circumstances [w:] R. Wolfrum (red.), The Max Planck Encyclopedia of Public International law, t. 9, Oxford 2012, s. 1119.

[64] ICJ Rep. 1973, s. 3, sprawa łowisk islandzkich (Wielka Brytania vs. Islandia). Stanowisko to MTS podtrzymał w sprawie Gabcikovo-Nagymaros (Węgry vs. Słowacja), ICJ Rep. 1997.

[65] Zob. M. Frankowska, Prawo..., s. 160.

[66] Takie jest stanowisko MTS wyrażone, min. w sprawie Gabcikovo-Nagymaros.

[67] KPT używa sformułowania "nie przewidziane w niniejszej konwencji odrzucenie traktatu" celowym będzie jednak uznać, że istotnym naruszeniem traktatu będzie każde odrzucenie traktatu z pogwałceniem prawa międzynarodowego.

[68] Więcej na temat naruszenia trakt przyczyny jego wygaśnięcia zob. A. Wyrozumska, Umowy..., s. 438-442, M. Frankowska, Prawo..., s. 160-162.

[69] Zob. W. Czapliński, Odpowiedzialność państwa za naruszenie umowy międzynarodowej, Państwo i Prawo, nr 11/2001, s. 20. Autor zwraca uwagę na "pierwszeństwo restytucji przed innymi formami odpowiedzialności międzynarodowej". W tym duchu także wypowiedział się MTS w orzeczeniu w sprawie kompetencji Rady ICAO, ICJ Rep. 1972, s. 67.

[70] Zob. J. Pieńkos, Wpływ..., s. 309-313 oraz A. Wyrozumska, Umowy..., s. 459.

[71] Zob. rozważania w rozdziale I niniejszej rozprawy.

[72] Zob. S. Voneky, Armed Conflict, Effects on Treaties [w:] R. Wolfrum (red.), The Max Planck Encyclopedia of Public International law, t. 1, Oxford 2012, s. 606-612, a także A. Wyrozumska, Umowy..., s. 458-460. W tej tematyce zob. także J. Pieńkos, Wpływ... oraz M. Prescott, How War Affects Treaties between Belligerents: A Case Study of the Gulf War, Emory International Law Review, nr 24/1993, s. 17-79.

[73] I. Brownlie, Effects of Armed Conflicts on Traties, dokument Komisji Prawa Międzynarodowego nr A/CN.4/552.

[74] Więcej na temat wygaśnięcia traktatu wskutek powstania nowej nowej normy ius cogens zob. U. Scheuner, Conflict of Treaty Provisions with a Peremptory Norm of General International Law and its Consequences, Heidelberg Journal of Law, nr 27/1967 s. 520-532.

[75] Zob. M. Frankowska, Prawo..., s. 162, a także S. Nahlik, Kodeks prawa traktatów, Warszawa 1976, s. 352-356.

[76] Więcej na temat zastrzeżeń zob. R. Szafarz, Zastrzeżenia do traktatów wielostronnych, Warszawa 1974, a także F. Horn, Reservations and Interpretative Declarations to Mulitilateral Treaties, Amsterdam 1988.

[77] KPT art. 2 ust. 1 lit. d.

[78] Zob. W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo..., s. 58.

[79] R. Vukadinović, Międzynarodowe stosunki polityczne, Warszawa 1980.

[80] Sprawa zastrzeżeń do konwencji o zapobieganiu zbrodni ludobójstwa, zob. ICJ Rep. 1951, s. 16-30.

[81] KPT art. 19 lit. c.

[82] Zob. J. Gilas, Prawo międzynarodowe, Toruń 1995, s. 91.

[83] Zob. W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo..., s. 494, zob. także B. Conforti, A. Labella, Invalidity and Termination of Treaties: The Role of National Courts, European Journal of International Law, nr 1/1990, s. 44-48.

[84] Szczegółowe omówienie wszystkich przyczyn nieważności traktatów odnaleźć można m.in. w godnym polecenia artykule S. Nahlika Grounds of Invalidity and Termination of Treaties, AJIL, nr 65/1971, s. 736-756.

[85] Szerzej na temat wpływu uregulowań prawa wewnętrznego na ważność zawieranych traktatów zob. L. Wildhaber, Provisions of Internal Law Regarding Competence to Conclude a Treaty, Virginia Journal of International Law, nr 8/1987-1968, s. 94-149.

[86] Zob. M. Frankowska, Prawo..., s. 135.

[87] W. Czapliński, Regulacja..., s. 36

[88] Zob. W. Czapliński, Regulacja..., s. 35-36

[89] Sprawa interpretacji traktatów pokoju, protokół z publicznego posiedzenia MTS 28 lutego, 1,2 i 30 marca 1950 r., ICJ Rep. 1950, s. 329.

[90] Zob. Sprawa interpretacji traktatów pokoju, protokół z publicznego posiedzenia MTS 28 lutego, 1,2 i 30 marca 1950 r., s. 329.

[91] W temacie ewentualnej nieważnosci traktatów pokoju jako traktatów zawartych pod przymusem zob także J. Sandorski, Nieważność umów międzynarodowych, Poznań 1978, s. 137-139.

[92] S. Malawer, A New Concept of Consent and World Public Order: "Coerced Treaties" And the Convention on the Law of Treaties, Vanderbilt International, nr 4/1970-71, s. 41.

[93] Zob. D. Morriss, op. cit.

[94] J. Joseph, Beyond Khartoum: Peacekeeping Forced, Imposed Treaties and Regional Conflict, International Lawyer, nr 6/1972, s. 516-524.

[95] J. Joseph, op. cit.,..., s. 518-520.

[96] Rezolucja RB ONZ nr 39 z 20 stycznia 1948 r., dokument RB ONZ nr S/RES/39.

[97] Tekst rezolucji dostępny na stronie Mount Holyoke College , dostęp 2.11.2014, g. 14.48.

[98] Agreement between military representatives of India and Pakistan regarding the establishment of a cease-fire line in the state of Jammu and Kashmir, Dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/AC.12/TC.4 z 29 lipca 1949 r. Za zakwalifikowaniem tego porozumienia jako rozejmu przemawia fakt, że zostało ono zawarte w formie umowy międzynarodowej, z wymogiem ratyfikacji, oraz że obowiązywało ono bezterminowo. W istocie rozejm utrzymał się przez kilkadziesiąt lat, bowiem ponowny wybuch konfliktu indyjsko-pakistańskiego nastąpił w roku 1971.

[99] Dokument Rady bezpieczeństwa ONZ nr S/RES/242.

[100] Dokument Rady bezpieczeństwa ONZ nr S/RES/338.

[101] M. Frankowska, Prawo..., s. 143.

[102] S. Malawer, op. cit., s. 5.

[103] Zob. W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo..., s. 500, M. Frankowska, Prawo..., s. 143, S. Malawer, op. cit., s. 6-8.

[104] art. 52 KPT.

[105] Zob. M. Frankowska, Prawo..., s. 143.

[106] Rozdział VII Karty Narodów Zjednoczonych.

[107] Zob. W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo..., s. 500.

[108] Zob. M. Villiger, Commentary..., s. 911-917.

[109] Zob. S. Malawer, Imposed..., s. 151.

[110] Zob. A. Kozłowski, op. cit., s. 10.

[111] Zob. A. Kozłowski, op. cit., s. 10.

[112] Zob. A. Wyrozumska, ..., s. 328-330, a także A. Kozłowski, op. cit., s. 13.

[113] Zob. A. Wyrozumska, ..., s. 331-332, a także A. Kozłowski, op. cit., s. 14.

[114] Zob. A. Wyrozumska, Umowy ..., s.333

[115] Cases of Dual Nationality (Anglo-Italian Conciliation Commision), RIAA, t. XIV, ONZ 2006, s. 27 i n.

[116] Cases of Dual Nationality, s. 33.

[117] Zob. S. Malawer, op. cit., s. 151.

[118] H. Lauterpacht (red.) Re Rizzo, International Law Reports, 1957, s. 480 i n.

[119] H. Lauterpacht, Re Rizzo, s. 481-482.

[120] Mergé Case - Decision No. 55, RIAA, t. XIV, s. 236-248. Więcej o sprawie Mergé zob. E. Klein, Mergé Claim [w:] R. Bernhardt (red.) Encyclopedia of Public International Law, t. 2 Decisions of International Courts and Tribunals and International Arbitrations, Amsterdam-Nowy Jork-Oxford 1981, s. 185-187.

[1] Postanowienia dotyczące zaprzestania walk zawarte są w art. 2 załącznika 1-A (z odniesieniem do rozejmu z 5 października 1995, na mocy którego faktycznie ustały walki).

[2] Postanowienia dotyczące zaprzestania walk zawarte są w art. 9 Porozumienia. Zgodnie z tym przepisem, walki powinny ustąpić w momencie wejścia Porozumienia w życie.

[3] Zob. W. Morawiecki, Środki..., s. 169 oraz J. Delbrueck, Demilitarization [w:] R. Bernhard (red.), Encyclopedia of Public International Law, t. 3, Amsterdam 1982, s. 150.

[4] The Uganda Peace Talks Agreement for the Restoration of Peace to the Sovereign State of the Republic of Uganda, tekst dostępny na stronie ONZ , dostęp 2.04.2017 r., g. 13.51.

[5] Na temat demilitaryzacji zob. także S. Bailey, How..., s. 230-255.

