Poznaj swoje prakriti i vikriti
Kiedy ajurwedyjski lekarz spotyka się z pacjentem, ustala bilans energii (zwanych doszami), jakie dominują w danej osobie. Trzy dosze - vata, pitta i kapha - są obecne we wszystkim i w każdym z nas w różnych proporcjach. Każda z nich ma dynamiczną naturę, która oscyluje w stronę równowagi lub jej braku, w zależności od tego, co dostarczamy ciału i co dzieje się w naszym szerszym środowisku.
Dosze tworzą i podtrzymują fizyczne ciało oraz określają nasze właściwości i cechy. U wielu osób dwie dosze będą przeważać nad trzecią, ponadto jedna z nich prawdopodobnie będzie przynajmniej nieco bardziej dominująca niż druga. (Innymi słowy, niewiele osób będzie ucieleśniać tylko jedną doszę). Ajurweda opisuje ten wyjątkowy układ, który rządzi ciałem i umysłem, jako prakriti. Wiedza o swoim prakriti jest pomocna, ponieważ pozwala poznać ogólne predyspozycje: określić, kiedy jesteś w stanie równowagi, a kiedy w gorszym.
Poniższy kwestionariusz pomoże ci określić twoje prakriti. Nie przejmuj się, jeśli po wypełnieniu ankiety nadal nie masz pewności (co do swojego prakriti). Po prostu musisz poświęcić więcej czasu na autoeksplorację. Potrzeba wielu badań, aby dowiedzieć się, jak jesteśmy zaprojektowani i jak działa nasza fizjologia. Nieustannie się ucz i odkrywaj siebie.
Drugi kwestionariusz służy do określenia twojego vikriti - obecnego braku równowagi. Prakriti to twoja podstawowa konstrukcja, a vikriti to twój aktualny stan nierównowagi. Na przykład możesz odkryć, że masz konstytucję pitty (prakriti) z nierównowagą vaty (vikriti) lub masz konstytucję pitty (prakriti) i brak równowagi pitty (vikriti).
Prakriti: twoja ajurwedyjska budowa
W poniższej tabeli zaznacz cechy i objawy, które cię dotyczą. Następnie w każdej kolumnie zsumuj zaznaczone symptomy. Kolumna z największą sumą to twoje prakruti, czyli dominująca dosza. Jak dalej pracować z wynikami testu, dowiesz się na stronie 22.
CECHY NIEZMIENNE
Vata
Pitta
Kapha
BUDOWA CIAŁA
szczupła i smukła, o delikatnej strukturze kości, bardzo wysoka lub bardzo niska
stonowana, przeciętna budowa kości
bujna, duża, mocna budowa kości
ZĘBY
krzywe
średnie, wrażliwe
duże, mocne
TEMPERATURA CIAŁA
zimna, zwłaszcza dłonie i stopy
od ciepłej do gorącej
chłodna i wilgotna
WŁOSY i paznokcie
włosy cienkie, delikatne, trudne do ułożenia, łamliwe paznokcie
włosy średniej grubości, przedwczesne siwienie
gęste włosy, duże faliste loki, mocne paznokcie
OCZY
małe, ciemnego koloru, przygaszone
średnie, jasnego koloru, przeszywające
duże, marzycielskie, głębokie
STAWY
elastyczne, strzelające, trzeszczące, guzowate
podatne na stany zapalne, średniej wielkości
dobrze nasmarowane, duże, mocne
MOWA
szybka, podczas mówienia trudno nadążyć za ciągiem myśl
potężna, inspirująca, cięta
melodyjna i powolna, celowa, ładnie wypowiadana
działanie dla świata
twórcza ekspresja, nauki ezoteryczne, asceza
zysk materialny, pionierstwo, przywództwo
naturalni opiekunowie, pielęgnujący i podtrzymujący dom, strażnicy i obrońcy
SEKSUALNOŚĆ
czysta i zmysłowa, tradycyjne wartości
namiętna, romantyczna, pożądliwa
płodna, wytrzymała w uprawianiu miłości, zmysłowa
UMYSŁ
bystry, szybko się uczy, łatwo zapomina
ostry, błyskotliwy, skoncentrowany
wolno się uczy, ale ma świetną pamięć
OSOBOWOŚĆ
ekscentryczna, unika tzw. norm, niepewna siebie, niekonsekwentna i niezręczna
szlachetna, wymagająca, ambitna, agresywna, arogancka
spokojna i obecna, nadmiernie przywiązana, ospała, depresyjna
NATURA PSYCHO-DUCHOWA
kosmiczna miłość, głębokie życie duchowe, wysoce rozwinięta kreatywność
wizjonerska, zdolna do zrozumienia głębokiej wiedzy o sobie
pobożna, archetypowa Matka Ziemia
RAZEM
Vikriti: twoja obecna nierównowaga
W poniższej tabeli zaznacz cechy i objawy, który cię dotyczą. Następnie w każdej kolumnie zsumuj zaznaczone symptomy. Kolumna z największą sumą to twoje vikriti, czyli obecna nierównowaga doszy. Jak dalej pracować z wynikami testu, dowiesz się na stronie 27.
