Rozdział 1Zabiegi higieniczne
1.1.Słanie łóżka pustego przez jedną lub dwie pielęgniarki
Katarzyna Van Damme-Ostapowicz
Opis czynności
Słanie łóżka jest czynnością, której poprawne wykonanie zapewnia pacjentowi wygodę, poczucie czystości oraz poprawę samopoczucia. Łóżko jest ścielone:
- rano, podczas porannej toalety chorego,
- wieczorem przed snem,
- w zależności od potrzeb (poprawienie pościeli w ciągu dnia).
Zasady
- Pościelenie łóżka tak, aby bielizna była dobrze naciągnięta.
- Ułożenie pościeli z obu stron łóżka na jednakowej długości.
- Wykonywanie czynności w pozycji ciała oszczędzającej kręgosłup: postawa powinna być wyprostowana, kończyny dolne - zgięte w stawie kolanowym, kroki - długie, punkt ciężkości obciążenia - blisko ciała; jeżeli to możliwe, łóżko powinno być podniesione na wysokość umożliwiającą pracę z zachowaniem wyżej wymienionej postawy ciała.
- W celu uniknięcia zbytecznego obciążenia pacjenta wykonywanie pracy za pomocą jak najmniejszej liczby ruchów, w pracy we dwoje - ruchami wzajemnie skoordynowanymi, twarzą zwróconą w kierunku, w którym wykonuje się czynność.
- Układanie pościeli na krześle w sposób warstwowy, zgodnie z kolejnością jej używania.
- Przestrzeganie zasad higieny: higieniczne mycie rąk, przed i po wykonaniu czynności; stosowanie odzieży ochronnej, unikanie kontaktu pościeli z ubraniem pielęgniarki; unikanie dotykania rękami twarzy, włosów i ust podczas ścielenia łóżka; unikanie wzniecania kurzu.
Słanie łóżka pustego przez jedną pielęgniarkę
Struktura czynności
I. Czynności przygotowawcze
1. Przygotowanie się osoby wykonującej czynność:
- Higieniczne mycie rąk.
2. Przygotowanie otoczenia, sprzętów (zestawu):
- Przygotowanie rękawic.
II. Czynności właściwe
- Założenie rękawic przez pielęgniarkę.
- Odstawienie szafki przyłóżkowej w celu uzyskania bezpośredniego dostępu do łóżka.
- Przystawienie krzesła w nogach łóżka, siedzeniem w stronę łóżka.
- Opuszczenie wezgłowia łóżka.
- Zdjęcie poduszki (poduszek) i odłożenie jej na krzesło.
- Obluzowanie pościeli z dwóch stron łóżka: pielęgniarka, stojąc z prawej strony u wezgłowia łóżka, podkłada lewą rękę pod materac, a prawą wysuwa całą pościel spod materaca, swobodnie w kierunku nóg łóżka; czynność powtarza z drugiej strony łóżka.
- Zdejmowanie koca (rozkłada zawinięcie koca, chwyta oburącz pośrodku szerokości i odkłada na krzesło).
- Odłożenie kołdry na krzesło:
- chwyta oburącz za dwa rogi dolne i dokłada je do rogów górnych kołdry,
- składa jeszcze raz w kierunku od dołu do góry,
- chwyta w połowie szerokości i odkłada na krzesło.
- Zdejmowanie podkładów:
- chwyta prawą ręką górny róg, lewą ręką środek podkładu płóciennego, składa podkład w pół, zdejmuje z łóżka, składa jeszcze raz na pół i odkłada na krzesło (środkowym brzegiem w stronę łóżka),
- w ten sam sposób składa podkład frotté/ceratowy.
- Zdejmowanie prześcieradła:
- wsuwa lewą rękę pod prześcieradło,
- unosi je lekko,
- ręką prawą chwyta prześcieradło nad ręką lewą, płasko ściąga je z łóżka,
- prześcieradło odkłada na krzesło.
- Odwracanie materaca w kierunku od nóg do głowy, płasko po łóżku.
- Zasłanie prześcieradła (jedna strona łóżka):
- zabiera prześcieradło na ręce i nakłada je na łóżko, uważając, aby do materaca dotykała ta sama strona prześcieradła co poprzednio,
- wyrównuje w nogach łóżka brzeg prześcieradła na równi z brzegiem materaca,
- nadmiar prześcieradła podciąga do wezgłowia; prześcieradło jest naciągnięte na cały materac,
- podkłada rękę prawą pod górny róg materaca, ręką lewą podsuwa pod wezgłowie łóżka zwisającą część prześcieradła,
- robi narożnik kopertowy (ryc. 1.1a-c).
- zwisającą część prześcieradła z boku łóżka podkłada pod materac, naciągając prześcieradło pośrodku i w dole łóżka; jeżeli prześcieradło jest długie, w nogach łóżka wykonuje się także narożnik kopertowy.
- Zasłanie podkładu frotté/ceratowego (jedna strona łóżka):
- podkład frotté/ceratowy układa na łóżku na wysokości dolnego brzegu poduszek, środkiem na linii środkowej łóżka,
- bierze zrolowaną wierzchnią część podkładu oburącz za końce, aby grzbietowa część dłoni była widoczna i umieszcza pod materacem.
a
b
c
Rycina 1.1 a-c.
Kolejne etapy wykonania narożnika kopertowego z prześcieradła w segmencie dolnym łóżka.
- Zasłanie podkładu płóciennego (tak jak podkładu frotté/ceratowego). Jeżeli podkład ceratowy jest większy, należy tak go założyć, aby podkład płócienny w całości go zakrył. Gdy podkład płócienny jest szeroki, można zasłać go w następujący sposób:
- podkład układa na łóżku na wysokości dolnego brzegu poduszek, środkiem na linii środkowej łóżka,
- jedna ręka chwyta z góry wierzchnią cześć podkładu w połowie jego długości i mocuje go pod materacem,
- ręka lewa z góry chwyta zrolowany górny róg podkładu, ręka prawa przytrzymuje środek podkładu i mocuje go pod materacem,
- ręka prawa z góry chwyta dolny róg podkładu, ręka lewa przytrzymuje środek podkładu i mocuje go pod materacem,
- wyrównuje podkład płócienny.
- Porządkowanie prześcieradła, podkładu ceratowego i płóciennego po drugiej stronie łóżka (pielęgniarka powtarza te same czynności).
- Powrót na drugą stronę łóżka.
- Zasłanie kołdry (koca w poszwie):
- nabiera na ręce koc w poszwie,
- układa go u wezgłowia w odległości około 20 cm od górnej krawędzi materaca,
- rozkłada koc na całe łóżko w kierunku nóg łóżka,
- brzeg boczny koca/kołdry zakłada pod spód na równi z materacem (chwyta oburącz z góry kołdrę/koc na końcu i pośrodku, zaczynając od góry; powtarza tę czynność jeszcze raz, przesuwając uchwycenie kołdry w jej dole).
- Założenie drugiego koca w nogach łóżka (to modyfikacja słania łóżka wykonywana, gdy np. pacjent jest mobilizowany do większej aktywności dziennej).
- Uporządkowanie kołdry i koca z drugiej strony łóżka.
- Ułożenie poduszek (kolejno strzepuje poduszki, chwytając za ich górne rogi i układa je płasko u wezgłowia):
- pierwszą z poduszek układa strzepanym wypełnieniem w kierunku nóg łóżka,
- drugą poduszkę układa strzepanym wypełnieniem w kierunku wezgłowia łóżka.
- Założenie kapy (narzuty) na łóżko (modyfikacja słania łóżka stosowana np. w domach pomocy społecznej).
III. Czynności końcowe
1. Uporządkowanie sprzętu, materiałów, otoczenia:
- Przystawienie stolika do łóżka i sprawdzenie porządku na nim.
- Odstawienie krzesła.
2. Czynności końcowe wykonywane przez pielęgniarkę:
- Zdejmowanie rękawic.
- Higieniczne mycie rąk.
- Dokumentowanie wykonanej czynności.
Słanie łóżka pustego przez dwie pielęgniarki
Pierwsza pielęgniarka (A) - prowadząca - wykonuje czynności po prawej stronie łóżka, druga pielęgniarka (B) - asystująca - wykonuje czynności po lewej stronie łóżka. Ruchy obu pielęgniarek są jednoczesne i skoordynowane, przebiegają w jednakowym tempie.
Struktura czynności
I. Czynności przygotowawcze
1. Przygotowanie pielęgniarek:
- Higieniczne mycie rąk.
2. Przygotowanie otoczenia, sprzętów (zestawu):
- Przygotowanie rękawic.
II. Czynności właściwe
- Założenie rękawic przez osoby wykonujące czynność (A i B) (tab. 1.1).
III. Czynności końcowe
1. Uporządkowanie sprzętu, materiałów, otoczenia:
- A - przystawienie stolika przyłóżkowego; B - przystawienie krzesła.
2. Czynności końcowe wykonywane przez pielęgniarkę:
- Zdejmowanie rękawic.
- Higieniczne mycie rąk.
- Dokumentowanie wykonania czynności.
Tabela 1.1.
Kolejność słania łóżka pustego przez dwie pielęgniarki
Lp.
Czynności wykonywane przez pielęgniarkę A
Czynności wykonywane przez pielęgniarkę B
1.
Odstawienie stolika przyłóżkowego i zdejmowanie poduszek
Ustawienie krzesła
2.
Obluzowanie pościeli, rozpoczynając od wezgłowia - aż do dołu łóżka (A i B równocześnie)
3.
Złożenie koca razem od dołu do góry
I jeszcze raz na pół, następnie A - odkłada go na krzesło
Złożenie koca razem od dołu do góry i jeszcze raz na pół
4.
Zdejmowanie podkładu płóciennego
Zdejmowanie podkładu frotté/gumowego
5.
Zdejmowanie prześcieradła
Odwracanie materaca
6.
Układanie prześcieradła na materacu
Wyrównanie brzegów prześcieradła z dolnym brzegiem materaca
7.
Podciąganie prześcieradła ku górze
8.
Jednoczesne zrobienie narożników kopertowych na prześcieradle u wezgłowia łóżka
9.
Mocowanie prześcieradła pod materacem
10.
Założenie podkładu frotté/gumowego, mocowanie wierzchniej części podkładu pod materacem
Przytrzymanie podkładu, naciąganie i mocowanie go pod materacem
11.
Zakładanie podkładu płóciennego jak podkładu frotté/gumowego
12.
Ułożenie kołdry na łóżku
13.
Rozłożenie kołdry na łóżku i wyrównanie jej (patrz według schematu: ścielenie łóżka pacjenta)
14.
Ułożenie pierwszej poduszki
Ułożenie drugiej poduszki
1.2.Słanie łóżka zajmowanego przez chorego
Katarzyna Van Damme-Ostapowicz
Słanie łóżka przez jedną pielęgniarkę
Opis czynności
Czynność ta jest wykonywana u pacjentów, którzy ze względu na stan zdrowia pozostają w łóżku, bądź z uwagi na metodę leczenia (np. leczenie spoczynkowe). Pielęgniarka wykonująca czynność powinna przez cały czas uważnie obserwować chorego, utrzymywać z nim kontakt słowny, dbać o jego wygodę i bezpieczeństwo. Na 30 minut przed wykonywaniem czynności można na zlecenie lekarza podać pacjentowi lek przeciwbólowy, który pozwoli na swobodne przesłanie łóżka w sposób dla niego oszczędzający.
Cele czynności
- Zapewnienie wygody, estetyki (poprawa bielizny pościelowej).
- Kształtowanie nawyków higienicznych.
- Zapewnienie optymalnego samopoczucia chorego.
- Zapobieganie powikłaniom, np. przykurczom, odleżynom.
Niebezpieczeństwa
- Oziębienie pacjenta.
- Zmęczenie pacjenta.
- Urazy mechaniczne.
- Rozejście się rany.
- Przemieszczenie, poluzowanie materiałów lub sprzętu pacjenta, np. kaniule dożylne, dreny, cewniki.
Struktura czynności
I. Czynności przygotowawcze
1. Przygotowanie pielęgniarki:
- Higieniczne mycie rąk.
2. Przygotowanie otoczenia, sprzętów (zestawu):
- Przygotowanie rękawic jednorazowych, niejałowych i myjki z flaneli lub frotté.
- Postawienie parawanu.
3. Przygotowanie pacjenta:
- Poinformowanie pacjenta o zamierzonej czynności.
- Ocena masy ciała, stanu i sprawności pacjenta.
- Ustalenie z pacjentem współpracy w zakresie zmiany pozycji.
II. Czynności właściwe
- Założenie rękawic przez pielęgniarkę.
- Odstawienie stolika, krzesła.
- Ustawienie wezgłowia łóżka w pozycji poziomej.
- Poluzowanie wierzchniego przykrycia, począwszy od nóg łóżka.
- Odwinięcie zawinięć koca z dalszej i bliższej strony łóżka.
- Zdejmowanie poduszek (pielęgniarka odkłada górny brzeg przykrycia na wierzch):
- chory siada samodzielnie, osoba wykonująca czynność wyjmuje poduszki i odkłada je na krzesło,
- chory nie siada samodzielnie, osoba wykonująca czynność pomaga pacjentowi usiąść, wolną ręką wyjmuje poduszki i odkłada na brzeg łóżka; kładzie chorego na łóżku i odkłada poduszki na krzesło.
- Podniesienie drabinek zabezpieczających od strony dalszej łóżka.
- Ułożenie pacjenta na boku twarzą do drabinek (pielęgniarka robi z kołdry "budkę", w połowie szerokości kołdry chwyta za jej górny brzeg i na środku i podnosi ją lekko do góry):
- pacjent sam układa się na boku w pozycji bezpiecznej,
- pielęgniarka pomaga pacjentowi ułożyć się w pozycji bezpiecznej.