[6] Zob. T. Walichnowski, Neutralizacja Austrii 1945-1966, Warszawa 1971.

[7] Zob. S. R. Ratner, The Cambodia Setllement Agreements, AJIL, nr 87/1993, s. 33.

[8] Protocol to the Agreement on ending the war and restoring peace in Viet-Nam concerning the removal, permanent deactivation, or destruction of mines in the territorial waters, ports, harbours, and waterways of the Democratic Republic of Viet-Nam, UNTS nr 13299.

[9] art. 6 pkt 4 Dodatku do Załącznika nr 1 do izraelsko-egipskiego traktatu pokoju z 1979 r. Więcej na ten temat zob. A. Etengoff, G. Steinberg, Israeli Landmine Policy and Related Regional Activity, The Journal of ERW & Mine Action, nr 3/2001 (artykuł dostępny na stronie Uniwersytetu JAmesa Madisona , dostęp dnia 26.03.2017, g. 13.07).

[10] Zob. W. Morawiecki, Środki..., s. 169, a także J. Barcik, T. Srogosz, op. cit.,, s. 182.

[11] Art. 1: Granice Bułgarii, jak pokazano na mapie załączonej do niniejszego traktatu (aneks 1) będą takie, jakie istniały 1 stycznia 1941 r.

[12] Art. 2 i 6 Traktatu Pokoju z Włochami.

[13] Art. 3 i 11 Traktatu Pokoju z Włochami.

[14] Art. 14 Traktatu Pokoju z Włochami.

[15] Art. 4 i 21 Traktatu Pokoju z Włochami.

[16] Tak przynajmniej stanowił art. 21 Traktatu Pokoju z Włochami. W rzeczywistości Wolne Terytorium Triestu okazało się być organizmem o charakterze tymczasowym, który nigdy nie uzyskał faktycznej niepodległości. W początkowej fazie jego istnienia, zgodnie z postanowieniami art. 21 Traktatu pokoju z Włochami oraz załączonych do niego aneksów nr 6 i 7, Wolne Terytorium Triestu było zarządzane przez Aliantów, jednak w 1954 r., na mocy porozumienia londyńskiego z 5 października 1954, zostało podzielone między Włochy i Jugosławię, co zostało ostatecznie potwierdzone Traktatem z Osimo z roku 1975.

[17] W. Morawiecki, Środki..., s. 169.

[18] art. 1 ust. 1 i 2 Traktatu Pokoju z Węgrami

[19] art. 1 ust. 4 Traktatu Pokoju z Węgrami

[20] art. 1 ust. 3 Traktatu Pokoju z Węgrami

[21] Art. 1: Granice Rumunii, pokazane na mapie załączonej do niniejszego Traktatu (aneks 1) będą takie, jakie istniały 1 stycznia 1941, z wyjątkiem granicy z Węgrami, która jest określona z art. 2 niniejszego Traktatu. Granica sowiecko-rumuńska będzie taka, jaką wyznaczono zgodnie z sowiecko-rumuńskim porozumieniem z 28 czerwca 1940 r. i sowiecko-czechosłowackim porozumieniem z 29 czerwca 1945 r. Art. 2. Decyzje arbitrażu wiedeńskiego z 30 sierpnia 1940 r. są uznane za nieważne. Granica między Rumunią i Węgrami jaka istniała 1 stycznia 1938 zostaje niniejszym przywrócona.

[22] Nieco inne rozwiązanie przyjęto w izraelsko-egipskim traktacie pokoju z 1979, zgodnie z którym zadanie delimitacji przebiegu granicy między Izraelem i Egiptem powierzono wielozadaniowej Komisji Wspólnej, do której oprócz spraw granicznych należało, m.in. koordynacja ruchów sił zbrojnych zgodnie z postanowieniami traktatu, poszukiwanie ciał poległych żołnierzy, organizacja posterunków granicznych i rozwiązywanie innych problemów związanych z implementacją traktatu. Zob. także punkt 7 niżej.

[23] Art. 5 Traktatu pokoju z Włochami

[24] Art. 1 ust. 4 pkt d Traktatu pokoju z Węgrami

[25] Art. 3 Załącznika nr 1 do Traktatu pokoju między Izraelem a Jordanią z 1994 r.

[26] Agreement between the Government of the State of Eritrea and the Government of the Federal Democratic Republic of Ethiopia for the resettlement of displaced persons, as well as rehabilitation and peacebuilding in both countries, UNTS nr 37274, dalej - Porozumienie Algierskie.

[27] Rozdział V (Rozstrzygnięcie sporu przez międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości) Tytułu IV (Kwestie granic). Ostatecznie sprawa trafiła do MTS na mocy kompromisu zawartego przez Salwador i Honduras 24 maja 1986 r. z udziałem Nikaragui jako interwenienta), sprawę rozstrzygnął MTS wyrokiem z 11 września 1992 r. W roku 2002 Salwador wniósł do MTS wniosek o częściową rewizję wyroku, jednak Trybunał, wyrokiem z 18 grudnia 2003 r. uznał wniosek Salwadoru za niedopuszczalny. Więcej na ten temat w rozdziale VI niniejszej rozprawy.

[28] Konwencja o międzynarodowym lotnictwie cywilnym, podpisana w Chicago dnia 7 grudnia 1944 r. (Dz. U z 1959 nr 35, poz. 212, z późn. zm.).

[29] Ang. population transfer, zob. w szczególności E. Haslam, Population, Expulsion and Transfer [w:] R. Wolfrum (red.), The Max Planck Encyclopedia of Public International Law, Oksford 2012.

[30] Dz. U. 1991 nr 119 poz. 515.

[31] Dz. U. 1991 nr 119 poz. 517.

[32] stan na 1 kwietnia 2011 r. zgodnie z informacją Wysokiego Komisarza ONZ ds. Uchodźców dostępną na stronie , dostęp 2.11.2012 r.

[33] art. 1 ust. A pkt 2 w zw. z art. 1 ust. 2 Protokołu

[34] Porozumienie to jest integralną częścią Porozumienia Gwatemalskiego.

[35] Agreement between the Republic of Indonesia and the Portugeuese Republic on the question of East Timor, załącznik do Dokumentu Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr A/53/951 i Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1999/513.

[36] Europejskie Traktaty Pokoju zawarte po zakończeniu II wojny światowej nie zawierały wprost uregulowań związanych z wymianą ludności, ale sankcjonowały wymianę, która dokonała się na mocy odrębnych porozumień, np. w art. 5 Traktatu Pokoju z Węgrami znajduje się odniesienie do węgiersko-czechosłowackiego Porozumienia z 27 lutego 1946 r. dotyczącego wymiany ludności.

[37] art. 7 oraz Załączniki nr 6 i 7 do Układu z Dayton.

[38] Art. 6-7 Rozdziału 1 Porozumienia.

[39] Zob. W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo..., str. 189-192, J. Barcik, T. Srogosz, op. cit., s. 254-256, a także A. Aust, Handbook of International Law, Cambridge, 2010, s. 163-165.

[40] zob. W. Czapliński, Odpowiedzialność za naruszenia..., s. 156-163, a także R. Buxbaum, A Legal History of International Reparations, Berkeley Journal of International Law, nr 2/2005, s. 314-346.

[41] Zob. W. Czapliński, Odpowiedzialność za naruszenia..., s. 176-177.

[42] Zob. W. Czapliński, Odpowiedzialność za naruszenia..., s. 179-184.

[43] Zob. P. Daranowski, Reparacje wojenne/polskie reparacje wojenne po II wojnie światowej - wizje i rzeczywistość [w:] B. Krzan (red.) Ubi Ius, Ibi Remedium. Księga dedykowana pamięci profesora Jana Kolasy, Warszawa 2016, s. 103-113.

[44] K. Kocot, Problem pojęć: reparacje wojenne, restytucja, odszkodowania itp. W aspekcie umowy poczdamskiej, traktatów pokojowych, umów zawartych przez NRF, wyroków sądowych i doktryny prawa międzynarodowego, Warszawa 1974, s. 64.

[45] K. Kocot, Problem... s. 64.

[46] Zob. K. Kocot, Problem... s. 65-66.

[47] J. Crawford [red.] The International Law Commission's Articles on State Responsibility: Introduction, Text and Commentaries, Cambridge 2002.

[48] Zob. J. Crawford [red.] op. cit., s. 211. Zob. także W. Czapliński, Odpowiedzialność za naruszenia..., s. 157.

[49] Zob. C. Stahn, Jus..., s. 940.

[50] Przykładem może tu być Porozumienie między rządem Federacyjnej Ludowej Republiki Jugosławii i rządem Republiki Węgier dotyczące dostawy dóbr i materiałów, które mają być przekazane przez Węgry jako reparacje za szkody wyrządzone w Jugosławii podczas działań zbrojnych i okupacji terytorium Jugosławii z 11 maja 1946 r.

[51] W artykule tym umawiające się strony rezygnują z wzajemnych reparacji i zobowiązują się nie dochodzić żadnych roszczeń wynikających ze zdarzeń które nastąpiły w czerwcu 1969 r. oraz roszczeń w jakikolwiek sposób związanych z tymi zdarzeniami (chodzi o tzw. Wojnę Futbolową między Hondurasem i Salwadorem).

[52] Tego typu postanowienia znaleźć można między innymi w Traktacie Pokoju z Japonią z 1951 r. (art. 15-17, dotyczące, m.in. zwrotu zagrabionego mienia, rozliczeń związanych z wykorzystywaniem własności intelektualnej - wzory przemysłowe, dzieła literackie, odszkodowań dla jeńców i rewizji niesprawiedliwych wyroków sądowych).

