PROLOG
W szkole podstawowej całą klasą pojechaliśmy do Teatru Studio na Księcia i żebraka. Tłukliśmy się z Mokotowa autobusami i wpadliśmy na widownię spóźnieni. Nauczycielki upychały nas, gdzie się dało, a ja, zamiast usiąść, stanęłam jak wryta. Ze sceny sączyło się niebieskie światło. A właściwie granatowe. Patrzyłam na nie jak zaczarowana; zatkało mnie.
Kiedy na początku lat dziewięćdziesiątych graliśmy z mężem u Janusza Wiśniewskiego, na próbie zapytałam, jakie będzie tło sceny. Na co Wiśniewski: "Granatowe niebo i złote gwiazdy". No to już wiedziałam, że będzie super.
Ale każda opowieść ma swoją puentę. Wiele, wiele lat po tym, jak zobaczyłam granatowe światło w Teatrze Studio, na tej samej scenie występowałam w Annie Kareninie u Agnieszki Glińskiej. Grałam kilka różnych postaci i głównie pamiętam zmianę kostiumów między jednym wejściem a drugim. Kiedy Beata Ścibakówna spytała mnie, kogo gram w tej sztuce, to jej powiedziałam, że ja tam nie gram, ja się przebieram. Któregoś razu zmieniam szybko kostium w garderobie, patrzę, a na toaletce leżą piękne róże. Akurat mnie wołali na scenę, więc rzuciłam tylko do garderobianej: "Słuchaj, to pewnie Weronika dostała, błagam, wstaw je do wody, bo zwiędną". A garderobiana: "To nie dla Weroniki, to dla pani". Musiałam już biec, chwyciłam tylko wetkniętą w bukiet karteczkę, zerknęłam i mówię: "O Jezus Maria, co za kulfony! Jakiś niepiśmienny pisał?". Siedzę potem na tej scenie i nagle do mnie dociera: to pismo mojej wnuczki! Chodziła wtedy do zerówki i właśnie uczyła się pisać. Okazało się, że Bogusia, moja córka, która z jakiegoś powodu nie mogła być na premierze, akurat tego dnia się zebrała i przyszły na Annę Kareninę razem z Manią. Po przedstawieniu pytam: "Maniu, co ci się najbardziej podobało?". A ona mówi tak: "Babciu, tam było takie piękne niebieskie światło".
ROZDZIAŁ 1
LALKI I WESTERNY
Urodziłaś się w Warszawie 29 kwietnia 1950 roku.
I podobno przez pierwsze trzy dni nie otwierałam oczu! A przez pierwsze dwa lata byłam prawie łysa. Do tego ciągle robiłam głupie miny.
Gdzie mieszkaliście?
Przez jeden dzień zdążyłam jeszcze z rodzicami - Benedyktą i Tadeuszem - babcią i siostrą Basią pomieszkać w Śródmieściu, na rogu Nowowiejskiej i Alei Niepodległości. To było jednopokojowe mieszkanko, ale rodzice na szczęście dostali nowe na Mokotowie, na ulicy Wiktorskiej, zresztą pięć minut drogi stąd. [Rozmawiamy w domu, w którym Małgorzata Rożniatowska mieszka razem z córką Bogusławą Marszalik i wnuczką Marianną]. Zabawne, bo moje najwcześniejsze wspomnienie z dzieciństwa to sześciokątna kostka chodnikowa na podwórku.
Trylinka.
Cała Wiktorska była nimi wtedy wybrukowana. Bardzo mi się te kostki podobały, a zapamiętałam je pewnie dlatego, że jako małe dziecko musiałam być blisko ziemi, chodnika. Kiedy w 2005 roku po raz pierwszy przyjechałam tutaj, do Bogusi, spojrzałam na chodnik i mówię: "Boże, moja kostka z Wiktorskiej!". Te osiedla leżą blisko siebie i widocznie były budowane w tym samym czasie. Tak że historia zatoczyła koło.
A więc Mokotów to twoja rodzinna dzielnica.
Tak. Nasze pierwsze mokotowskie mieszkanie, na Wiktorskiej, miało trzy pokoje i kuchnię. W jednym mieszkałyśmy we trzy - Basia, babcia i ja; w tak zwanym pokoju stołowym spali rodzice. Mój tata pracował w służbie zdrowia w sztabie generalnym, w związku z czym trzeci pokój wynajmowano pracownikom sztabu spoza Warszawy. I pamiętam, że przez kilka lat zajmował go jeden pan. Po jego wyprowadzce pokój zamienił się w gabinet taty. Niestety, Wiktorska miała jedną wadę - w budynku przeciekał dach. A że mieszkaliśmy na ostatnim piętrze, często zalewało nam sufit. To była ogromna bolączka mojej mamy. Akurat dwa kroki dalej, na Osiedlu Wierzbno na Odyńca, budowano nowe bloki specjalnie dla oficerów Wojska Polskiego, więc dostaliśmy przydział w jednym z nich. Przeprowadziliśmy się tam, kiedy skończyłam pierwszą klasę szkoły podstawowej. Bardzo lubiłam to mieszkanie i podwórko. Budynki układały się w literę C i w części naprzeciwko nas, na parterze, mieszkał marynarz. Jego piękna żona przez całe miesiące była samotna. I kiedy po kolejnym długim rejsie w końcu ten jej marynarz wracał, wszyscy o tym wiedzieliśmy, bo przywoził jej zagraniczne płyty. Puszczali je na okrągło, a my, dzieciaki, podchodziliśmy pod ich okno, które zawsze było uchylone, i słuchaliśmy przebojów z całego świata.
Na naszej klatce mieszkała moja ukochana przyjaciółka Joasia Szymańska. Jej tata pracował w służbach saperskich i poznałyśmy się na wakacjach w wojskowym ośrodku wczasowym w Juracie, tuż przed naszą przeprowadzką. Kiedy już we wrześniu zamieszkaliśmy na Odyńca, okazało się, że Joasia mieszka dosłownie vis-a-vis naszych drzwi. Została kreślarką architektoniczną i projektantką wnętrz i jest moją najstarszą przyjaciółką. Pod koniec mojej nauki w ogólniaku przeprowadziliśmy się znowu - tym razem do ponadstumetrowego mieszkania w przedwojennej kamienicy na rogu Koszykowej i Niepodległości.
Twoja siostra jest od ciebie trzy lata starsza.