- Okrycie pacjenta kołdrą.
- Obluzowanie spodniej bielizny pościelowej.
- Porządkowanie podkładu płóciennego, gumowego, prześcieradła i materaca:
- nałożenie na rękę prawą myjki,
- osłaniając pacjenta ręką lewą, wymiatanie ręką prawą okruchów z podkładu gumowego i odłożenie go zwinięty w rulon pod plecy pacjenta,
- osłaniając pacjenta ręką prawą, wymiatanie ręką lewą okruchów z prześcieradła w kierunku od siebie, zaczynając od środka prześcieradła do wezgłowia, a następnie, po zmianie ręki, wymiecenie okruszków w kierunku od środka do nóg łóżka.
- Porządkowanie spodniej bielizny pościelowej:
- prześcieradło naciągnięte, wyrównane i zamocowane, u wezgłowia materaca założenia kopertowe,
- podkład ceratowy (sposób mocowania - patrz: "Słanie łóżka pustego"),
- podkład płócienny (sposoby mocowania - patrz: "Słanie łóżka pustego"),
- Ułożenie pacjenta w pozycji poziomej, na plecach ("budka" z kołdry).
- Zabezpieczenie drabinką bliższej strony łóżka.
- Przechodzenie na drugą stronę łóżka.
- Opuszczenie drabinki po stronie, gdzie będą wykonywane czynności.
- Wykonywanie czynności z drugiej strony łóżka (od punktu: Ułożenie pacjenta na boku, twarzą do drabinek, do punktu: Ułożenie pacjenta w pozycji poziomej, na plecach).
- Porządkowanie kołdry (patrz: "Słanie łóżka pustego").
- Ułożenie pacjenta w pozycji poziomej, na plecach ("budka" z kołdry).
- Zabezpieczenie drabinką łóżka, tylko gdy są wskazania, np. pacjent pobudzony ruchowo.
- Powrót na prawą stronę łóżka.
- Układanie poduszek:
- chory siada samodzielnie (pielęgniarka porządkuje, układa poduszki),
- chory nie siada samodzielnie (pielęgniarka kładzie jedną poduszkę na brzegu łóżka, pomaga choremu usiąść, podkłada najpierw jedną poduszkę, a następnie drugą; patrz: "Słanie łóżka pustego").
- Przesuwanie pacjenta w górę łóżka, np. gdy pacjent zsunął się w dół łóżka.
- Poprawienie pacjentowi koszuli piżamy, wyrównanie jej na plecach i pośladkach.
- Porządkowanie wierzchniego okrycia (kołdra, patrz: "Słanie łóżka pustego").
Pielęgniarka powinna przez cały czas wykonywania czynności uważnie obserwować chorego, utrzymywać z nim kontakt słowny, dbać o jego wygodę i bezpieczeństwo.
III. Czynności końcowe
1. Postępowanie z pacjentem:
- Sprawdzenie wygody pacjenta.
2. Uporządkowanie sprzętu, materiałów, otoczenia:
- Przystawienie stolika do łóżka i sprawdzenie porządku na nim.
- Odstawienie krzesła.
- Odstawienie parawanu.
3. Czynności końcowe wykonywane przez pielęgniarkę:
- Zdejmowanie rękawic.
- Higieniczne mycie rąk.
- Dokumentowanie wykonanej czynności.
Słanie łóżka przez dwie pielęgniarki
Przedstawiony poniżej sposób stosuje się np. u pacjenta nieprzytomnego, z którym współpraca nie jest możliwa. Ważne jest sprawne i szybkie wykonanie tej czynności, ponieważ wydłużanie jej w czasie może być przyczyną powikłań w całym procesie leczenia pacjenta.
Struktura czynności
I. Czynności przygotowawcze
1. Przygotowanie pielęgniarek (pielęgniarki A i B):
- Higieniczne mycie rąk.
- Ocena masy ciała, stanu i sprawności pacjenta.
- Ustalenie kolejności działań i osoby kierującej czynnością.
2. Przygotowanie otoczenia, sprzętów (zestawu):
- Przygotowanie rękawic jednorazowych, niejałowych i myjki frotté.
- Zadbanie o warunki intymności, ustawienie parawanu, osłonięcie pacjenta.
3. Przygotowanie pacjenta:
- Poinformowanie pacjenta o zamierzonej czynności.
II. Czynności właściwe
- A - odstawienie stolika; B - ustawienie krzesła.
- Jednoczesne poluzowanie przez dwie pielęgniarki wierzchniego przykrycia, podkładów i prześcieradła.
- Wyjmowanie poduszek:
- pielęgniarki, każda ze swojej strony, odkładają górny brzeg wierzchniego przykrycia,
- pielęgniarki unoszą klatkę piersiową pacjenta,
- pielęgniarka B - podtrzymuje pacjenta, pielęgniarka A - odkłada obie poduszki, opuszcza wezgłowie,
- pielęgniarki układają pacjenta płasko na plecach.
- Ułożenie pacjenta na boku:
- pielęgniarka A - robi "budkę" z kołdry,
- pielęgniarka B - układa pacjenta na boku za pomocą podkładu płóciennego, chwyta za jego końce i lekko podciąga pacjenta leżącego na podkładzie, w kierunku do siebie, a następnie w takiej pozycji przytrzymuje pacjenta,
- pielęgniarka A - okrywa pacjenta kołdrą.
- Pielęgniarka A - porządkuje materac, prześcieradło, podkłady ceratowe i płócienne (patrz: "Słanie łóżka zajmowanego przez chorego" - "Słanie łóżka przez jedną osobę"); pielęgniarka B - zabezpiecza pozycję pacjenta.
- Ułożenie pacjenta na plecach.
- Ułożenie pacjenta na boku:
- pielęgniarka B - robi "budkę" z kołdry,
- pielęgniarka A - układa pacjenta na boku za pomocą podkładu płóciennego,
- pielęgniarka B - okrywa pacjenta kołdrą.
- Pielęgniarka B - porządkuje materac, prześcieradło, podkłady gumowe i płócienne (patrz: "Słanie łóżka zajmowanego przez chorego" - "Słanie łóżka przez jedną osobę"), pielęgniarka A - zabezpiecza pozycję pacjenta.
- Ułożenie pacjenta na plecach; jeżeli zsunął się w dół łóżka, przesunięcie go w górę łóżka.
- Wyrównanie, poprawienie podkładów i koszuli, piżamy pacjenta.
- Uporządkowanie wierzchniego okrycia pacjenta.
- Ułożenie poduszek:
- pielęgniarki podnoszą pacjenta,
- pielęgniarka B - przytrzymuje pacjenta,
- pielęgniarka A - porządkuje i podkłada poduszki, pierwszą - wypełnieniem skierowanym w stronę pleców pacjenta, drugą - wypełnieniem skierowanym w stronę jego głowy,
- pielęgniarki układają pacjenta na poduszkach, sprawdzają jego ułożenie.
III. Czynności końcowe
1. Postępowanie z pacjentem:
- Sprawdzenie wygody pacjenta.
2. Uporządkowanie sprzętu, materiałów, otoczenia:
- Pielęgniarka A - przystawia uporządkowany stolik do łóżka i sprawdza porządek na nim.
- Pielęgniarka B - odstawia krzesło.
- Pielęgniarka A - odstawia parawan.
3. Czynności końcowe wykonywane przez pielęgniarkę:
- Zdejmowanie rękawic.
- Higieniczne mycie rąk.
1.3.Przygotowanie łóżka dla chorego, zmiana bielizny pościelowej i osobistej
Katarzyna Van Damme-Ostapowicz
Podstawowym wyposażeniem sali, stanowiącym bliższe otoczenie pacjenta, jest: łóżko wraz ze stałymi jego elementami składowymi, tj. materac, pościel, bielizna pościelowa, szafka przyłóżkowa, krzesło, stołek i parawan. Łóżko, w którym pacjent spędza większość swojego czasu podczas pobytu na oddziale szpitalnym, powinno spełniać oczekiwania chorego w zakresie wygody, bezpieczeństwa i estetyki. Jego budowa, wyposażenie i funkcjonalność powinny sprzyjać rekonwalescencji, ułatwiać profilaktykę powikłań związanych z długotrwałym leżeniem oraz umożliwiać bezpieczne świadczenie opieki. U wielu pacjentów następuje gwałtowna zmiana trybu życia z czynnego na bierny, tak więc łóżko i jego wyposażenie stają się dla nich najważniejsze.
Przygotowanie łóżka dla chorego
Opis czynności
Łóżko powinno być zasłane czystą bielizną pościelową, nakryte narzutą (w zależności od zwyczajów panujących na oddziale szpitalnym bądź w innej placówce medycznej). Pacjent powinien poznać topografię oddziału, jego salę oraz łóżko. Podczas przygotowywania łóżka należy z pacjentem nawiązać kontakt wzrokowy i werbalny, a chory może w tym czasie siedzieć na krześle lub wózku inwalidzkim.
Cele czynności
- Zapewnienie wygody, estetyki (poprawa bielizny pościelowej).
- Kształtowanie nawyków higienicznych.
- Zapewnienie optymalnego samopoczucia chorego.
- Zapobieganie powikłaniom, np. przykurczom, odleżynom.
Struktura czynności
I. Czynności przygotowawcze
1. Przygotowanie pielęgniarki:
- Higieniczne mycie rąk.
2. Przygotowanie otoczenia, sprzętów (zestawu):
- Sprawdzenie czystości na sali, na której będzie przebywał pacjent.
- Sprawdzenie stanu łóżka, stolika przyłóżkowego oraz innych sprzętów, z których chory może korzystać.
3. Przygotowanie pacjenta (psychiczne i fizyczne):
- Poinformowanie pacjenta o miejscu pobytu (nazwa oddziału, numer sali chorych).
- Zapoznanie pacjenta ze współlokatorami, z topografią oddziału.
II. Czynności właściwe
- Ustawienie krzesła, na którym usiądzie pacjent, lub wózka z pacjentem po lewej stronie łóżka (wówczas łóżko znajduje się po prawej stronie pacjenta).
- Poproszenie, aby pacjent usiadł na krześle, gdy pielęgniarka przygotowuje łóżko.
- Odłożenie poduszki na prawy brzeg łóżka.
- Złożenie narzuty na cztery części w kierunku od wezgłowia ku dołowi łóżka (harmonijka) - w połowie odległości należy chwycić ją oburącz i odłożyć na oparcie krzesła, na którym pacjent siedzi.
- Wyjęcie kołdry spod poduszki.
- Odłożenie kołdry (chwytając jednocześnie oburącz za dwa rogi, złożyć w harmonijkę na trzy części, w kierunku nóg łóżka).
- Przemieszczanie pacjenta z wózka na łóżko lub z krzesła na łóżko.
- Pomaganie pacjentowi w przyjęciu dowolnej pozycji ciała w łóżku.
- Nakrywanie lub pomoc w nakrywaniu pacjenta kołdrą (należy chwycić oburącz za dwa rogi złożonej kołdry w kierunku przeciwnym niż odłożenie kołdry).
III. Czynności końcowe
1. Postępowanie z pacjentem:
- Zapytanie pacjenta o wygodę, jego samopoczucie.
2. Uporządkowanie sprzętu, materiałów, otoczenia:
- Ustawienie obuwia pacjenta, odwieszenie szlafroka.
- Odstawienie na miejsce krzesła lub wózka inwalidzkiego.
3. Czynności końcowe wykonywane przez pielęgniarkę:
- Higieniczne mycie rąk.
Zmiana bielizny pościelowej oraz zmiana bielizny osobistej
Opis czynności
Podczas ścielenia łóżka oraz w trakcie wykonywania zabiegów higienicznych należy zwrócić uwagę na stan czystości bielizny pościelowej oraz osobistej pacjenta - koszuli, piżamy, koszuli chirurgicznej. W zależności od wydolności samoobsługowej pacjenta dokonuje się wymiany brudnych sztuk na czyste lub dostarcza się je choremu, aby wykonał to samodzielnie. Zmiana całej bielizny pościelowej oraz osobistej na oddziale przeprowadzana jest najczęściej w jednym wybranym dniu tygodnia w trakcie toalety porannej. Jeżeli zachodzi taka konieczność, dokonuje się tego znacznie częściej. Przynajmniej raz dziennie chorzy powinni mieć zmienianą prywatną bieliznę osobistą i w tej sytuacji wskazana jest współpraca z rodziną pacjenta, która mogłaby zapewnić choremu wystarczającą jej ilość.
Cele czynności
- Zachowanie czystości bielizny pościelowej i osobistej pacjenta.
- Zapewnienie pacjentowi wygody.
- Zapewnienie pacjentowi dobrego samopoczucia.
- Zadbanie o estetyczny wygląd pacjenta i jego najbliższego otoczenia (łóżka).
- Zapobieganie powikłaniom, jak np. odleżyny, zakażenia.
Powikłania
- Nasilenie dolegliwości bólowych pacjenta.
- Przemęczenie pacjenta.
- Rozłączenie odprowadzeń kroplówek, cewników, drenów.
- Obrażenia mechaniczne pacjenta, np. wskutek wypadnięcia z łóżka.
- Ochłodzenie organizmu pacjenta.
- Rozejście się brzegów rany.
Zasady
- Dokonanie oceny sprawności pacjenta związanej ze stanem zdrowia oraz czystości bielizny pościelowej i osobistej chorego.
- Udzielenie informacji o planowanym działaniu, jego przebiegu.
- Zapewnienie warunków intymności (stosowanie parawanów, odkrywanie chorego nie więcej niż jest to konieczne).
- Dbanie o wygodę i bezpieczeństwo chorego.