[53] Tego typu postanowienia obecne są m.in. w izraelsko-egipskim traktacie pokoju z 1979 r. (art. 8), a także w traktacie pokoju między Jordania i Izraelem z 1994 r. (art. 24) - w obu tych traktatach postanowiono o utworzeniu komisji ds. roszczeń, które mają za zadanie dokonanie wiążących rozstrzygnięć.

[54] Np. art. 82 Traktatu Pokoju z Włochami, art. 33-34 Traktatu Pokoju z Węgrami, art. 31 Traktatu Pokoju z Rumunią, art. 30 Traktatu Pokoju z Finlandią.

[55] Należy przy tym zaznaczyć, że charakter tego traktatu jako porozumienia pokojowego może budzić pewne wątpliwości, jako że nie został on zawarty w celu zakończenia "gorącego" konfliktu zbrojnego, lecz stanowił swego rodzaju "nowe otwarcie" w stosunkach między państwami-stronami, gdy znalazły się one w sytuacji skrajnej wrogości na skutek konfliktu o wyspy na Kanale Beagle. Faktem jest, ze Argentyna rozpoczęła 22 grudnia 1978 r. operację militarną przeciwko Chile, jednak zaplanowana inwazja została w ostatniej chwili (na kilka godzin przed lądowaniem wojsk) odwołana ze względu na dyplomatyczne zabiegi Stolicy Apostolskiej.

[56] Konwencje o ochronie ofiar wojny, podpisane w Genewie dnia 12 sierpnia 1949 r., Dz. U. z 1956 nr 38, poz. 171.

[57] Protokoły dodatkowe do Konwencji genewskich z 12 sierpnia 1949 r., dotyczący ochrony ofiar międzynarodowych konfliktów zbrojnych (Protokół I) oraz dotyczący ochrony ofiar niemiędzynarodowych konfliktów zbrojnych (Protokół II), sporządzone w Genewie dnia 8 czerwca 1977 r., Dz. U. z 1992 nr 41, poz. 175.

[58] Zob. Rzymski Statut Międzynarodowego Trybunału Karnego z 17 lipca 1998 r., Dz. U. 2003 nr 78 poz. 708.

[59] Zob. Rezolucja Rady bezpieczeństwa ONZ nr 827 w sprawie przyjęcia Statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego dla Byłej Jugosławii, dokument rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/RES/827 (1993).

[60] Zob. M. Shaw, International Law, Cambridge 2008, s. 433-436.

[61] Zob. M. Kusak, Rola międzynarodowych trybunałów karnych w utrzymywaniu pokoju na świecie [w:] A. Garnuszek, A. Surma, L. Mazur (red.) Spory międzynarodowe. Wyzwania dla współczesnego świata? Warszawa 2012, s. 200-217. Zob. także J. Barcik, T. Srogosz, op. cit., s. 413-414.

[62] Peace Agreement between the Government of Sierra Leone and the Revolutionary United Front of Sierra Leone, tekst porozumienia opublikowany jako załącznik do dokumentu Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1999/777 z dnia 12 lipca 1999 r.

[63] Agreement between the United Nations and the Government of Sierra Leone on the establishment of a Special Court for Sierra Leone, UNTS nr 38342.

[64] Art. 5 Traktatu Pokoju z Bułgarią, art. 45 traktatu pokoju z Włochami, art. 6 Traktatu Pokoju z Węgrami, art. 6 Traktatu Pokoju z Rumunią, art. 9 Traktatu Pokoju z Finlandią.

[65] Więcej na temat organizacji i działalności trybunałów mieszanych zob. K. Stasiak, Trybunały umiędzynarodowione w systemie międzynarodowego sądownictwa karnego, Lublin 2012.

[66] Wiecej na temat podstaw prawnych organizacji i działalności Specjalnego Trybunału dla Sierra Leone zobacz P. Milik, Specjalny Trybunał ONZ dla Sierra Leone - organizacja i funkcjonowanie, Warszawa 2011.

[67] Wynegocjowane porozumienie nie weszło w życie ze względu na odmowę jego podpisania przez stronę serbską.

[68] Bougainville Peace Agreement, tekst porozumienia dostępny jako dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/2001/988.

[69] Art. 15 Traktatu Pokoju z Włochami, art. 2 Traktatu Pokoju z Bułgarią, art. 2 Traktatu Pokoju z Węgrami, art. 3 Traktatu pokoju z Rumunią, art. 6 Traktatu Pokoju z Finlandią.

[70] Art. 7 załącznika nr III.

[71] Art. 43-45.

[72] W szczególności należy tu mieć na uwadze stanowiące integralną część Porozumienia Gwatemalskiego Porozumienie o Prawach Człowieka zawarte 19 marca 1994 r. w Meksyku (The Comprehensive Agreement on Human Rights, dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr A/48/928 oraz dokument Zgromadzenia Ogólnego nr S/1994/448.

[73] art. 15-17

[74] art. 7 oraz Załącznik nr 6.

[75] art. 8.

[76] Zob. R. Rybicki, Prawa kobiet we współczesnych porozumieniach pokojowych [w:] J. Jaskiernia, K. Spryszak (red.), Ochrona praw człowieka w wymiarze uniwersalnym. Aksjologia - instytucje - nowe wyzwania - praktyka, t.I, Toruń, 2017, s. 156-167.

[77] Zob. K. Gałka, Szczególna... s. 274-291.

[78] Należy tu zauważyć, że problem przeprowadzenia wyborów może dotyczyć nie tylko państw, ale także, np. autonomicznych regionów, jeśli są one stroną porozumienia. Jako przykład podać można rozdział 3 Tymczasowego Porozumieniu o Pokoju i Samorządności w Kosowie.

[79] Więcej na temat roli Tymczasowej Administracji Narodów Zjednoczonych w Kambodży w implementacji postanowień Porozumienia o zakończeniu konfliktu w Kambodży zob. rozdział VII niniejszej rozprawy.

[80] IFOR - Implementation Forces - Międzynarodowe siły zbrojne, powołane w celu implementacji postanowień Układu z Dayton. Więcej na temat IFOR zobacz rozdział VII niniejszej rozprawy.

[81] art. IV ust. 3 Traktatu w zw. z art. I ust. 4 Załącznika nr 1

[82] zob. art. 4 ust. 3 Dodatku do Załącznika nr 1 do izraelsko-egipskiego traktatu pokoju.

[83] art 3 Załącznika I(A) - Demarkacja i delimitacja granicy izrealsko-jordańskiej - do traktatu pokoju z 1994 r.

[84] Jordan Israel Boundary Commission Formal Approval and Adoption of the Coordinates of the International Boundary Line, UNTS vol. 2042, s. 407 i n.

[85] Trzeba tu zaznaczyć, że porozumienia pokojowe tego typu zawsze budzą kontrowersje co do ich charakteru prawnomiędzynarodowego, albowiem często przynajmniej jedna ze stron takiego porozumienia jest podmiotem innym niż państwo lub organizacja międzynarodowa (takim podmiotem może być np. strona wojująca)

[86] Agreement on the Basis for the Legal Integration of the Unidad Revolucionaria Nacional Guatemalteca, załącznik do Dokumentu Rady Bezpieczeństwa ONZ nr A/51/776 oraz dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1997/51, porozumienie to jest integralną częścią Porozumienia Gwatemalskiego.

[87] Art. 35 Porozumienia o podstawach prawnych integracji...

[88] Więcej informacji o Porozumieniu Tadżyckim i jego formie prawnej zob. rozdział III niniejszej rozprawy.

[89] Protocol on the main functions and powers of the Commission on National Reconciliation, Dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1996/1070

[90] Statute of the Commission on National Reconciliation, Dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1997/169

[91] Additional Protocol to the Protocol on the main functions and powers of the Commission on National Reconciliation, Dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1997/169

[92] Protocol on Political Questions, Dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1997/385

[1] Zob. J. Sozański, op. cit., s. 81 oraz M. Frankowska, Prawo..., s. 53.

[2] Zob. M. Frankowska, Prawo..., s. 53 oraz A. Aust, Modern..., s. 47.

[3] J. Sozański, op. cit., s. 81.

[4] ICJ Rep. 1949, s. 174.

[5] Zob. A. Wyrozumska, Umowy międzynarodowe. Teoria i praktyka, Warszawa 2006, s. 115.

[6] ICJ Rep. 1949. Por. C. Brölman, The International Court of Justice and International Organizations, International Community Law Review 9 (2007), s. 181-186.

[7] Zob. J. Barcz, W. Czapliński, Kompetencja części składowych państwa federalnego do zawierania umów międzynarodowych, Przegląd Zachodni, nr 2/1984, s. 2, a także C. Brölman, op. cit. oraz M. Brandon, op. cit., s. 62-64.

[8] Zob. W. Czapliński, Uznanie a osobowość prawna "podmiotów niepaństwowych" [w:] B. Mikołajczyk, J. Nowakowska-Małusecka, Prawo organizacji międzynarodowych wobec problemów współczesnego świata. Księga Jubileuszowa dedykowana Pani Profesor Genowefie Grabowskiej, Bydgoszcz-Katowice 2014, s. 27-28.

[9] Zob. P. Saganek, Podmioty prawa międzynarodowego inne niż państwa a zagadnienie uznania [w:] B. Mielnik, A. Wnukiewicz-Kozłowska, Podmiotowość w prawie międzynarodowym, Wrocław 2013, s. 87.