CECHY ZMIENNE
Vata
Pitta
Kapha
WYGLĄD
elegancki strój, zwiewna odzież i ekscentryczna biżuteria
strój dobrany z myślą o sukcesie, drogie ubrania, ostra i wyrazista prezencja
jednolity styl, prosty i spójny, bez zbędnych dodatków, ten sam zestaw w różnych kolorach
TRAWIENIE
gazy, wzdęcia, zaparcia
refluks, zgaga, luźne stolce
powolny metabolizm, śluz w stolcu
Waga
trudności w przybraniu na wadze
stabilna
łatwo przybiera na wadze
SKÓRA
sucha i szorstka
przetłuszczająca się, wrażliwa, podrażniona cera, trądzik
piękna, gładka cera
DZIĄSŁA
cofnięte
stany zapalne
ropnie
WIEK (w którym w sposób naturalny konkretna dosza dominuje bardziej nad innymi)
powyżej 50 lat
25-50 lat
mniej niż 25 lat
ENERGIA
wzloty i upadki, wielozadaniowość
wybuchy skoncentrowanej, intensywnej energii, nie śpi całą noc, zasypia dopiero przed świtem, wypalenie
długotrwała, stała wytrzymałość, spokój i odprężenie, siedzący tryb życia
APETYT
zróżnicowany
silny, stałe odczuwanie głodu
powolne odczuwanie głodu
sen
problemy z zasypianiem, bezsenność
śpi lekko, preferuje absolutną ciemność
głęboki, zdrowy sen, zawsze i wszędzie
EMOCJE
strach, niepokój, pobudzenie, rozkojarzenie
gniew, duma, zazdrość, samokrytyka, osądzanie
smutek, pamiętliwość, brak motywacji, przygnębienie
RAZEM
Wyniki prakriti: co mówią o twojej naturze
Zrozumienie własnego prakriti daje wgląd w cechy i jakości, które ogólnie wyrażasz. Poniższe opisy dosz pomogą ci poznać siebie przez pryzmat ajurwedy i dowiedzieć się więcej o własnym charakterze, skłonnościach, upodobaniach i antypatiach, a także o służących lub szkodzących ci sezonowych produktach spożywczych.
Vata
Vata wspiera budowę i funkcje ciała, zarządza ruchem i komunikacją. Dzięki niej wszystkie procesy biologiczne zachodzą we właściwym czasie i w optymalny sposób. Pomyśl o ciele jako o symfonii: vata pełni w niej funkcję dyrygenta orkiestry. Każda z dosz składa się z kombinacji cech, które wyrażają się poprzez pięć podstawowych żywiołów. Vata to powietrze i przestrzeń, manifestujące się jako suche, lekkie, zimne, szorstkie, ruchliwe, subtelne, przejrzyste i cierpkie w smaku. Brak równowagi tej doszy charakteryzuje się nieprawidłowym rytmem fizjologii i stłumioną ekspresją, lękiem, samotnością, izolacją, nerwowością i brakiem uwagi. Zrównoważona vata przejawia się ekspresją twórczą, elastycznym myśleniem, duchowymi aspiracjami, zdrowym snem, skupieniem oraz czystym i opanowanym stanem umysłu.
PRODUKTY, KTÓRYCH VATA POWINNA UNIKAĆ
brokuły brukselka gryka krakersy jarmuż jogurt owoce suszone (większość z nich) warzywa surowe wieprzowina ziemniaki białe
SEZONOWE PRODUKTY SPOŻYWCZE DO WYKORZYSTANIA
LATO
awokado ciecierzyca (fasola garbanzo) cukinia jabłka (gotowane) fasola adzuki fasola mung fasolka zielona kurczak mango mleko okra szparagi truskawki
JESIEŃ
bataty brzoskwinie buraki dynia fasola mung kurczak masło klarowane ghee mango pomarańcze ryż ser twarogowy tofu
ZIMA
banany bataty indyk jajka kurczak marchew fasola mung płatki owsiane pomarańcze por pszenica ryż brązowy
WIOSNA
buraki ciecierzyca fasolka zielona indyk komosa ryżowa kurczak łosoś słodkowodny mleko kozie por soczewica czerwona szparagi truskawki
Pitta
Pitta umożliwia trawienie i gwarantuje dynamiczny proces przemiany. Reprezentowana przez element ognia, manifestuje się jako gorąca, ostra, lekka, płynna, elastyczna, oleista i kwaśna, o intensywnym zapachu oraz pikantnym i gorzkim smaku. Wyraża się w formie wewnętrznego i zewnętrznego blasku, oświecenia i odwagi. Pitta dotyczy współzawodnictwa, ukierunkowanej ambicji i wytrwałości umysłu. Widać ją w ludziach, którzy uwielbiają rozwiązywać problemy, są silnie zmotywowani i odznaczają się perfekcjonizmem. W nadmiernym pobudzeniu może przejawiać się podwyższoną temperaturą ciała, stanami zapalnymi, wściekłością, osądem, złością i zniecierpliwieniem. Zrównoważona pitta daje moc przemiany rzeczywistości i umiejętność motywowania innych. Manifestuje się w osobach ceniących wykształcenie, odnoszących sukcesy w pracy, mających ciekawe pomysły, zdolności przywódcze i talent do inspirowania otoczenia za pomocą słów.