Podobno jako małe dzieci strasznie się żarłyśmy, ale zupełnie tego nie pamiętam. Pamiętam za to, że Basia, właśnie jako ta starsza, była dla mnie autorytetem. Jej zdanie uważałam za najważniejsze. Byłyśmy bardzo blisko, miałyśmy wspólnych przyjaciół, ale byłyśmy różne - ona poważniejsza, ja trochę taki wariat, co najpierw zrobi, później pomyśli. Fizycznie Basia to cały ojciec, a ja - mama. Mimo to ludzie nam mówili, że jesteśmy do siebie niezwykle podobne. To nas do tej pory śmieszy, bo tego podobieństwa za nic nie możemy się dopatrzeć.
Twoja matka była z Poznania, a ojciec z Warszawy. Gdzie się poznali?
Tuż przed wybuchem wojny tata ukończył medycynę wojskową, ale już nie zdążył zrobić specjalizacji. Razem z przyjacielem ze studiów, Lolkiem Sztabertem, przedostali się przez Węgry i Rumunię do Francji, gdzie trafili do armii francuskiej. Ci dwaj młodzi faceci ustawiali tam całe transporty rannych, kierowali przerzutami żołnierzy - właśnie dzięki temu, że ich studia to była nie tylko medycyna, ale też wojskowość, a więc między innymi logistyka. Niestety, niedługo potem dostali się do niewoli. Ojciec wylądował w niemieckim obozie jenieckim w Ludwigsburgu. Jako lekarz trafił do obozowego szpitala pod skrzydła świetnego chirurga, doktora Sieniawskiego. Dzięki temu właściwie odbył specjalizację w praktyce - razem operowali pacjentów. Któregoś ranka, to już było bliżej końca wojny, doktor Sieniawski wysłał ojca na obchód, mówiąc: "Na sali leży nowa pacjentka, to twoja przyszła żona". I jak powiedział, tak się stało. Rodzice do Polski wrócili już jako małżeństwo.
A twoja mama jak się znalazła w niewoli?
Jako siedemnastoletnia dziewczyna została wywieziona z Poznania na roboty do Niemiec. Pracowała w fabryce. Jedna z zatrudnionych tam Niemek bardzo mamę polubiła i potajemnie zapraszała ją do siebie na obiady, dzięki czemu mama nie chodziła głodna. Ale im bliżej końca wojny, tym było jej ciężej. Pracowników przymusowych przesiedlano z miejsca na miejsce, ona to ciężko znosiła i pochorowała się na stawy - po prostu nie mogła już dalej iść. I tak znalazła się w szpitalu, gdzie poznała tatę.
Po wojnie wrócili od razu do Warszawy?
Tak, bo stąd pochodzili rodzice mojego taty. Kamienica na Pradze, w której mieszkali, została zburzona, więc jeszcze w czasie wojny przenieśli się do swojego domu letniskowego w Miedzeszynie na linii otwockiej. I rodzice, dopóki nie dostali własnego mieszkania, przez parę lat mieszkali z nimi.
Opowiedz o swoich dziadkach.
Babcia Marta od strony mamy urodziła się w Poznaniu. Pochodziła z rodziny robotniczej, pracowała w fabryce, była też kucharką. A o tacie mamy nie wiem nic, to tajemnica. W rodzinie długo utrzymywała się wersja, że był jakimś arystokratą, ostatecznie stanęło na "poznańskim lowelasie", jak go określiła moja siostra. W każdym razie babcia była samotną panną z dzieckiem, w tamtych czasach rzadkość. Kiedy rodzice dostali pierwsze samodzielne mieszkanie, od razu ściągnęli ją do siebie z Poznania. Do końca życia mieszkała z nami. Nie pracowała już zawodowo, tylko zajmowała się domem. Opiekowała się Basią i mną, gotowała, robiła zakupy. Początek lat pięćdziesiątych to kryzys gospodarczy i pustki w sklepach. Rodzice szli do pracy, moja siostra do przedszkola, a babcia do sklepu wystawać w tych cholernych kolejkach. I potrafiła na te parę godzin zostawić mnie samą w domu. Nie martwiła się o mnie, bo wiedziała, że nie przyszłaby mi do głowy żadna głupota. Nigdy się ze sobą nie nudziłam, zajmowałam się po prostu zabawą lalkami. Byłam jej ukochaną wnusią, a ona moją ukochaną babcią. Miałyśmy świetne porozumienie. Zmarła, kiedy skończyłam osiemnaście lat. To zresztą niesamowita historia. Siostra babci, Agnieszka, która została w Poznaniu, miała syna w wojsku, gdzieś na Wybrzeżu. Któregoś razu zaplanowała go odwiedzić. W Warszawie miała mieć przesiadkę, dużo czasu do odjazdu kolejnego pociągu, więc umówiła się na dworcu z moją babcią. Planowały pójść do kawiarni pogadać. I akurat tego dnia babcia dostała wylewu. Mama od razu wysłała do Poznania telegram, że babcia nie dotrze na dworzec. Po chwili przyszedł telegram z Poznania - ciocia Agnieszka nie wsiadła w pociąg, bo też dostała wylewu! Żadna z nich się już po tym nie podniosła, a niedługo potem obie zmarły.
Ile babcia miała wtedy lat?
Sześćdziesiąt parę. Kiedyś przyjaciółka zaciągnęła mnie do wróżki. Sama miała jakieś problemy, a ja przy okazji skorzystałam. I wróżka mówi do mnie: "Będzie pani żyła dziewięćdziesiąt pięć lat". "Proszę pani - odpowiadam jej - miło mi to słyszeć. Ale znając genetykę mojej rodziny, choroby, które nas dopadają, te wszystkie udary, wylewy, cukrzyce, co między nami krążą, jest to raczej niemożliwe". Wróżka spojrzała jeszcze raz w karty i powtarza: "Dziewięćdziesiąt pięć, a nawet sto lat, proszę pani". "Dobrze - mówię - ja się nie będę wtrącać, tylko proszę, żebym przez ostatnie trzydzieści dawała sobie radę sama, wolałabym nie robić kłopotu rodzinie".
No i się sprawdza!