- Posługiwanie się ruchami celowymi, zdecydowanymi, a w przypadku pracy wykonywanej przez dwie pielęgniarki - ruchami skoordynowanymi.
- W pozycji stojącej pracowanie na nogach ugiętych w stawach kolanowych.
- Unikanie kontaktu bielizny pościelowej z odzieżą ochronną pielęgniarki.
- Podczas zmiany bielizny pościelowej i osobistej pacjenta nie dotykać rękami swojej twarzy i ust.
- Unikanie stykania się czystej bielizny pościelowej lub osobistej z brudną.
- Składanie brudnej bielizny do środka i wkładanie do przeznaczonego na ten cel wózka.
Zmiana bielizny pościelowej u pacjenta leżącego (wykonuje jedna pielęgniarka)
Struktura czynności
I. Czynności przygotowawcze
1. Przygotowanie pielęgniarki:
- Higieniczne mycie rąk.
- Zapoznanie się ze stanem pacjenta.
2. Przygotowanie materiału, sprzętu, otoczenia:
- Przygotowanie zestawu:
- bielizna ułożona w następującej kolejności (od dołu):
- poszwa,
- podkład bawełniany, frotté, z tkaniny podgumowanej, z tkaniny paroprzepuszczalnej,
- prześcieradło,
- poszewki;
- wózek lub kosz na brudną bieliznę,
- rękawice jednorazowe, niejałowe,
- myjka.
- Osłonięcie łóżka pacjenta parawanem w celu zapewnienia warunków intymności.
3. Przygotowanie pacjenta:
- Sprawdzenie tożsamości pacjenta.
- Poinformowanie pacjenta o celu zabiegu.
- Uzyskanie jego zgody na wykonanie zmiany bielizny pościelowej.
II. Czynności właściwe
- Założenie rękawic.
- Odstawienie stolika przyłóżkowego oraz przystawienie krzesła do łóżka.
- Położenie zestawu czystej bielizny na stoliku przyłóżkowym lub na krześle.
- Odwinięcie zawinięć koca/kołdry w kierunku od kończyn dolnych do głowy pacjenta; rozpoczęcie od dalszej strony, następnie - od bliższej. Na wysokości dolnego brzegu materaca założenie mankietu z wierzchniego przykrycia pod spód, aż do momentu wyrównania z materacem.
- Zmiana poszewek na poduszce:
- nałożenie na ręce i zmarszczenie czystej poszewki/poszewek na poduszki (ułożenie jej/ich na czystej bieliźnie),
- odłożenie bliższego górnego rogu koca/kołdry na wierzch przykrycia,
- wyjęcie poduszki spod głowy pacjenta (uniesienie ręką prawą głowy chorego, a ręką lewą wysunięcie poduszki na brzeg łóżka; położenie głowy pacjenta na materac) i ułożenie poduszki na krześle (w przypadku dwóch poduszek powtórzenie czynności),
- zdjęcie poszewki z górnej poduszki, polegające na tym, że po rozpięciu poszewki, trzymając za jeden z górnych rogów, ręką drugą za pomocą okrężnego ruchu w kierunku od dołu do góry zdjęcie poszewki i równoczesne składanie jej do środka oraz włożenie jej do kosza na brudną bieliznę,
- nałożenie czystej poszewki na poduszkę i ułożenie jej na krześle (w przypadku dwóch poduszek równoczesne zdjęcie "brudnej" poduszki); czynność tę można wykonać na dwa sposoby:
Sposób pierwszy:
- odwrócenie poszewki prawą stroną do środka,
- zmarszczenie poszewki,
- uchwycenie od strony prawej za górne rogi poszewki,
- ujęcie górnych rogów poduszki i naciągnięcie na nie poszewki,
- naciągnięcie pozostałej części poszewki na poduszkę.
Sposób drugi:
- uchwycenie górnych rogów poduszki i wprowadzenie ich do poszewki,
- naciągnięcie pozostałej części poszewki na poduszkę,
- nałożenie czystej poszewki na drugą poduszkę i ułożenie jej na pierwszej (zapięcie obu).
- Przesunięcie pacjenta na dalszy (lewy) brzeg łóżka i zmiana jego pozycji na boczną (plecami do pielęgniarki).
- Zmiana dolnej warstwy bielizny pościelowej (podkładu gumowego i płóciennego):
a) założenie wierzchniego przykrycia (z bliższej połowy łóżka) na pacjenta, w sposób zapewniający dobre okrycie jego pleców,
b) poluzowanie spodniej warstwy bielizny pościelowej (podkładu gumowego i płóciennego), w kierunku od nóg pacjenta do jego głowy,
c) zmarszczenie podkładu płóciennego w kierunku do pleców pacjenta,
d) usunięcie okruchów z podkładu frotté za pomocą myjki nałożonej na rękę prawą (równoczesne osłonięcie ręką lewą pleców pacjenta), gdy będzie on ponownie używany,
e) podsunięcie oczyszczonego podkładu frotté pod plecy pacjenta,
f) podsunięcie "brudnego" prześcieradła pod plecy pacjenta (ryc. 1.2),
g) złożenie nad krzesłem czystego prześcieradła wzdłuż, a następnie wpół, prawą stroną do środka,
h) ułożenie czystego prześcieradła na łóżku złożonym brzegiem (linią środkową) w kierunku pleców pacjenta, a w segmencie dolnym łóżka - równo z materacem,
i) zmarszczenie i podsunięcie górnej połowy złożonego wzdłuż czystego prześcieradła pod plecy pacjenta (najlepiej za pomocą dwóch ruchów),
j) zaścielenie dolnej warstwy złożonego wzdłuż czystego prześcieradła (poprzez wykonanie u wezgłowia górnego narożnika i podłożenie pod materac pozostałej zwisającej części prześcieradła),
k) ułożenie złożonego na pół, prawą stroną do środka, czystego podkładu frotté na łóżku (podsunięcie górnej warstwy podkładu pod plecy pacjenta i podłożenie dolnej pod materac); jeżeli nie jest konieczna wymiana podkładu gumowego, wyrównanie i zaścielenie podkładu wyjętego spod pacjenta,
l) ułożenie czystego, złożonego na pół, prawą stroną do środka, podkładu frotté na podkładzie gumowym na linii środkowej łóżka (podsunięcie górnej jego połowy pod plecy pacjenta i podłożenie dolnej pod materac); w ten sam sposób mocowany jest podkład gumowy.
- Odwrócenie pacjenta na plecy, przesunięcie na bliższy brzeg (prawy) łóżka i zmiana pozycji na boczną (twarzą w kierunku pielęgniarki).
- Przejście na dalszą (lewą) stronę łóżka:
- powtórzenie czynności a-c,
- usunięcie brudnego podkładu płóciennego spod pacjenta (złożenie do środka) i wyrzucenie do kosza na brudną bieliznę,
- powtórzenie czynności d-e,
- w sytuacji, gdy istnieje konieczność wymiany podkładu frotté, wyciągnięcie go spod pacjenta, złożenie do środka i wyrzucenie do kosza na brudną bieliznę,
- wysunięcie spod pacjenta brudnego i czystego prześcieradła (złożenie brudnego do środka i wyrzucenie do kosza na brudną bieliznę),
- rozłożenie czystego prześcieradła (najlepiej za pomocą dwóch ruchów),
- wyrównanie i naciągnięcie czystego prześcieradła, wykonanie narożnika u wezgłowia łóżka oraz podłożenie go na całej długości pod materac,
- wyciągnięcie czystego lub oczyszczonego podkładu gumowego/frotté spod pacjenta, wyrównanie, naciągnięcie i podłożenie pod materac; w ten sam sposób mocuje się podkład płócienny,
- wyciągnięcie czystego podkładu płóciennego spod pacjenta, wyrównanie, naciągnięcie i podłożenie pod materac.
- Obrócenie pacjenta na plecy, wyrównanie ułożenia wierzchniego przykrycia.
- Przejście na prawą stronę łóżka.
Rycina 1.2.
Sposób podsunięcia "brudnego" prześcieradła pod plecy pacjenta.
Rycina 1.3.
Sposób zasłania czystego prześcieradła i podkładów podczas zmiany bielizny pościelowej przez jedną osobę.
- Podłożenie poduszek pod głowę pacjenta (odwinięcie górnego rogu wierzchniego przykrycia, ułożenie na wezgłowiu łóżka poduszki/poduszek, podniesienie głowy pacjenta i podłożenie ich: pierwszej strzepanej ku dołowi, drugiej - ku górze).
- Poprawienie ułożenia pacjenta, wyrównanie koszuli/piżamy.
- Zdjęcie brudnej poszwy (dwa sposoby):
Sposób pierwszy:
- rozpięcie brudnej poszwy i wysunięcie z niej koca/kołdry,
- złożenie koca/kołdry na czworo i ułożenie na krześle,
- odłożenie brudnej poszwy na pacjencie do jego pasa i ułożenie na jej miejscu złożonej w poprzek czystej poszwy,
- chwycenie za górny brzeg poszwy brudnej i dolny brzeg poszwy czystej,
- wykonanie ruchu zsuwania obu poszew w kierunku stóp pacjenta (wrzucenie brudnej poszwy do kosza na brudną bieliznę),
- włożenie koca/kołdry do czystej poszwy,
- wyrównanie górnego jego brzegu z brzegiem poszwy,
- zapięcie guzików poszwy.
Sposób drugi:
- odwinięcie dolnego rogu wierzchniego przykrycia,
- ugięcie kończyn dolnych pacjenta w stawach kolanowych oraz podsunięcie koca do góry tak, aby okrył stopy,
- włożenie rąk do czystej poszwy, uchwycenie jej górnych wewnętrznych rogów, wyłożenie ich na wierzch,
- ułożenie w ten sposób przygotowanej poszwy na materacu w nogach pacjenta,
- rozpięcie brudnej poszwy,
- wysuwanie z brudnej poszwy w kierunku nóg pacjenta koca/kołdry, z równoczesnym wkładaniem go do czystej poszwy (pacjent pozostaje w tym czasie przykryty "brudną" poszwą),
- uchwycenie za górny brzeg koca/kołdry i wyrównanie całości koca/kołdry w poszwie,
- zsunięcie brudnej poszwy do pasa pacjenta i nałożenie w to miejsce czysto powleczonego koca/kołdry,
- zsuwanie brudnej poszwy w kierunku nóg pacjenta z jednoczesnym przykrywaniem go czystym wierzchnim przykryciem,
- zapięcie guzików poszwy.
- Podłożenie zwisającej z bocznej powierzchni łóżka części koca/kołdry pod spód wierzchniego przykrycia (za pomocą dwóch ruchów), tak aby wyrównać go z boczną powierzchnią materaca.
- Podłożenie w dolnej części łóżka pozostałej części koca/kołdry pod materac.
- Przejście na drugą stronę łóżka i powtórzenie czynności związanych z zasłaniem koca/kołdry.
- Ułożenie pacjenta w wygodnej pozycji, dostosowanej do stanu zdrowia.
- Sprawdzenie wyglądu łóżka.
- Przystawienie stolika przyłóżkowego oraz odstawienie krzesła.
III. Czynności końcowe
1. Uporządkowanie sprzętu, materiału, otoczenia:
- Odtransportowanie wózka z brudną bielizną do brudownika.
- Odstawienie parawanu.
2. Postępowanie z pacjentem:
- Zapewnienie estetycznego wyglądu najbliższego otoczenia.
3. Czynności końcowe wykonywane przez pielęgniarkę:
- Zdjęcie rękawic.
- Higieniczne mycie rąk.
- Odnotowanie w dokumentacji wykonanie czynności.
Zmiana bielizny pościelowej pacjentowi leżącemu (wykonują dwie pielęgniarki)
Struktura czynności
I. Czynności przygotowawcze
1. Przygotowanie się pielęgniarek (pielęgniarki A i B):
- Higieniczne mycie rąk.
- Dokonanie oceny sprawności pacjenta związanej ze stanem zdrowia.
2. Przygotowanie materiału, sprzętu, otoczenia:
- Przygotowanie zestawu
- komplet bielizny pościelowej:
- poszwa,
- poszewki,
- podkład płócienny, bawełniany, frotté, z tkaniny podgumowanej, z tkaniny paroprzepuszczalnej,
- prześcieradło;
- kosz na brudną bieliznę,
- dwie myjki,
- rękawice jednorazowe, niejałowe.
- Przygotowanie bielizny do zmiany:
- rozłożenie prześcieradła (po uprzednim zmierzeniu stosunku jego długości do długości materaca),
- ułożenie w 1/3 długości prześcieradła podkładu frotté i podkładu płóciennego,
- zmarszczenie wszystkich trzech warstw od dołu ku górze do wysokości 2/3 podkładów,
- zwinięcie pozostałej części prześcieradła i podkładów w rulon aż do zagięcia, które wyznacza górny brzeg materaca,
- przełamanie rulonu na pół,
- włożenie tak przygotowanego prześcieradła pomiędzy poszewki a poszwę.
- Osłonięcie łóżka pacjenta parawanem (w celu zapewnienia warunków intymności).
3. Przygotowanie pacjenta:
- Sprawdzenie tożsamości pacjenta.
- Poinformowanie pacjenta o celu czynności.
- Uzyskanie zgody pacjenta na wykonanie czynności.
II. Czynności właściwe
- Założenie rękawic przez pielęgniarkę - A i B (tab. 1.2).
Tabela 1.2.
Kolejność czynności przy zmianie bielizny pościelowej u pacjenta leżącego wykonywanych przez dwie pielęgniarki
Lp.
Czynności wykonywane przez pielęgniarkę A
(pracującą po prawej stronie łóżka)
Czynności wykonywane przez pielęgniarkę B
(pracującą po lewej stronie łóżka)
1.
