Krótki Opis Treści
0. Wstęp
Dlaczego napisałam tę książkę, dla kogo i jak jej używać.
1. Emocje - czym są?
Co nazywamy emocjami? Ten rozdział obejmuje definicję emocji i ich wpływ na nasze życie.
2. Emocje: przyczyny i mechanizmy
Dlaczego stajemy się emocjonalni? Co wyzwala w nas stan emocjonalny i czy możemy go zmienić? Ten rozdział odpowiada na te pytania i przybliża temat rozwoju ewolucyjnego stanów emocjonalnych i sposobu radzenia sobie z nimi.
3. Siedem uniwersalnych emocji
Czy każdy przeżywa emocje tak samo? Czy jest możliwym odczytanie emocji u innych? Ten rozdział opisuje charakterystyczne znaczniki emocjonalne i dostarcza ćwiczenia do rozpoznawania siedmiu uniwersalnych emocji w sobie.
4. Reguły okazywania emocji
Chłopaki nie płaczą. Dziewczyny się nie denerwują. Ten rozdział opisuje społeczne reguły, które wpływają na ekspresję naszych emocji.
5. Kłótnie, których żałujemy
Dlaczego złość zmusza nas czasem do nietypowych zachowań? Dlaczego robimy i mówimy rzeczy, których później żałujemy? Ten rozdział wyjaśnia mechanizmy, które prowadzą nas do zachowań godnych pożałowania i dostarcza porad i ćwiczeń, które pomogą nam kontrolować złość.
6. Wina a wstyd
Czy popełniłeś błąd, czy jesteś błędem? Rozdział ten wyznacza fundamentalną różnicę między wstydem a winą i wyjaśnia, jak radzić sobie z tymi uczuciami w konstruktywny sposób.
7. Strach i fobie
Skąd bierze się strach i jak sobie z nim radzić? Ten rozdział bada zalety i ograniczenia funkcji strachu w naszym życiu i sugeruje sposoby na zmniejszenie jego negatywnego wpływu.
8. Smutek: wołanie o pomoc
Czy inni powinni wiedzieć jak bardzo Ci smutno? Rozdział ten przybliża znaczenie wyrażania smutku i problemy z jego akceptacją w społeczeństwie.
9. Podstępne przyjemności
Czy pieniądze mogą kupić szczęście? Rozdział ten odpowiada na pytanie, jak radzić sobie z przyjemnością i przybliża pojęcia szczęścia i zadowolenia.
10. Mówienie o emocjach
Jak się czujesz? Jak możesz wyrazić to wobec innych? Rozdział ten pomaga zrozumieć, jakich słów używamy do wyrażania emocji, jaki wpływ na ich zrozumienie mają emotikony w pisemnej komunikacji, i jakie korzyści przynosi poszerzenie naszego emocjonalnego słownictwa.
11. Pamięć
Czy pamiętasz...? Czy naprawdę pamiętasz? Rozdział ten wyjaśnia związek między emocjami a pamięcią i dlaczego nie jest on tym, czym nam się wydaje.
12. Jak umysł wypacza rzeczywistość
Dlaczego myślimy, że mamy rację? Rozdział ten ilustruje kilka z najczęstszych uprzedzeń i dostarcza porad, jak je rozpoznać.
13. Niewidoczny rozmówca
Czy wiesz, kto pozostaje niewidzialny dla Ciebie w trakcie każdej rozmowy? Rozdział ten dedykowany jest pięciu kanałom komunikacji i przybliża temat uwagi i samoświadomości.
14. Rozmowy obciążone ładunkiem emocjonalnym
Czy jesteś gotowy/a na przełomową rozmowę? Rozdział ten opisuje pułapki emocjonalnie nacechowanych rozmów i opisuje sposób dla lepszego ich przeprowadzania.
15. Harmonia emocjonalnego bytu
Rozdział ten podsumowuje rolę emocji w naszym życiu i daje praktyczne porady na temat osiągnięcia emocjonalnej harmonii.
Wstęp
Napisałam tę książkę dla Ciebie.
Przełożyłam lata studiów, analiz i badań naukowych na przystępny język i historie, które poprowadzą Cię przez ścieżki Twojego nieświadomego umysłu ku lepszemu zrozumieniu, kim jesteś i dlaczego jesteś tym, kim jesteś. Wierzę, iż pozwoli Ci to poznać siebie, osiągnąć Twoje cele i stać się szczęśliwą i emocjonalnie zrównoważoną osobą.
Mam nadzieję, że wiedza ta poszerzy Twój świat wewnętrzny, wskaże Ci drogę w codziennym życiu i pozwoli doświadczyć większej swobody wyboru. Pamiętaj jednak, iż wiedza ta i wolność, która z nią przychodzi, niesie ze sobą również dużo odpowiedzialności.