Na razie tak. Chociaż mam klasyczną cukrzycę - obie z siostrą dostałyśmy w spadku po ojcu. Basia jest wysportowana, nie pije, nie pali, szczuplusieńka całe życie. Któregoś dnia, jeszcze zanim ja zachorowałam, dzwoni do mnie: "Mam cukrzycę". "Basia - pytam ją - ale to może, za przeproszeniem, taka starcza?". "Nie, nie, to nasza rodzinna, klasyczna". Od dziecka miałam wysoki cholesterol i cukier - tuż przy górnej granicy. I w końcu mój szwagier, który przy okazji jest moim lekarzem prowadzącym, powiedział: "Przestań udawać, że nie masz tej cukrzycy", i dał mi lekarstwa. Słuchaj, to nieprawdopodobne! Kiedy on mi ten cukier ustawił, w końcu przestały mi się przytrafiać ataki hiperglikemii, podczas których dostawałam mroczków przed oczami i musiałam coś zjeść. Do tego wcześniej waga ciągle mi skakała, dwadzieścia kilo w tę, dwadzieścia w tę - to też się skończyło!
Czym zajmowali się rodzice twojego taty?
Dziadkowie Rożniatowscy przed wojną mieszkali na warszawskiej Pradze, najpierw na ulicy Podskarbińskiej, potem na Skaryszewskiej. Dziadek Władysław był wykwalifikowanym robotnikiem, pracował w fabryce, niestety nie wiem jakiej. Pamiętam, jak podczas karnawału Solidarności któregoś wieczoru spotkaliśmy się z moim mężem u sąsiadów. Rozmowa zeszła na opowieści o przodkach. Okazało się, że każdy z gości ma korzenie arystokratyczne. I pewien reżyser mówi do mnie: "A ty? Co tak cicho siedzisz?". "Wiesz, bo ja nie mam się czym chwalić. Pochodzę z klasy robotniczej" - odpowiadam. Na co on: "Teraz to każdy by tak chciał, w końcu bunt robotników mamy. A my tu obciążeni". Wracając do dziadka, jak na robotnika przystało, należał do PPS-u i walczył o równość klasy robotniczej. Podobno nawet przemycał w ramach tej walki jakąś broń, za co był dwa razy zesłany na Syberię, z której raz udało mu się uciec. Ale ponoć zawsze opowiadał, że Syberia to był w jego życiu wspaniały moment.
Syberia? Wspaniały?
Bo przez pomyłkę dokooptowali go do polskiej inteligencji i tyle, ile on się dzięki niej dowiedział o światowej polityce, to w życiu mu żadna książka czy gazeta nie dała. Był zachwycony, że tam trafił. Pamiętam, jak kiedyś w domu starsi opowiadali o zesłaniach i babcia Rożniatowska, wtedy już bardzo wiekowa, mówi: "Co wy gadacie, Władzio był na Syberii i powiedział, że to kraina mlekiem i miodem płynąca". Wszyscy zgłupieli. A mój tata zaczął się śmiać: "Mamo, bo u Rożniatowskich to jest tak, że jak już ktoś trafi do niewoli, to jest mu najlepiej na świecie". Przecież tata właśnie w niewoli nauczył się chirurgii, a do tego kilku języków. Kiedy akurat nie mieli z Lolkiem Sztabertem nic do roboty, całe dnie spędzali na nauce francuskiego. Dzięki innym jeńcom poznał paryski slang, a nawet francuski klas wyższych, bo w którymś momencie zakwaterowali go w jednym pokoju z rosyjskimi tłumaczami - trzema arystokratami, którzy prowadzili ze sobą długie intelektualne rozmowy wykwintnym francuskim. To ojcu niebywale dużo dało. Z kolei jako lekarz w Ludwigsburgu miał wszystko, do czego ludzie podczas wojny nie mieli na co dzień dostępu - pod dostatkiem kawy, czekolady, dobrego jedzenia; nawet papierosy zaczął tam palić, na szczęście szybko rzucił.
Twoja mama też dobrze wspominała okres swojej wywózki do pracy przymusowej?
Myślę, że nie. Wprawdzie miała trochę szczęścia dzięki tej niemieckiej pracownicy. Ale kiedyś, jak któraś z nas coś tam przeskrobała, zaczęła mówić, że przecież mamy z Basią tak dobrze, a ona miała naprawdę ciężko. Aż się wtedy popłakała, choć to zupełnie nie było w jej stylu.
Jaka była na co dzień?
Opanowana, stanowcza i surowa. Uważała, że do dziecka mówi się zdecydowanym tonem i tylko raz. Moi koledzy i moje koleżanki bali się jej i nie odwiedzali mnie, kiedy była w domu. Ona po prostu była inną matką, nie taką, co to nosi swoje dzieci na rękach, również w sensie dosłownym. Pamiętam, jak pojechałam kiedyś do rodziny mojego męża do Pińczowa i jego siostra - zresztą też Małgosia - jednocześnie mieszała w garnku zupę, rozmawiała ze mną, a na biodrze cały czas bujała czy, jak to się mówi po poznańsku, tryndała swoje dziecko. "Czy ty go nie możesz odłożyć? Po co się tak męczysz?" - pytam. Nie zrozumiała, trochę się wtedy na mnie obraziła. A ja po prostu byłam inaczej wychowana i patrzyłam na to ze zdumieniem. Poza tym mama mnie nauczyła - za co byłam jej wdzięczna - że dzieci się nie usypia, ponieważ zasypiają same. Kiedy Bogusia była mała, kładłam ją do łóżeczka, zostawiałam jej zapaloną lampkę, mówiłam: "Pa, pa, pora spać, mamusia będzie obok", i wychodziłam do drugiego pokoju. Leżała sobie, coś tam jeszcze śpiewała, ale, co najważniejsze, wcale nie płakała. Wtedy człowiek był młody, więc wieczorami bez przerwy przesiadywali u nas znajomi, sąsiedzi i moje koleżanki dostawały jasnej cholery, jak to widziały: "Co ty? Jak możesz jej nie usypiać?". Podchodziły do drzwi pokoju Bogusi i nasłuchiwały, czy nie płacze. Och, zawsze, jak słyszałam od nich: "Muszę uśpić dziecko", to taka żyła mi wyskakiwała. Potem one, nieprzytomne, zasypiały razem z tym dzieckiem, żeby po paru godzinach zwlec się z łóżka, już kompletnie nie do życia. "Same sobie bicz kręcicie" - mówiłam im. Dzięki temu, że ja nie byłam tak umęczona, dziecko nie było w stresie chowane.
Twoi koledzy bali się twojej mamy. A ty?
Nie, ale czułam wobec niej duży respekt. Wiesz, że miałyśmy identyczne głosy? Zdecydowane i silne. Zdarzało się, że jak do domu dzwonił mój ojciec i ja podnosiłam słuchawkę, mówił: "Nie wiem, z kim rozmawiam - z Gosią czy z Beniusią?".