[10] Zob. P. Saganek, op. cit., s. 88.

[11] H. Grotius, Trzy..., s. 440.

[12] Zob. J. Sozański, op. cit., s. 81.

[13] Zob. G. Acquaviva, Subjects of International law: A Power-Based Analysis, Vanderbilt Journal of International Law, nr 38/2005, s. 378-386

[14] Zob. M. Frankowska, Prawo..., s. 53. Na temat zdolności traktatowej państw zob. także M. Muszyński, Państwo w prawie międzynarodowym. Istota, rodzaje i atrybuty, Bielsko-Biała 2012, s. 264-288.

[15] PCIJ Series A, nr 1, s. 25.

[16] Tak np. Monako powierzyło wykonywanie swojej zdolności traktatowej Francji, zob. R. Rybicki, Czy rozmiar ma znaczenie? Specyfika suwerenności państw miniaturowych [w:] O. Kuc (red.) Studium nad suwerennością, Warszawa 2008, s. 91, a także J. Sozański, op. cit., s. 82.

[17] Tak jest np. w przypadku państw należących do Unii Europejskiej, które na mocy zawartych traktatów powierzyły Unii wykonywanie zdolności traktatowej w zakresie m.in. polityki konkurencji oraz rybołówstwa. Zob. M. Frankowska, Prawo..., s. 53.

[18] Na temat pomiotowości prawnomiędzynarodowej organizacji międzynarodowych i ich zdolności traktatowej zob. J. Menkes, A. Wasilkowski, Organizacje międzynarodowe. Prawo instytucjonalne, Warszawa 2006, s. 136-157.

[19] J. Sozański, op. cit., s. 83. Potwierdza to analiza bazy danych United Nations Treaty Series (przy czym należy zaznaczyć, że dotyczy to tylko umów zarejestrowanych w Sekretariacie Generalnym ONZ, zaś ilość umów międzynarodowych zawieranych przez organizacje międzynarodowe i niezarejestrowanych jest w zasadzie niemożliwa do oszacowania).

[20] Zob. A. Aust, Modern..., s. 54.

[21] Zob. W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo..., s. 340.

[22] Zob. J. Sozański, op. cit., s. 82., W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo..., s. 340, M. Frankowska, Prawo..., s. 55.

[23] Zob. M. Frankowska, Prawo..., s. 56.

[24] Zob. A. Aust, Handbook..., s. 56.

[25] Należy tu jednak zwrócić uwagę na fakt, że w samym dokumencie NATO nie jest wymienione jako strona. "Stronami" zgodnie z definicją zawartą w punkcie 3.(a) Rozejmu Kosowskiego są sygnatariusze tego dokumentu, tzn. międzynarodowe siły bezpieczeństwa KFOR oraz działające łącznie Federalna Republika Jugosławii i Republika Serbii. Jednakże zgodnie ze stanowiskiem Sekretarza Generalnego NATO oraz Sekretarza Generalnego ONZ, stroną Rozejmu Kosowskiego w istocie było NATO (Siły KFOR to jednostka operacyjna utworzona przez NATO na potrzeby operacji zbrojnej w Kosowie). Zob. List z 10 czerwca 1999 r. od Sekretarza Generalnego NATO do Sekretarza Generalnego ONZ oraz List z 15 czerwca 1999 r. od Sekretarza Generalnego ONZ do Przewodniczącego Rady Bezpieczeństwa ONZ, dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1999/682.

[26] Zob. G. Acquaviva, Subjects..., s. 378-386.

[27] Zob. W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo..., s. 473-475, J. Sozański, op. cit., s. 36-37, M. Frankowska, Prawo..., s. 55 oraz A. Aust, Handbook..., s. 13.

[28] Zob. A. Czaplińska, Odpowiedzialność organizacji międzynarodowych jako element uniwersalnego systemu odpowiedzialności międzynarodowoprawnej, Łódź 2014, s. 19.

[29] Zob. W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo..., s. 473, J. Sozański, op. cit., s. 37.

[30] W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo..., s. 473.

[31] J. Sozański, op. cit., s. 37.

[32] Zob. W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo..., s. 474.

[33] Zob. A. Aust, Handbook..., s. 13.

[34] Zob. A. Rubin, op. cit., s. 472-496.

[35] Zob. W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo..., s. 473, J. Sozański, op. cit., s. 37.

[36] Zob. M. Frankowska, Prawo..., s. 55.

[37] Zob. Y. Ronen, Participation of Non-State Actors in ICJ Proceedings, The Law and Practice of Internationa Courts and Tribunals nr 11 (2012) s. 77-110.

[38] Zob. J. Barcik, Od partyzantki do państwa. Kształtowanie się podmiotowości na przykładzie Sudanu Południowego [w:] B. Mielnik, A. Wnukiewicz-Kozłowska, Podmiotowość w prawie międzynarodowym, Wrocław 2013, s. 152 oraz R. Bierzanek, J. Syminides, Prawo międzynarodowe publiczne, Warszawa 2002, s. 145.

[39] Należy przy tym odróżnić to pojęcie od uznania za stronę wojującą, to znaczy - przydania określonej grupie formalnego atrybutu strony wojującej, albowiem, jak zauważa P. Saganek, współcześnie nie dokonuje się już uznania za stronę wojującą (w rozumieniu formalnego aktu jednostronnego) przez państwa, co nie przeszkadza państwom wchodzić w praktyczne stosunki z tego rodzaju podmiotami. Zob. P. Saganek, op. cit., s.104-110.

[40] Zob. B. Mielnik, Kształtowanie się pozapaństwowej podmiotowości w prawie międzynarodowym, Wrocław 2008, s. 95-99. Zob. także B. Mielnik, Udział pozapaństwowych podmiotów w rozwoju prawa międzynarodowego [w:] J. Kolasa, A. Kozłowski (red.) Rozwój prawa międzynarodowego - jedność czy fragmentacja? Wrocław 2007, s. 56.

[41] Więcej na ten temat zob. rozdział III.

[42] Art. 1 II Protokołu dodatkowego z 1977 r.

[43] Zob. T. Grant, Who Can Make Treaties? Other Subjects of International Law [w:] D. Hollis (red.), The Oxford Guide to Treaties, Oksford 2012, s. 141-142.

[44] Zob. Ch. Bell, On the Law..., s. 130-132.

[45] Zob. J. Sutor, Prawo dyplomatyczne i konsularne, Warszawa 2010, s. 111.

[46] Comprehensive Peace Accord Signed between Nepal Government And the Communist Party of Nepal (Maoist), dostępne na stronie misji ONZ w Nepalu - United Nations Nepal Information Platform, http://un.org.np/sites/default/files/report/tid_188/2006-11-29-peace_accord-MOFA.pdf, dostęp 11.11.2014 r., g. 11.59.

[47] W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo..., s. 473.

[48] Problem ten nie ma znaczenia dla niniejszej pracy, a kryteria rozróżnienia pomiędzy tymi dwoma rodzajami podmiotów są na tyle nieostre, że nie sposób dokonać jednoznacznej klasyfikacji.

[49] Zob. W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo..., s. 473-475.

[50] Rozmowy toczyły się w obecności Iana Martina - przedstawiciela Sekretarza Generalnego ONZ.

[51] Obliczenia własne autora.

[52] J. Barcz, W. Czapliński, op. cit., s. 25.

[53] zob. L. Wildhaber, Treaty-making power and constitution: An international and comparative study, Bazylea 1971, s. 278-342, a także D. Kennedy, The Sources..., s. 4-5 oraz A. Aust, Modern..., s. 48-50.

[54] Zob. M. Frankowska, Prawo..., s. 54.

[55] Zob. A. Aust, Modern..., s. 49.

[56] Zob. M. Frankowska, Prawo..., s. 54.

[57] W przypadku tego porozumienia dodatkowo interesującym aspektem jest złożenie pod nim podpisów również przez przedstawicieli Republiki Chorwacji I Federalnej Republiki Jugosławii, jednak nie w charakterze stron, lecz podmiotów, które wspierają (endorse) porozumienie, co należy traktować jako rodzaj udzielonych gwarancji międzynarodowych.

[58] Stanowi o tym art. III ust. 2 Konstytucji Bośni i Hercegowiny, zob. także S. Yee, The New Constitution of Bosnia and Herzegovina, EJIL, nr 7 (1996), s. 182-183.

[59] Co więcej, konstytucja Republiki Bośni i Hercegowiny obowiązująca do momentu podpisania Układu z Dayton, w ogólne nie przewidywała istnienia części składowych w postaci Federacji Bośni i Hercegowiny oraz Republiki Serbskiej (choć istniały one de facto).

[60] Na temat zdolności traktatowej części składowych państw federalnych zob. także T. Grant, Who..., s. 127-131.

[61] Zob. P. Menon, States, International Organizations and Individuals as Subjects of International Law, Korean Journal of Comparative Law, nr 20/1992, s. 130-161.

[62] Szeroko o roli podmiotów trzecich - świadków - w porozumieniach pokojowych pisze Ch. Bell, zob. Ch. Bell, On the Law of Peace. Peace Agreements and the Lex Pacificatoria, Oksford 2008, s. 175-195.

[63] Warto zauważyć, że w momencie podpisywanie Porozumienia Unia Europejska nie miała podmiotowości prawnomiędzynarodowej.