Z powyższych powodów napisałam tę książkę właśnie dla Ciebie, ale również dla Twojej rodziny, przyjaciół, znajomych i każdej innej osoby, która ma wpływ Twoje życie. Mam nadzieję, że docenią dobroć i empatię, których możesz nauczyć się w kolejnych rozdziałach.
Jak czytać tę książkę
Zalecam, aby czytać nie więcej, niż jeden rozdział dziennie. W ten sposób masz możliwość przeanalizować nową wiedzę i zagłębić się w jej sens. Pozwól jej przyswoić się, zanim przejdziesz do kolejnego rozdziału.
Zachęcam, aby nie przeoczyć żadnego z ćwiczeń. Książka ta została zaprojektowana z myślą doświadczenia przez Ciebie wszystkich teorii, które są omawiane i tłumaczone i jak najpełniejszego ich zrozumienia.
Podręcznik użytkownika nieświadomego umysłu jest dokładnie tym, co reprezentuje ten tytuł. Wyobraź sobie, że otwierasz drzwi i stoisz na ich progu, zaglądając wewnątrz swojego umysłu. Perspektywa ta pozwala również zobaczyć, co znajduje się w umysłach innych. Dostarcza praktyczne spojrzenie na Twój nieświadomy umysł oraz zestaw narzędzi, które pozwolą Ci na poruszanie się w dowolnie wybranych przez Ciebie kierunkach.
Wszystko zaczyna się od świadomości: co znajduje się w Twoim umyśle, co jest możliwe, co stanowi wyzwanie i dlaczego reagujesz i zachowujesz się w dany sposób.
*Książka ta nie porusza tematów zaburzeń osobowości takich, jak socjopatia, narcyzm tudzież zaburzeń rozwoju, jak autyzm i zespół Aspergera, które mogą mieć wpływ na to, jak ludzie postrzegają, rozpoznają i doświadczają emocji.
Rozdział 3Siedem uniwersalnych emocji
Ustaliliśmy, że emocje mają znaczący wpływ na nasze postrzeganie świata zewnętrznego i działają bez naszej świadomej ingerencji.
Jednak, czy emocje są wrodzone i uniwersalne, jak zakładał Darwin? Czy to możliwe, że posiadamy wspólne uniwersalne bodźce i odczuwamy ich wpływ w ten sam sposób? Czy jest możliwym, aby rozpoznać emocje u nieznajomych tylko poprzez obserwację ich zachowania?
W połowie wieku XX Paul Ekman, który w tym czasie zaczynał swoją karierę, był przekonany, iż komunikacja pozajęzykowa jest wyuczona społecznie i uwarunkowana kulturalnie. Niemniej jednak kilka zbiegów okoliczności i spotkanie z innym psychologiem behawioralnym, Silvanem Tomkinsem, który wyczuł, iż emocje są wrodzone, zapoczątkowały serię fascynujących odkryć.
Po przeprowadzeniu eksperymentów nad rozpoznawaniem emocji i reakcją na prowokujące filmy, Ekman zmuszony był przyznać, iż jego założenia były nieprawidłowe. Testy z udziałem osób z Chile, Argentyny, Brazylii, Japonii i Stanów Zjednoczonych Ameryki pokazały podobny wynik. Było to o tyle ekscytujące, iż rezultaty, które obalają pierwotną hipotezę, zazwyczaj okazują się bardziej wiarygodne.
Jednakże nadal nie było to wystarczające do wyciągnięcia ostatecznego wniosku. Kolejnym szczęśliwym zbiegiem okoliczności była taśma z nagraniem filmu Carletona Gajduska, która powstała w trakcie badań nad wirusami zagrażającymi wymierającemu plemieniu z epoki kamienia, w Papui Nowej Gwinei, zwanemu Fore. Gajdusek skupiony był wyłącznie na badaniu wirusa (za które to badania dostał Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny), więc bez przeszkód przekazał taśmy do dalszych badań psychologicznych. Ekman i jego kolega Friesen spędzili sześć długich miesięcy, studiując filmy, coraz to bardziej utwierdzając się w przekonaniu, iż znaleźli dowód na uniwersalność emocji. Obserwując tę relatywnie odizolowaną i zamkniętą kulturę, nie zarejestrowali żadnych ekspresji twarzy, które byłyby obce; co więcej, potrafili zidentyfikować wiele z nich i na ich podstawie ocenić stany emocjonalne, jak również przewidzieć zamiary ludzi Fore.
