1
PSYCHOLOGIA A MYŚLENIE W KATEGORIACH SPORTU
WPROWADZENIE: Z MIŁOŚCI DO SPORTU
Każdego tygodnia areny sportowe na całym świecie, w niemal każdym kraju, wypełniają się rozemocjonowanymi kibicami, począwszy od pękających w szwach amerykańskich hal koszykarskich, po pełne wrzawy angielskie stadiony piłkarskie. Około 5 miliardów ludzi na całym świecie ma styczność ze sportem, nie tylko jako okazjonalni widzowie, lecz także zagorzali kibice. To niemal powszechne zjawisko rodzi pytanie: dlaczego sport jest istotną częścią życia tak wielu ludzi?
Niniejsza książka stara się odkryć psychologiczne podstawy kibicowania, wyjaśniając, dlaczego sport wywołuje tak silne emocje w różnych kulturach, krajach i grupach społecznych. U wielu ludzi sport wypełnia unikalną przestrzeń psychologiczną, zapewniając im poczucie sensu, tożsamości i przynależności do określonej społeczności (Wann, 2021). Piłka nożna, krykiet, koszykówka, rugby i inne niezliczone dyscypliny sportu, jak świat długi i szeroki, to coś więcej niż tylko rozgrywki dla pasjonatów je śledzących. W Brazylii piłka nożna jest doświadczeniem niemalże religijnym, przyciągającą kibiców do klubów takich jak Flamengo czy Corinthians fascynacją łączącą pokolenia. W Nowej Zelandii rugby jest symbolem narodowej dumy, a reprezentacja narodowa, All Blacks, uosabia nie tylko tężyznę fizyczną, lecz także etos małego narodu zdolnego dominować na arenie międzynarodowej.
W Stanach Zjednoczonych przywiązanie do klubów sportowych często kształtuje tożsamość regionalną, a kibicowanie drużynom lig zawodowych i uczelnianych stanowi istotną część życia społecznego. Niezależnie od tego, czy mamy do czynienia z plemienną lojalnością wobec europejskich klubów piłkarskich czy z zaciętą rywalizacją między Indiami i Pakistanem w krykiecie, sport buduje niespotykane przywiązanie i budzi niesamowite emocje (Madrigal, Chen, 2020). Takie więzi nie istnieją bez przyczyny, a na ich przykładzie można prześledzić, w jaki sposób ludzka psychika odnajduje porządek i poczucie bezpieczeństwa w silnych przekonaniach, które odzwierciedlają przynależność do grupy, symbole kulturowe, a nawet elementy kultu religijnego.
W niniejszej książce dowodzę, że kibicowanie odwołuje się do fundamentalnego psychologicznego aspektu ludzkiej natury - skłonności do kształtowania przekonań sprzyjających przetrwaniu i spójności społecznej (Wann i in., 2022). Ta charakterystyczna dla ludzi inklinacja przejawia się w interakcji między kibicami, szukaniu przez nich sensu oraz czerpaniu radości ze wspólnych przeżyć. Rytuały, symbole i społeczności związane ze sportem pozwalają zaspokoić podstawowe potrzeby psychologiczne, społeczne i kulturowe (Funk, James, 2019). Sport jest wprawdzie nie jedynym, ale za to niezwykle skutecznym sposobem osiągnięcia tego, dzięki czemu stał się on wszechobecny i niezwykle ważny w życiu ludzi.
Kibicowanie opiera się przede wszystkim na przekonaniach. Ewolucja ukształtowała ludzki umysł tak, by chciał on w coś wierzyć, człowiek z kolei wytworzył kulturę i związane z nią aktywności, w których jego wierzenia mogą się manifestować. W rezultacie sport stał się doskonałą rozrywką, pojawiającą się w niezliczonych odmianach i w każdym społeczeństwie. Nasze umysły posiadają niesamowitą zdolność do wierzenia, zdolność, która przez całe dzieje ludzkości miała kluczowe znaczenie dla przetrwania. Obecnie lubimy obnosić się z naszymi przekonaniami, podobnie jak z wytrenowaną muskulaturą. Inwestowanie w nie, szczególnie te związane ze sportem i zawodnikami, przynosi nam znaczące korzyści osobiste i społeczne.
W niniejszej książce poruszono dwie zasadnicze kwestie. Pierwsza z nich dotyczy tego, w jaki sposób sport, z całokształtem drużyn, klubów i zawodników, nabiera tak ogromnego znaczenia, kształtując myślenie kibiców i nadając sens ich życiu? Choć przyrównywanie sportu do religii może brzmieć banalnie, a nawet niedorzecznie, zamierzam wykazać, że analogia ta ma swoje uzasadnienie, jeśli chodzi o sposób funkcjonowania naszego mózgu. Druga zaś odnosi się do przyczyn, dla których przekonania związane z kibicowaniem oraz idee im towarzyszące są tak silne, trwałe i powszechne.
Starając się udzielić odpowiedzi na te dwa pytania, sugeruję, że kibice trzymają się swoich przekonań związanych ze sportem, ponieważ są one zgodne z wrodzonymi schematami i naturą funkcjonowania mózgu. Służą one jako skróty myślowe pozwalające poradzić sobie ze złożonością życia, zwiększając poczucie satysfakcji, komfortu, przynależności i pewności wśród kibiców. W kolejnych pięciu rozdziałach pokażę, w jaki sposób wiara w sport pomaga uporać się z przytłaczającymi wyborami i wyzwaniami, przed którymi stają kibice, umożliwiając im ustalenie priorytetów i skuteczniejsze radzenie sobie w życiu. Oto ich krótki przegląd.
