Rojber z Rozbarku - Leon Wostal
Kup ebooka
34.99 zł
«
»
Reflow text when sidebars are open.
Urodził zech sie jak mi matka pedzieli w 1958 roku w lutym czyli w zimnym, ale być może szczynśliwym mjesioncu, w kamynicy na ulicy Średni 5, za niymca Sedanstrasse, a teroski Sandomjerska. Łodebrała mje hybama w 22 dniu tego mjesionca, na wtoro godali Nocońka, miyszkała na ulicy Mickiewicza nr 22 na drugym sztoku. Miała dwojka bajtli, cera Bronia i synka Pyjtra. Moj znak zodiaku to "Ryby".
Jak zech wyloz bezmaś niy biyło mi serduszko to mje do wiyrchu ciepali, as zech zacon beceć, aże cołko chałpa wiedziała, iż taki gizd sie urodzioł. Jak zech wrzescoł to mi do dziuba wsadziyli nupel. W tamtych casach nuple boły ajnfachowe i czansto sie je traciyło. Niy chciołech pić mlyka boch ino po niym sfrocoł, to wymyślyli kawa, ale niy myślcie sie, że boła to bonkawa ino malckawa, a po tym po roku jus kakałszale i bez to bołech zawżdy chudy. Samo hybama boła fest łobeznano i w tych casach do wszyskich chodziyła i to niy kedy as trzy razy na dziyń. Skuli tego, co miyszkała blisko wszyscy jom znali i fest byli do ni przywionzani i to as do jeji śmjerci. Wszyscy w naszym koncku padali, iż to łona na świat pomogła przyjść wielu dzidziom ze Rozbarku i okolic.
Po poru lotach nigdy bych niy pomyśloł, iż z jej i familiom byda potym mioł do cyniynio as trzydziyści lot, ale łotym to bydzie potym. Miołech Starka inaczy tys godali Oma, nawet dwie ta drugo kaj indzi miyszkała w Piekarach, mama taty, no i starszo i modszo siostrziczka. Jakosik nigdy zech niy widzioł Ołpów i znom ich ino z opowieści. Po casie dowiedzoł zech sie, że jus niy żyjom pora lot. To tyla coch niy mog wiedzieć, ale mi pedzieli.
W tych latach podobno świat jes nojfajniyjszy. Łopowiadali mi zech boł chrzczony na Rozenbergu w kościele pw. Św. Jacka, godali tys na niego Hiyjacentkirche. Nadali mi miana Leon Józef - syn Ludwika i Marii z domu Ryszka. Podobno mioł zech fest fajny becik ze wszywanymi koronkami. Becik mama łostawiyła bo padała, że może sie przydać i richtik tak boło bo za dziesiyńć lot urodziła sie moja modszo siostrzicka.
Na wiyrchu becika położono sztepdeka niybiesko ustrojono myrtom. Mojom potkom boła Tita Cypionka. Mojym potkym boł Nowok. Łod potkow dostoł zech pamiątkowe kartoniki chrzestne z ich wpisym, wtore dali byda łopisywać. Tita Cypionka miyszkała na ulicy Musialika, boła pannom, miała troje rodzyńtwa, m.in. brat Klaus i Feliks jak i siostra wtoro boła belfrym. Byli jednymi z nojwiynkszych gospodorzy na Rozenbergu. Familio ta tys noleżała do Gromady Rozbarskiej. Moj potek miyszkoł w kamynicy na naszy drodze. Boł chopym kamratki moji mamy, wtoro potym wyjechała do Rajchu. Musa Wom pedzieć, co moja mama łostawiyła moj pympek zawiniynty w papiór niy wiym po co, godała, że to na szczynście.
Za rok zaś zech sie znaloz w kościele, bo zech mioł roczek. Teroski zech jus boł paplaty. Na roczek łoblykli mi bioło sztrikowana bombelmyca, bioły mantlik, na kraglu bioły cicik, na mantliku na lewym rynkowie boł przyszyty kranc myrty, biołe galotki, biołe szczewicki z cicikami. Mama mi godała, jak zy mnom wyłaziyła na plac to łoblykała mi na gowisia cypfelmyca. I tak to jakoś poleku leciało, as prziyszoł cas co jus sie trocha wiedziało i spamiyntało. Tu zacna jak moja familijo richtik wyglondała i miyszkała. W doma nojstarszo boła Oma - Teresa Ryszka. Moja mama zawżdy godała do ni muter.
Richtik wstowała blank wcas, pryndzy nis kokot zapioł, a taki boł na placu. Boła mało i fest chudo, ale za to tys fest groźno i to łona wszyskym rzondziyła. Jak cosik pedziała to wszyscy jom suchali i do jeji woli musieli sie dopasować i niy roz po pysku dostali. Co rano robiyła łogiyń w kachloku, we piecu w kuchni, a zimom jesce we żeleźnioku. Wele 5.00 pośniodała i poszła do kościoła p.w. Św. Jacka, a jak jus szła nazod to ze żymłami, chlebym i niyroz rogalikami. Zaś bez zima zaniym poszła spać wypioła se kieliszek gorzołki, godała, że jes to na lepsze kronżynie. Po kościele szła do łogrodka, wtory boł na ulicy Dworskij.