Powiedziałaś wcześniej, że była surowa. Czy to znaczy, że nie dostałaś od niej ciepła?
Oczywiście, że dostałam! Chodzi raczej o pewien sposób bycia. Była po prostu bardzo konkretną osobą. Ale oprócz tego też szalenie pogodną. Często się śmiała, żartowała. Nigdy nie zapomnę, jak wróciła kiedyś z pracy, usiadła na kanapie i mówi: "Co też ci ludzie o swoich dzieciach wygadują! Ten wspaniały, tamta wspaniała! I do tego używają jakichś idiotycznych zdrobnień". Chwilę się zastanowiła, po czym spojrzała na nas i dodała: "Dobrze, skoro teraz jest taki trend, że do swoich dzieci nie mówi się po imieniu, to może ja od dziś będę na jedną mówiła Dziunia, a na drugą Lalunia. Podoba wam się?". A my w śmiech: "Nieee, nie chcemy!".
Jak w takim razie do ciebie mówili w domu?
Mama zawsze Małgorzata, tata Gosia, a babcia Gonia. Pamiętam, jak kiedyś Krzysiek Majchrzak zwrócił się do mnie właśnie per Gonia. Aż się wzruszyłam: "Babcia tak do mnie przed laty mówiła...".
Mama była jedynaczką. A ojciec?
Miał trzech braci, z czego dwóch zmarło we wczesnym dzieciństwie - na dyfteryt i zapalenie ucha. Dziś to banalne choroby, ale wtedy nie było przecież antybiotyków. Z kolei trzeci, Mirek, zginął w powstaniu warszawskim.
Odwiedzałaś swoich dziadków w Miedzeszynie?
Spędzaliśmy tam mnóstwo czasu! To były takie niedzielne zjazdy rodzinne. Wujek Felek, w jakiś sposób spokrewniony z moim dziadkiem, bawił się z nami w teatr. To było całe przedsięwzięcie, podchodziliśmy do tego profesjonalnie. Wspólnie budowaliśmy dekoracje, organizowaliśmy kostiumy. Występowałyśmy oczywiście we dwie z siostrą - śpiewałyśmy, tańczyłyśmy. Już wtedy to kochałam. Cała rodzina, zamiast odpoczywać, musiała oglądać przedstawienie.
Jak wspominasz swoich dziadków Rożniatowskich?
Babcię Martę - obydwie moje babcie miały tak samo na imię - zapamiętałam jako przeciwieństwo mnie i mojej mamy. Była taką kobietą usługującą, cichą, pogodną, co to przez całe życie wszystko robiła dla innych, gotowała, sprzątała. Dziadka prawie nie pamiętam, zmarł na raka, jak miałam cztery lata. Ale z przekazów rodzinnych wiem, że bardzo lubił śpiewać, i rzeczywiście zachowałam wspomnienia, jak śpiewa dla Basi i dla mnie. A ponieważ obie miałyśmy słuch, błyskawicznie się tych jego piosenek uczyłyśmy. Kiedyś zanucił nam taką: "W poniedziałek rano kosił ojciec siano", potem było kilka zwrotek o tym, co z tym sianem dalej robił i że w końcu je sprzedał. Ostatnia zwrotka brzmiała: "A w niedzielę z rana już nie było siana. Płakał ojciec, płakał ja, płakaliśmy obydwa". Dziadek to śpiewał i strasznie płakał, tak mocno go te słowa wzruszały.
Twój ojciec przed wojną studiował medycynę.
Jeszcze jako nastolatek należał do Klubu Sportowego "Warszawianka", założonego specjalnie dla dzieci z ubogich rodzin. Sekcjami kierowali podchorążowie związani ze Szkołą Podchorążych Sanitarnych. Dzięki kontaktowi z nimi ojciec podjął decyzję, żeby też zostać lekarzem wojskowym. I tak po maturze zdał do słynnej "Sanitarki". Polegało to na tym, że na Uniwersytecie Warszawskim uczył się na Wydziale Lekarskim i jednocześnie zdobywał wykształcenie wojskowe. Codziennie nosił mundur, mieszkał w internacie na Ujazdowie, na terenie szkoły. Czasem dostawał przepustkę i jechał do domu rodzinnego. A Praga, wiadomo, szemrana dzielnica. Więc, mimo że się tam wychował, to kiedy szedł wieczorem Skaryszewską do rodziców, zawsze wybierał środek ulicy.
Dlaczego?
Na wszelki wypadek. Miał na sobie oficerki, więc już z daleka słychać było, jak idzie po tym bruku. I po kolei ze wszystkich bram wyłaniały się praskie rzezimieszki. Gwizdali za nim: "Podchorążak wraca do mamy", po czym znikali z powrotem w mroku swoich podwórek. Po wojnie ojciec pracował jako lekarz wojskowy. Okazało się, że dzięki świetnej znajomości języków obcych jest nieprawdopodobną gratką dla sztabu generalnego, i został jedynym przedstawicielem na świat Polskiego Czerwonego Krzyża. Był też pierwszym komendantem szpitala wojskowego przy Szaserów - otwierał go. Później został jeszcze dyrektorem PZWL-u, czyli Państwowego Zakładu Wydawnictw Lekarskich na ulicy Długiej.
A twoja mama?
Mama była laborantką rentgenowską. Mówiła, że żałuje, że nie urodziła się kilka lat wcześniej, to jeszcze przed wojną poszłaby na studia, marzyła o wydziale historii. A tak musiała przerwać naukę, bo została wywieziona do Niemiec. Nawet nie wiem, czy zdążyła wcześniej zdać maturę, czy zrobiła to dopiero po wojnie. W każdym razie już w Warszawie skończyła Państwową Szkołę Laborantów Medycznych. Pracowała w szpitalu na Koszykowej, w tak zwanym CePeLeku, który istnieje do dziś. Prześwietlała głównie dzieci, to była jej specjalizacja. Moja siostra poszła w jej ślady, jest lekarką radiolożką.
A więc pochodzisz z rodziny lekarskiej.
Wszyscy naokoło mnie to lekarze. Mój zięć był lekarzem, jego mama też, do tego mój szwagier i siostrzenica. Jedna się wyrodziłam! No i moja córka Bogusia, która pracuje w Instytucie Fryderyka Chopina.
Czy to prawda, że mama Stanisławy Celińskiej uczyła cię gry na skrzypcach?