[64] Od 2011 r. funkcjonująca pod nazwą Organizacja Współpracy Islamskiej (ang. Organisation of Islamic Cooperation).

[65] Agreement on Comprehensive Solutions Between the Government of the Republic of Uganda and Lord's Resistance Army/Movement. Dostępne na stronie ONZ (dostęp 8.04.2017 r., g. 14.09).

[66] Peace Agreement The final agreement on the implementation of the 1976 TripoIi Agreement between the Government of the Republic of the Philippines (GRP) and the Moro National Liberation Front (MNLF) with the participation of the Organization of Islamic Conference Ministerial Committee of Six and the Secretary General of the Organization of Islamic Conference, dostępne na stronie ONZ (dostęp 8.04.2017 r., g. 14.13).

[67] Świadkiem był także Specjalny Negocjator Unii Europejskiej Carl Bildt, do którego stosować się będą wyżej wyrażone uwagi dotyczące pozycji osoby fizycznej jako świadka porozumienia pokojowego, ze względu na fakt, że Układ z Dayton nie uznaje za świadka Unii Europejskiej (która zresztą w momencie podpisywania Układu nie miała podmiotowości prawnomiędzynarodowej) lecz właśnie Specjalnego Negocjatora.

[68] Zob. Ch. Bell, On the..., s. 177, a także S. Ratner, The New UN Peacekeeping: Building Peace in Lands of Conflict after the Cold War, Nowy Jork 1995, s. 48.

[69] Zob. w szczególności W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo..., s. 253 - 256, zagadnienie zakazu interwencji jest też w dużej mierze przedmiotem orzeczenia MTS w sprawie Nicaragua, ICJ Rep. 1986, s. 124-133.

[70] Zob. Zob. Ch. Bell, On the..., s. 177-178. Pojęcie świadka traktatu, jako "gwaranta moralnego", jednak bez zobowiązań o charakterze prawnym znalazło się także w uzasadnieniu wyroku Specjalnego Trybunału dla Sierra Leone w sprawie prosecutor vs. Morris Kallon, Brima Bazzy Kamara, sygn. SCSL-2004-16-AR72.

[71] W pewnym zakresie odmienne stanowisko przyjmuje Ch. Bell, która stwierdza, że "obecność trzecich stron oznacza, że strony [porozumienia pokojowego] tworzą zobowiązania skuteczne między nimi, ale także względem tych trzecich stron" (zob. Ch. Bell, Peace..., s. 401). Takie stanowisko nie wydaje się jednak słuszne, zważywszy na brak prawnych mechanizmów pozwalających świadkom porozumienia pokojowego na podjęcie skutecznej akcji w celu realizacji zobowiązań przyjętych przez strony porozumienia.

[72] Protocol on the guarantees of implementation of the General Agreement on Establishment of Peace and National Accord in Tajikistan, dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1997/410.

[73] Rada Bezpieczeństwa przychyliła się do tej prośby stron Protokołu Teherańskiego i na mocy Rezolucji nr 1138 z 14 listopada 1997 r. rozszerzyła mandat Misji Obserwacyjnej ONZ w Tadżykistanie (UNMOT) ustanowionej pierwotnie rezolucją nr 968 z 16 grudnia 1994 r.

[74] Agreement concerning the sovereignty, independence, territorial integrity and inviolability, neutrality and national unity of Cambodia, UNTS nr 28613.

[75] Zob. S. R. Ratner, The Cambodia Setllement Agreements, AJIL, nr 87/1993, s. 8.

[76] Declaration on the rehabilitation and reconstruction of Cambodia, UNTS nr 28613.

[77] Final Act of The Paris Conference on Cambodia, UNTS nr 28613.

[78] Zob. S. R. Ratner, The Cambodia..., s.30.

[79] Dok. Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr A/45/472 i Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/21689.

[80] Zob. P. Terz, Znaczenie, rodzaje i charakter najważniejszych aktow i aktów końcowych w historii stosunków międzynarodowych, Przegląd Stosunków Międzynarodowych, nr 5/1978, s. 41-49.

[81] Zob. w szczególności R. Jasienica, Układ paryski o zakończeniu wojny i przywróceniu pokoju w Wietnamie, Państwo i Prawo, nr 7/1973, s. 15-31, W. Góralski, Ewolucja konfliktu i pokój w Wietnamie, Sprawy Międzynarodowe, nr 4/1973, s. 20-34.

[82] Zob. W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo..., s. 479.

[83] ICJ Rep. 1969 s. 25.

[84] Zob. J. Szydlak, op. cit., str. 61.

[85] Zob. A. Klafkowski, Prawo międzynarodowe publiczne, Warszawa 1964, s. 257-258; J. Szydlak, op. cit., str. 61, 68.

[86] M. Frankowska, Prawo..., s. 130.

[87] Zob. A. Wyrozumska, Umowy..., s. 307. Więcej na ten temat zob. B. Vukas, Treaties, Third-Party Effect [w:] R. Wolfrum (red.), The Max Planck Encyclopedia of Public International law, t. 10, Oxford 2012, s. 31-38.

[88] Więcej na temat klauzuli najwyższego uprzywilejowania zob. M. Kalduński, Klauzula najwyższego uprzywilejowania, Toruń 2006.

[89] Zob. J. Szydlak, op. cit., str. 60.

[90] Zob. J. Szydlak, op. cit., str. 69.

[91] Zob. A. Klafkowski, Sprawa...; A. Klafkowski, Umowa poczdamska...; J.Szydlak, op. cit.

[92] Inaczej uważał K. Skubiszewski, według którego źródłem związania Niemiec treścią norm ustanowionych przez Układy Poczdamskie nie był sama ta umowa, lecz było to konsekwencją szczególnej sytuacji prawnej Niemiec po II wojnie światkowej. zob. K. Skubiszewski, Zachodnia..., s. 71-73.

[1] Zob. W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo..., s. 624. Na temat definicji sporu międzynarodowego zob. również L. Ehrlich, Prawo międzynarodowe, Warszawa 1958, s. 177.

[2] Zob. W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo..., s. 626-629, S. Bieleń, Negocjacje w stosunkach międzynarodowych, Warszawa 2013, s. 183-212.

[3] Podpisane w Waszyngtonie Porozumienie z 12 czerwca 1952 r. o rozstrzyganiu sporów wzrosłych na tle stosowania artykułu 15 (a) Traktatu Pokoju z Japonią.

[4] Jak wskazuje się w doktrynie, nowoczesny arbitraż wywodzi się z końca XVIII wieku, od komisji arbitrażowej utworzonej przez USA i Wielką Brytanię w celu rozstrzygnięcia wzajemnych roszczeń wynikłych z amerykańskiej wojny o niepodległość. Zob. L. Malintoppi, Methods of Dispute Resolution in Inter-State Litigation: When States Go to Arbitration Rather Than Adjudication, The Law and Practice of International Courts and Tribunals, nr 5 (2006) s. 134, zob. także W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo..., s. 653.

[5] Zob. W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo..., s. 653, a także B.S. Diallo, Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości. System regulowania sporów międzynarodowych, Poznań 2005, s. 41-42.

[6] Zob. C. Gray, B. Kingsbury, Inter-State Arbitration since 1945: Overview and Evaluation [w:] M. Janis (red.) International Courts for the Twenty-First Century, Dordrecht 1992, s. 55-56.

[7] Zob. A Kozłowski, Prawo międzynarodowe jako prawo właściwe w arbitrażu międzynarodowym - zarys koncepcji [w:] C. Mik (red.) Arbitraż w prawie międzynarodowym, Warszawa 2014, s. 86-87.

[8] RIAA, ONZ 2006, tom XX: Case concerning the location of boundary markers in Taba between Egypt and Israel, s. 107-113.

[9] Agreement concerning an initial procedure for resolving boundary questions, UNTS nr 23382.

[10] Ust. 2: "Każdy spór, który nie może zostać rozwiązany w drodze negocjacji, powinien być rozstrzygnięty w drodze koncyliacji lub poddany arbitrażowi."

[11] Zob. Wyrok Trybunału Arbitrażowego z 29 września 1988 r., RIAA..., s. 45.

[12] RIAA, ONZ 2006, tom XX: Case concerning the location of boundary markers in Taba between Egypt and Israel, Załącznik B, s. 114.

[13] Zgodnie z art. IX Kompromisu, równolegle z procedurą pisemną (przedstawienie pism stron), toczyć się miała procedura pojednawcza. Trzyosobowa Izba Trybunału (w jej skład wchodzili arbitrzy narodowi oraz jeden z pozostałych arbitrów, wyznaczony przez Przewodniczącego Trybunału) miała opracować projekt ugody. Procedura ta jednak została zakończona bezskutecznie, Izba stwierdziła bowiem, że nie jest w stanie wypracować projektu ugody, który mógłby zostać przedłożony strono do zaakceptowania. Zob. G. Lagergren, The Taba Tribunal 1986-89, African Journal of International and Comparative Law, nr 1/1989, s. 528. Warto nadmienić, że autor powyższego artykułu był przewodniczącym Trybunału Arbitrażowego orzekającego w opisanej sprawie.

[14] Głos przeciwko został oddany wyłącznie przez arbitra izraelskiego, który złożył w stosunku do tej części wyroku zdanie odrębne. Zob. Dissenting Opinion of Prof. Ruth Lapidoth, RIAA..., s. 69.

[15] Zob. G. Lagergren, op. cit., s. 525-532.

