Od redakcji

Stanisław Schayer (1899-1941) był polskim językoznawcą, filozofem i indologiem, badaczem myśli indyjskiej oraz jej związków z historią religii i kulturą. W swoich pracach podejmował próbę zrozumienia filozofii Indii jako samodzielnej tradycji intelektualnej, której nie należy oceniać wyłącznie przez porównanie z filozofią grecką i zachodnioeuropejską.

W rozprawie zatytułowanej O filozofowaniu Hindusów autor stawia pytanie nie tylko o to, o czym filozofują Hindusi, lecz przede wszystkim o to, jak filozofują. Sprzeciwia się traktowaniu myśli indyjskiej jako mniej lub bardziej wiernego odpowiednika filozofii europejskiej. Uważa, że jej znaczenie polega właśnie na odmienności, która pozwala lepiej zrozumieć różnorodność ludzkiego myślenia i uniknąć utożsamiania europejskiej tradycji intelektualnej z uniwersalnym wzorcem filozofii.

Schayer analizuje historyczne związki najstarszej filozofii indyjskiej z magią rytualną, przestrzenny charakter indyjskich wyobrażeń metafizycznych, sposób rozumowania i rolę przykładów w argumentacji filozoficznej. Rozważa również stosunek filozofii indyjskiej do matematyki, gramatyki i nauk ścisłych. Szczególną uwagę poświęca temu, że przykłady i symbole w myśli indyjskiej nie pełnią jedynie funkcji ilustracyjnej, lecz mogą stanowić integralny element rozumowania, uzasadnienia teorii lub praktyki medytacyjnej.

***

Niniejsze wydanie cyfrowe przygotowano na podstawie rozprawy, wydrukowanej pierwotnie w 1935 roku. Tekst poddano korekcie ortograficznej, językowej i technicznej. Celem opracowania było ułatwienie współczesnemu Czytelnikowi lektury przy jednoczes­nym zachowaniu historycznego charakteru dzieła.

Przeprowadzono umiarkowaną modernizację pisowni, dostoso­wując ją do współczesnych zasad języka polskiego. Dawne formy ortograficzne zastąpiono ich dzisiejszymi odpowiednikami (np. filozofja, historja, Indje zmieniono odpowiednio na filozofia, historia, Indie).

Zmodernizowano także niektóre formy fleksyjne i konstrukcje składniowe, np. możnaby na można by oraz O tem zapominać nie należy na O tym nie należy zapominać. Poprawiono interpunkcję, w tym miejsca wymagające przecinków, oraz uporządkowano zapis wyrażeń i zdań.

Dodano również przypisy redakcyjne, objaśniające terminy filozoficzne, indyjskie pojęcia religijne i filozoficzne, nazwy szkół oraz tradycji, a także wybrane terminy łacińskie, sanskryckie, niemieckie i francuskie. Niektóre przypisy przybliżają kontekst historyczny omawianych zagadnień lub wyjaśniają znaczenie przywoływanych pojęć i cytatów. Uzupełnienia te mają charakter objaś­niający i nie ingerują w tok rozumowania autora.

Mamy nadzieję, że nasze opracowanie pozwoli Czytelnikom na nowo podjąć lekturę rozprawy Schayera, a zarazem dostrzec jej znaczenie dla historii filozofii, indologii i refleksji nad różnorodnością ludzkiego myślenia. Choć praca powstała w pierwszej połowie XX wieku, stawia pytania istotne dla filozofii porównawczej i namysłu nad granicami europejskiego uniwersalizmu.