Mama nie chciała, żebyśmy z siostrą, jak to mówiła, po lekcjach pętały się bez sensu po podwórku, więc kiedy miałam sześć lat, zapisała nas do szkoły muzycznej na Wiktorskiej. Chodziłyśmy tam popołudniami, kilka razy w tygodniu. Basia grała na pianinie, ja na skrzypcach. Profesor Celińska była wspaniałym człowiekiem, zawsze uśmiechniętym, lekcje z nią to była przyjemność. I nie była groźna jak inni nauczyciele. Kiedyś podczas zajęć przyszła do niej Staszka i pani profesor mówi: "Stasiu, a to jest Małgosia, o której ci opowiadałam". Podobno Staszka powiedziała o mnie później: "Ale fajna dziewczynka". Tak się zaczęła nasza znajomość. Od razu mnie wtedy zachwyciła - parę lat starsza, pełna werwy i śmiechu.
Sześć lat to wcześnie jak na szkołę muzyczną.
Okazało się, że to był błąd, bo byłam tak zwanym normalnym dzieckiem, czyli takim, które w tym wieku jeszcze nie czyta i nie pisze. Tymczasem na umuzykalnieniu już trzeba było podpisywać nuty. Pomagały mi w tym starsze koleżanki, ale i tak musiałam się melodii uczyć na pamięć, co było dla mnie sporym utrudnieniem. Pamiętam, że nawet niektórzy uczniowie mnie wyśmiewali, że "taki tępol przyszedł, co to czytać nie umie". To było dosyć stresujące.
Ile lat tam wytrzymałaś?
Pięć. Kiedy byłam w czwartej klasie, mama zdecydowała się mnie wypisać. Choć miałam już pierwsze osiągnięcia - zagrałam koncert na jakiejś uroczystości w filharmonii. No, ale rodzice nie chcieli mieć kłopotów, bo podobno byłam leniwa do grania i jednego dnia szło mi świetnie, drugiego - beznadziejnie. Myślę, że gdybym zaczęła rok albo dwa lata później, potoczyłoby się to zupełnie inaczej. Miałam tak całe życie - trudności mnie mobilizowały, ale kiedy widziałam, że już czegoś nie przeskoczę, odpuszczałam.
Jaką byłaś dziewczynką?
Babcia zawsze powtarzała, że jestem bardzo grzeczna. Myślę, że wynikało to z tego, że po prostu z natury jestem pogodną osobą i od najmłodszych lat nie robiłam problemów tam, gdzie ich nie ma. Zimą dużo czasu spędzałam w domu, bo byłam dosyć chorowita. Ciągle dopadały mnie różne infekcje, do tego byłam uczuleniowiec, co wtedy nie było jeszcze modne. Na przykład przez dwa lata męczył mnie katar, a kolejne dwa kaszel. Ojciec lekarz nic z tym nie robił, zresztą wtedy nie było takich rzeczy jak badania alergiczne czy odczulanie. Więc kichałam, prychałam, ale nikt się tym nie przejmował, to były inne czasy. Do dziś pamiętam, jak siedzę z nosem przyklejonym do kuchennego okna i obserwuję dzieci jeżdżące na sankach i szalejące na ślizgawkach. Może dlatego zabawa lalkami w teatr to był cały mój świat. Mogłam to robić godzinami, zwyczajnie byłam uzależniona. Połowa lalek i misiów odgrywała aktorów, druga połowa - publiczność. Kiedy byłam w piątej klasie szkoły podstawowej, do moich fascynacji doszły westerny. W Kinie Stolica na ulicy Narbutta obejrzałam pierwszy w życiu western - Vera Cruz z Burtem Lancasterem i Garym Cooperem - i po prostu oszalałam. Wróciłam do domu zakochana do imentu w Lancasterze, który grał czarny charakter. Od tej pory przebieranie się za kowboja stało się moją nową pasją. Dużo później, już na studiach, na wykładach profesora Toeplitza z historii kina, dowiedziałam się, że samochód w filmie amerykańskim to symbol wolności. Prawdopodobnie dla mnie tym samym okazała się jazda konna. Niczego bardziej nie pragnęłam, niż oglądać westerny i patrzeć na galopujących kowbojów.
Też jeździłaś konno?
Tak, ale dopiero w liceum. Wciągnęła mnie w to przyjaciółka mojej siostry z ławki szkolnej Justyna Jaszczewska. Jeździłyśmy w klubie jeździeckim Legii na Kozielskiej, który zresztą istnieje do dziś, ale wtedy dokoła były głównie pola. Każda chwila tam spędzona była dla mnie radością. Poza tym w wakacje znajdowałyśmy sobie z Justyną stadniny gdzieś w Polsce i tam - w zamian za zajmowanie się końmi - mogłyśmy jeździć. Na przykład naszym obowiązkiem były jazdy na tak zwanych grubasach, czyli ciężkich koniach rozpłodowych - dzięki temu popołudniami mogłyśmy ruszyć w teren na koniach sportowych. Jak ja to kochałam! Przestrzeń, przyroda, wolność - myślę, że namiastkę tego odnajdowałam właśnie w westernach.
Jaka atmosfera panowała w twoim domu?
Dom był niesamowicie muzykalny, ojciec grał na gitarze i uczył nas piosenek. Byliśmy taką rozśpiewaną, rozszalałą rodziną. Rodzice uwielbiali chodzić na przyjęcia. Tata przyjaźnił się z Romanem Sadowskim - znali się chyba jeszcze z ogólniaka - który współtworzył słynny Podwieczorek przy mikrofonie. Program nadawano z warszawskich kawiarni, rodzice bywali na wszystkich nagraniach. Potem oczywiście szli całą kompanią do SPATiF-u, gdzie kończyło się śpiewami i podobno tata w tym przodował - znał wszystkie żurawiejki.
Żurawiejki? Co to takiego?
"Lance do boju, szable w dłoń, bolszewika goń, goń, goń!" - tego typu przedwojenne przyśpiewki. Świńskie, ale z dużym taktem. Kiedy zaczęłam jeździć konno, poznałam żurawiejki współczesne i one już były bardziej ordynarne. Te oryginalne znałam dobrze, bo w domu tata też często grał na gitarze i śpiewał. Zresztą zawsze powtarzał, że dobry alkohol i brzydkie piosenki dzieci wynoszą z domu.
To znaczy?