Zaniesienie bielizny pościelowej do sali, odstawienie stolika przyłóżkowego
Ustawienie kosza na brudną bieliznę, przystawienie krzesła
2.
Obluzowanie wierzchniego przykrycia i odwinięcie jego górnego brzegu
3.
Wyjęcie poduszek spod głowy pacjenta
Podtrzymanie głowy pacjenta
4.
Położenie poduszek na krześle
Położenie pacjenta na materacu i odebranie od pielęgniarki A jednej poduszki
5.
Zdjęcie brudnej poszewki i włożenie jej do kosza na brudną bieliznę (znanym sposobem)
6.
Włożenie poduszki do czystej poszewki (wybranym sposobem)
7.
Odłożenie poduszki ze zmienioną poszewką na krzesło
8.
Odłożenie na pacjenta górnej części wierzchniego przykrycia, a dolnej pod jego nogi
9.
Obluzowanie dolnej warstwy bielizny pościelowej (prześcieradła, podkładów)
10.
Uniesienie pacjenta do pozycji półwysokiej
11.
Zsunięcie brudnej warstwy bielizny w kierunku pośladków pacjenta
Podtrzymywanie pacjenta
12.
Nałożenie zwiniętego wałka bielizny na łóżko i rozwinięcie go na całą jego szerokość
Położenie pacjenta na materacu
13.
Podłożenie poduszek pod głowę pacjenta (na jego życzenie)
Położenie pacjenta na materacu
14.
Ugięcie kończyn dolnych pacjenta w stawach kolanowych
15.
Podniesienie pośladków pacjenta (na wysokości bioder ustawienie się twarzą w kierunku nóg pacjenta, podłożenie ręki bliższej pod jego pośladki i uniesienie ich do góry)
16.
Zsunięcie ręką dalszą brudnej bielizny i naciągnięcie kolejnym ruchem czystej
17.
Włożenie brudnej bielizny do kosza
Brudny podkład frotté należy wymienić na czysty, a czysty podkład można użyć ponownie
18.
Zmarszczenie zwisających podkładów (gumowego i płóciennego) w kierunku pacjenta
19.
Wyrównanie, naciągnięcie i zaścielenie prześcieradła
20.
Wyrównanie, naciągnięcie i zaścielenie podkładów (gumowego, a potem płóciennego)
21.
Podłożenie poduszek pod głowę pacjenta (jeżeli nie zostały one podłożone wcześniej)
Podniesienie głowy pacjenta (w celu podłożenia poduszek)
22A.
Wyłożenie na wierzch wewnętrznych rogów poszwy. Ułożenie poszwy na materacu w nogach łóżka
Skontrolowanie zgięcia kończyn dolnych pacjenta w stawach kolanowych. Podsunięcie wierzchniego przykrycia do góry i rozpięcie guzików
Uchwycenie za górny róg koca/kołdry w brudnej poszwie
Wysuwanie koca/kołdry z brudnej poszwy z równoczesnym przełożeniem do czystej
Nałożenie poszwy na koc/kołdrę, wyrównanie całości
Nałożenie koca/kołdry z założoną czystą poszwą na klatkę piersiową pacjenta
Zsunięcie brudnej poszwy do wysokości bioder pacjenta
Zsunięcie brudnej poszwy w kierunku stóp pacjenta z równoczesnym naciąganiem koca/kołdry włożonego w czystą poszwę
22B.
Wysunięcie koca/kołdry i ułożenie go na krześle
Wysunięcie koca/kołdry
Nałożenie czystej poszwy na klatkę piersiową pacjenta
Odłożenie brudnej poszwy do wysokości bioder pacjenta
Zsunięcie brudnej poszwy w kierunku stóp pacjenta z równoczesnym naciągnięciem czystej
Wyrównanie czystej poszwy na pacjencie
Wyrzucenie brudnej poszwy do kosza na brudną bieliznę
Uchwycenie za górny róg koca/kołdry i włożenie do poszwy
23.
Podłożenie bocznej powierzchni koca/kołdry pod spód na równi z materacem, a w dolnej części łóżka pod stopy pacjenta
24.
Ułożenie pacjenta w wygodnej pozycji dostosowanej do stanu zdrowia
25.
Przysunięcie stolika przyłóżkowego
Przystawienie krzesła
26.
Usunięcie z sali brudnej bielizny pościelowej
III. Czynności właściwe
1. Uporządkowanie sprzętu, materiału, otoczenia:
- Odstawienie kosza na brudną bieliznę do brudownika.
- Odstawienie parawanu.
2. Postępowanie z pacjentem:
- Zapewnienie estetycznego wyglądu najbliższego otoczenia.
- Sprawdzenie wygody pacjenta po wykonanych czynnościach.
3. Czynności końcowe wykonywane przez pielęgniarkę:
- Zdjęcie rękawic.
- Higieniczne mycie rąk.
- Odnotowanie w dokumentacji wykonanie czynności.
Zmiana bielizny pościelowej pacjentowi leżącemu bez wymiany podkładu (wykonują dwie pielęgniarki)
Struktura czynności
I. Czynności przygotowawcze
1. Przygotowanie pielęgniarek (pielęgniarki A i B):
- Higieniczne mycie rąk.
- Dokonanie oceny sprawności pacjenta związanej ze stanem zdrowia.
2. Przygotowanie materiału, sprzętu, otoczenia:
- Przygotowanie zestawu:
- komplet bielizny pościelowej (zaczynając od dołu, ułożona w następującej kolejności):
- poszwa,
- prześcieradło,
- podkład płócienny,
- poszewki,
lub
- poszwa,
- podkład płócienny,
- prześcieradło,
- poszewki,
- kosz na brudną bieliznę,
- myjki,
- rękawice.
- Osłonięcie łóżka pacjenta parawanem (w celu zapewnienia warunków intymności).
3. Przygotowanie pacjenta:
- Poinformowanie pacjenta o celu czynności.
- Uzyskanie zgody pacjenta na wykonanie czynności.
II. Czynności właściwe
Sposób pierwszy:
- założenie rękawic,
- wykonanie czynności według tabeli 1.3.
Sposób drugi:
- założenie rękawic,
- wykonanie czynności według tabeli 1.4.
Tabela 1.3.
Kolejność czynności przy zmianie bielizny pościelowej u pacjenta leżącego, bez wymiany podkładu, wykonywanych przez dwie pielęgniarki - sposób pierwszy
Lp.
Czynności wykonywane przez pielęgniarkę A
Czynności wykonywane przez pielęgniarkę B
1.
Powtórzenie czynności 1-9 z tabeli 1.2
Powtórzenie czynności 1-9 z tabeli 1.2
2.
Zmarszczenie podkładu płóciennego w kierunku pacjenta
3.
Wymiecenie podkładu frotté
4.
Złożenie czystego podkładu płóciennego na pół i ułożenie go prawą stroną równolegle do brudnego
Utrzymanie kontaktu werbalnego z pacjentem
5.
Uniesienie pośladków pacjenta
6.
Zwinięcie podkładów płóciennego i gumowego w kierunku pacjenta
7.
Zmarszczenie prześcieradła od dołu ku górze (nad krzesłem)
Przytrzymanie prześcieradła w miejscu założenia pod wezgłowie łóżka
8.
Wykonanie z prześcieradła tzw. wałka
9.
Podniesienie pacjenta do pozycji półwysokiej
10.
Zsunięcie brudnego prześcieradła w kierunku pośladków pacjenta, ułożenie w tym miejscu czystego i założenie go pod wezgłowie łóżka
Podtrzymanie pacjenta
11.
Podniesienie pośladków pacjenta (na wysokości bioder zwrócenie się twarzą w kierunku nóg pacjenta, uchwycenie ręką bliższą za podkłady gumowy i płócienny)
12.
Zsunięcie wolną ręką brudnego prześcieradła i naciągnięcie drugim ruchem czystego
Zsunięcie brudnego prześcieradła do końca łóżka i naciągnięcie na to miejsce czystego
Uniesienie kończyn dolnych pacjenta
Powtórzenie czynności 18-26 z tabeli 1.2
Tabela 1.4
Kolejność czynności przy zmianie bielizny pościelowej u pacjenta leżącego, bez wymiany podkładu, wykonywanych przez dwie pielęgniarki - sposób drugi
Lp.
Czynności wykonywane przez pielęgniarkę A
Czynności wykonywane przez pielęgniarkę B
1.
Powtórzenie czynności 1-9 z tabeli 1.2
2.
Wykonanie tzw. wałka z prześcieradła
3.
Uniesienie pacjenta do pozycji półwysokiej
4.
Zsunięcie brudnego prześcieradła w kierunku pośladków pacjenta, nasunięcie na to miejsce czystego prześcieradła i położenie go pod wezgłowie łóżka
Podtrzymanie pacjenta, a następnie ułożenie go na materacu
5.
Ugięcie kończyn dolnych pacjenta w stawach kolanowych
6.
Uniesienie pośladków pacjenta (tak jak wyżej)
7.
Zsunięcie całości brudnej bielizny i naciągnięcie na to miejsce czystej
8.
Zsunięcie brudnej bielizny wraz z podkładami i nasunięcie czystego prześcieradła
Podniesienie kończyn dolnych pacjenta
9.
Wrzucenie brudnej bielizny do kosza na brudną bieliznę
10.
Złożenie podkładów gumowego z płóciennym, zmarszczenie obu wzdłuż do połowy ich wysokości, a następnie dwukrotne zwinięcie w rulon (w celu umocnienia całości). Ułożenie tak przygotowanych podkładów na krześle
III. Czynności końcowe
1. Uporządkowanie sprzętu, materiału, otoczenia:
- Odtransportowanie kosza na brudną bieliznę do brudownika.
- Odstawienie parawanu.
2. Postępowanie z pacjentem:
- Ułożenie pacjenta w wygodnej pozycji dostosowanej do stanu zdrowia.
- Zapewnienie estetycznego wyglądu najbliższego otoczenia.
3. Czynności końcowe wykonywane przez pielęgniarkę:
- Zdjęcie rękawic.
- Higieniczne mycie rąk.
- Odnotowanie w dokumentacji wykonanie czynności.
Zmiana bielizny osobistej chorego
Cele, niebezpieczeństwa oraz zasady dotyczące zmiany bielizny osobistej pacjenta przedstawiono wcześniej, łącznie ze zmianą bielizny pościelowej. W przypadku chorego z ograniczonym zakresem ruchów jednej z kończyn górnych lub dolnych (np. wylew, kroplowy wlew dożylny) zdejmowanie bielizny osobistej rozpoczynamy od kończyny o pełnym zakresie ruchów, zdrowej, a następnie zdejmujemy bieliznę z kończyny chorej. Zakładanie zaś zawsze rozpoczynamy od kończyny chorej.
Struktura czynności
I. Czynności przygotowawcze
1. Przygotowanie pielęgniarki:
- Higieniczne mycie rąk.
- Zapoznanie się ze stanem pacjenta.
2. Przygotowanie materiału, sprzętu, otoczenia:
- Przygotowanie zestawu:
- bielizna osobista:
- koszula szpitalna,
- piżama,
- koszula chirurgiczna,
- rękawice.
- Osłonięcie łóżka pacjenta parawanem w celu zapewnienia warunków intymności.
3. Przygotowanie pacjenta:
- Sprawdzenie tożsamości pacjenta.
- Poinformowanie pacjenta o celu czynności.
- Uzyskanie zgody pacjenta na przeprowadzenie czynności.
II. Czynności właściwe
- Zmiana koszuli szpitalnej:
- zdjęcie koszuli brudnej:
- założenie rękawic,
- odwinięcie górnego brzegu wierzchniego przykrycia chorego,
- ugięcie kończyn dolnych pacjenta w stawach kolanowych,
- uniesienie pośladków pacjenta,
- podsunięcie koszuli pacjenta ku górze,
- uniesienie pacjenta do pozycji półwysokiej i uniesienie koszuli aż do barków,
- ułożenie pacjenta na poduszkach,
- zdjęcie rękawa koszuli z kończyny górnej bliższej pacjenta,
- zdjęcie koszuli przez głowę pacjenta,
- zdjęcie koszuli z kończyny górnej dalszej pacjenta,
- wrzucenie brudnej koszuli do kosza na brudną bieliznę;
- nałożenie czystej koszuli szpitalnej:
- zmarszczenie koszuli po stronie pleców,
- założenie koszuli za głowę pacjenta (przez jej nieznaczne uniesienie),
- nałożenie koszuli na dalszą kończynę górną pacjenta,
- nałożenie koszuli na bliższą kończynę górną pacjenta,
- podniesienie pacjenta do pozycji półwysokiej,
- zsunięcie koszuli do dołu i wyrównanie jej na plecach (w tym celu można podnieść pośladki pacjenta),
- wyprostowanie kończyn dolnych pacjenta,
- wyrównanie koszuli na klatce piersiowej pacjenta,
- ułożenie pacjenta w wygodnej pozycji dostosowanej do jego stanu zdrowia,
- wyrównanie wierzchniego przykrycia.