Zainspirowany tymi wynikami, Ekman odbył dwie ekspedycje (w 1967 i 1968) do Nowej Gwinei, aby badać kolejne odizolowane plemię Fore. Ponad dwa lata badań pozwoliły mu na wyodrębnienie sześciu uniwersalnych emocji: gniew, strach, zaskoczenie, smutek, wstręt i radość. Późniejsze obserwacje dodały pogardę do tej listy.
Kontynuując swoją pracę, Ekman i Friesen napisali pierwszy Atlas twarzy i stworzyli narzędzie nazwane Systemem Kodowania Ruchu Twarzy (FACS - Facial Action Coding System). FACS używany jest jako źródło prawdy dla większości aplikacji, które skupiają się na automatycznym rozpoznawaniu twarzy i emocji, jak również w grafice komputerowej, filmach animowanych i przy uczłowieczaniu robotów.
Podczas gdy uczymy maszyny ekspresji i rozpoznawania emocji, czy zastanawiałeś/aś się kiedykolwiek, jak daleko sięga Twoja umiejętność?
Najnowsze badania, włączając w to moje własne, pozwalają stwierdzić, iż kobiety mają wyczuwalną przewagę w rozpoznawaniu emocji. W istocie możliwym jest, iż są one genetycznie predysponowane, jeśli chodzi o tę umiejętność. W kontekście teorii ewolucji Darwina ma to zupełny sens: kobiety, przeciętnie słabsze fizjologicznie i odpowiedzialne za potomstwo, musiały być szczególnie ostrożne na otoczenie, gdzie poprawna ocena sytuacji miała kluczowe znaczenie dla przetrwania.
Niemniej jednak umiejętność rozpoznawania emocji w sobie i innych może być wyuczona i znacząco usprawniona w krótkim przedziale czasu. To będzie nasze następne zadanie. Przejdziemy przez kolejne szczegółowe opisy każdej z siedmiu uniwersalnych emocji, analizując przy tym ich bodźce i funkcje. W trakcie nauczymy się sposobów na ich rozpoznanie poprzez widoczne i słyszalne znaki i doznania.
Zaskoczenie
Zaskoczenie jest najszybszą emocją, która pojawia się jako reakcja na niespodziewane zajście i trwa tylko sekundę lub dwie. Jej celem jest przyciągnięcie uwagi do czegoś, na co zostałeś/aś wystawiony/a niespodziewanie i szybkie oszacowanie znaczenia tego wydarzenia. Dlatego autentyczne zaskoczenie znika tak szybko, ustępując miejsca kolejnej emocji, która jest wynikiem tejże analizy.
Jeśli nagle zauważysz nieznajome buty w korytarzu Twojego domu i w następnym momencie zapalą się światła a wszyscy Twoi przyjaciele wyskoczą przybrani w śmieszne kolorowe czapki śpiewając "Sto lat", najprawdopodobniej Twoje zaskoczenie zamieni się w radość.
Jeśli nagle zauważysz nieznajome buty w korytarzu Twojego domu i w następnym momencie zauważysz nieznajomą postać wychodzącą z pokoju, Twoje zaskoczenie zamieni się w strach.
Jeśli w końcu wejdziesz do domu i nagle wdepniesz w kałużę pozostawioną przez Twojego psiaka, Twoje początkowe zaskoczenie może przerodzić się w odrazę lub gniew.
Spoglądając na ilustrację na stronie 32, możesz zobaczyć, jak wyglądasz, gdy doświadczasz zaskoczenia: oczy rozszerzone, brwi podniesione, szczęka opadnięta. Dodatkowo odsuwasz się, jakby w celu stworzenia dystansu między sobą a źródłem zaskoczenia, poszerzając tym samym pole widzenia.
Oprócz bycia wywołanymi przez rzeczywiste emocje, wyrazy twarzy mogą być symboliczne. Na przykład, jeśli chcesz pokazać znajomym, jak bardzo zaskoczony/a jesteś przyjęciem, które zorganizowali, możesz podtrzymać swój wyraz twarzy dłużej niż sekundę, a nawet powtórzyć go kilka razy. Mimo że nie jesteś już zaskoczony/a, nadal będziesz przekazywać swoje uczucie, świadomie lub nie, wiedząc, że jest to oczekiwana reakcja.
Zaskoczenie
Strach
Zaskoczenie jest zazwyczaj rozpoznawane i zrozumiałe przez większość z nas, ale często mylone z wyrazem strachu. Rzeczywiście, znaki na twarzy są podobne dla obu emocji: szeroko otwarte oczy, podniesione brwi, otwarte usta. Jednak istnieją pojęciowe różnice.