Że nie będą się tego uczyły gdzieś na ulicy. I rzeczywiście, muszę ci powiedzieć, że kiedy w wieku licealnym zaczęłam bywać w różnych nowych towarzystwach - na przykład w koniarskim właśnie - nigdy nie napiłam się jakiegoś bełta czy innych niedobrych alkoholi. Miałam swoje żelazne zasady.
Czyli jakie?
Alkohol musi być dobry. Pamiętam, jak tata uczył nas, jak się pije koniak - pokazał nam specjalne kieliszki i sposób na dokładne odmierzenie trunku. W domu rodzice często organizowali wystawne przyjęcia na dwadzieścia kilka osób, głównie dla rodziny i najbliższych przyjaciół. Ojciec najpierw podawał aperitif, najczęściej dżin z tonikiem. Potem były różne wina, oczywiście odpowiednie do potraw. Na każdego z gości czekała oddzielna karteczka ze specjalnym wierszykiem napisanym przez mojego tatę na temat danej osoby. Zapamiętałam tylko kilka wersów: Wszystko, co zdobi dzisiaj półmiski, jest dziełem naszej babci rencistki. Na początku były przystawki, aperitif i luźne rozmowy, dopiero potem przechodziło się do jadalni, gdzie goście siadali za stołem. Kiedy byłyśmy już z Basią nastolatkami, tata dawał nam na początek przyjęcia drinka - łapałyśmy pierwszy szmer i później już robiłyśmy za obsługę, bo przecież nie było wtedy zmywarek. Cały czas zmywałyśmy, podawałyśmy jedzenie. Atmosfera się rozkręcała i często kończyło się tym, że tata grał na gitarze, wszyscy śpiewali. Na przykład każdy musiał zaśpiewać wierszyk, który został napisany na jego cześć.
Pamiętasz z tych przyjęć jakieś szczególne dania?
Przede wszystkim moja babcia fenomenalnie gotowała! Gdzieś jeszcze mam nawet ozdobne menu, które mój ojciec przygotował na przyjęcie z okazji trzydziestej rocznicy ślubu z moją mamą. Z kolei mama nauczyła mnie robić wyjątkowego karpia w galarecie, którego przyrządzam na święta do dziś. Ach, no i przede wszystkim byliśmy pierwszą po wojnie rodziną w Warszawie, która polewała sałatę sosem vinaigrette. Cała Polska jadła sałatę ze śmietaną i z cukrem, a my - z vinaigrette'em. Ojciec poznał przepis, kiedy siedział w niewoli z Francuzami. Ja się tego sosu uczyłam i uczyłam. W końcu tata spróbował mojej sałaty i stwierdził: "Uczeń przerósł mistrza". Podobnie było z tortem cioci Hali Pawłowskiej - przyjaciółki mamy z pracy, która ten przepis przywiozła jeszcze z Wilna. Najpierw przejęła go moja mama, potem Basia, a na końcu ja. Wtedy mama stwierdziła: "Próbowałam tortu Basinego, teraz spróbowałam twojego - mogę umierać".
Jak spędzaliście wspólnie czas?
Bardzo aktywnie. Zazwyczaj w niedzielę musiał być spacer, do Łazienek albo innego parku, często w towarzystwie zaprzyjaźnionych rodzin. Mama i my elegancko ubrane - mama szyła nam wszystkie ubrania, zresztą świetnie - a ojciec w swojej nieodzownej skórzanej kurtce pilotce. Od początku szczerze tych spacerów nienawidziłam, bo się tylko szło i szło. Pamiętam, że zimą rzucałam się na śnieg i go jadłam. Ile razy dostałam za to po łapach! Ale nie było siły, mnie się po prostu strasznie chciało pić i nie mogłam się opanować. No zaraz, czy nikt przed spacerem nie mógł dać mi się napić, pytam się?
Dokąd, oprócz Juraty, jeździliście na wakacje?
Zimą do Szklarskiej Poręby, do wojskowego ośrodka wczasowego. Ale tylko raz podczas tych wyjazdów stanęłam na stoku. Miałyśmy już wtedy po kilkanaście lat i wiesz, to była głupota, bo po prostu rodzice dali nam narty i powiedzieli: "Pozjeżdżajcie sobie". I Basia, szczuplusieńka, ruszyła ze stoku i momentalnie skręciła sobie kostkę. Na co ja od razu powiedziałam: "Dziękuję, nie wszystkie sporty muszę uprawiać". Rodzice uwielbiali górskie wędrówki. Ojciec przygotowywał wtedy specjalne kanapki, które nosił w plecaku i serwował nam na postojach: ciemny chleb i wędzona słonina z suszoną papryką, bez żadnego masła. Na początku nie mogłam się do tego smaku przekonać, ale szybko się przyzwyczaiłam i nawet jakoś doceniłam. To było takie prawdziwe zdobywanie gór w wojskowym stylu - z aprowizacją jak z kantyny. Choć tak naprawdę nigdy nie byłam dobrym piechurem; każde wyjście na szlak to był dla mnie duży wysiłek. Później, kiedy byłyśmy już dorosłe i jeździłyśmy w góry z Basią, znalazła na mnie sposób. Otóż ja, jako najsłabiej chodząca, szłam pierwsza, a za mną Basia, która mówiła mi, co spotka nas na końcu trasy - że w schronisku dają na przykład pyszną szarlotkę. Albo poziomki ze śmietaną. Więc mając w głowie, co mnie czeka, było mi dużo łatwiej.
Miałaś jakieś ulubione wakacyjne miejsce?
Pamiętam, jak któregoś razu tata przyszedł do domu strasznie zasępiony i powiedział do mamy: "No, Beniusiu, bardzo cię przepraszam, ale nie dostaliśmy tych wczasów nad morzem. Pojedziemy nad jeziora". Tak właśnie trafiliśmy do Augustowa, które pokochałam miłością wielką. Mieszkaliśmy w pięknym wojskowym domu wypoczynkowym, wybudowanym jeszcze przed wojną specjalnie dla oficerów. Na stare lata zawiozłam do tego ośrodka mojego męża; już wtedy to miejsce było w prywatnych rękach. Adaś dosłownie zwariował na jego punkcie. Nie chciał jeździć już nigdzie indziej, tylko do Augustowa.
Ile miałaś lat, kiedy pojechałaś tam po raz pierwszy?
Dziesięć. Pamiętam, że po obiedzie wszyscy udawali się na odpoczynek, taką nibysjestę. Po godzinie tata wychodził na boisko do siatkówki i w tej ciszy zaczynał kozłować piłką. To był znak dla reszty wczasowiczów, że za chwilę rozpocznie się mecz. Grali prawie codziennie, aż do kolacji. Tata miał hopla na punkcie siatkówki i rzeczywiście był świetnym graczem.