- Zmiana piżamy:
- zdejmowanie brudnej piżamy:
- zdejmowanie brudnych spodni:
- odwinięcie górnego rogu wierzchniego przykrycia chorego,
- ugięcie kończyn dolnych pacjenta w stawach kolanowych,
- uniesienie pośladków pacjenta,
- podtrzymanie ręką prawą pośladków, a ręką lewą podsunięcie bluzy ku górze,
- podtrzymanie ręką lewą pośladków, a ręką prawą zsunięcie spodni ku dołowi,
- położenie pacjenta na płasko,
- zsunięcie spodni do stóp pacjenta i ich zdjęcie,
- wrzucenie brudnych spodni do kosza na brudną bieliznę;
- nakładanie czystych spodni od piżamy:
- zmarszczenie nogawek spodni,
- przełożenie nogawek spodni przez stopy i podsunięcie aż do wysokości pośladków, począwszy od dalszej nogawki,
- uniesienie pośladków pacjenta i podciągnięcie spodni do pasa,
- wyprostowanie kończyn dolnych pacjenta w stawach kolanowych;
- zdejmowanie brudnej bluzy od piżamy:
- podniesienie pacjenta do pozycji półwysokiej na plecach, podsunięcie bluzy aż do barków chorego,
- zdjęcie bluzy z bliższej kończyny górnej pacjenta,
- przesunięcie bluzy pod pacjentem na lewą stronę,
- zdjęcie bluzy z dalszej kończyny górnej pacjenta,
- wrzucenie brudnej bluzy do wózka na brudną bieliznę;
- nakładanie czystej bluzy od piżamy:
- nałożenie rękawa bluzy na kończynę górną dalszą,
- przesunięcie pozostałej części bluzy pod głową chorego na bliższą stronę łóżka,
- nałożenie rękawa bluzy na bliższą kończynę górną pacjenta,
- podniesienie pacjenta do pozycji półwysokiej i wyrównanie bluzy na plecach, zapięcie guzików,
- ułożenie pacjenta w wygodnej pozycji dostosowanej do jego stanu zdrowia,
- wyrównanie pościeli na łóżku.
- Zmiana koszuli chirurgicznej:
- zdejmowanie brudnej koszuli chirurgicznej:
- odwinięcie górnego brzegu wierzchniego przykrycia pacjenta,
- zgięcie kończyn dolnych pacjenta w stawach kolanowych,
- podsunięcie rąk pod pośladki pacjenta i wysunięcie spod nich koszuli w kierunku ku górze,
- rozwiązanie tasiemek koszuli,
- zdjęcie rękawa koszuli z dalszej kończyny górnej pacjenta,
- zdjęcie rękawa koszuli z kończyny górnej bliższej pacjenta,
- uniesienie ręką prawą wierzchniego przykrycia (lekko),
- usunięcie jednym ruchem ręki lewej brudnej koszuli,
- włożenie brudnej koszuli do kosza na brudną bieliznę;
- nakładanie czystej koszuli chirurgicznej:
- ułożenie koszuli na pacjencie,
- nałożenie rękawa koszuli na kończynę górną dalszą chorego,
- nałożenie rękawa koszuli na kończynę górną bliższą (ten typ koszuli chirurgicznej nie wymaga wkładania jej przez głowę),
- podłożenie koszuli pod wierzchnie przykrycie,
- zsunięcie koszuli w dół, zawiązanie tasiemek,
- zgięcie kończyn dolnych pacjenta w stawach kolanowych,
- uniesienie pośladków pacjenta,
- podtrzymanie ręką lewą pośladków pacjenta, a ręką prawą wygładzenie koszuli pod nim; ciężko chorym nie podkłada się koszuli, a tylko nią okrywa,
- wyprostowanie kończyn dolnych pacjenta,
- wyrównanie pościeli na łóżku.
III. Czynności końcowe
1. Uporządkowanie sprzętu, materiału, otoczenia:
- Odtransportowanie kosza z brudną bielizną do brudownika.
- Odstawienie parawanu.
2. Postępowanie z pacjentem:
- Zapewnienie estetycznego wyglądu najbliższego otoczenia.
3. Czynności końcowe wykonywane przez pielęgniarkę:
- Zdjęcie rękawic.
- Higieniczne mycie rąk.
- Odnotowanie w dokumentacji wykonania czynności.
Piśmiennictwo
1. Dziechciaż M.: Podstawowe czynności pielęgnacyjne i zabiegi medyczne. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2022. 2. Felińska A.: Procedury i algorytmy działań i zabiegów. W: Pielęgniarstwo. Ćwiczenia, t. II. (red. W. Ciechaniewicz). Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2019. 3. Pietrzak M., Knoff B., Kryczka T.: Pielęgniarstwo w Podstawowej Opiece Zdrowotnej. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2021 4. Wysokiński M.: Metody zmiany bielizny pościelowej i osobistej. W: Podstawy pielęgniarstwa, t. II (red. B. Ślusarska, D. Zarzycka, K. Zahradniczek). Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2022.
1.4.Toaleta całego ciała chorego leżącego
Anna Owłasiuk, Halina Doroszkiewicz
Powierzchnia ciała jest zabrudzona przez zanieczyszczenia pochodzące z otaczającego nas środowiska oraz przez wydzieliny skóry. Z naskórka, najbardziej zewnętrznej części skóry, oddzielają się obumarłe komórki; wydzieliny gruczołów łojowych i potowych pokrywają ją cienką warstwą. Bakterie żyjące na tej powierzchni rozkładają wydzieliny gruczołów skóry, wywołując charakterystyczną woń ciała i potu. Regularne i codzienne mycie się należy do istotnych czynności z zakresu higieny osobistej.
Wskazania
Mycie całego ciała osoby chorej leżącej w łóżku dotyczy tych pacjentów, którzy ze względu na stan zdrowia nie mogą się umyć np. pod natryskiem w wannie lub w kabinie.
Cel zabiegu
Codzienna pielęgnacja ma za zadanie utrzymanie skóry w czystości, zachowanie jej w dobrej kondycji, zabezpieczenie przed nadmiernym wysuszeniem oraz zapobieganie podrażnieniom. Zapewnia ona poczucie świeżości, pobudza krążenie i poprawia samopoczucie chorego.
Zasady
- Toaleta ciała może być wykonywana przez jedną osobę lub dwie bądź z pomocą rodziny, w zależności od stanu zdrowia pacjenta.
- W trakcie wykonywania czynności należy utrzymywać kontakt słowny z pacjentem.
- Konieczne jest obserwowanie stanu pacjenta podczas wykonywania czynności higienicznych.
- Należy przestrzegać kolejności poszczególnych etapów czynności (kończyny - od góry do dołu, zawsze od części dalszych ku bliższym, tj. od dłoni do pachy oraz od stopy do pachwiny; okolice intymne i pośladki - od przodu do tyłu; oczy - od zewnątrz do wewnątrz, w kierunku nasady nosa).
- Konieczne jest dbanie o dobrą organizację pracy.
- Należy zadbać o komfort i bezpieczeństwo pacjenta.
Struktura czynności
I. Czynności przygotowawcze
1. Przygotowanie się osoby wykonującej czynność:
- Rozpoznanie stanu fizycznego i higienicznego pacjenta.
- Higieniczne mycie i/lub dezynfekcja rąk.
- Przygotowanie zestawu (ryc. 1.4):
- parawan,
- rękawice jednorazowe, niejałowe,
- miska nerkowata,
- mydło lub inny środek myjący, najlepiej hipoalergiczne do skóry wrażliwej,
- myjki,
- 2 ręczniki,
- jednorazowe gaziki, waciki, patyczki higieniczne,
- maści pielęgnacyjne, ochronne, np. Sudocrem, PC 30V płyn, maść witaminowa,
- oliwki do nacierania pleców i pośladków, emulsje do ciała lub specjalne zawiesiny (lotiony, np. Bepanthen),
- dzbanek z ciepłą wodą,
- miska z wodą o temperaturze maksymalnie do 40°C,
- basen,
- szczotka do paznokci, szczotka i grzebień do włosów,
- nożyczki lub cążki do paznokci (najlepiej pacjenta),
- kubek z ciepłą wodą do mycia zębów, szczoteczka i pasta,
- podkłady higieniczne.
Rycina 1.4.
Zestaw do toalety ciała.
Kompletując zestaw, należy uwzględnić własne przybory toaletowe pacjenta.
- Założenie rękawic.
2. Przygotowanie pacjenta (psychiczne i fizyczne):
- Sprawdzenie tożsamości pacjenta.
- Poinformowanie pacjenta o planowanych działaniach.
- Uzyskanie zgody na przeprowadzenie toalety.
- Zapewnienie warunków intymności (nie rozbierać chorego całkowicie).
- Zapewnienie pacjentowi wygodnej i bezpiecznej pozycji ciała.
II. Czynności właściwe
- Zamknięcie w sali okien i drzwi.
- Zapewnienie odpowiedniej temperatury w pomieszczeniu (22-26°C).
- Zasłonięcie łóżka parawanem.
- Ustawienie miski na krześle, tacy z zestawem - na stoliku przyłóżkowym oraz zawieszenie ręczników i myjek na poręczy krzesła.
- Obluzowanie wierzchniego przykrycia koca (rozwinięcie zawinięć koca w nogach pacjenta).
Mycie twarzy, oczu, uszu, nosa i szyi
- Zdjęcie pacjentowi koszuli (lub górnej części piżamy) albo pomoc przy tej czynności i odłożenie tej części ubrania na poręcz łóżka.
- Ułożenie ręcznika pod głową pacjenta.
- Namoczenie myjki (bez mydła) przeznaczonej do mycia twarzy i przetarcie kolejno oczu - począwszy od dalszego, w kierunku od zewnętrznego do wewnętrznego kąta oka.
- Umycie twarzy pacjenta za pomocą ruchów okrężno-posuwistych z zachowaniem następującej kolejności: czoło, policzek dalszy, nos, policzek bliższy, broda, okolica pod nosem i usta (zgodnie z życzeniami chorego myjemy namydloną myjką lub samą wodą).
- Osuszenie umytej twarzy.
- Nałożenie na usta i okolice otworów nosowych (jeśli są wysuszone) maści pielęgnacyjnej.
- Oczyszczanie uszu - widocznej części przewodu słuchowego zewnętrznego ucha dalszego, następnie bliższego, za pomocą zamoczonego gazika.
- Umycie za pomocą myjki z mydłem wewnętrznej i zewnętrznej strony dalszej małżowiny usznej, następnie bliższej, i staranne ich osuszenie.
- Umycie i osuszenie szyi pacjenta.
- Usunięcie ręcznika spod głowy pacjenta.
- Zmiana wody w miednicy w zależności od potrzeb.
Mycie klatki piersiowej
- Ułożenie ręcznika na klatce piersiowej (z wywinięciem mankietu na koc).
- Uniesienie koca za przygotowany mankiet z ręcznika i staranne umycie klatki piersiowej pacjenta od strony dalszej ku bliższej (wsunięcie namydlonej myjki pod ręcznik, tak aby nadmiernie nie odsłonić klatki piersiowej, szczególnie u kobiet).
- Sprawdzenie stanu skóry pod piersiami, głównie u kobiet. Po umyciu dokładne spłukanie i osuszenie tego obszaru.
- Osuszenie klatki piersiowej ręcznikiem, który ją okrywa.
Mycie kończyn górnych
- Odsłonięcie kończyny górnej dalszej pacjenta, podłożenie pod nią ręcznika, osłaniając jednocześnie bieliznę pościelową.
- Ustawienie pod dłonią pacjenta miednicy z wodą i (jeśli to możliwe) zanurzenie dłoni pacjenta w wodzie.
- Namydloną myjką umycie kończyny górnej (najpierw strony zewnętrznej przedramienia i ramienia, a następnie strony wewnętrznej), kolejno: pachę, ramię, przedramię, dłoń. Następnie spłukanie czystą wodą.
- Obcięcie paznokci u palców ręki - jeżeli jest to konieczne, wyczyszczenie paznokci przygotowaną szczoteczką.
- Odstawienie miski na krzesło i wytarcie ręki ręcznikiem znajdującym się pod nią, a następnie nakrycie wierzchnim przykryciem.
- Umycie kończyny górnej bliższej (w opisany wyżej sposób) (ryc. 1.5).
Rycina 1.5.
Mycie kończyn górnych.
Mycie brzucha
- Ułożenie na brzuchu pacjenta ręcznika przeznaczonego do mycia dolnych części ciała i wywinięcie go na zewnątrz, z utworzeniem mankietu na kocu.
- Uniesienie koca za mankiet i namydloną myjką (przeznaczoną do dolnych części ciała) umycie brzucha, pępka i okolic bioder.
- Staranne osuszenie umytych okolic.
Mycie pleców i pośladków
- Zdjęcie spodni od piżamy, ułożenie pacjenta na dalszym boku i przytrzymanie przez drugą osobę.
- Założenie wierzchniego przykrycia (koc) na pacjenta (tak, aby uwidocznione zostały plecy).
- Ułożenie ręcznika wzdłuż pleców i pośladków pacjenta.
- Namydloną myjką umycie pleców, pośladków, na końcu - szpary pośladkowej.
- Osuszenie umytych części ciała, w przypadku skóry suchej nacieranie lotionem lub oliwką ze zwróceniem szczególnej uwagi na plecy, pośladki i okolicę kości krzyżowej.
- Odwrócenie pacjenta na wznak (lub pomoc w zmianie pozycji) i założenie mu koszuli (górnej części piżamy) (ryc. 1.6).
Rycina 1.6.
Mycie pleców i pośladków.
Mycie kończyn dolnych
- Odsłonięcie kończyny dolnej dalszej pacjenta, podłożenie ręcznika wzdłuż kończyny (zwrócenie uwagi na równoczesne osłonięcie krocza).
- Postawienie miski z wodą na ręczniku.
- Uniesienie i zgięcie kończyny w stawie kolanowym w stopniu umożliwiającym mycie. Włożenie stopy pacjenta do miski (jeżeli nie ma przeciwwskazań, np. przykurczów, niedowładów lub zniekształceń).
- Umycie myjką przedniej i tylnej części kończyny dolnej - kolejno: stopa (w razie potrzeby użycie pumeksu bądź szczotki do paznokci, aby łatwiej usunąć zrogowaciały naskórek), podudzie, udo, pachwina.
- Przesunięcie miski z wodą w dół łóżka i ułożenie nogi pacjenta na ręczniku.