PRODUKTY, KTÓRYCH PITTA POWINNA UNIKAĆ
chili czosnek jogurt kawa kukurydza ocet owoce kwaśne papryka potrawy smażone produkty fermentowane szpinak warzywa psiankowate wieprzowina wołowina
SEZONOWE PRODUKTY SPOŻYWCZE DO WYKORZYSTANIA
LATO
bataty botwina brokuły indyk jarmuż jęczmień kabaczek żołędziowy koper włoski masło klarowane ghee mięta ogórki owoce jagodowe ryby słodkowodne ryż szparagi warzywa liściaste o gorzkim smaku
JESIEŃ
daktyle indyk kolendra masło klarowane ghee mleko owies pszenica ryż syrop klonowy
ZIMA
bataty buraki daktyle fasola mung kokos komosa ryżowa marchew mleko surowe owies pszenica ryż brązowy ser świeży ser twarogowy
WIOSNA
buraki fasolka zielona granaty jarmuż jęczmień kapusta galicyjska kiełki fasoli komosa ryżowa marchew mleko kozie owoce jagodowe ryż brązowy soczewica szparagi warzywa liściaste o gorzkim smaku
Kapha
Kapha gwarantuje spokój i dobre odżywienie. Reprezentuje żywioły ziemi i wody. Jej właściwości są ciężkie, powolne, zimne, oleiste, płynne, gładkie, gęste, miękkie, statyczne, lepkie, mętne i twarde, a charakterystyczne smaki to słodki i słony. Jest najstabilniejszą i jednocześnie najmniej ciekawą z dosz. Obdarowuje doskonałą pamięcią i poczuciem prawdziwej satysfakcji. Ludzie z dominującą kaphą są zazwyczaj dobrze zintegrowani fizycznie i emocjonalnie oraz żyją długo i szczęśliwie. Zbyt duża ilość kaphy przejawia się powolnym metabolizmem, ociężałością lub przygnębieniem, a także uporem i tendencją do tkwienia w stałej perspektywie. Osoby typu kapha mają skłonność do nadmiernego gromadzenia śluzu, wydzieliny, lepkości emocjonalnej i przywiązania. Kapha w stanie równowagi czyni człowieka silnym, kochającym i współczującym. Ludzie o tej doszy są piękni, łagodni i mili.
PRODUKTY, KTÓRYCH KAPHA POWINNA UNIKAĆ
awokado bataty cukinia dynia mango melon napoje zimne nabiał (większość) ogórki oliwki potrawy słone wieprzowina wołowina
SEZONOWE PRODUKTY SPOŻYWCZE DO WYKORZYSTANIA
LATO
botwina brokuły ciecierzyca (fasola garbanzo) czereśnie fasolka zielona gruszki granaty indyk jarmuż kolendra rzodkiewka soczewica warzywa liściaste o gorzkim smaku
JESIEŃ
brokuły buraki granaty gruszki imbir jabłka jarmuż kurczak ryby słodkowodne szpinak
ZIMA
buraki cebula chili imbir indyk morele papryka ryby słodkowodne żurawina żyto
WIOSNA
ciecierzyca (fasola garbanzo) fasolka zielona granaty jarmuż jęczmień kapusta galicyjska owoce jagodowe papryka proso rzodkiewki sałata soczewica szpinak warzywa liściaste o gorzkim smaku
Vikriti: odżywianie w stanie braku równowagi
Vikriti odzwierciedla twoją obecną nierównowagę i informuje o tym, jakie wybory żywieniowe i te dotyczące stylu życia są niezbędne, aby ją przywrócić. Jeśli prakriti i vikriti się różnią, należy jeść przede wszystkim według vikriti, aż objawy ustąpią (wybieraj pokarmy i przepisy specjalnie dla swojego vikriti). Jeśli są takie same, zwróć większą uwagę na sezonową żywność i dietę, aby zrównoważyć konkretną doszę.