Grałyście razem z nim?
Próbowałyśmy. Ale ja nie miałam do tego talentu, ojciec śmiał się, że mam ręce jak gorące naleśniki. Za to obydwie pokochałyśmy pływanie. Rodzice nie popełnili już tego błędu co w Szklarskiej Porębie i wynajęli dla nas instruktora. To był pełen profesjonalizm - najpierw sucha zaprawa, czyli rozgrzewka na trawie, dopiero potem oswajanie się z wodą. I rzeczywiście poszło błyskawicznie - w dwa dni nauczyłyśmy się pływać. A potem czekała nas nauka żeglowania.
Masz patent?
Oczywiście! Tata, który po wojnie wciąż był związany z Warszawianką, dowiedział się, że jest organizowany wyjazd do Kiekrza pod Poznaniem na kursy żeglarskie - tam obydwie z Basią zrobiłyśmy patenty. A potem już jeździłyśmy do Augustowa same.
Na obozy żeglarskie?
Nie, same.
Rodzice się o was nie bali?
Myślę, że nam ufali. Basia miała już siedemnaście lat, ja czternaście. Poza tym ojciec przyjaźnił się z szefem ośrodka, komendantem Sobolewskim. Obok głównego budynku wczasowego rozsiane były małe drewniane domki. Mieszkałyśmy w jednym z nich - pod dyskretnym okiem komendanta. Zresztą dokoła nas wakacje spędzały zaprzyjaźnione rodziny. Kiedyś znajoma powiedziała mamie, że właśnie dostała od swojego dziecka list z Augustowa, w którym między innymi padły słowa: "Rożniatowskie też są, ale na molo nie przychodzą". Mama podobno wtedy odetchnęła z ulgą. Na głównym molo w Augustowie kisiło się całe towarzystwo, a my faktycznie nie traciłyśmy tam czasu.
Dlaczego?
Wolałyśmy żeglować! Oczywiście, od czasu do czasu widywałyśmy się na tym molo ze znajomymi, ale przede wszystkim żeglowałyśmy. Wiesz, ja na przykład w ogóle nie rozumiem pędu do morza. Cholera, nudno tak leżeć na piasku i nic nie robić. Poza tym jak leje, to ani nad morzem, ani w górach nie zrobisz nic. A nad jeziorem? W czasie deszczu też możesz iść na łódkę, to w niczym nie przeszkadza, nawet lepszy wiatr jest wtedy. Albo pojechać rowerem do lasu. Zawsze jest coś do zrobienia.
Wróćmy do Warszawy. Czy twoi rodzice byli wierzący?
Podobno przed wojną ojciec myślał nawet o tym, żeby zostać księdzem. I nie wiem, czy powodem były jakieś przeżycia wojenne, ale w którymś momencie zupełnie odciął się od wiary. Był małomówny, nigdy nam takich rzeczy nie tłumaczył. Jeśli chodzi o mamę, to trudno mi jednoznacznie stwierdzić, w każdym razie na pewno nie chodziła do kościoła ani nie praktykowała wiary w żaden inny sposób. Podejrzewam zresztą, że pod wpływem ojca.
Byli komunistami?
Nie. Choć oczywiście ojciec jako oficer Wojska Polskiego musiał należeć do partii. Ale myślę, że doskonale widział wszystkie wady i zalety systemu. To jednak też nie było u nas w domu tematem rozmów, nawet kiedy byłam już dorosła. Do kościoła chodziła tylko babcia, nie opuszczała żadnej niedzielnej mszy, była osobą głęboko wierzącą.
Nie zależało jej, żebyście z Basią chodziły razem z nią?
Dla nas to była zupełnie obca rzecz. Ona to zresztą robiła w jakiś taki dyskretny sposób, że nas to nigdy nie zainteresowało. Ale za to zostałyśmy ochrzczone! Ja, zupełnie nie wiadomo po co, w czwartej wiośnie życia. Rodzice jeszcze w niewoli zaprzyjaźnili się z pewnym młodym księdzem dominikaninem, na którego - chyba w związku z jego zakonem - mówili Dominiczek. I właśnie on ochrzcił mnie w Łodzi. Celowo nie w Warszawie, bo przecież ojciec oficer Wojska Polskiego nie mógł otwarcie ochrzcić dziecka. To nie byłoby dobrze widziane.
A święta obchodziliście?
Tak, ale bez specjalnej religijnej obudowy, bardziej wynikało to z polskiej tradycji. Na przykład chodziłyśmy z Basią ze święconką. Pamiętam, jak któregoś roku, miałam wtedy kilka lat, mama zrobiła śliczną święconkę i dała ją Basi. To ja w ryk: "Dlaczego Basia?". "Bo ty wszystko wywalisz" - powiedziała mama. Ale widziała, że jest mi strasznie przykro, i znalazła piękny, malutki koszyczek z kolorowym pałąkiem - ledwo zmieściła się w nim jedna pisanka. Wbiłam jeszcze w niego palemkę i poszłyśmy z Basią do Kościoła Świętego Boboli. Uprzedzę cię - tak, poszłyśmy same. To były inne czasy, poza tym kościół był rzut beretem od Wiktorskiej. Weszłyśmy do środka, siostra postawiła na długim stole swoją święconkę, ja obok swoją. I nie było osoby, która by w tym kościele nie dostała ataku śmiechu, nawet ksiądz. Wiesz, dziecko niektórych rzeczy nie rozumie... Szłam z tym koszyczkiem taka dumna, a chwilę później przez ten śmiech dopadł mnie wstyd, który pamiętam do dzisiaj.
Do kościoła na niedzielne msze nie chodziłaś. A do teatru?
Nie chwaląc się - bardzo często. I to przez straszliwy system komunistyczno-socjalistyczny, bo prikaz dla szkół był taki, że trzeba chodzić do teatru. Do kina też, ale rzadziej, zazwyczaj musieliśmy zaliczyć jakieś epopeje typu Krzyżacy czy Faraon. To teatr był podstawą wychowania dzieci i młodzieży. W tamtych czasach nie było jeszcze specjalnych przedstawień w trakcie dnia dla szkół. Przynajmniej raz w miesiącu razem z wychowawcą, całą klasą szło się wieczorem, ubierało elegancko. Każde wyjście to była przygoda. W liceum byliśmy na bieżąco, w Teatrze Współczesnym widziałam wszystko.