Mama jak to mama w tych casach nikaj niy robiyła zresztom niy ino łona, bo wtedy wszystke baby pilnowały chałpy i bajtli, warzyły, pranie prały, a i tys niyroz cosik nom z bojek pocytali. Łojciec i to pamiyntom do dzisiej to karlus cichy, żodnymu niy zawodzoł. Robiył na Julce w Piekarach. Na poczontku robiył na dole, ale skuli zdrowio jus potym na wiyrchu jako dyżurny ruchu na nastawni. Powiym Wom, chopy w tych latach mjeli ciynżke życie. Po robocie łojciec łazioł kajś murować, abo sztrajchować. Mioł tys gołymbie na placu jak kożdy w tym casie nad chlywikami, niy ftorzy tys mjeli na gorze ale to boło karalne. Łojciec hodowoł truśki we chlywiku na placu, zaś we soboty mioł fest rod bajstlować. No i ta dziołszka, moja siostra starszo ło łoziym lot ło dymje.
Pamiyntom, iż wtedy wszyscy sie tak niy łoblykali jak to jes tera, co prowda tys boła jakoś tam moda na te casy. Trza Wom jednak wiedzieć, iż do dzisiejszych casow boła to biyda i kożdy ciongnoł jak mog, nasi tys. W tych casach Bytom boł fest zróżnicowany i styl mody tys i jesce zniscony przez wojna. Musymy pamiyntać, iż to krotki okres po wojniy, a wiync miyszkali tu niymcy, lwowioki, ślonzoki i krojcoki, ale nazod do nos. Na Rozbarku byli dwie zorty ludzi: KRZOKI - byli to rozbarczanie co cołki cos miyszkali we Bytomiu i zapuścili korzenie łod dziada, pradziada, i PTOKI - ci co przyjechali z Polski abo ze Kresow (ze Lwowa).
Oma niy łoblykała sie fajnie, zawżdy miała tyn som klajd co godali na niego rok i niy miała rod mody. Co nojważniyjsze kożdego dnia plotła se warkoc, a potym okryncała i robiyła na gowie kok, wtory spinała szpangom zrobionom z hornu. Z mamom to boło cołkiym inacy, boła modszo i łona jus chodziyła w miara modniy łoblecono. Casami miała łoblecony stroj rozbarski z purpurkom, ale w tamtych latach jakoś mało w tym łaziyła, skuli tego co go porzycała na świynta. Łojciec to ino chodzioł w koszuli z podwiniyntymi rynkowami, a na manketach galotów mioł zawżdy wpiynte klamry hozynbajnhaltry.
Boło to po to jak jechoł na kole do roboty, co by mu galoty do kety niy wlazły. Czansto tys chopy mjeli haltry do zoków, wtore nazywały sie zokynhaltry a my jako bajtle z tego sie fest śmioli, śmiysznie to wyglondało. W niydziela do ancuga zawżdy musioł łoblyc binder i hut. Siostra zaś knisztrymfy i klajd ze falbankami, a na niydziela kecka z pliskami, zaś wosy miała łobszdzidzone na pazia (bubikop) i łopaska na gowie. Jo zech zawżdy mioł łoblecyniy corne: koszula, jakla i posztopowane galoty wtore trzymali sie na hołzyntreglach, pod galotami jak boło zimno to miołech łoblecone sztrompfhołzy, casami stopowane, a potym fuzekle jak boło ciepli, no i sandałki, a niykedy tys harboły.
A cymu? Boch jak to synek - bajtel wszyndzie wlaziył wszysko robiył, wartko zech sie upyproł, niykedy trza boło mniy as ze trzy razy przebocyć. Zaś na niydziela wyglondało to cołkiym inacy. Pamiyntom, miołech ubranko, krótkie galotki z trygrami połonczone tys paskym, do tego jakla z tego samego sztofu. Godali, że to styl bajerski, a boło tak rychtig bo za rok dostała mama pakyt ze rajchu i byli tam lyjderhołzy ze hołzyntreglami a z przodku ze naszywkom jelynia - take bajeroki. Za dziecka chodziył zech czansto łoblecony w stroju marynarskim, zaś w inksze dni krótkie galotki i szakyt we farbie kawa z mlykym. No to tyla jus wiymy.
Jak zech boł mały to łojciec abo Oma łopowiadali wiecorami bojki ło bebokach abo utopcach. Bajtle musieli być wykompane i we pidżamach i lygać we łóżku. Pamiyntom jedna bojka ło Wodniku co porywoł bajtli co boły nad stawem. Wyglondoł łokropnie, włosy kosmate, polepione mułem i wodorostami. Łocy mioł srogie, zielone, między palcami mioł błony jak u ynty. Kedy jakiś bajtel zbliżoł się do stawu zanurzał gowa i wlepioł swoje ślypia zielone w osobnika. Podpływoł do brzegu i wciagoł go pod woda. Godali tys ło utopkach, wtore rodziyli się w duszy topielców i tys porywali ludzi i bajtli. Utopki mieli dugie i chude rynce, łocy pokryte bielmem. Kiedy cowiek sie straciył wele rzyki to utopek wyciongoł swoja duga łapa i wciagoł pod woda. Utopki boły bardzo wrażliwe, można się było z nimi ugodać.
Beboka bołech się fest za bajtla. Fater i muter straszyli mje bebokiem, jak zech zgobioł co bych sie łopamiyntoł. Bebok mioł się zawsze pokazywać po zachodzie słońca, a bajtle po zmroku nie majom na placu nic do szukanio. Nigdy zech beboka nie widzioł, bo siedzioł w ciemności. Godali mi że w rynce trzymo kij ftorym bije niygrzeczne dziecka. Jak zech boł bajtlem myślołech, że bebok to jakoś złośliwo osoba, a zamiast nog mo kopyta końskie.
