Przyczółek na zachodnim brzegu Odry
Forsowanie rzeki i pierwsze starcia
O godzinie 17.00 23 stycznia 1945 roku 543 i 538 Pułk Strzelecki 120 Dywizji Strzeleckiej dotarły do wschodniego brzegu Odry na południe od Opola. Natychmiast nawiązały tam wymianę ognia z niemieckimi oddziałami znajdującymi się na zachodnim brzegu rzeki oraz na podejściach do Opola (wówczas Oppeln). Po krótkim przygotowaniu, pod ogniem przeciwnika, o godzinie 17.40 dowództwo 538 Pułku Strzeleckiego rozpoczęło forsowanie dwoma batalionami piechoty wcześniej podlegającymi 21 Armii.
Jak czytamy w Dzienniku Bojowym pułku:
(...) W trakcie podejścia do przeprawy przez rzekę Odrę w rejonie Groszowic przeciwnik prowadził silny ostrzał artyleryjski oraz z broni maszynowej. Lotnictwo wroga - samoloty Me-110 atakowały naszych żołnierzy. Pułk po marszu z Raszowej (wówczas Raschau) o godzinie 17.00 wyszedł nad wschodni brzeg rzeki w rejonie Groszowic ( wówczas Groschowitz). O godzinie 17.40 2 Batalion Strzelecki, pod silnym ogniem artylerii i moździerzy wroga, po lodzie, sforsował rzekę, zdobył Chrzowice (wówczas Oderfelde) i tym samym otworzył możliwość stworzenia przyczółka na zachodnim brzegu rzeki Odry.
1 Batalion Strzelecki otrzymał zadanie poszerzenia zdobytego obszaru i sforsował rzekę po 2 Batalionie. Odpierając kontrataki wroga, pomimo braku amunicji, szczególnie TT( do pistoletów maszynowych i pistoletów, przyp. autora) oraz braku łączności, zdołał opanować Folwark (wówczas Vorwerk O. S). [Źródło: Журнал боевых действий 538 сп, Архив: ЦАМО, Фонд: 7183, Опись: 69234, Дело: 2, k. 16].
Podczas forsowania rzeki i w trakcie pierwszych starć na zdobytym przyczółku zginęło 42 żołnierzy sowieckich, a 162 zostało rannych. W Odrze utonęły 2 działa 76 mm oraz 4 ciężkie karabiny maszynowe.
W trakcie potyczki o Chrzowice odznaczył się szeregowy Michaił Brażnikow z 2 Batalionu Strzeleckiego 538 Pułku Strzeleckiego 120 Dywizji Strzeleckiej, który:
(...) 23 stycznia 1945 roku w centrum Chrzowic, wraz ze swoim plutonem, podpalił dwa samochody oraz rozbił kolumnę transportową wroga. (...) [Źródło: Приказ подразделения ?: 3/н От: 29.01.1945 Издан: 120 сд, Архив: ЦАМО, Фонд: 33, Опись: 690306, Единица хранения: 1280, ? записи 43689299].
W tym samym czasie 543 Pułk Strzelecki znajdował się na skraju Opola. Jego zadaniem była osłona prawego skrzydła dywizji i operacji forsowania rzeki, a nie zdobycie samego miasta. Jednak otrzymane zadanie bojowe przewidywało zajęcie Wyspy Bolko (wówczas Bolko-Insel).
W Dzienniku Bojowym pułku w następujący sposób opisano te wydarzenia:
(...) O godzinie 18.00 23 stycznia 1945 roku czołowy oddział wkroczył do Groszowic. W chwili dotarcia do miejscowości sił głównych pułku rozpoczął się nieprzyjacielski atak lotniczy. Wówczas kolumna marszowa pułku miała następujący porządek: szpica - 1 Batalion Strzelecki, następnie 2 Batalion Strzelecki, bateria dział 45 mm, sztab pułku, 3 Batalion Strzelecki i bateria dział 120 mm.(...) [Źródło: Журнал боевых действий 543 сп, Архив: ЦАМО, Фонд: 7188, Опись: 69241, Дело: 1, k. 115].
Jeszcze tej samej nocy żołnierze 328 Samodzielnego Batalionu Saperów wraz z plutonem saperów 538 Pułku Strzeleckiego pod ciągłym ogniem nieprzyjaciela przygotowali przeprawę przez rzekę i przetransportowali na drugi brzeg ciężkie moździerze oraz część pułkowej artylerii.
Ryc. nr 1 Sytuacja w rejonie Opola 23 i 24 stycznia 1945 (Źródło: www.pamyat-naroda.ru.).