Miałaś swoich ulubionych aktorów?
Widywałam ich wszystkich - Tadeusza Łomnickiego, Zofię Mrozowską, Ryszardę Hanin. Pamiętam, że pierwszy raz na żywo zobaczyłam Wiesława Michnikowskiego w Tangu Mrożka w reżyserii Erwina Axera. Do tej pory kojarzyłam go głównie z kabaretu, a tu taka wspaniała dramatyczna rola! Z tego spektaklu do dziś mam przed oczami wstrząsającą scenę tańca Tadeusza Fijewskiego z Mieczysławem Czechowiczem. Już nikt nigdy nie zatańczył tego tanga jak oni dwaj. Niesamowite! Pamiętam też, że kolosalne wrażenie robił na mnie Władysław Kowalski - i w teatrze, i w kinie. To było zupełnie inne granie, delikatne. On - śliczny blondynek, z tą swoją urodą, taką zupełnie niesocjalistyczną. Kiedyś, gdy akurat siedziałam sama w domu, w Teatrze Telewizji - nie przepuściłam żadnego - leciała Eurydyka z Hanną Stankówną i Kowalskim w rolach głównych. Właściwie pamiętam z tego tylko ich twarze na totalnych zbliżeniach. To było dla mnie takie przeżycie, że tego dnia zdecydowałam, że nie ma innej opcji - zdaję do PWST, czyli szkoły teatralnej na Miodowej!
Zaraz, zaraz! Ale kiedy w ogóle zaczęłaś się nad tym zastanawiać?
Chyba myślałam o tym od zawsze. Najpierw zabawa lalkami w teatr, potem występy w Miedzeszynie u dziadków. To było dla mnie najważniejsze. Za to fenomen zawodu aktora zrozumiałam, kiedy dzień po dniu byłam we Współczesnym na dwóch przedstawieniach w reżyserii Andrzeja Łapickiego - pierwszego dnia na Skizie, drugiego na Całych dniach na drzewach. W obydwu grała Barbara Sołtysik, a ja zobaczyłam wtedy na scenie dwie absolutnie różne osoby. Dotarło do mnie, jaki to niesamowity zawód - każdego dnia możesz być zupełnie innym człowiekiem.
O czym jeszcze marzyłaś, kiedy chciałaś zostać aktorką?
Żeby grać, grać i jeszcze raz grać. Zanurzyć się w ten wspaniały świat. W liceum poszłam na przedstawienie Hanuszkiewicza do Narodowego, niestety nie powiem ci już, co to było. W każdym razie w przerwie po pierwszym akcie Hanuszkiewicz zaprosił widzów na scenę. Kto miał ochotę, mógł wejść i ją "pozwiedzać". Część ludzi poszła do bufetu, ja oczywiście zostałam. Weszłam na scenę, rozejrzałam się i nagle poczułam się kompletnie bezradna. Zdałam sobie sprawę, że to miejsce mnie przytłacza i onieśmiela. Nie umiałam chodzić po scenie, wszystkie moje kroki wydawały mi się sztuczne. To już było po pierwszych myślach o zdawaniu do szkoły teatralnej, więc mówię sobie: "Boże, złażę stąd, muszę się tego wszystkiego nauczyć".
Teraz już potrafisz chodzić po scenie?
Nie mam z tym żadnych kłopotów. W końcu pięćdziesiąt lat już chodzę, mam wprawę.
Oprócz Burta Lancastera miałaś jeszcze jakichś filmowych idoli albo idolki?
Brigitte Bardot! Wspomniany już przyjaciel mojego taty Lolek Sztabert, który po wojnie został we Francji, przysyłał mu słynny "Paris Match" - dzięki temu miałam takie jej fotosy, jakich nie miał nikt inny. Wycinałam je i wklejałam do specjalnych albumów. Na wszystkich zdjęciach, na których pokazywała się prywatnie, miała na sobie tę samą bransoletkę - znałam na pamięć koraliki, z których została zrobiona. Żadna wzmianka w prasie o Bardot mi nie umknęła. Zresztą kocham ją do dziś, uważam, że Bóg nie stworzył piękniejszej istoty - była absolutnie naturalna, ale do niczego nie można się było przyczepić. Bo wszystko było idealne!
Masz jeszcze te albumy?
Podarowałam je mojej przyjaciółce Celinie, z którą poznałyśmy się na wakacjach w Augustowie. Też zbierała podobne fotosy i uznałam, że dzięki temu będzie miała nieprawdopodobny zbiór. Kiedy moja siostra się o tym dowiedziała, o mało mnie za to nie zabiła. Ale powiedziałam jej: "Basia, przecież jeszcze chwila, a coś by się z tymi albumami stało, znasz mamę".
To znaczy?
Mama, Poznanianka, całe życie hołdowała zasadzie "porządek musi być". I od czasu do czasu robiła wielkie czystki, po których człowiek niczego nie mógł się doszukać. Kiedyś nie mogłam na przykład znaleźć swojego prochowca. Mama niewinnie powiedziała: "A bo ja wiem, gdzie on jest?". Wtedy już miałam pewność, że go wyrzuciła, bo po prostu uznała, że już nie będę go nosić. A tak to przynajmniej uratowałam Brigitte Bardot.
Do którego liceum chodziłaś?
Rodzicom zależało, żebym poszła do Kochanowskiego na Wiktorską. Jedyne, co zawdzięczam tej szkole, to to, że poznałam tam moją ukochaną przyjaciółkę Hanię Zbrzeżną i resztę mojej wyjątkowo dowcipnej i inteligentnej klasy XI e, z którą utrzymuję kontakt do dziś. Moja siostra też kończyła to liceum, ale ją uczyli wybitni pedagodzy. Tymczasem, kiedy ja przyszłam tam trzy lata później, to albo dotychczasowa kadra zdążyła odejść, albo wzięła inne klasy. W każdym razie mnie trafili się sami nauczyciele po tak zwanym SN-ie, czyli po dwuletnim Studium Nauczycielskim. Nauczycielka biologii mówiła na przykład: "Typ robaky płaske", a inna: "Rozmawiałam z dyrekcjo, dzisiaj będzie o wojnie pod Trojo". I my, już prawie dorośli, pękaliśmy ze śmiechu i mieliśmy w nosie nauczycieli, którzy kompletnie nie potrafili uczyć. Na szczęście udało mi się zdać maturę i w końcu ruszyć w swoją drogę.
[...]