- Odstawienie miski na krzesło i osuszenie umytej nogi z jednoczesnym energicznym masowaniem ręcznikiem. Zwrócenie uwagi na osuszenie przestrzeni między palcami.
- Umycie kończyny dolnej bliższej (w ten sam sposób).
- Zmiana wody w miednicy (ryc. 1.7).
Rycina 1.7.
Mycie kończyn dolnych.
Mycie krocza i zewnętrznych narządów płciowych
Intymne okolice ciała (brzuch, okolice pachwinowe, uda, zewnętrzne narządy płciowe, pośladki) są szczególnie podatne - ze względu na swoje właściwości anatomiczne i fizjologiczne - na zakażenia i zwiększone wydzielanie swoistej woni. Pielęgnacja okolic intymnych powinna odbywać się regularnie w celu utrzymania higieny oraz poprawienia samopoczucia pacjenta, zapewnienia poczucia czystości i świeżości.
Wskazaniami do częstego przeprowadzania pielęgnacji okolic intymnych są:
- nietrzymanie moczu,
- cewnik założony do pęcherza moczowego,
- zakażenia układu moczowo-płciowego,
- zabiegi operacyjne wykonane w obrębie układu moczowo-płciowego,
- krwawienia miesiączkowe,
- odchody połogowe (po porodzie),
- oddanie stolca.
Czynności dotyczące pielęgnacji okolic intymnych wymagają od osoby pielęgnującej szczególnego taktu i umiejętności wczuwania się w sytuację chorego.
Technika wykonania
- Ustawienie w odwiedzeniu kończyn dolnych pacjenta i ugięcie ich w stawach kolanowych.
- Podłożenie pod pośladki podkładów gumowego i płóciennego zabezpieczających łóżko.
- Wykonanie z wierzchniego przykrycia tzw. budki (na ugięte kończyny dolne w stawach kolanowych, podciągnięcie dolnej części wierzchniego przykrycia do wysokości kolan pacjenta).
Mycie krocza u kobiet:
- Podłożenie basenu pod pośladki. W przypadku możliwości samodzielnego podmycia się założenie na rękę pacjentki lekko namydlonej myjki, polewanie krocza wodą i poproszenie o podmycie się. Jeżeli chora nie może podjąć się tego samodzielnie, należy wykonać tę czynność za nią.
- Założenie rękawic jednorazowych i namydloną myjką umycie pachwiny dalszej oraz bliższej, ruchami w kierunku od spojenia łonowego do odbytu (taki kierunek zapobiega przenoszeniu drobnoustrojów z odbytu w kierunku narządów płciowych).
- Umycie spojenia łonowego (powtarzamy czynność w zależności od potrzeby).
- Umycie zewnętrznych narządów płciowych w kierunku od spojenia łonowego do odbytu.
- Spłukanie wodą z dzbanka umytych okolic i zewnętrznych narządów płciowych.
- Osuszenie krocza za pomocą ręcznika.
- Wyjęcie i odstawienie basenu.
Mycie krocza u mężczyzn:
- Podłożenie ręcznika pod pośladki. Jeżeli pacjent jest w stanie podmyć się samodzielnie - asystowanie mu i dopilnowanie, aby zrobił to dokładnie; jeśli nie jest w stanie - założenie rękawic jednorazowych i wykonanie czynności za niego.
- Odciągnięcie napletka.
- Umycie delikatnie i ostrożnie żołędzi w kierunku z góry na dół ruchem okrężnym.
- Umycie skóry okolicy dołu pachwinowego od strony dalszej i bliższej.
- Umycie worka mosznowego (obserwacja, czy nie występują zmiany o charakterze odparzeń).
- Umycie okolicy krocza i osuszenie ręcznikiem.
- Usunięcie podkładu zabezpieczającego.
- Uporządkowanie wierzchniego przykrycia (zlikwidowanie "budki").
- Założenie przez pacjenta piżamy/koszuli - z pomocą lub samodzielnie.
Czesanie włosów
- Podłożenie pod głowę ręcznika.
- Uczesanie włosów. W przypadku włosów długich należy czesać je pasmami, rozpoczynając od ich końca i równocześnie przytrzymując mocno powyżej miejsca rozczesywanego.
- Ułożenie włosów zgodnie z życzeniem pacjenta.
- Wyjęcie ręcznika.
- Ułożenie pacjenta w wygodnej i bezpiecznej pozycji.
Golenie pacjenta
Golenie polega na usuwaniu zarostu z twarzy golarką elektryczną lub maszynką z żyletką. Częstość, z jaką chory zwykle się goli, jak i pora dnia są zmienne, zależnie od przyzwyczajeń, tempa powstawania zarostu oraz od koloru włosów. Osobie, która ma ogolić pacjenta, łatwiej jest to wykonać z użyciem golarki elektrycznej pacjenta.
Cel zabiegu
Usunięcie zarostu i zachowanie estetycznego wyglądu.
I. Czynności przygotowawcze
1. Przygotowanie się osoby wykonującej czynność:
- Higieniczne mycie i/lub dezynfekcja rąk.
- Przygotowanie zestawu:
- jednorazowy sprzęt do golenia lub maszynka z żyletką, golarka elektryczna,
- zależnie od potrzeby - mydło w płynie, żel lub pianka do golenia,
- pędzel do twarzy (jeśli pacjent ma swój),
- jednorazowe, niejałowe rękawice,
- ręcznik,
- gąbka do twarzy,
- miska nerkowata lub woreczek na odpady,
- środki po goleniu (balsam, woda po goleniu, krem),
- kubek z ciepłą wodą, myjka i ręcznik,
- lustro zapewniające widoczność twarzy.
Kompletując zestaw, należy uwzględnić własne przybory toaletowe pacjenta.
2. Przygotowanie pacjenta (psychiczne i fizyczne):
- Poinformowanie pacjenta o planowanych działaniach.
- Uzyskanie informacji na temat jego przyzwyczajeń (technika golenia, używanie środków pielęgnacyjnych itp.).
- Omówienie zakresu możliwej współpracy.
- Zapewnienie warunków intymności (ustawienie parawanu).
- Zapewnienie pacjentowi wygodnej i bezpiecznej pozycji ciała (w zależności od stanu chorego); najlepiej w pozycji wysokiej lub półwysokiej, tak jak w przypadku mycia jamy ustnej.
II. Czynności właściwe
- Zapewnienie dobrego oświetlenia.
- Zasłonięcie łóżka parawanem.
- Higieniczne mycie i/lub dezynfekcja rąk i założenie rękawic.
- Ustawienie zestawu na stoliku obok chorego.
- Położenie ręcznika pod brodę i wokół szyi chorego.
- Zwilżenie skóry twarzy pacjenta ciepłą wodą i nałożenie pędzlem kremu, żelu lub pianki do golenia.
- Podczas golenia napinanie skóry twarzy, a sama czynność golenia - w kierunku odwrotnym do wzrostu włosów (w następnej kolejności zgodnie z kierunkiem wzrostu).
- Po zakończeniu golenia za pomocą gąbki umycie ogolonej skóry twarzy ciepłą wodą z mydłem i delikatnie osuszenie.
- Posmarowanie skóry twarzy zgodnie z upodobaniem i przyzwyczajeniami chorego, np. wodą po goleniu, balsamem lub kremem.
III. Czynności końcowe
1. Uporządkowanie sprzętu:
- segregacja odpadów zgodnie z obowiązującymi rozporządzeniami i procedurami,
- odstawienie parawanu,
- umycie i dezynfekcja użytych przyborów zgodnie z przyjętymi zasadami.
2. Postępowanie z pacjentem:
- ułożenie pacjenta wygodnie w łóżku,
- zapewnienie estetycznego wyglądu łóżka i najbliższego otoczenia.
3. Dotyczące osoby wykonującej czynność:
- zdjęcie rękawic,
- higieniczne mycie i/lub dezynfekcja rąk.
Pielęgnacja paznokci
Pielęgnacja paznokci polega na ich obcinaniu i piłowaniu. Jeżeli zachodzi potrzeba, należy obciąć choremu paznokcie zarówno u rąk, jak i u nóg.
I. Czynności właściwe
- Założenie rękawic.
- Odwinięcie górnego brzegu przykrycia wierzchniego.
- Podłożenie pod dalszą dłoń cienkiego ręcznika i obcięcie paznokci.
- Wykonanie tej samej czynności na bliższej dłoni.
- Wrzucenie obrzynków paznokci do miski nerkowatej.
- Odrzucenie wierzchniego przykrycia ze stóp.
- Podłożenie grubego ręcznika pod stopy.
- Obcięcie paznokci, wrzucenie obrzynków do miski nerkowatej i usunięcie ręcznika.
- Paznokcie palców stóp należy dokładnie obciąć, przycinając je raczej równo, bez zaokrąglania po bokach. Zapobiega się w ten sposób wrastaniu paznokci pod fałdy skórne z bocznych stron.
II. Czynności końcowe
1. Uporządkowanie sprzętu:
- segregacja odpadów zgodnie z obowiązującymi rozporządzeniami i procedurami,
- odstawienie parawanu,
- umycie i dezynfekcja użytych przyborów zgodnie z przyjętymi zasadami.
2. Postępowanie z pacjentem:
- ułożenie pacjenta wygodnie w łóżku,
- zapewnienie estetycznego wyglądu łóżka i najbliższego otoczenia.
3. Dotyczące osoby wykonującej czynność:
- zdjęcie rękawic,
- higieniczne mycie i/lub dezynfekcja rąk.
Toaleta jamy ustnej
Tylko regularna pielęgnacja jamy ustnej i zębów po każdym posiłku pozwala zachować zdrowe zęby i błonę śluzową jamy ustnej oraz zapobiega schorzeniom. Pomaga również utrzymać dobre samopoczucie chorego.
Cele czynności
- Higiena jamy ustnej (usunięcie resztek pokarmowych i zapobieganie przykremu zapachowi).
- Pobudzenie wytwarzania śliny (m.in. w przypadku odczuwaniu suchości jamy ustnej).
- Zapobieganie uszkodzeniom zębów, przyzębia i chorobom jamy ustnej.
Pielęgnacja jamy ustnej
Cele czynności
- Pobudzenie czynności żucia (suszone owoce, guma do żucia).
- Płukanie jamy ustnej czystą wodą, płynem do płukania, a w razie występowania schorzeń w jej obrębie - stosowanie roztworów antyseptycznych lub ściągających.
- Mechaniczne czyszczenie jamy ustnej.
Zasady obowiązujące
- Umycie rąk przed wykonaniem czynności.
- Wykonywanie zabiegu w rękawicach.
- Wykonywanie toalety przed posiłkiem, po posiłku - płukanie.
- Nieprzeprowadzanie płukania u pacjentów nieprzytomnych.
- Jeżeli pacjent ma protezę zębową, przed przystąpieniem do toalety jamy ustnej wyjęcie jej.
- Skompletowanie niezbędnych przyborów i środków odpowiednich do stanu błony śluzowej jamy ustnej pacjenta.
- Dbanie o bezpieczeństwo podczas pędzlowania jamy ustnej przy myciu języka, ostrożne wkładanie szpatułki (niezbyt głęboko, aby nie wywoływać odruchu wymiotnego).
- Po wykonaniu zabiegu udokumentowanie i uporządkowanie zestawu (patrz niżej).
Na przygotowany zestaw składają się:
- szczoteczka do zębów (najlepiej miękka), pasta do zębów, kubek - dla osób samodzielnych,
- u osób nieprzytomnych - szczotka do mycia zębów podłączona do ssaka,
- nitki dentystyczne do oczyszczenia szczelin między zębami - dla osób samodzielnych,
- gaziki, szpatułki,
- roztwór do płukania i czyszczenia jamy ustnej (np. napar z rumianku, tymianku, szałwii, woda z sokiem z cytryny),
- rękawice jednorazowe, niejałowe,
- ręcznik (można użyć tego, który jest stosowany do pielęgnacji twarzy),
- maść natłuszczająca wargi chorego,
- jeśli pacjent ma protezy - przybory i środki potrzebne do pielęgnacji protez zębowych (myjące i dezynfekujące),
- miska nerkowata (ryc. 1.8).
Rycina 1.8.
Zestaw do toalety jamy ustnej dla osoby nieprzytomnej.
Mycie zębów
Pacjent myje zęby samodzielnie lub należy zrobić to za niego, jeśli jego możliwości w tym zakresie są ograniczone.
Technika wykonania zabiegu
- Ułożenie chorego w pozycji półwysokiej lub wysokiej.
- Założenie rękawic jednorazowego użytku, niejałowych.
- Położenie ręcznika pod brodę i wokół szyi pacjenta.
- Podanie kubka z wodą do przepłukania jamy ustnej.
- Podanie pacjentowi szczoteczki z nałożoną pastą i miski nerkowatej.
- Na początku czyszczenie strony zewnętrznej zębów, następnie powierzchni żującej, a na końcu - powierzchni wewnętrznej, języka i dziąseł (należy to wszystko wykonywać bardzo ostrożnie i delikatnie, aby nie wywoływać odruchu wymiotnego; jeżeli pacjent wcześniej używał nici dentystycznych, można je zastosować).
- Podczas czyszczenia uważne obserwowanie ewentualnych zmian, które mogą występować w jamie ustnej.
- Po umyciu zębów pomoc w ich wypłukaniu poprzez naprzemienne podawanie wody i miski aż do momentu całkowitego wypłukania jamy ustnej - zabieg ten można przeprowadzać tylko u pacjentów przytomnych, natomiast u chorych z zaburzeniami świadomości niczego nie wolno podawać do jamy ustnej - grozi to zakrztuszeniem.
- Po pielęgnacji zębów osuszenie twarzy i w razie potrzeby natłuszczenie warg chorego.