Nie roz tys straszyli nos jako bajtli heksom abo strzygom. Pedzieli mi, że jak byda niygrzeczny to łone mje wezmom. Heksa i strzyga to byli carownice co lotały na mietłach i niby nos mieli porwać łod łojców.
Mój łjociec robiył na grubie. Czansto łopowiadoł ło Skarbku, wtory boł kojarzony ze górnictwym. Bergmony zawsze ło niym dobrze godali, skuli tego co myśleli, że chroni robioncych na grubie. Godali iż Skarbek niy rod suchoł jak bergmon gwizdoł i mog za take gwizdanie dostać w pysk. Bergmony godali iż jak boł na grubie jakiś unfal i zasuło chopow to casami widzieli Skarbka z latarkom, jak niym pokazywoł droga na wiyrch.
Do naszyj siyni z drogi właziyło sie przez ajnfart, we wtorym po prawy stronie boły słody do nr 7. Potym sie szło na plac. Żeby przelyź do siyni trza boło wlyź po drewnianych słodach przez lauba, wtoro sie zawalyła, wymurowali połówka i wybudowali betonowe słody z murkami w 1968 roku. W tym tys casie rozwalyli chlywiki pod łoknym i po lewy stronie niyskorzi wybudowali nowe na placu z numeru 7. Nasza chałpa boła z cerwony cegły, ankrowano zresztom tak jak prawie wszyske na Rozbarku skuli gruby a łokna drzewiane pomalowane boły na cerwono. Jak sie właziyło do siyni to po prawy stronie boły słody do pywnicy, po lewy boły drzwi do haźla, po tym śtyry słody i boła briefkastla. Za briefkastlom skrzynka z sicherungami, a na prosto żeliwny ausgus, z kokotkym z mesingu z zimnom wodom. Na parterze i piyrszym sztoku boły po śtyry miyszkania, ino na drugym trzy, bo boła gora.
Chałpa miała dwa sztoki. My miyszkali na samym dole. Miyszkanie co miało ino kuchnia i izba boło małe i durś boła tam wilgoć. Ciynżko by sie terozki ludziom tak żyło, a co nojgorsze to jedyn haziel w siyni do cołkego sztoku, kery boł w lato łobrzigany i łobsrany, a bez zima co roku pynkała muszla z mrozów i wtedy kibel co sie miało z odchodami w doma wylywało sie na plac do gulika.
Po tylu latach sie pytom, kaj boł wtedy Sanepid? Kuchnia to my mjeli kaś śtyry metry na dwa a poł, a izba śtyry na trzy. W tych casach niy boło to take cołkiym małe bo na przykłod na ulicy Gwarecki nowsze, a boło o wiela mniyjsze.
W kuchni rozgrywało sie cołkie życie rodzinne, a w izbie ino sie spało. Drzwi do miyszkanio zawiyralo sie na kluc i na keta, przed złodziejami, cygonami i chacharami. Niywtorzy na drzwiach tys mjeli prziybito swoja briefkastla łoroz kryncony dzwonek i szyld wto tu miyszko, zaś ratownik z gruby znaczek ratowniczy - krziz. Łod środka nad drzwiami powiesony boł krziz, a na futrach łodlony Chrystus z krziyzym kaj boła woda świyncono. Jak łojciec wyłaziył do roboty zamocył palce i sie żegnoł. Jak sie właziyło łod siyni to po prawy stronie boła ofenbanka a na ni kible z wodom, topek i miska.
Na ofenbance stoł tys aszynbecher łod łojca. Nad ofenbankom boła roma i wisiołna ni tajl garnitury. W środku ofynbanki porombane drzewo, gwoździe i narzyndzia do naprawy szczewikow m.in. dreifus, łoroz gutalina do pucowanio charbołow wtoro boła marki "Salamander". Na dole kibel na odchody prziykryty miskom co by niy boło cuć, przy tym boł wbity gwóźdź, wisiały tam rozmajte hadry i ryncniki, casami pociynte cajtongi do wycieranio żici. Cajtungi trza boło pogniyść co by byli miynke a casami nawet trza boło popluć. Niy dało sie używać cajtungów kolorowych bo sie ślizgali na żici. Zaś jako bajtle niyroz pedzieli nom na łogrodku wytrzyj sie żić liściym łod rabarbara.
Dali boł stół drywniany z śtyryma nogami i dwoma szuflodkami. Do stołu boła przykryncono żeliwno brołtmaszyna. Na stole z boku stoła blaszano dołza po kopalniokach we wtory boł wsypany cuker, niywtorzy tys mjeli cukerdołzy. Pod stołym stoły trzy metalowe wanny, łoroz bonclok. Nad niym zaś srogi obroz Matki Bożej - olejodruk, pod niym mały łobrozek na wtorym boła pokozano "Familijo przy stole obok Ponbocek, a staro Ołma żegno chlyb zaniym pokroi go na sznity". Musieli my tys na niego patrzeć jak my przed łobiadym rzykali.
Nad stołym wisioł drugi tajl garnitury, wykrochmalony, a na niym haftowane roztomajte motywy, u nos boły kwiotki, u innych cwergi obo kucharze. Ale za dużo fandzola i beztorz tys pisa dali. Dali boł szyslong prziykryty dekom, a na niym zogowki, na wtorych sie drzymało, nad niym zaś roma ze szuflodkami. Boło ich chyba ze śtyry a na nich rozmtomajte figurki co kupowało sie w budce ruchu abo tys na łodpustach.
