1. Postępowanie z noworodkiem po urodzeniu

Anna Łozińska-Czerniak, Monika Salamończyk

1.1. Wprowadzenie

Głównym celem opieki nad noworodkiem bezpośrednio po urodzeniu jest ułatwienie jego adaptacji do życia poza środowiskiem wewnątrzmacicznym. Stabilizacja ogólnego stanu noworodka wymaga dobrej organizacji i doświadczenia personelu medycznego.

Odpowiednie postępowanie z noworodkiem obejmuje m.in. profilaktykę zakażeń. Obowiązującym standardem jest mycie i dezynfekcja rąk przed każdym kontaktem z noworodkiem. Paznokcie u rąk powinny być krótko obcięte. Niedozwolone są sztuczne paznokcie i lakier na paznokciach. Przed kontaktem z noworodkiem należy zdjąć z rąk biżuterię (obrączki, pierścionki, zegarki, bransoletki). Należy przeszkolić rodziców dziecka w zakresie higieny rąk. Obowiązek zakładania rękawic nie zwalnia od mycia rąk i używania środka dezynfekcyjnego.

Stanowisko do przyjęcia noworodka w sali porodowej należy odpowiednio wyposażyć i przygotować tak, aby w sytuacji zagrożenia życia dziecka można było podjąć natychmiastowe działania resuscytacyjne.

Wyposażenie stanowiska noworodkowego w sali porodowej:

" inkubator otwarty - promiennik (stanowisko resuscytacyjno-zabiegowe) ze źródłem ciepła i światła oraz grubym materacem (grubość minimum 2,5 cm) - ze stałym dostępem do noworodka z trzech stron; " ssak mechaniczny; " dren do ssaka z łącznikiem bocznym; " cewniki do odsysania (rozmiary: 5F, 6F, 8F, 10F); " źródło tlenu i powietrza; " reduktor tlenu; " dren do tlenu; " maski twarzowe (rozmiary dla noworodków donoszonych i wcześniaków: 0, 1, 2); " worek samorozprężalny (aparat typu Ambu); " aparat w układzie T z możliwością kontroli ciśnienia wentylacji (Neopuff); " stetoskop; " opaski identyfikacyjne; " zaciski pępowinowe; " sterylne nożyce; " sterylne rękawiczki i fartuchy; " bielizna (jałowe serwety, pieluchy); " waga niemowlęca; " taśma centymetrowa; " zestaw do intubacji (laryngoskop z łyżką nr 00, 0 lub 1, z zapasowymi żarówkami i bateriami, kleszczyki Magilla, rurki dotchawicze); " leki do resuscytacji (adrenalina, nalokson); " płyny: 5% i 10% roztwór glukozy, 0,9% NaCl, woda destylowana; " zestaw do cewnikowania naczyń pępowinowych; " sprzęt jednorazowy (igły, strzykawki, kaniule, kraniki trójdrożne, przedłużacze, zgłębniki dożołądkowe, gaziki, opatrunki, przylepce); " środki do dezynfekcji odpowiednie dla noworodków; " probówki; " jałowy worek lub folia do owinięcia wcześniaka; " inkubator transportowy z tlenem.

Przygotowanie stanowiska do przyjęcia noworodka:

" Kontrolować kompletność oraz sprawność sprzętu. " Regularnie sprawdzać termin ważności leków. " Kontrolować temperaturę pod promiennikiem (promiennik należy włączyć około 30 minut przed spodziewanym porodem, aby zapewnić temperaturę 37°C). " Dbać o to, aby temperatura otoczenia wynosiła około 24°C (w przypadku noworodków urodzonych przedwcześnie temperatura otoczenia w sali porodowej powinna wynosić przynajmniej 26°C). " Wyeliminować przeciągi. " Zredukować hałas. " Ograniczyć liczbę osób przebywających w sali porodowej do minimum. " Rozpakować sterylny sprzęt. " Rozłożyć i pozostawić do ogrzania pod lampą grzewczą bieliznę dla noworodka (pieluchy, serwety, ręczniki) (jałową bieliznę w przypadku porodu drogą cięcia cesarskiego). " Zmniejszyć oświetlenie, unikać kierowania strumienia światła na twarz noworodka. " Włączyć inkubator transportowy (temperatura inkubatora 34-36°C); " Zapewnić dostęp do niezbędnego sprzętu. " Zdezynfekować sprzęt po jego użyciu. " Ponownie przygotować sprzęt i sprawdzić jego działanie po użyciu.