Podczas gdy zaskoczenie jest znakiem niespodziewanego, nowego zdarzenia, strach jest odpowiedzią na zagrożenie. Uniwersalnym tematem przewodnim strachu jest utrata fizycznego podparcia (strach przed upadkiem) lub pojawienie się w naszym polu widzenia zagrażającego obiektu. Jestem pewna, że miałeś/aś okazję doświadczyć nagłego zastygnięcia, gdy kątem oka dojrzałeś/aś ruch za swoimi plecami - chwilowej paniki w obliczu nieznanego niebezpieczeństwa. Wtedy jednak okazało się, iż był to tylko cień kota sąsiadów. Zatem wziąłeś/ęłaś głęboki wydech z wielkim uśmiechem, czując lekkie zawstydzenie.
W czasach naszych przodków, kiedy środowisko było o wiele mniej bezpieczne, przygotowanie na każdą ewentualność grało olbrzymią rolę w przetrwaniu. Strach przygotowuje nas, abyśmy mogli zadbać o swoje bezpieczeństwo i samopoczucie: zastygnąć bez ruchu, nie postawić ani kroku dalej, aby schować się przed ewentualnym źródłem niebezpieczeństwa lub umknąć mu, jak to najszybciej możliwe.
Jeśli kiedykolwiek byłeś/aś w sytuacji bliskiej wypadkowi podczas jazdy samochodem albo stałeś/aś lub poruszałeś/aś się po niestabilnej powierzchni, Twój wyraz twarzy wyglądał, jak na ilustracji na stronie 34. Gdy doświadczasz strachu, Twoje brwi są nie tylko podniesione, ale również ściągnięte ku sobie; Twoja szczęka napina się, a usta rozciągają się poziomo. Twoje tętno przyspiesza, a ręce stają się zimne, bowiem krew pompowana jest do nóg, umożliwiając Ci szybką ucieczkę.
W momencie, gdy niebezpieczeństwo minie, Twoje tętno wraca do normy, uczucie zimna odchodzi, a napięcie w Twoim ciele ustępuje.
Zdolność rozpoznawania strachu w innych pozwala nam na zidentyfikowanie niebezpieczeństwa w środowisku. Jeśli źródło strachu jest nieznane, świadomie, lub nie, stajemy się czujniejsi. W tym samym czasie nasz mózg poszukuje wyjaśnienia, najczęściej znajdując je niezależnie od tego, czy pokrywa się ono z rzeczywistym źródłem, czy też nie. Zjawisko to sprawia, iż strach jest bardzo zaraźliwą emocją.
Strach
Gniew
Czy zadałeś/aś sobie kiedykolwiek pytanie - dlaczego się złoszczę? Możesz myśleć, że za każdym razem jest to inny powód: ktoś rzucił nieprzychylny Tobie komentarz za Twoimi plecami, rząd podjął złą decyzję, Twój szef był niesprawiedliwy, kolejka na lotnisku poruszała się za wolno.
W rzeczywistości powód jest zawsze jeden i ten sam - coś, lub ktoś, wydaje się przeszkodą stojącą między Tobą a obranym przez Ciebie celem. W przykładach powyżej: chcesz zachować swoją twarz i dobrą reputację, chcesz, aby Twój kraj był rządzony przez inteligentnych i bezinteresownych ludzi, chcesz być doceniony/a za to, co robisz w pracy, i w ostatnim przykładzie - chcesz przejść przez kolejkę na lotnisku, aby być na czas w samolocie, albo żeby cieszyć się bezcłowymi zakupami lub odpocząć przed podróżą w restauracji.
Gniew jest powszechnie postrzegany jako emocja negatywna i niepożądana. Jednak, jeśli użyta konstruktywnie, pozwala na wytrwanie w obliczu trudności. Popycha nas do przodu i dodaje siły w walce o to, co chcemy osiągnąć.
To, jak szybko każdy z nas osiąga stan gniewu, i jak bardzo się uzewnętrznia, w dużej mierze zależy od indywidualnych uwarunkowań, usposobienia, a nawet fizjologii. Niemniej jednak możesz zawsze oczekiwać, iż odpowiedzią na Twoją agresję będzie agresja, ponieważ sam/a stajesz się przeszkodą w osiągnięciu celu przez Twojego przeciwnika.
Wyraz Twojej twarzy w gniewie wygląda przerażająco (zob. ilustrację na stronie 37): brwi ściągnięte są ku sobie i w dół, oczy zwężone z piorunującym wzrokiem, wargi napięte i wciągnięte do środka. Krew pompowana jest do górnej części ciała, przygotowując Twoje ręce do walki i sprawiając, iż Twoja twarz staje się czerwona.
Gniew zmienia Twój wygląd, aby zademonstrować innym, iż nic nie może stanąć między Tobą a Twoim celem. To zachowanie zaobserwować można nawet we wczesnym wieku niemowląt, jeśli położysz zabawkę w ich zasięgu, a gdy spróbują po nią sięgnąć - zabierzesz ją z powrotem.