- Wyjęcie ręcznika spod brody pacjenta.
Zasady obowiązujące
- Mycie zębów co najmniej dwa razy dziennie, najlepiej po każdym posiłku.
- Używanie przyborów będących tylko własnością pacjenta.
- Mycie zębów powinno trwać co najmniej 3 minuty.
- Przy oczyszczaniu szczoteczką uważanie, aby nie wkładać jej zbyt głęboko, co może wywołać odruch wymiotny.
- W przypadku zauważenia zmian w obrębie jamy ustnej lub krwawienia zgłoszenie tego faktu lekarzowi.
- Po myciu zębów dokładne umycie przyborów, osuszenie ich poprzez odłożenie na właściwe miejsce.
- U pacjentów niesamodzielnych mycie zębów szpatułką.
Pielęgnacja protez zębowych
Jeżeli to możliwe, protezę zębową powinien myć samodzielnie pacjent. W przypadku ciężko chorych wykonujemy to za niego.
Technika pielęgnacji
- Umycie protezy pod bieżącą wodą, wyszczotkowanie i dokładne wypłukanie.
- Możliwość użycia gotowych preparatów do czyszczenia protez zgodnie z zaleceniem producenta.
- Oczyszczenie zębów, które znajdują się w jamie ustnej i ponowne założenie protez.
1.5.Kąpiel chorego w wannie i pod prysznicem
Halina Doroszkiewicz, Anna Owłasiuk
Kąpiel chorego w wannie
Jest to zabieg polegający na myciu całego ciała chorego w wannie z pomocą innych osób bądź z wykorzystaniem specjalnych urządzeń technicznych. Urządzenia takie umożliwiają umieszczenie pacjenta w wannie i wyjęcie go z niej bez narażenia na dodatkowe dolegliwości (jak np. zasłabnięcie) oraz obciążenia (urazy kręgosłupa) osób pomagających.
Cele zabiegu
- Zapewnienie pacjentowi czystości, estetyki i poprawa samopoczucia.
- Oczyszczenie skóry przez usunięcie złuszczającego się naskórka.
- Poprawienie funkcji skóry: krążenia, oddychania.
- Wpływ na kształtowanie nawyków higienicznych pacjenta.
Wskazania
- Chory samodzielny w dobrym stanie zdrowia.
- Chory z ograniczoną sprawnością lokomocyjną, w dobrym stanie zdrowia.
Przeciwwskazania
- Ciężki stan zdrowia.
- Gorączka.
- Obecność opatrunków unieruchamiających.
- Osłabienie, zawroty głowy, zmęczenie.
Technika wykonania zabiegu
- Przygotowanie pomieszczenia: zgromadzenie przyborów toaletowych, jeżeli pacjent nie ma własnych, wyłożenie wanny i podłogi matą kąpielową.
- Sposób wykonania zależy od stopnia samodzielności pacjenta, czy jest w stanie samodzielnie wejść i wyjść z wanny, czy może samodzielnie się umyć.
- Pomoc choremu w zdjęciu bielizny osobistej (jeśli to konieczne) i w wejściu do wanny.
- Przy ograniczonej sprawności pacjenta do poruszania się - użycie sprzętu pomocniczego.
- Zapewnienie pacjentowi bezpieczeństwa i warunków intymności w czasie kąpieli - zamknięcie drzwi, zawieszenie tabliczki z napisem "zajęte".
- Sprawdzenie temperatury pomieszczenia (18-22°C), zamknięcie okien.
- Napełnienie wodą wanny do 1/3 jej wysokości.
- Kontrola temperatury wody (37-40°C).
- Umieszczenie w zasięgu ręki pacjenta dzwonka alarmowego.
Zasady obowiązujące
- Dokonanie oceny sprawności pacjenta związanej ze stanem zdrowia.
- Zorientowanie się, jakie przybory toaletowe pacjent posiada, ewentualnie uzupełnienie braków z wyposażenia oddziału.
- Zadbanie o właściwą temperaturę w łazience (18-22°C).
- Zamknięcie okien w łazience, razem z pacjentem sprawdzenie temperatury wody.
- Zapewnienie warunków intymności podczas kąpieli (zamknięcie drzwi).
- Skontrolowanie stanu skóry po zakończeniu kąpieli, pomoc podczas kąpieli, w wyjściu z wanny, przy osuszaniu ciała i założeniu bielizny osobistej.
- Dbanie o bezpieczeństwo pacjenta podczas kąpieli - jeżeli pacjent nie jest w pełni sprawny, niepozostawianie go samego.
- Pomoc w powrocie do sali.
- Uporządkowanie przyborów toaletowych, brudnej bielizny osobistej zgodnie z obowiązującymi rozporządzeniami i procedurami, umycie i zdezynfekowanie wanny oraz maty antypoślizgowej.
Kąpiel pod prysznicem
Z kąpieli pod prysznicem może korzystać pacjent w pełni sprawny. Zadaniem pielęgniarki będzie zapewnienie mu niezbędnych warunków bezpieczeństwa w trakcie tej czynności.
Cel zabiegu
- Zapewnienie pacjentowi zachowania czystości, estetyki i dobrego samopoczucia.
- Poprawa czynności skóry przez usunięcie złuszczającego się naskórka, masaż skóry podczas osuszania.
Wskazania
- Chory samodzielny.
- Chory przemieszczający się za pomocą wózka w pozycji siedzącej.
- Chory o wysokim stopniu upośledzenia czynności ruchowych.
Technika wykonania zabiegu
- Przygotowanie dla pacjenta mat antypoślizgowych, przyborów toaletowych, czystej bielizny, czepka, ręczników kąpielowych, sprawdzenie temperatury pomieszczenia, zamknięcie okien i drzwi.
- Ustalenie zakresu niezbędnej pomocy - przyprowadzenie lub przywiezienie chorego do łazienki, pomoc w zdjęciu bielizny osobistej, wyjaśnienie, w jaki sposób należy regulować temperaturę i strumień wody (o ile pacjent ma z tym problem), umieszczenie w zasięgu ręki dzwonka alarmowego i udzielenie wskazówek, jak należy go obsługiwać, ewentualne zabezpieczenie opatrunku, okresowe sprawdzanie stanu chorego podczas kąpieli.
- Jeżeli u pacjenta występują trudności z utrzymaniem pozycji stojącej - zapewnienie mu krzesła lub taboretu do kąpieli w pozycji siedzącej.
- Wyłożenie brodzika matą antypoślizgową.
- Pomoc pacjentowi w zgromadzeniu przyborów toaletowych w zasięgu ręki, ewentualnie materiału do zabezpieczenia opatrunku, np. folii.
- Zapewnienie warunków intymności - zamknięcie drzwi, ewentualnie umieszczenie na nich tabliczki z napisem "zamknięte".
- Po zakończeniu kąpieli kontrola stanu skóry, ewentualnie pomoc w osuszaniu i założeniu bielizny osobistej - na podstawie rozpoznanego deficytu samoobsługi.
- Pomoc w powrocie do sali.
- Uporządkowanie przyborów toaletowych, brudnej bielizny osobistej, zdezynfekowanie krzesła/taboretu, maty antypoślizgowej.
- Higieniczne mycie i/lub dezynfekcja rąk.
Zasady obowiązujące
- Dbanie o bezpieczeństwo pacjenta w czasie kąpieli pod prysznicem.
- Ocena stanu samopoczucia; w przypadku osób, które nie mogą zbyt długo stać - wstawienie specjalnego taboretu do kabiny prysznicowej.
- Zapewnienie pacjentowi warunków intymności w trakcie kąpieli.
- Poproszenie pacjenta, aby nie zamykał drzwi od wewnątrz.
- Gdy pacjent ma założony opatrunek, zabezpieczenie go przed zamoczeniem warstwą nieprzemakalną, np. folią.
Podawanie kaczki
Cel zabiegu
- Umożliwienie pacjentowi zaspokojenia potrzeby wydalania moczu w sytuacji konieczności pozostania w łóżku.
Technika wykonania zabiegu
- Przygotowanie czystej kaczki.
- Zgromadzenie przyborów do mycia rąk: miska z wodą, mydło, ręcznik.
- Wyjęcie kaczki z uchwytu przy łóżku pacjenta.
- Podtrzymanie kaczki za uchwyt, aby pacjent mógł chwycić ją za szyjkę.
- Umieszczenie kaczki między udami pacjenta.
- Przykrycie pacjenta.
- Pozostawienie dzwonka alarmu w zasięgu ręki pacjenta.
- Po oddaniu moczu zaniesienie kaczki do brudownika.
- Przyniesienie czystej kaczki i wstawienie ponowne do uchwytu.
- Podanie choremu miski z wodą, mydła, ręcznika w celu umycia rąk.
- Uporządkowanie przyborów toaletowych pacjenta.
Zasady obowiązujące
- Pacjent powinien mieć do dyspozycji wyłącznie czystą kaczkę.
- Zapewnienie pacjentowi warunków intymności w trakcie oddawania moczu.
- Po oddaniu moczu umycie rąk przez pacjenta.
- Niestawianie kaczki na podłodze.
Podawanie basenu
Cel zabiegu
- Umożliwienie pacjentowi zaspokojenia potrzeby wydalania w sytuacji konieczności pozostania w łóżku.
Technika podawania basenu przez jedną pielęgniarkę
- Przygotowanie basenu, papieru toaletowego, przyborów do mycia rąk (miska z wodą, mydło, ręcznik).
- Wyjęcie basenu z uchwytu przy łóżku pacjenta.
- Zdjęcie pokrywy basenu.
- Poproszenie pacjenta, aby ułożył się na plecach, zgiął nogi w kolanach i mocno opierając się na stopach, uniósł biodra.
- Podsunięcie basenu pod pośladki, przykrycie pacjenta.
- Przygotowanie w zasięgu ręki dzwonka alarmowego, papieru toaletowego.
- Po wezwaniu przez pacjenta wyjęcie basenu spod pośladków.
- Przykrycie basenu pokrywką.
- Zaniesienie go do łazienki i umieszczenie w urządzeniu do mycia basenów.
- Podanie choremu miski z wodą, mydła, ręcznika, umycie rąk przez pacjenta (umycie rąk pacjentowi w sytuacji, gdy nie jest w stanie wykonać tego samodzielnie).
- Uporządkowanie przyborów toaletowych pacjenta.
- Higieniczne mycie i/lub dezynfekcja rąk.
Technika podania basenu przez dwie pielęgniarki
Technikę tę stosujemy, gdy pacjent nie może samodzielnie unieść pośladków, ma trudności w poruszaniu się.
- Wyjęcie basenu z uchwytu przy łóżku pacjenta.
- Zdjęcie pokrywy basenu.
- Poproszenie drugiej pielęgniarki o ustawienie się po przeciwnej stronie łóżka.
- Podłożenie jednoczasowo rąk pod plecy chorego powyżej pośladków i uniesienie ich.
- Wsunięcie basenu pod pośladki pacjenta.
- Okrycie pacjenta.
- Po wezwaniu przez pacjenta wyjęcie basenu spod pośladków i przykrycie pokrywką.
- Zaniesienie go do łazienki i umieszczenie w urządzeniu do mycia basenów.
- Podanie choremu miski z wodą, mydła, ręcznika, mycie rąk.
- Podmycie pacjenta po oddaniu stolca.
- Uporządkowanie przyborów toaletowych poprzez schowanie do szafki pacjenta.
- Higieniczne mycie i/lub dezynfekcja rąk.
Zasady obowiązujące
- Zapewnienie pacjentowi czystego basenu.
- Podanie basenu jak najszybciej na żądanie pacjenta.
- Zapewnienie warunków intymności w trakcie korzystania z basenu.
- Dbanie o wygodę pacjenta w trakcie korzystania z basenu.
- Dbanie o higienę pacjenta - umożliwienie mu umycia rąk po skorzystaniu z basenu, a w sytuacji oddania stolca - podmycie chorego.
- Dbanie o eliminację nieprzyjemnego zapachu, wietrzenie sali.
- Gdy pacjent przebywa w łóżku stale, przy łóżku jest czysty basen tylko do jego dyspozycji (umocowany na uchwycie).
- W trakcie korzystania przez pacjenta z basenu zasłonięcie łóżka parawanem i zamknięcie drzwi do sali.
- Niepozostawianie basenu na podłodze.
1.6.Zabiegi zapewniające utrzymanie czystości głowy
Anna Owłasiuk, Halina Doroszkiewicz
Włosy czesze się szczotką lub grzebieniem, uwzględniając nawyki pacjenta. Czynność ta działa pobudzająco na skórę głowy, usuwa złuszczony naskórek i brud oraz łagodzi świąd. Włosy rozczesuje się, chwytając mocno pasmo przy nasadzie i delikatnie szczotkując dalszy jego odcinek. Trzeba uważać, aby unikać ich pociągania. Gdy tylko jest to możliwe, należy zachęcać pacjenta, aby uczesał się sam według własnych upodobań.
Mycie głowy to zabieg polegający na oczyszczaniu jej skóry oraz włosów środkami pielęgnacyjnymi i leczniczymi. Zabieg zapewnia usuwanie obumarłych komórek złuszczonego naskórka, potu, kurzu, pobudza krążenie krwi oraz kształtuje trwałe nawyki higieniczne.
Chory leżący w łóżku, którego głowa nieustannie spoczywa na poduszce, jest narażony na większą potliwość. W związku z tym wymaga częstej toalety skóry głowy oraz codziennego czesania włosów.
Struktura czynności
I. Czynności przygotowawcze
1. Przygotowanie się osoby wykonującej czynność:
- Zdiagnozowanie stanu higienicznego skóry głowy i włosów pacjenta.
- Higieniczne mycie i/lub dezynfekcja rąk.