[16] Art. 24 Załącznika nr I do Traktatu Pokoju i Przyjaźni z 1984 r.

[17] Art. 25 Załącznika nr I do Traktatu Pokoju i Przyjaźni z 1984 r.

[18] Tekst Kompromisu opublikowany wraz z orzeczeniem trybunału arbitrażowego - RIAA, t. 22, Nowy Jork 2006, str. 5-8.

[19] Boundary dispute between Argentina and Chile concerning the frontier line between boundary post 62 and Mount Fitzroy, RIAA, t. 22, Nowy Jork 2006, str. 1-150.

[20] The Cordillera of the Andes Boundary Case (Argentina, Chile), RIAA, t. 9, Nowy Jork 2006, str. 29-49.

[21] W istocie orzeczenie zostało opracowane przez trybunał arbitrażowy wyznaczony jeszcze przez królową Wiktorię. Na temat arbitrażu z 1902 r. zob. K. Oellers-Frahm, Argentina-Chile Frontier Case [w:] R. Bernhardt (red.) Encyclopedia of Public International Law, t. 2 Decisions of International Courts and Tribunals and International Arbitrations, Amsterdam-Nowy Jork-Oxford 1981, s. 24-26.

[22] Także w tym wypadku orzeczenie zostało opracowane przez nominowanych przez królową arbitrów.

[23] Argentine-Chile Frontier Case, RIAA, t. 16, Nowy Jork 2006, str. 109-182. Na temat arbitrażu z 1966 r. zob. K. Oellers-Frahm, Argentina-Chile..., s. 24-26.

[24] W istocie wyrok został opracowany przez mianowanych przez brytyjski rząd arbitrów.

[25] Dispute between Argentina and Chile concerning the Beagle Channel, RIAA, t. 21, Nowy Jork 2006, str. 53-264. Więcej na temat arbitrażu z 1977 r. zob. K. Oellers-Frahm, Beagle Channel Arbitration [w:] R. Bernhardt (red.) Encyclopedia of Public International Law, t. 2 Decisions of International Courts and Tribunals and International Arbitrations, Amsterdam-Nowy Jork-Oxford 1981, s. 33-36.

[26] Application for revision and subsidiary Interpretation of the Award of 21 October 1994 submitted by Chile (Argentina, Chile), RIAA, t. 22, Nowy Jork 2006, str. 151-207.

[27] Załącznik nr 5 do Układu z Dayton - Porozumienie ws. arbitrażu.

[28] United Nations Commission On International Trade Law (UNCITRAL) Arbitration Rules, rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 31/98 z 15 grudnia 1976 r.

[29] Zob. R. Jade Harry, The Brčko Arbitration, [w:] U. Franke, A. Magnusson, J. Dahlquist (red.) Arbitrating for Peace How Arbitration Made a Difference, Alphen an den Rijn 2016, s. 181-182.

[30] Orzeczenie Trybunału Arbitrażowego Brčko z dnia 14 lutego 1997 r., ustęp. 5. Dostępne na stronie Urzędu Wysokiego Przedstawiciela w Bośni i Hercegowinie < http://www.ohr.int/?ohr_archive=brcko-arbitral-tribunal-for-dispute-over-the-inter-entity-boundary-in-brcko-area-award > (dostęp 8.03.2017 r., godz. 12.07).

[31] Orzeczenie Trybunału Arbitrażowego Brčko z dnia 14 lutego 1997 r.

[32] Orzeczenie Uzupełniające Trybunału Arbitrażowego Brčko z dnia 15 marca 1998 r. Dostępne na stronie Urzędu Wysokiego Przedstawiciela w Bośni i Hercegowinie < http://www.ohr.int/?ohr_archive=arbitral-tribunal-for-dispute-over-inter-entity-boundary-in-brcko-area-supplemental-award > (dostęp 8.03.2017 r., godz. 12.15).

[33] Orzeczenie Uzupełniające Trybunału Arbitrażowego Brčko z dnia 5 marca 1999 r. Dostępne na stronie Urzędu Wysokiego Przedstawiciela w Bośni i Hercegowinie < http://www.ohr.int/?ohr_archive=arbitral-tribunal-for-dispute-over-inter-entity-boundary-in-brcko-area-final-award > (dostęp 8.03.2017 r., godz. 12.17).

[34] Został on zawieszony dopiero w roku 2012.

[35] Amandman I na ustav Bosne i Hercegovine, Dziennik Urzędowy Bośni i Hercegowiny nr 25/09.

[36] Zob. B. Smit Duijzentkunst, S. Dawkins, Arbitrary Peace? Consent Management in International Arbitration, EJIL nr 1(26)/2015, s. 146-152.

[37] Zob. W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo..., s. 653.

[38] Zob. M. Mohebi, The International Law Character of the Iran-United States Claims Tribunal, Haga 1999, s. 23-24.

[39] Zob. R. Dolzer, Mixed Claims Commissions [w:] R. Wolfrum (red.), The Max Planck Encyclopedia of Public International Law, t. 7, Oksford 2012, s. 295-300.

[40] Zgodnie z nazewnictwem zastosowanym w tekście Układu z Dayton komisją miała przyjąć nazwę Komisji ds. Uchodźców (Commission for Refugees and Displaced Persons) w praktyce jednak komisja funkcjoniwała pod nazwą Komisji ds. roszczeń związanych z nieruchomościami (Commission for Real Property Claims). Więcej na temat działalności tej komisji zob. H. v. Houtte, Mass proerty Claim Resoltion in a Post-War Society: The Commission for Real Property Claims in Bosnia and Herzegovina, ICLQ nr 48/1999, s. 625-638.

[41] Mergé Case - Decision No. 55, RIAA, t. XIV, s. 236-248; Ruspoli-Droutzkoy Case - Decision No. 170, RIAA, t. XIV, s. 314-320. Zob. Z. R. Rode, Dual Nationals and the Doctrine of Dominant Nationality, AJIL nr 53/1959, s. 139-144.

[42] H. Lauterpacht, Re Rizzo, s. 480 i n.

[43] Zob. I. Seidl-Hohenveldern, Conciliation Commissions Established Pursuant to Art. 83 of Peace Treaty with Italy of 1947 [w:] R. Bernhardt (red.) Encyclopedia of Public International Law, t. 1 Settlement of Disputes, Amsterdam-Nowy Jork-Oxford 1981, s. 51-55 oraz P. d'Argend, Conciliation Commissions Established pursuant to Art. 83 of Peace Treaty with Italy (1947), [w:] R. Wolfrum (red.), The Max Planck Encyclopedia of Public International Law, t. 2, Oksford 2012, s. 582-583. Na temat działalności aliancko-włoskich komisi rozemczych zob. także I. Seidl-Hohenveldern, General..., oraz M. Bos, The Franco-Italian Conciliation Commission, Nordisk Tidkssskrift for International Ret, 22/1952.

[44] Porozumienie o zakończeniu walk między Rządem Erytrei i Rządem Federalnej Demokratycznej Republiki Etiopii zawarte 12 grudnia 2000 r. w Algierze, Agreement on cessation of hostilities between the Government of the Federal Democratic Republic of Ethiopia and the Government of the State of Eritrea, UNTS nr 37273.

[45] Zob. K. Masło, Prawo konfliktów zbrojnych z perspektywy Stałego Trybunału Arbitrażowego [w:] C. Mik (red.) Arbitraż w prawie międzynarodowym, Warszawa 2014, s.172-186.

[46] Szerzej na temat etiopsko-erytrejskiej Komisji ds. Roszczeń, jej kompetencji oraz rozstrzygniętych przez nią spraw zob. K. Masło, op. cit., s.172-186, G. H. Aldrich, The Work of the Eritrea-Ethiopia Claims Commission, Yearbook of International Humanitarian Law, nr 6/2003, s. 435-442; H. v. Houtte, Arbitration to Settle Private War-Damage Claims? The Eritrea-Ethiopia Claims Commissions Revisited [w:] T. Weiler, F. Baetens, New Directions in International Economic Law: In Memoriam Thomas Wälde, Leiden-Boston 2011, s. 155-177 oraz J. R. Weeramantry, Eritrea-Ethiopia Claims Commission, AJIL nr 99/2005,, s. 465-471, a także N. Klein, Eritrea-Ethiopia Claims Commission, [w:] R. Wolfrum (red.), The Max Planck Encyclopedia of Public International Law, t. 3, Oksford 2012, s. 651-660.

[47] Eritrea - Ethiopia Claims Commission Rules Of Procedure, dostępne na stronie internetowej Stałego Trybunału Arbitrażowego w Hadze (dostęp 18.02.2017 r., g. 11.44), dalej - Regulamin Komisji.

[48] Art. 1 Regulaminu Komisji.

[49] Eritrea-Ethiopia Claims Commission Decision Number 1: The Commission's Mandate/ Temporal Scope of Jurisdiction, dostępna na stronie internetowej Stałego Trybunału Arbitrażowego w Hadze (dostęp 18.02.2017 r., g. 11.44).

[50] Eritrea-Ethiopia Claims Commission Decision Number 2: Claims Categories, Forms and Procedures dostępna na stronie internetowej Stałego Trybunału Arbitrażowego w Hadze (dostęp 18.02.2017 r., g. 11.44).

[51] Eritrea-Ethiopia Claims Commission Decision Number 3: Remedies, dostępna na stronie internetowej Stałego Trybunału Arbitrażowego w Hadze (dostęp 18.02.2017 r., g. 11.44).