Pomiyndzy tymi rzecami wisioł jesce jedna fach, łona boła na radyjok. Nad szyzlongiem co by niy ciongło łod muru, boł zawżdy forhang. Po tym boło łokno drzewiane co sie zawiyrało na hoki i cołkiym paskudnywidok na plac, nasz chlywik, tyn wspomniany pieroński gulik, hasioki, no i zadek chałpie z ulicy Wesoły.
Jak sie teroz wspomna nic fajnego, ale do nos dzieci tyn plac to jak kompiuter, terozki bajtle siedzom przy niym w doma, a my lotali po placu i tu jes pies pogrzebany. Po lewy stronie boł piec kuchynny kachlowy z bratrułom, z kastrolem na woda, drzwiczkami na łogiyń i na hasie, a w zima nad niym jesce ruła i dodatkowo do niy wsadzony żeleźniok bo na parterze fest piździyło, halter na pokrywki łod nojniejszyj do nojwiynkszy, tyż tam stoł mały stołek. Po tym drzwi do izby z ciynżkom żelaznom klamkom i ze szybami. Gardina na drzwiach co by niy boło widać co sie dzieje w izbie. Na futrach tych drzwi na wysokości 1,5 metra boł młynek do mjelynio bonkawy, a na wiyrchu dwa hoki do powiesynio huśtowki.
Potym bifyj a za niym zaś forhang. Potym jus waszmaszyna Frania ale to dopiyro za śtyry lata, a na niy waszkorb na corne praniy. Wszyske sprzynty i meble wtyncas fest my wszyscy lubiyli. W szuflodach stoła boł bysztek, to som noże, widołki i łyżki, tys roztomajte duperele jak nożik do łotwieranio puszek ze heringami i fropy do zawiyranio flaszek, patyk ze szpicom do probowanio cy niy mo zokalca w ziście abo kołocu. W drugi szuflodzie zaś inksze duperele, drzewiane klamry do pranio, co by je wiater niy porwoł, pynk roztomajtych klucy, wtedy boły łone wielkie, ditrich co niym szło wszysko łotwiyrać, biksynefner, zicheróngi do szkrzynki na strom co boła we siyni, drzewiane warzychy, fyrlok, skrzynka ze kneflami, zicherki, tys blaszane lokynwiklery oroz lokynszery, czasami boł tys tam blajsztift zwykły abo kopijowy, co jak sie pośliniyło to boł jak atramynt, a jynzor sie miało cołki corny. Zaś na tyj romje stoły przeważnie figurki z hornu take jak: rybiorz, bergmon, ślonzocka, kokoty i cipki (kury), zdożoł sie tys casym na podpórce jakiś łobrozek z łodpustu, zaś w tych szuflodkach roztomajte klamory. Moj tata trziymoł tam do wyndki hocyki, w drugi szuflodzie brynery do karbitki, mama zaś roztomajte pulwry i w tamtych latach cołkiym modny zelter, backpulwer, cuker, w tyj cwortyj przeważnie boł knobloch, bo na wiyrchu boło zawżdy ciepli.
Poza radiokiem "Sonatina" tys mjeli my gośnik radiowy, boło to jak dzisiejszo kablówka, ino kable szły bez cołko kuchnia. Nojwiynkszy boł bifyj to dopiero boło coś. Na dole boły gorki, tygle roztomajty maści, łoroz tys wszysko co boło do jedzynio i piecynio poza chlebym, bo łon boł w brotbiksie na wiyrchu. Po bokach zaś boły przeważnie jajka, roztomajte rzecy do smarowanio czyli masło, syrki, tuste - szmalec w boncloku, marmolada w dołzie i inksze inszości. Z drugi strony mjeli my zioła i medykamynty czyli wszysko na chorobska. Boł tam tys gumowy szlałch ze szpicom i emaliowanym pojymnikiem co niym wlywali woda z mydłym do żici żeby wywołoł durśfal cosik jak dzisiejszo lewatywa.
Potym termometer, pojemniki z wonglym ale tym przeciw durśfalowi, kupa pacek ziół, miynta i kamelki. Na nadstawce czyli gory bifyja zaś boły talyrze łoroz esserwis, kafyjserwis, tys blumwazy na blumy. Na samym wiyrchu bifyja leżeli przeważnie cajtungi abo papior, co sie prziydoł potym do pakowanio sznitow łojcowi do roboty. Nad łoknym boła drewniano gardinsztanga do zawiesynio gardinów i boków.
Piec kachlowy mioł bratruła jak piykli my zisty i kołoce, w ni tys boły dusze do żelozka, łoroz tyz szamotowe ciynkie cegły wtore sie łowinyło hadrami i boło ciepło w łóżku bez zima. Piec mioł tys klapa z boku co sie sadze wyciongało jak i hocyki do powiesynio ryncnikow. Bogatsi ludkowie mjeli tys kanty i rułka tak jak gelynder ze mesingu i co sobota go pucowali pastom do zymbów co by sie glancowoł.
Take cuda miała moja Oma z Piekor i padali że świeciyły sie jak psu jajca. Nojlepsze blachy na piecu boły żeliwne i na nich piykli my bratsznity i placki. Kuchnia boła pomalowano krajdom, gipsdeka na bioło, boki na żołto do połowy, bo do dołu boł yjlzokel a nad niym sztrich robiony linialym, zaś na tym żółtym muster wolcom ło przeważnie jasny farbie kawy z mlykiem abo silberne. Zokel to nic inkszego jak do metra lakeru pomiyndzy wiyrchniom a dolniom stronom ściany, co by to wyglądało na cosik osobnego.