Język ajurwedy pomaga nam rozpoznawać pojawiające się stopniowo zaburzenia równowagi. Któregoś dnia odczuwasz gorąco i zniecierpliwienie? Tak objawia się pitta. Jesteś bardziej rozkojarzona lub zapominalska niż zwykle? To oznacza vatę. Czujesz się bardziej zmęczona i przytłoczona? Do głosu dochodzi kapha. W każdym przypadku wybierz pokarmy odpowiadające manifestującej się doszy lub te, które ją uspokajają. Spożywaj je tak długo, aż poczujesz większą równowagę.
Nasze vikriti, czyli obecna ekspresja doszy, nieustannie się zmienia w odniesieniu do rytmów sezonowych, żywności, którą spożywamy, towarzystwa, w którym przebywamy, i naszych myśli. W czasie nauki dobrze jest powracać do kwestionariusza vikriti, aby zbadać swoją aktualną nierównowagę. Możesz powtarzać to sezonowo lub w dowolnym momencie, gdy doświadczasz zmian w codziennym życiu lub w zależności od pojawiających się objawów.
Pamiętaj, że związek z jedzeniem jest całkowicie indywidualny i poznanie go wymaga nauki i praktyki trwających całe życie. Kiedy już rozwiniesz świadomość tego, jak czujesz się w danym momencie, zaczniesz pracować nad optymalną dietą i stylem życia, aby pielęgnować dobre samopoczucie. Kobieta, która decyduje się odpowiednio odżywiać ciało i umysł, dzień po dniu doświadcza większej witalności do działania jako siła czyniąca dobro na świecie. Na następnej stronie znajdziesz listę polecanych produktów, których spożywanie przywróci równowagę zaburzonej doszy.
PRODUKTY USPOKAJAJĄCE VATĘ
awokado banany bataty brzoskwinie buraki cukinia fasola mung fasolka zielona jabłka mango marchewka masło klarowane ghee mleko płatki owsiane pomarańcze pszenica ryż truskawki
PRODUKTY USPOKAJAJĄCE PITTĘ
bataty brokuły buraki daktyle fasola mung granaty komosa ryżowa marchewka masło klarowane ghee mleko owies owoce jagodowe ryż syrop klonowy szparagi warzywa liściaste o gorzkim smaku
PRODUKTY USPOKAJAJĄCE KAPHĘ
brokuły buraki cebula chili ciecierzyca (fasola garbanzo) fasolka zielona granaty gruszki imbir jabłka jarmuż jęczmień owoce jagodowe proso rzodkiewka soczewica szpinak warzywa liściaste o gorzkim smaku
Słowo o produktach organicznych
Lokalne, sezonowe, świeże i organiczne produkty dostarczają najwięcej prany oraz zapewniają ciału i umysłowi energię witalną i składniki odżywcze. Żywność uprawiana bez chemikaliów i pestycydów jest najbogatsza w pranę i stanowi najlepszy wybór dla naszego zdrowia. Decydując się na jedzenie organiczne, doświadczysz właściwości wzmacniających życie i uzdrawiających korzyści płynących bezpośrednio z żywności. Oto pięć wskazówek dotyczących zakupów i oszczędzania na lokalnych, sezonowych i ekologicznych produktach:
1. Planuj posiłki, korzystając z sezonowych przepisów, rób zakupy raz w tygodniu; kupuj tylko to, czego aktualnie potrzebujesz.
2. Unikaj Brudnej Dwunastki* i wybieraj z Czystej Piętnastki** (patrz Źródła). Najlepsze są produkty ekologiczne i lokalne.
3. Kupuj pełnowartościową żywność, która często jest tańsza niż przetworzona lub paczkowana.
4. Zaopatruj się lokalnie i sezonowo; ceny są niższe, gdy trwa sezon, a produkty występują obficie.
5. Sprawdź, co dzieje się na targach rolnych lub śniadaniowych. To dobry sposób na wsparcie miejscowego i ekologicznego rolnictwa.
* Do tej grupy zaliczają się: truskawki, szpinak, jarmuż (kapusta bezgłowa, musztardowiec), brzoskwinie, gruszki, nektarynki, jabłka, winogrona, papryka, wiśnie, borówki, zielona fasolka. [Wszystkie przypisy pochodzą od tłumaczki].
** W skład tej grupy wchodzą: marchew, arbuz, słodkie ziemniaki, mango, grzyby, kapusta, kiwi, melon miodowy, szparagi, słodki groszek (mrożony), papaja, cebula, ananas, słodka kukurydza, awokado.