[52] Eritrea-Ethiopia Claims Commission Decision Number 4: Evidence, dostępna na stronie internetowej Stałego Trybunału Arbitrażowego w Hadze (dostęp 18.02.2017 r., g. 11.44).

[53] Eritrea-Ethiopia Claims Commission Decision Number 5: Multiple Claims in the Mass Claims Process, Fixed-Sum Compensation at the $500 and $1500 Levels, Multiplier for Household Claims, dostępna na stronie internetowej Stałego Trybunału Arbitrażowego w Hadze (dostęp 18.02.2017 r., g. 11.44).

[54] Zob. K. Masło, op. cit., s. 172-186 oraz G. H. Aldrich, op. cit., s. 435-442. Na temat działalności Komisji zobacz także: Raport Sekretarza Generalnego ONZ nt. postępu spraw w Etiopii i Erytrei (dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/2001/608 z 19 czerwca 2001 r.), Raport Komisji ds. Roszczeń dla Sekretarza Generalnego ONZ za okres od lutego do czerwca 2001 r. (Załącznik nr II do dokumentu Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/2001/608 z 19 czerwca 2001 r.), Raport Sekretarza Generalnego ONZ nt. postępu spraw w Etiopii i Erytrei (dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/2003/858 z 4 września 2003 r.).

[55] Zob. N. Klein, op. cit., s. 659.

[56] Zob. W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo..., s. 646.

[57] ICJ Rep. 1992, str. 351 i n.

[58] ICJ 1986 General List no. 75

[59] Application For Permission to Intervene by the Government Of Nicaragua Filed in the Registry of the Court on 17 November 1989 Case Concerning The Land, Island And Maritime Frontier Dispute (El Salvador/Honduras), ICJ General List no. 75.

[60] List Agenta Hondurasu do Sekretariatu MTS z dnia 15 stycznia 1990 r.

[61] List Agenta Salwadoru do Sekretariatu MTS z dnia 8 stycznia 1990 r.

[62] Wyrok MTS z dnia 13 września 1990 r, ICJ Rep 1992. s. 92 i n.

[63] Wyrok MTS z dnia 11 września 1992 r, ICJ Rep. 1992.

[64] Na temat statusu Zatoki Fonseca po wyroku Izby MTS zob. R. Soroczyński, "Judge-Made" Regime of the Gulf of Fonseca and the Question of Binding Effect of Judgments of International Courts, Studia Europaea Gnesnensia nr 3/2011, s. 95-105.

[65] Tekst orzeczenia opublikowany został w AJIL, nr 11/1917, s. 674-730.

[66] Na temat zależności między wyrokami różnych sądów międzynarodowych orzekających w przedmiocie tej samej lub podobnej sprawy zob. W. Czapliński, Multiplikacja sądów międzynarodowych - szansa czy zagrożenie dla jedności prawa międzynarodowego [w:] J. Kolasa, A. Kozłowski (red.) Rozwój prawa międzynarodowego - jedność czy fragmentacja? Wrocław 2007, s. 104.

[67] Wniosek Salwadoru z 10 września 2002 r. dostępny na stronie internetowej MTS < http://www.icj-cij.org/docket/files/127/7073.pdf > (dostęp 6.03.2016 r. godz. 12.39).

[68] Wyrok z 18 grudnia 2003 r., ICJ Rep. 2003, s. 392-412.

[69] Co ciekawe, podczas negocjowania treści traktatów pokoju z 1947 r. pojawiła się koncepcja, w myśl której spory wynikłe ze stosowania traktatów pokoju rozstrzygane miały być obligatoryjnie przez MTS. Koncepcja ta, forsowana przez mocarstwa zachodnie, została jednak zdecydowanie odrzucona przez Związek Sowiecki. Zob. Kenneth S. Carlston, Interpretation of Peace Treaties with Bulgaria, Hungary, and Rumania, Advisory Opinions of the International Court of Justice, AJIL Vol. 44, No. 4 (Oct., 1950), s. 728-737 oraz J. Jackowicz, op. cit., s. 281-283.

[70] Zob. Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 272 (III) z 30 kwietnia 1949 r.

[71] Zob. Kenneth S. Carlston, op. cit., s. 729.

[72] Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 294(IV) z 22 października 1949 r.

[73] Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 294(IV).

[74] ICJ Rep. 1950, s. 65 i n.

[75] ICJ Rep. 1950, s. 221 i n.

[76] Zob. W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo..., s. 490.

[77] ICJ Rep. 1950, s. 229.

[1] Zob. Ch. Bell, Peace..., s. 406.

[2] Zob. Ch. Bell, Peace..., s. 406-407.

[3] Zob. R. Wilde, From Danzig to East Timor and Beyond: The Role of International Territorial Administration, The AJIL, nr 95/2001, s. 583 i n. Zob. także Ch. Bell, Peace..., s. 407.

[4] Zob. C. Ku, H. K. Jacobson, Accountability and Democracy in the Case of Using Force Under International Auspices, American Society of International Law Proceedings, 94/2000, s. 22.

[5] Zob. S. R. Ratner, The Cambodia, s. 9.

[6] Zob. S. R. Ratner, The Cambodia, s. 9

[7] Zob. M. Matheson, United Nations Governance Of Postconflict Societies, AJIL, nr 95/2001, s. 76.

[8] Na temat administracji międzynarodowej w Timorze Wschodnim (UNTAET) i administracji międzynarodowej w Kosowie (UNMIK) zob. K. Karski, Osoba prawna prawa wewnętrznego jako podmiot prawa międzynarodowego, Warszawa 2009, s. 414-423.

[9] Dokument Rady bezpieczeństwa ONZ nr S/RES/745.

[10] Zob. M. Matheson, op. cit., s. 77.

[11] Zob. R. Wilde, International Territorial Administration: How Trusteeship and the Civilizing Mission Never Went Away, Oxford 2010, s. 131-133. Na temat działalności UNTAC zob. Także T. Findlay, Cambodia: The Legacy and Lessons of UNTAC, Oxford, 1995; S. R. Ratner, The Cambodia..., s. 9.

[12] Zob. Informacje na stronie Centrum Informacyjnego ONZ w Warszawie, UNTAC, Tymczasowa Administracja Narodów Zjednoczonych w Kambodży, , dostęp 13 lutego 2016, 16.37.

[13] Peace Implementation Conference, Bonn Conclusions, Załącznik do dokumentu Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr A/52/728 i Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1997/979.

[14] Dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/RES/1423 (2002).

[15] Dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/RES/1491 (2003).

[16] Dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/RES/1551 (2004).

[17] Dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/RES/1575 (2004).

[18] Dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/RES/1639 (2005).

[19] Dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/RES/1722 (2006).

[20] Dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/RES/1869 (2009).

[21] Decyzja z 16 grudnia 1997 r. dostępna na stronie OHR: (dostęp 21.02.2016 r., 16.05).

[22] Zob. informacje na stronie OHR (dostęp 21.02.2016 r., 17.02).

[23] Decyzja z 5 marca 1999 r. dostępna na stronie OHR: (dostęp 21.02.2016 r., 16.58).

[24] Zarządzenie z 23 marca 2007 r. dostępne na stronie OHR: (dostęp 21.02.2016 r., 17.25).

[25] Zob. D. Chandler, Bosnia. Faking Democracy after Dayton, Londyn 2000, s. 52.

[26] Zob. E. Cousens, C. Cater, Toward Peace in Bosnia: Implementing the Dayton Accords, Boulder-Londyn, 2001; T. Banning, The "Bonn Powers" of the High Representative in Bosnia Herzegovina: Tracing a Legal Figment, Goettingen Journal of International Law, nr 6/2014, s. 259-302; G. Venneri, Modelling States from Brissels? A Critical Assessment of EU-Driven Statebuilding of Bosnia and Herzegovina, Cyprus Center of European and International Affairs Paper No. 2007/07;

[27] Zob. T. Banning, op. cit., s. 289-293.

[28] Zob. T. Banning, op. cit., s. 302.

[29] Dokument Rady Europy nr CDL-AD (2005) 004.

[30] Framework for the Conclusion of a Peace Treaty between Egypt and Israel, UNTS nr 17854

[31] Art. VI ust. 4 Dodatku do Załącznika nr I do egipsko-izraelskiego Traktatu Pokoju z 1979 r.

[32] Art. VI Załacznika nr 1 do egipsko-izraelskiego Traktatu Pokoju z 1979 r.

[33] Art. III Dodatku do Załącznika nr I do egipsko-izraelskiego Traktatu Pokoju z 1979 r.

[34] Dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/RES/340.

[35] Zob. Servants of the Peace, s. 4, na oficjalnej stronie Misji MFO (dostęp 7.03.2016, g. 13.12).

[36] Protocol relating to the establishment and maintenance of a Multinational Force and Observers (with annex), UNTS nr 22403.

[37] Informacja z oficjalnej strony misji MFO (dostęp 6.03.2016 r., g. 20.10).