Niywtore ściany tys miały zamiast wałka kwiotki i inksze rzecy ze szablonu. Przykłodało sie go do ściany, pomalowało i cofinało nazod, a muster zostoł odbity. Na podłodze boła dylówka, zawżdy pomalowano yjlfarbom na cerwono abo bronotno. Co sobota sie jom pastowało pastom do podłogi as w łocy blyndowało. Na pośrodku zaś niywtorzi mjeli linoleum, najnowszy wynalazek tamtych casow, ale niy taki jak teroz ino zwykło papa pomalowano rostomajtymi mustrami. Sprzedowali jom na metry, a do samego sklepu lubioł zech chodzić bo boły tam jak do mniy ciekawe rzecy ale to jus kaj indzi łopisa. Przy piecu zaś boła blacha, a po to by glut niy spod na dylówka i by sie niy hajcła, ale ta blacha i tak boła mało i niy roz dali łon polecioł i zrobioł fleki na dylówce. Wele pieca stoła kołlkastla z wonglym i aszynkastla w piecu, dali łopatka i hok, a za niom miotła ze sipkom.
Pod łoknym stoła drewniano rycka robiona przez mojego łojca, po to żeby jo mog na nia wlyź i łobocyć co sie dzieje na placu. Za łoknym łod strony placu boł zrobiony fajny kolorowy płotek, wtory trziymoł posadzone kwiotki. W łokniy na fynsterbrecie boł moj cołki świat. Tata wybajstlowoł mi ze szperplaty po prawy i po lewy stronie kaplicki, a na środku ołtorz świyntego Jacka. W kaplickach boły figurki z odpustu, zaś na ołtorzu ala świycniki z pozłotek łod bombonow.
Monstrancjo ze świycnikami z ołowiu kupiono boła w Piekarach na łodpuście, i z ołowiu łodlono tacka, dwa dzbonki jeden na wino, drugi na woda i kielich. Boło to fajne bo zech mog cołki cas bawić sie za ministranta, zmjeniać papiyrzane deki i kwiotki w zależności łod obrzyndów religijnych. Deki na ołtorz to niy boło nic inkszego jak papior pomalowany kredkami i farbkami. Na bioły gipsdece w kuchni wisioł kronlojchter. Zawdy godali nom żeby nie wtykać paluchów do sztekdołzy.
No to teroz musymy łopisać naszo izba. Ło metrach i wilgoci jus zech pisoł, dylówkach tys, wiync idymy do izby. Po prawy szrank a mjeli my dwa. Na gorze kupa krauzów zawarzonych z kompotami. Tyn szrank boł łod Omy i trziymała w niym łachy: mantle, jakle, kecki, klaidy, plisroki i tasie. Na samym dole szranku za łachami ciynżke kofry. Jedyn stoł wele drugego, a na kofrach ksionżki szrajbowane jedne po niymjecku, drugie zaś po polsku, my je nazywali biblijki, bo opisywały historie biblijne.
Dopiero terozki wiym, że boła to drukarnia z Mikołowa, Leipzigu i Berlina. Boły tys inksze fest sroge i ciynżkie, a co nojciykawsze mama nom nigdy niy dała je łoglondać, ale i tak jak wszyscy kajś poszli, to zech je po kryjomu łoglondoł.
Pon Bocku cego tam niy boło. Jedna ło wszyskich świyntych, a w ni łopisano cołko familijo, nazywali jom familienbuch. Drugo ło mszy świynty, a trzecio niy uwierzycie ło nagich babach i chopach, ta mje nojbarzi zainteresowała, a cymu? Boło w ni dużo łobrozków, tys baba i chop co ich organa dało sie wyciongać i wtedy tys jus zech wiedzioł, iż bociek dzieckow niy przynosi, a przeca boło mi kasik ze sześć lot. Niy powiym te inksze tys boły i miały fajne łobrozki jak nojświyntszo Paniynka a wele Ni anioły, cy tys ministrant i ksiynżoszek przy ołtorzu. Koło byli pociepniynte copki z jakegosik futra, chyba ze struśka, a wszyske śmjerdziały naftalinom na mole.
Po tym boło okno jedno i drugie, a pomiyndzy niymi toaletka z żadłym, na samy wiyrchu boło konsek szyby, a pod niym wykrochmalone heklowane serwetki. Zaś na szybie komplet szklany do fryzjerowania z pompkom do parfinów. Czansto tys stoli tam roztomajte pamiontki abo gyszynki po geburstagu jak łobheklowano flaszka po gorzole z gowom łod lalki abo skrziynka z drzewa, łopolono pamiontka ze Zakopanego, blumwaza łoklejono sztrajcheclami. We szafkach bo bokach trziymało sie przeważnie serwetki oroz romaite rzeczy do babski urody jak pudry, lipynsztifty, kryjmy, laker do pazurow, flaszecki z parfinami, grzebiyń, szpangi, załuszniczki, waciki, zaś z drugi strony klamory do chopa jak żyletki, mydła i pyndzel do golynio, dwie brziytwy i woda kolońsko. Nojlepszo boła "Goldwaser" we flaszce łopleciony wiklinom.
Dali stoła maszyna do szycio "Łucznik" kupiono na raty ale jus nowszo jak stare Singerki. Miała jedna szufladka, we wtory byli nici łoroz kupa szpulek, szpyndliki bez gowek, bo te z gowkom byli drogie no i tys igły, łoroz kreda co sie niom po sztofie mustry malowało.