Postępowanie ze zdrowym noworodkiem w sali porodowej:

" Położyć noworodka w pozycji na boku na klatce piersiowej matki. " Osuszyć skórę noworodka z płynów ustrojowych, stosując delikatny dotyk. " Okryć noworodka ciepłą bielizną. " Założyć noworodkowi opaski identyfikacyjne. " Odpępnić noworodka i zabezpieczyć kikut pępowinowy. " Przystawić noworodka do piersi. " Zapewnić kontakt "skóra do skóry".

1.2. Pierwszy kontakt matki z dzieckiem

Bezpośrednio po urodzeniu dziecko urodzone w dobrym stanie należy położyć w pozycji na boku na klatce piersiowej matki, z główką skierowaną do piersi. Należy polecić matce, by otuliła noworodka rękami. Personel okrywa dziecko suchą, ogrzaną bielizną i ręcznikiem lub kocykiem.

W trakcie pierwszego kontaktu, trwającego optymalnie 2 godziny, powinno odbyć się pierwsze karmienie piersią. W tym czasie należy zachęcać matkę do rozpoznania momentu, kiedy dziecko jest gotowe do ssania piersi, a także obserwować matkę i dziecko, kontrolując, czy dziecko jest dobrze przystawiane do piersi i czy jego pozycja jest właściwa. W razie potrzeby należy zaoferować pomoc.

Jeśli stan dziecka lub matki nie pozwala na kontakt "skóra do skóry" bezpośrednio po urodzeniu, należy zaproponować taki kontakt, gdy tylko ich stan się ustabilizuje. W razie rezygnacji z pierwszego bezpośredniego kontaktu matki i dziecka lub przerwania tego kontaktu należy wpisać informację o tym fakcie do dokumentacji wraz z medycznym uzasadnieniem.

Kwalifikacji do pozostawienia dziecka na klatce piersiowej matki dokonuje zespół noworodkowy. Opieka pielęgnacyjna nad położnicą i zdrowym noworodkiem powinna być każdorazowo realizowana przez jedną osobę.

Zalety ułożenia w kontakcie "skóra do skóry":

" umacnianie więzi rodzicielskich; " zapewnienie potrzeby bezpieczeństwa; " redukcja stresu u matki i dziecka, " działanie przeciwbólowe, " kolonizacja skóry i błon śluzowych noworodka florą bakteryjną matki, " wyzwalanie u matki mechanizmów hormonalnych wspomagających laktację.

W przypadku porodu wcześniaka, który nie jest w stanie prawidłowo ssać z piersi bezpośrednio po urodzeniu, należy starać się pozyskać siarę od matki i podać ją dziecku jak najwcześniej po urodzeniu, optymalnie do drugiej godziny życia, ale nie później niż 6 godzin po urodzeniu. Pożądane jest, aby pierwsza podaż siary na śluzówkę jamy ustnej nastąpiła jeszcze przed opuszczeniem sali porodowej, po wstępnej stabilizacji ogólnego stanu dziecka. Zakłada się podanie jednorazowo około 0,5 ml siary na śluzówkę obu policzków "po palcu" w jałowej rękawiczce. Procedurę należy powtarzać 10-12 razy na dobę.

Jeśli stan noworodka nie pozwala na pozostawienie go z matką, zostaje on przeniesiony na stanowisko resuscytacyjno-zabiegowe i położony na materacyku w pozycji drenażowej (głowa niżej niż tułów), która ułatwia ewakuację wydzieliny z dróg oddechowych. Kolejność podejmowanych działań zależy od ogólnego stanu noworodka.

W przypadku noworodków urodzonych drogą cięcia cesarskiego, pozbawionych możliwości nieprzerwanego kontaktu z matką "skóra do skóry", proponuje się, aby miały one choćby krótki, trwający 1-3 minuty, bezpośredni kontakt z matką po zakończeniu wykonywania pierwszych czynności na stanowisku noworodkowym.