Następnego dnia do dalszej akcji ruszył wspomniany 543 Pułk Strzelecki, który o godzinie 14.00 sforsował Odrę i zdołał umocnić się na zachodnim brzegu. Niemcy jednak nie rezygnowali z oczyszczenia lewego brzegu rzeki i wyprowadzali kontrataki z rejonu Wójtowej Wsi (wówczas Vogtsdorf) oraz Winowa (wówczas Winau). W celu poszerzenia zdobytego terenu dowództwo pułku przeprowadziło rozpoznanie bojem:
(...) W trakcie misji zwiadowczej 1 Pluton 2 Kompanii Strzeleckiej około godziny 7.00 24 stycznia 1945 roku wdarł się na północny skraj Wójtowej Wsi i opanował go. O godzinie 7.10 przeciwnik zorganizował kontratak z rejonu Szczepanowic (wówczas Stefanshöh) siłami do dwóch kompanii. Pluton został odrzucony, a jego resztki umocniły się w pobliżu mostu kolejowego. (...) [Źródło: Журнал боевых действий 543 сп, Архив: ЦАМО, Фонд: 7188, Опись: 69241, Дело: 1, k. [Źródło: Журнал боевых действий 543 сп, Архив: ЦАМО, Фонд: 7188, Опись: 69241, Дело: 1, k. 124].
Ryc. nr 2 Wycofujący się radzieccy żołnierze ( Autor Эммануил Евзерихин, źródło: www.waralbum.ru.).
Natomiast 538 Pułk Strzelecki 24 stycznia 1945 roku około godziny 18.00 został zepchnięty przez nieprzyjaciela na wały przeciwpowodziowe. Jednak po otrzymaniu wsparcia w postaci dwóch batalionów 289 Pułku Strzeleckiego, po dwugodzinnym boju, odzyskał Folwark i powrócił na poprzednie pozycje. Na rozkaz dowództwa dywizji do walki został wprowadzony cały 289 Pułk Strzelecki, który wraz z pododdziałami 538 Pułku Strzeleckiego ponownie opanował Chrzowice oraz Boguszyce (wówczas Gottesdorf).
Na zdobytym przyczółku natychmiast zorganizowano system obrony przeciwpancernej oparty na artylerii pułkowej i dywizyjnej. W rejonie Zimnic Wielkich umieszczono 3 działa 45 mm oraz dwie armaty dywizyjne 76 mm, a pobliżu Chrzowic i Boguszyc - 5 dział 45 mm i 2 armaty dywizyjne 76 mm. Wsparcia udzielały również 2 haubice 122 mm umieszczone za Odrą, które zabezpieczały skrzydła.
Najbardziej wysunięty na południe fragment omawianego obszaru opanował 133 Pułk Strzelecki z 72 Dywizji Strzeleckiej. W Dzienniku Bojowym tej jednostki w następujący sposób opisano przebieg tych starć:
(...) O godzinie 5.20 24 stycznia 1945 roku pułk wyruszył ze Strzelec Opolskich. Główna kolumna dotarła nad Odrę o godzinie 11.30. Po krótkim rozpoznaniu w rejonie Kątów Opolskich 5 kompania 2 Batalionu Strzeleckiego sforsowała rzekę, rozpoczęła walkę na lewym brzegu i zaczęła przemieszczać się w kierunku Zimnic Wielkich. Na tym obszarze przeciwnik miał dobrze rozplanowany system ognia i prowadził stały ostrzał z moździerzy. O godzinie 16.00 dziesięć niemieckich samolotów Ju-88 bombardowało przeprawę oraz pozycje 2 Batalionu Strzeleckiego. W tym samym momencie przeciwnik ruszył do kontrataku siłami dwóch plutonów piechoty. O 17.30 powróciły niemieckie samoloty. (...) W tym dniu pułk poniósł następujące straty: 10 zabitych, 400 rannych i do 100 zaginionych w boju. W trakcie przeprawy utonęła jedna armata pułkowa 76 mm. (...) O godzinie 18.00 25 stycznia 1945 roku 1 i 2 kompania wznowiły natarcie na Zimnice Wielkie. Opanowały wieś szturmem i o godzinie 2.00 26 stycznia 1945 roku zakończyły jej całkowite oczyszczanie z wroga. (...) Podczas walki o Zimnice Wielkie 2 Batalion Strzelecki stracił 45 zabitych i 177 rannych żołnierzy, a 1 Batalion Strzelecki łącznie 200 ludzi.
O godzinie 9.00 26 stycznia 1945 roku 3 Batalion Strzelecki rozpoczął natarcie na Zimnice Małe. Nieprzyjaciel, dysponujący w tym rejonie dziesięcioma stanowiskami ciężkich oraz ręcznych karabinów maszynowych, stawił twardy opór. Aktywni byli również niemieccy snajperzy oraz artyleria i moździerze. W tej sytuacji żołnierze batalionu zalegli 200-300 metrów od wsi. (...) [Źródło: Журнал боевых действий 133 сп, Архив: ЦАМО, Фонд: 6479, Опись: 68843, Дело: 2, k.74-75].
Straty osobowe pułku były ogromne. W 1 Batalionie Strzeleckim pozostało 7 oficerów i 77 żołnierzy, w 2 Batalionie Strzeleckim - 10 oficerów i 58 żołnierzy, a w 3 Batalionie Strzeleckim - 3 oficerów i 44 żołnierzy. W tej sytuacji dowództwo korpusu podjęło decyzję o przekazaniu tego odcinka 120 Dywizji Strzeleckiej.
Ryc. nr 3 Sytuacja w rejonie Opola 25 stycznia 1945 (Źródło: www.pamyat-naroda.ru.).