Mama niy roz przerobiała stare łachy na coś inszego. I tak ze starego mantla łod ołpy miołech nowe galoty. Pomiyndzy łoknami stoli dwa stołki ze polstrowanymi zicami. Na fynsterbretach w łoknach stoli donicki z blumami i flancami - muszkatym, co boł medycynom na uszy, zaś aloesy lycyły zadrachania, potym boły jesce begoniy, myrty i w tamtych casach kwiotki co sie zwały paryzole - łojciec mjoł je fest rod.
Cołkiym w rogu nad maszynom do szycio boła zawiesony fach, a na ni ołtorzyk. Boł tam św. Antonik co Oma skonsik przywieżli, godali, że je łon z Asyżu, robiony boł ze specjalny siwy gliny. Śtyry figurki: Pon Bocek co nosi krziz, Paniynka z Dzieciontkiym, dali figurka św. Elżbiety z Paniynkom, no i mały Jezusik jak boł mody. Oczywiście stoła tam blumwaza z kwiotkami i świycniki. Po tym cofomy sie w lewo, to główno ściana i tu nachtiszle przy łóżku, po łobu stronach.
Nad łóżkiem srogi łobroz świynty familije, w szyroki pozłocany romje, wtory mama co jakiś cos malowała złotolym. Na nachtiszlach stoły małe nachtiszlampy z kloszami, łoroz tys wielkie figurki wygrane na odpuście, nad niymi łobrozki w owalu kaj byli dziołchy, co godały bez telefon, niy wtorzy mjeli tys inksze łobrozki. Same łóżka boły cuzamyn i tu prawie spała cołko familijo poza tatom.
Wtedy sie ciekawie spało, mama i Oma z jedny strony, zaś my pomiyndzy niymi abo z drugi strony - czyli tam kaj łone mjeli szłapy. Ale boło fajnie do tego jesce boła lalka abo miś i ta gorko zawiniynto w hadry szamotówka / cegła ale to ino bez zima. Piyrwy mjeli niywtorzy sztrołzaki ze słomom, ale my jus mjeli nowsze materace.
Pod spodkym byli brety a na nich płachta ze mjecha, deka, bettuch a prziykrywało sie pierzinom z piyrzym szkubanym ze gynsi, kacek abo kur.
Niy roz te piyrze wyłaziyły cołkie i dźgało bez poszwa. Łostały nom jesce dwie ściany, dali idymy w lewo i tu zaś drugi szrank nowszy ze szlafcimru jus łod taty i mamy, a w niym łachy łod cołki familije łod batek, po spodnioki, cycynhaltry as po huty, copki, galoty, mantle, klajdy, kecki.
Na spodku zaś w kartonach, kulki i szmuk na Godne Świynta. Poukłodane ryncniki, tiszdeki, taszyntuchy co byli w specjalnie uszytym zygowku ze fryndzlami i blumenmustrym. Boło tys dużo innych rzecy, ale wto by to spamiyntoł.
Dali boł zaś szislong kaj społ łojciec, nad niym trzi świynte łobrozki - Matka Bosko Piekarsko, Świynty Józef, św. Stanisław Kostka jak i krziz pod wtorym zapolało sie cerwono lampka. Dali kachlok az pod gipsdeka z kachlami beżowymi, trocha jakby wyciskane. Za kachlokym wsadzony boł waszbret, potym stołek, a na samym środku stoł.
Teroz niy wiym cy my mjeli skrziydła wtedy, bo po bokach łostało ani poł metra, a bez zima jesce stawiali na maszynie do szycio kristbałm, ło niym zaroz napisa wiyncy.
Kristbaum przeważnie kupowało sie prosto z lasu, szło go tys kupić na torgu. Sztam jego wkłodało sie do sztyndra z gusu, wtory boł zdobiony jakomś scynkom, tyn nosz boł z aniołami i napisym "Gloria in Exelsis Deo". Wtedy niy boło lampek, wiyszało sie świycki na stojaki co mioły klamry i niymi zaczepiało sie je na asta krisbałmu.
Potym wiyszało sie kulki, lamyta, łoroz szpica na som wiyrch. Ciepało sie konski waty, żeby wyglondało jak śniyg, a na szlus keta klejono z bontnego papioru, roztomajte bombony z piernika, bombony, łorzechy włoskie. Boły tys łozdoby ze słomy i extra robione bombony w kształcie krykow abo rułek. Niywtorzi tys powiyszali zimne łogniy.
Niy mocie pojyncio jak wto niy doł pozor jako boła fojera, jak to sie hajcło, u nos boło tak ze trzy razy, mama zdonrzyli zgasić. Mjeli my tys kripa, co roku łojciec jom przynosioł z pywnice. Boł to domek ze szperplaty, pomalowany po bokach jak dom z cegły z fugami a pośrodku stajynka a ze zadku lampa. Ło co to boło uciechy kej trza boło jom skłodać i figurki ustawiać.
W środku boł specjalnie z drzewa zrobiony żłob a w niym na sianku leżoł mały Jezusek z porcelany kupiony w Piekarach w sklepie u Schaefera. Wele Jezuska Mamulka jego i Jozef jako figurki boły robione ze prasowanego papyndeklu.