[38] Następujące dokumenty, rozpatrywane łącznie, składają się na rozejm z lat 1993-1994: Porozumienie o zawieszeniu broni w Abchazji i środkach monitorowania jego przestrzegania z 27 lipca 1993 r. (Agreement on a cease-fire in Abkhazia and arrangements to monitor its observance, dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/26250), Memorandum z 1 grudnia 1993 r. (Memorandum of Understanding between the Georgian and the Abkhaz sides at the negotiations held in Geneva, dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/26875), Komunikat z 13 stycznia 1993 r. (Communique on the second round of negotiations between the Georgian and Abkhaz sides in Geneva, dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1994/32), Deklaracja dotycząca środków politycznego rozwiązania konfliktu gruzińsko-abchaskiego z 4 kwietnia 1994 r. (Declaration on measures for a political settlement of the Georgian/Abkhaz conflict, dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1994/397), Porozumienie czwórstronne o dobrowolnym powrocie uchodźców z 4 kwietnia 1994 r.. (Quadripartite agreement on voluntary return of refugees and displaced persons, dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1994/397), Propozycja ustanowienia Komisji Koordynacyjnej z 11 maja 1994 r. (Proposal for the Establishment of a Coordinating Commission, dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1994/583) oraz Porozumienie o zawieszeniu broni i rozdzieleniu sił zbrojnych z 14 maja 1994 r. (Agreement on a Cease-Fire and Separation of Forces, dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1994/583).

[39] Rozejm z 1993-1994 roku zakończył walki na kilkanaście lat tj. do czasu wojny rosyjsko-gruzińskiej z 2008 r. i ogłoszenia przez Abchazję niepodległości.

[40] Możliwość tworzenia wspólnych sił pokojowych przewidziana została w akcie konstytucyjnym Wspólnoty Niepodległych Państw - Karcie WNP podpisanej w Mińsku 22 stycznia 1993 r. (Charter of the Commonwealth of Independent States, UNTS 31139) - w art. 11 i art. 30. O roli Wspólnoty Niepodległych Państw jako organizatora sił pokojowych w obszarze postsowieckim zob. D. Winther, Regional Maintenance of Peace and Security under International Law: The Disorted Mirrors, Nowy York 2014, r. 7 (brak paginacji w elektronicznej wersji książki).

[41] Statement by the Council of Heads of State of the Commonwealth of Independent States concerning a peace-keeping operation in the Georgian-Abkhaz conflict zone, dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1994/476.

[42] Zob. Report of the Secretary-General on the situation in Abkhazia, Georgia, pursuant to Security Council resolution 1839 (2008), dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/2009/69, s. 3.

[43] Zob. T. Mays, Commonwealth of Independent States Peacekeeping Forces in Georgia (Abkhazia) [w:] T. Mays (red.), Historical Dictionary of Multinational Peacekeeping, Lanham-Toronto-Plymouth, 2011, s. 83.

[44] Zob. BBC NEWS, Georgia condemns Russian actions, http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7406782.stm (dostęp 9.03.2016 r. 15.22)

[45] Zob. Report of the Secretary-General on the situation in Abkhazia,... s. 5.

[46] Dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/RES/1031.

[47] UNPROFOR (ang. United Nations Protection Forces - Siły Ochronne Narodów Zjednoczonych) - pierwsze międzynarodowe siły pokojowe rozlokowane na terytorium byłej Jugosławii. Zostały utworzone na mocy rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 743 (1992) z 21 lutego 1992 r. (dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/RES/743). Po wygaśnięciu mandatu UNPROFOR w 1995 r. zadania tych sił zostały przejęty przez 3 inne misje: (1) IFOR w Bośni i Hercegowinie, (2) UNPREDEP (ang. United Nations Preventive Deployment Forces - Siły Prewencyjne Narodów Zjednoczonych) w Macedonii - na podstawie rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 983 (1995) z 31 marca 1995 r. (dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/RES/983) oraz (3) UNCRO (ang. United Nations Confidence Restoration Operation in Croatia - Operacja Narodów Zjednoczonych Przywrócenia Zaufania w Chorwacji) - na podstawie rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 981 (1995) z 31 marca 1995 r. (dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/RES/981). Wycofanie sił UNPROFOR z terenu Bośni i Hercegowiny (z wyjątkiem oddziałów mających wejść w skład misji IFOR) dotyczy art. VII Załącznika 1-A do Układu z Dayton.

[48] Dodatek B do Załącznika 1-A do Układu z Dayton.

[49] Dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/RES/1088.

[50] Zob. Rezolucje Rady Bezpieczeństwa: nr 1174 (1998) z 15 czerwca 1998 r., nr 1247 (1999) z 18 czerwca 1999 r., nr 1305 (2000) z 21 czerwca 2000 r., nr 1357 (2001) z 21 czerwca 2001 r., nr 1423 (2002) z 12 lipca 2002 r., nr 1491 (2003) z 11 lipca 2003 r. oraz nr 1551 (2004) z 9 lipca 2004 r.

[51] Zob. Rezolucja Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1551 (2004) z 9 lipca 2004 r. (dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/RES/1551 (2004).

[52] Zob. dokument Zgromadzenie Ogólnego ONZ nr A/51/62 i dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1996/74.

[53] Decision on the extension of the length of stay of the Collective Peace-keeping Forces in the Republic of Tajikistan, dokument Zgromadzenie Ogólnego ONZ nr A/51/62 i dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/1996/74.

[54] Zob. Zob. T. Mays, op. cit., s. 82.

[55] Pkt 2 Porozumienia z 17 września 1994 r. dotyczące tymczasowego zawieszenia broni oraz wstrzymania innych wrogich działań na granicy tadżycko-afgańskiej oraz wewnątrz kraju na czas rozmów.

[56] Ten sam, na mocy którego strony zdecydowały o konieczności rozmieszczenia w strefie konfliktu międzynarodowych sił pokojowych.

[57] Dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/RES/858 (1993).

[58] Zob. A. Wohlgemuth, Successes and Failures of International Observer Missions in Georgia [w:] P. Fluri, E. Cole (red.) From Revolution to Reform: Georgia's Struggle with Democratic Institution Building and Security Sector Reform, Wiedeń-Genewa 2005, s. 138.

[59] Dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/RES/937 (1994).

[60] Zob. rezolucje Rady Bezpieczeństwa ONZ: nr 1393 (2002) z 31 stycznia 2002 r., nr 1427 (2002) z 29 lipca 2002 r., nr 1462 (2003) z 30 stycznia 2003 r., nr 1494 (2003) z 30 lipca 2003 r., nr 1524 (2004) z 30 stycznia 2004 r., nr 1554 (2004) z 29 lipca 2004 r., nr 1582 (2005) z 28 stycznia 2005 r., nr 1615 (2005) z 29 lipca 2005 r., nr 1656 (2006) z 31 stycznia 2006 r., nr 1666 (2006) z 31 marca 2006 r., nr 1716 (2006) z 13 października 2006 r., nr 1752 (2007) z 13 kwietnia 2007 r., nr 1808 (2008) z 15 kwietnia 2008 r., nr 1839 (2008) z 9 października 2008 r., nr 1866( 2009) z 13 lutego 2009 r.

[61] Więcej na temat misji UNOMIG zob. A. Wohlgemuth, Successes, s. 136-139.

[62] Więcej na temat współpracy ONZ i WNP w zakresie implementacji porozumień pokojowych zob. A. Sarjoh Bah, B. Jones, Peace Operation Partnerships: Lessons and Issues from Coordination to Hybrid Arrangements [w:] A. Sarjoh Bah (red.), Annual Review of Global Peace Opeartions 2008, Londyn 2009, s. 21-31.

[63] Zob. K. Korkelia, The CIS Peace-Keeping Operations In The Context Of International Legal Order, raport dostępny na stronie internetowej NATO , dostęp 28.05.2018 r. g. 10.56.

[64] Dokument Rady Bezpieczeństwa ONZ nr S/RES/968 (1994).

[65] Konferencja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (KBWE, ang. Conference on Security and Co-operation in Europe - CSCE) - 1 stycznia 1995 r. przekształciła się w Organizację Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE, ang. Organisation on Security and Co-operation in Europe - OSCE).

[66] Zob. rezolucje Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1061 (1996) z 14 czerwca 1996 r., nr 1089 (1996) z 13 grudnia 1996 r., nr 1099 (1997) z 14 marca 1997 r., nr 1113 (1997) z 12 czerwca 1997 r., nr 1128 (1997) z 12 września 1997 r., nr 1138 (1997) z 14 listopada 1997 r., nr 1167 (1998) z 14 maja 1998 r., nr 1206 (1998) z 12 listopada 1998 r. oraz nr 1274 (199) z 12 listopada 1999 r.

[67] 4th Meeting of the Ministerial Council, Rome, 1 December 1993, dostępne na stronie OBWE (dostęp 16.03.2016 r., 20.08).

[68] Dokument OBWE nr PC.DEC/852.

[69] Protokół Teherański z 28 maja 1997 r. o gwarancjach implementacji Porozumienia o Pokoju i Zgodzie Narodowej, pkt 4.

[70] Ar. IX Załącznika 1-A do Układu z Dayton.

[71] Na temat roli MKCK w procesie implementacji Układu z Dayton zob. także raporty roczne MKCK: International Committee of the Red Cross Annual Report 1995, Genewa 1996, s. 178-179 oraz International Committee of the Red Cross Annual Report 1996, Genewa 1997, s. 172-178.

[72] Na temat roli MKCK w procesie implementacji Porozumienia Tadżyckiego zob. także raporty roczne MKCK: International Committee of the Red Cross Annual Report 1996, Genewa 1997, s. 219-223 oraz Comité International De La Croix-Rouge Rapport D'activité 1997, Genewa 1998, s. 232-236.

[73] Art. I ust. 5 załącznika 7 do Układu z Dayton.

[74] Art. II ust. 1 załącznika 7 do Układu z Dayton.