- Przygotowanie zestawu (ryc. 1.9).
- Przygotowanie sprzętu oraz preparatów pielęgnacyjnych dobranych do rodzaju włosów i skóry głowy:
- dzbanek z ciepłą wodą do płukania włosów, temperatura wody nie powinna być wyższa niż 39°C (uzależniona od upodobań chorego i przyzwyczajeń),
- miska lub rynienka do mycia głowy w przypadku chorych leżących (umożliwia szybkie wykonanie toalety włosów i głowy bez obciążania mięśni karku i szyi chorego, jak to bywa przy korzystaniu z miski) (ryc. 1.10),
Rycina 1.9.
Zestaw do mycia włosów.
Rycina 1.10.
Rynienka do mycia głowy.
- wanienka z odpowiednim specjalnym wcięciem, ukształtowaniem dopasowanym do szyi,
- mały podkład gumowy,
- 2 ręczniki,
- szampon i ewentualnie środki do pielęgnacji włosów, np. odżywka, balsam, środki wzmacniające włosy,
- waciki,
- suszarka do włosów,
- szczotka lub grzebień do włosów.
Kompletując zestaw, należy uwzględnić własne przybory toaletowe pacjenta.
- Założenie rękawic jednorazowych, niejałowych.
2. Przygotowanie pacjenta (psychiczne i fizyczne):
- Poinformowanie pacjenta o celu i przebiegu mycia głowy.
- Uzyskanie zgody na wykonanie zabiegu.
- Zapewnienie intymności w czasie wykonywania zabiegu.
- Uzyskanie informacji o przyzwyczajeniach chorego dotyczących temperatury wody, czasu mycia, stosowania środków pielęgnacyjnych, suszenia włosów.
- Dobranie pozycji pacjenta zapewniającej wygodę, bezpieczeństwo, uwzględniającej stan i możliwości chorego, np. w łóżku, łazience wannie, przy umywalce.
3. Pozycja podczas zabiegu (zależna od stanu chorego):
- siedząca w łóżku - pacjent ma głowę pochyloną do przodu, nogi spuszczone z łóżka lub rozchylone, miska z wodą stoi na szafce lub na łóżku,
- siedząca przy umywalce - chorego można przyprowadzić do umywalki, posadzić na krześle z oparciem i umyć głowę w pozycji siedzącej z głową pochyloną do przodu pod bieżącą wodą,
- leżąca w łóżku - jeżeli stan pacjenta na to pozwala, należy ułożyć go w taki sposób, aby głowa znajdowała się przy krawędzi łóżka, pod barki wkłada się poduszki, aby głowa nieco zwisała do tyłu; można przy tym zastosować odpowiedni do mycia głowy profesjonalny sprzęt.
II. Czynności właściwe
- Zamknięcie w sali okien i drzwi, niedopuszczenie do przeciągów.
- Zapewnienie odpowiedniej temperatury w pomieszczeniu (18-22°C).
- Zasłonięcie łóżka parawanem.
- Ustawienie miski, "rynienki"/wanienki na krześle, tacy z zestawem - na stoliku przyłóżkowym.
- Zabezpieczenie bielizny osobistej i pościelowej przed zamoczeniem.
- Sprawdzenie temperatury wody przez osobę wykonującą zabieg poprzez polanie własnego przedramienia.
III. Technika wykonania
- Ułożenie chorego w pozycji płaskiej na plecach, zabezpieczenie go i jego otoczenia przed niepotrzebnym zamoczeniem (folią - wezgłowia łóżka, a ręcznikiem - poduszki, bielizny osobistej i pościelowej).
- Zabezpieczenie uszu przed zalaniem, włożenie do nich wacików.
- Podłożenie pod głowę chorego "rynienki"/wanienki, skierowanie odpływu rynienki do stojącego obok wiadra.
- Przed myciem rozczesanie i wyszczotkowanie włosów (zgodnie z życzeniem chorego).
- Zmoczenie włosów wodą poprzez polewanie.
- Naniesienie szamponu na dłoń i rozprowadzenie go nią na skórze głowy i na włosach; wcieranie opuszkami palców w skórę głowy (czynność naniesienia szamponu należy powtórzyć dwukrotnie).
- Spłukiwanie szamponu z włosów i skóry głowy aż do momentu usunięcia piany (wodą z dzbanka, jeśli chory jest w pozycji leżącej lub siedzi na łóżku), aby nie zalać oczu pacjenta.
- Jeśli chory stosuje odżywkę do włosów, użycie jej zgodnie z zaleceniami producenta.
- Otulenie głowy ręcznikiem, szczególnie szczelnie w okolicy szyi.
- Osuszenie głowy ręcznikiem (bez pocierania).
- Stosowanie preparatów pielęgnacyjnych zależnie od rodzaju włosów i skóry głowy.
- Wysunięcie "rynienki"/wanienki spod głowy chorego i ustawienie na krześle obok łóżka.
- Po umyciu rozczesanie i wysuszenie włosów za pomocą suszarki (z regulacją temperatury) lub pozostawienie ich do wyschnięcia.
- Uczesanie włosów zgodnie z życzeniem chorego.
- Szczotkowanie włosów kilkakrotnie w ciągu dnia.
IV. Czynności końcowe
1. Uporządkowanie sprzętu:
- segregacja odpadów zgodnie z obowiązującymi rozporządzeniami i procedurami,
- odstawienie parawanu,
- umycie i dezynfekcja użytych przyborów zgodnie z przyjętymi zasadami.
2. Postępowanie z pacjentem:
- ułożenie pacjenta wygodnie w łóżku,
- zapewnienie estetycznego wyglądu łóżka i najbliższego otoczenia.
3. Dotyczące osoby wykonującej czynność:
- zdjęcie rękawic,
- higieniczne mycie i/lub dezynfekcja rąk.
Mycie głowy choremu z częściowo ograniczoną sprawnością
Wyżej przedstawiono sposób mycia głowy pacjenta, który jest osobą leżącą i ma trudności ze staniem oraz siedzeniem. Pośrednia sytuacja to taka, gdy chory nie wstaje, ale jego stan pozwala na dłuższe siedzenie. Wówczas należy poprosić go, aby usiadł z nogami lekko rozchylonymi, natomiast miskę umieszcza się na łóżku.
Jeśli chory może siedzieć ze spuszczonymi nogami, powinien usiąść na brzegu łóżka ze stopami opartymi o podłogę. W takiej sytuacji miskę z wodą należy ustawić na stoliku przyłóżkowym.
W sytuacji, gdy chory jest na tyle silny, aby wstać i usiąść na wózku, łatwiej jest doprowadzić go do łazienki i wykonać toaletę głowy przy umywalce. Pacjent staje wówczas, opierając się rękoma o umywalkę, pochyla nad nią głowę, a opiekun myje mu włosy pod bieżącą wodą.
Rycina 1.11.
Technika mycia głowy.
Zasady obowiązujące
- Dobranie sposobu mycia włosów do stanu zdrowia pacjenta.
- Niestosowanie szamponów bezpośrednio na włosy - wskazane jest nałożenie go na dłonie.
- Włosy namydlać i myć dwukrotnie (pierwsze mycie oczyszcza włosy z potu, łoju).
- W czasie wykonywania zabiegu obserwowanie pielęgnowanej skóry pod kątem wystąpienia ewentualnych podrażnień, wysypki, świądu, które mogą świadczyć o reakcji alergicznej na środek pielęgnujący.
- Jeżeli używa się do suszenia włosów suszarki, nastawienie jej na niezbyt wysoką temperaturę, aby nie przesuszać włosów.
- Codzienne szczotkowanie włosów w przypadku włosów zdrowych; nie należy szczotkować włosów tłustych i cienkich, łamliwych.
- Utrzymywanie szczotek i grzebieni w czystości i traktowanie jak przedmiotów osobistego użytku.
Likwidacja wszawicy głowowej
Do zarażenia wszawicą może dojść w wyniku bezpośredniego kontaktu owłosionej skóry głowy osoby z wszawicą z głową osoby zdrowej (np. poprzez używanie tego samego grzebienia, ręcznika, ubrań, pościeli), a także w kontakcie pośrednim (np. w dużych skupiskach ludzi). Nieprzyjemny świąd i pieczenie oraz niewielkie, czerwone plamki na skórze głowy są poważnym sygnałem zarażenia wszawicą.
Cel zabiegu założenia czepca przeciwwszawiczego
- Usunięcie pasożytów i gnid z włosów oraz skóry głowy.
Zasady obowiązujące podczas zakładania czepca przeciwwszawiczego
- Uzyskanie zgody na zabieg.
- Zapewnienie warunków intymności i zachowanie przez personel tajemnicy zawodowej.
- Zapoznanie się z zaleceniami producenta przed zastosowaniem środka owadobójczego.
- Wykonanie próby uczuleniowej na wybrany preparat przed zabiegiem, zgodnie z zaleceniami producenta.
- Zabezpieczenie oczu, uszu, nosa pacjenta przed zalaniem.
- Przestrzeganie czasu działania preparatu leczniczego.
- Dokładne umycie włosów po zdjęciu czepca (2-3 razy).
- Sczesywanie włosów po umyciu gęstym grzebieniem.
Kontrolowanie skóry głowy i włosów w ciągu 2 tygodni po zabiegu.
Zakładanie czepca przeciwwszawiczego
I. Czynności przygotowawcze
1. Przygotowanie się osoby wykonującej czynność:
- Rozpoznanie stanu fizycznego i higienicznego pacjenta.
- Higieniczne umycie i/lub dezynfekcja rąk.
- Przygotowanie zestawu:
- środek przeciwwszawiczy dostępny na rynku, np. Artemisol, Delacet, Owanol, Nix, Pipi,
- wata - duża warstwa, dostosowana wielkością do owłosionej powierzchni głowy,
- folia plastikowa lub cerata do założenia na głowę owiniętą w watę,
- chustka trójkątna,
- miska nerkowata,
- rękawice,
- wazelina ze szpatułką,
- gęsty grzebień,
- lignina,
- ręcznik,
- parawan,
- założenie rękawic.
2. Przygotowanie pacjenta (psychiczne i fizyczne):
- Poinformowanie pacjenta o planowanych działaniach.
- Uzyskanie zgody na wykonanie zabiegu założenia czepca przeciwwszawiczego.
- Zapewnienie pacjentowi wygodnej pozycji ciała.
II. Czynności właściwe
- Zapewnienie warunków intymności.
- Zamknięcie drzwi do sali.
- Zabezpieczenie łóżka parawanem.
III. Technika wykonania
- Zabezpieczenie ramion pacjenta ręcznikiem.
- Nasączenie wacika preparatem przeciwwszawiczym i wykonanie próby uczuleniowej za uchem lub na wewnętrznej stronie przedramienia pacjenta.
- Sprawdzenie próby uczuleniowej po 15 minutach; w przypadku próby dodatniej zastosowanie innego preparatu przeciwwszawiczego (również po uprzednim wykonaniu próby).
- Zabezpieczenie wacikami uszu chorego przed zalaniem środkiem przeciwwszawiczym.
- Rozczesanie włosów grzebieniem i podzielenie ich na pasma.
- Rozprowadzenie płynu przeciwwszawiczego na włosach nasączonym wacikiem, poczynając od nasady włosa, a kończąc na pasmach włosów.
- Dokładne i szczelne przykrycie włosów płatem waty, począwszy od czoła, ku tyłowi.
- Zawiązanie najpierw chusty foliowej na całej powierzchni waty, potem chusty trójkątnej, począwszy od czoła ku tyłowi, kończąc na czole.
- Schowanie kosmków włosów pod warstwy czepca, a waty - pod chustę.
- Rozprowadzenie łopatką na skórze głowy wazeliny, na granicy chustki.
- Wyjęcie wacików z uszu i zdjęcie ręcznika z ramion.
- Poinformowanie pacjenta o czasie utrzymania czepca przeciwwszawiczego na głowie zgodnie z informacją na ulotce preparatu.
- Zdjęcie czepca po upływie wyznaczonego czasu działania leku (w kierunku od nasady włosów ku tyłowi głowy).
- Umieszczenie czepca w szczelnie zawiązanym foliowym woreczku.
- Dokładne, kilkukrotne umycie głowy pacjenta.
- Osuszenie włosów ręcznikiem.
- Sczesywanie gnid i/lub wszy gęstym grzebieniem, na którym po tej czynności stwierdzamy ich obecność.
- Wycieranie pozostałości z grzebienia w ligninę.
IV. Czynności końcowe
1. Uporządkowanie sprzętu:
- segregacja odpadów zgodnie z obowiązującymi rozporządzeniami i procedurami,
- odstawienie parawanu,
- umycie i dezynfekcja użytych przyborów zgodnie z przyjętymi zasadami.
2. Postępowanie z pacjentem:
- ułożenie pacjenta wygodnie w łóżku,
- zapewnienie estetycznego wyglądu łóżka i najbliższego otoczenia.
3. Dotyczące osoby wykonującej czynność:
- zdjęcie rękawic,
- higieniczne mycie i/lub dezynfekcja rąk.
Piśmiennictwo
1. Cierzniakowska K., Popow A., Kozłowska E., Mertin K.: Efektywna profilaktyka odleżyn u chorych z licznymi czynnikami ryzyka. Leczenie Ran. 2022; 19(3): 107-117. 2. Kwiatkowska M., Kikolska M., Płoszka S. i wsp.: Ocena skuteczności działań pielęgnacyjno-opiekuńczych nad pacjentami z ryzykiem powstania odleżyn. Pielęgniarstwo w Opiece Długoterminowej. 2018; 3(1). 3. Wytyczne PTLR: Profilaktyka odleżyn - Zalecenia Polskiego Towarzystwa Leczenia Ran. Część I. 2020; 17(3): 113-146.