Za niym zaś boła lampa pomalowano na cerwono abo żołto. Ze zadku za żłobym stoł srogi byk i yjzel, a po bokach figurki pastyrzy łoroz Trzech Kroli. Wyży wisioł prawie goły aniołek, mioł fest fajne loki z prawdziwych wosów i gryfne skrziydła z piyrzo, ale jak sie drugi roz krisbałm hajcnoł boł jus bez skrzyideł i matka zrobiyli mu je z papyndekla ale to jus niy boło to.
Myśla coch jesce zapomnioł.
Wtedy chopcy rod sie bawiyli za ksiyndzoszków i niywtorzi mjeli kościoły w doma. Boło nos takich trzech dwóch kolegów i jo. Niyskorzi jedyn pojechoł do Rajchu, łon mioł nojlepszy kościoł, a robiyli nom to łojcowie. Na szlus musza łopisać siyń. Łod placu dzielyły rube drzwi z litego drzewa, wtore skuli nos nigdy niy boły zawarte.
Boła tys pywnica co w ni boł forant na zima. Ćma w ni boło jak w żici, bo wtedy sztromu do pywnice niy ciongli. Jak sie słaziyło to brało sie halter na świycka ze sztrajcheclami i ciynżke kluce, bo kodki boły wtedy fest sroge, niywtore miały ze poł kilo. W pywnicy tys mi sie podobało, boło tam wszysko pordzewiałe, ale do mniy to skarby byli. Na forant boły kartofle we bonie a dowało sie do nich kasztany co by niy łodrostały. Dziwne bo zawżdy tam boło w pierony ślimoków i innych roboków, do dzisiaj niy miarkuja skond łone sie tam wzionły.
Na deskach poukłodane klocki co fater prziynosiył z Julki, a z drugi strony jus porombane drzewo i krauze z komportami co sie w izbie na szranku niy zmjeściyły. Gorki wielkie, gor co sie w soboty do kuchni przynosiyło na warzyniy pranio, taki kastrol co mioł na dole dekel z dziurami i drugi dekel z hynglym na wiyrch. Roztomajte narzyndzia do bajstlowanio, syjga, bajscangi, przy samych drzwiyrzach gniotek do rąbania drzewa ze siekyrom.
Nojciekawsze jednak boły zarościałe skarby ! Stare klamki, roztomajte zowijasy, krziwe gwoździe, tys nikaj niy spotykane stare szaltry, ziherongi, insze tajle z roztomajtych klamorow, romki, lyjtlampy, kapute gomy i klamry z krałzów, piecyk na bryna, karbitki, a w jedny ze skrzyń metalowych karbid. Boła tam tys staro, pierońsko ciynżko brytfana, sanki na zima, co durchś miały zarościałe łokucie z blachy do jazdy. Mjeli my tys drugo piwnica na pól z somsiadami kaj boł wongel. W pywnicy tyj boł kofer do wtorego mi niy dali nigdy wejrzeć. Po jakymś casie dowiedziołech sie, że w tym kofrze boł mundur wojskowy, jak łojciec boł na wojniy u Andersa. Stoło tys tam koło łod fatra, ciynżkie ze zicym ze gruby skory na wtorym pisało "Diamant". Łojciec go chyba kupiył w fabryce we Szarleju.
My mjeli ło tyla dobrze, że ani jo, ani łojciec niy musieli my nosić wonglo we kiblach jak nom przywiyźli, ino ściepować, bo mjeli my łokynko łod placu. A terozki Wom powiym moi kochani ludkowie jakich my mjeli somsiadów. Na dole na ajncli miyszkała fest towarzysko baba.
Naprzeciwko nos staro Oma z cerom. Jo u nich czansto siedzioł bo mjeli łokna na droga a my mjeli na plac. Siedzioł zech u nich na fynsterbrecie, dostołech kartka i blajsztift i spisywoł zech tabule aut i autobusów. A łona sprowdzała cy numery sie niy powtorzajom. Taki to boł szpas. Piykła tys fest dobry kołoc.
Wele nos baba po szajdongu z trzyma cerami, łona robiyła we gospodzie "U Janka" (mordownia) jako sprzontaczka. W latach sześćdziesiontych łona cuzamyn z cerami wyjechała do Rajchu.
Na piyrszym sztoku na ancli miyszkała dość rubo baba ze synkym, miała cuker, i skuli tego miała choro noga. Dali miyszkały dwie panny, jedna z nich boła ślepo. Łobje boły fest fajne, nosiył zech im wongel. Wele nich miyszkała wdowa ze synkym, wtory jako jedyny mioł magnetofon szpulowy marki "Grundig". Robiył na "Rozbarku".
Wele nich miyszkoł stary Ołpa wtorymu baba umarła a durchś kurzył fajfka. Mioł łon familijo na ulicy Stawowyj. Jego wnuk boł mojym kolegom. Na drugim sztoku miyszkoł drugi opa, a potym na anjcli miyszkała siostra z bratym. Niywiedziołech, że tyn brat to bydzie moj prziyszły szwager. Jego siostra robiyła jako konduktorka we autobusach. Ło jak boło fajniy kedy wzionła mje do roboty i mog zech z niom jeździć bez cołko szychta autobusami po cołkim Ślonsku.
Zawżdy zech cekoł pod szlabanym przed zajezdniom na ulicy Witczaka. Potym na tyj anjcli miyszkała moja Oma i jo. Dali miyszkoł kawaler z mamom, wtory ze żodnym niy godoł . Przyłaziył do dom z roboty i drzwiyrze zawiyrali na śtyry spusty. Godali, że należoł do jechowów. Ale cy tak boło to niy wiym do dziś.
Jesce dali miyszkała familijo kaj boły dwie cery. Boła to familijo łod tego Ołpy z anjcli. Cołko jejich familijo miyszkała we Rajchu. Mjeli telewizor i do nich wszyscy ze chałpy łaziyli łoglondać dobranocki i dziynnik. Łoni tys w latach sześćdziesiontych pitli do Rajchu. Jak pojechali, to przekludziyła sie na to pomiyszkanie familijo ze Poznanio: familijo Maria i Kazimjerz Kosmalscy, kaj boło dwóch chopców Waldek i Krzysiek, ftorzy potym robiyli na grubie "Rozbark", Krzysiu jako ratownik, a Waldek jako ślusorz i szwajser. Zaś jak łoni poszli, to prziszoł chop co robiył za klawisza ze cygankom z Karbia co mjeli dwie cery. Jesce dali boł zawarto gora.
Na tyj gorze boły roztomajte cuda, klamory i inksze duperele take co w doma zawodzały ale mogłyby sie przidać. Nos straszyli, że jak bydymy lotać po gorze to sie dylówki załomiom i spadnymy do somsiada na doł. We ajnfarcie jak sie właziyło do hałzu nr 7 to na dole miyszkała familijo z cerom, a zaroz za niom familijo ze synkym i dziołchom.
Do tego miyszkanio noleżoł tys taki dugi chlywik z fiślą. Na piyrszym sztoku miyszkała baba, nojgorszo ze wszyskich i pierońsko zmjerzło. Jak my sie bawiyli na placu a boło larmo, to loła nos kiblem ze scochami. Bez to niyroz ciepali my kamyniami do łokna. Żodyn niy wiedzioł skond łona pochodzi a na wszyskich kablowała na milicjo szczególnie jak my śpiywali po niymiecku.
Z boku miyszkała frelka, tako mało a rubszo tyngo i kurzyła fest dużo cygaryt. Boła zowdy wesoło i miło. Na drugym sztoku na lewy zajcie miyszkała frelka co na nia godali świynto. Fest gryfno baba co miała rod bajtli, dowała nom bombony i dziynniy boła trzi razy we kościele.
Na prawy zajcie miyszkała baba co miała dwie cery. Jedna mało co godała a drugo chudo i dugo we brylach. Miyndzy sztokami zawżdy boły drzewiane słody z piykniy kutymi metalowymi gelyndrami. Mjeli my łogrodek działkowy co boł doś daleko na ulicy Dworski. Szli my z chałpy ulicom Powstańców Śląskich, wele szkoły, budki ruchu, biura projektowego kaj robiyła cera łod hybamy, dali wele waserturmu na ulicy Oświęcimskiej wtory stoji do dzisioj.
Dali koło dwoch basynow łod fojerwery przi Szkole Budowlany, tu nos zawżdy łostrzgali żeby niy włazić na skarpa łod basynów. A pora bajtli co niy chceli suchać, skonciyli źle i wpadli do wody. Szczynśliwy tyn, co sie niy utopioł. Dali my szli na doł do ulicy Piekarski kaj po lewy stronie stoły fest stare i sroge kasztanowce, po prawyj fridhof katolicki a konsek dali ewangelicki. Przy tym drugym cmyntorzu, na winklu ulicy Powstańców a Piekarski boła chałpka kaj godali, że straszy i boli my sie tamtyndy łazić. Przeszli my bez tory kaj jechała banka i boła haltesztela. Potym szli my dali wele tołtynhali, tam tys czansto szli my do haźla sie odloć bo boł darmowy, słaziło sie do niego po schodach na dół.
Za haltesztelom boła zajezdnia tramwajowo ze warsztatami. Pomiyndzy tołtynhalom a zajezdniom boł torg i familoki ze balkonami. Niyskorzi jak sie jus familoki rozwolały to przykludziyli sie tam cygany. Wtedy zamiast iś na skróty, szli my do łobkoła bo sie my boli. Dali szli w prawo ulicom Dworskom i po prawy zajcie boła fyrma instalacyjno-elektryczno we wtory robiył moj szwager a dali boła baza samochodowa. Po lewy zaś miyszkoł gospodorz wtory cołki cos mioł krzywo chałpa w prawo.
Jak zacnoł budować nowo to specjalniy jom wybudowoł krzywo w lewo strona. Jak zech niydowno tam boł to chałpka boła wyprostowano. Dali po prawy stronie znajdowała sie wielgachno dziura. Boło to zapadlisko kopalniane do wtorego wywozili cołkie hasie ze Bytomia.
Inni godajom, że boła to glinianka ze wtory poblisko cegelnia brała glina na cegły. Zaś po lewy stronie stoła pieronym kopconco i śmjerdzonco fabryka kwasu azotowego. Zarzond fabryki co jakiś cos musioł działkowiczom płacić odszkodowaniy. Po dwudziestu latach fabryka zlikwidowali.
Potym sie szło dali lewom stronom i jus byli nasze łogrodki działkowe z dwoma srogimi bramami ze szyldym "ZACISZE". Przy drugi bramje kaj właziyli my do gówny alei wtoro prowadziła do świetlicy stoł domek, a w niym pompy wtore pompowały woda, dali boła gruba i to chyba łona zalywała nasze łogrodki.
No i wreszcie pod numerem chyba 102 abo 103 boł nasz łogrodek. Mjeli my blank staro lauba. Boła zrobiona z drzewa, pomalowana na cerwono w biołe kropki, godali my, że to jes domek rołt kepśen. Dach miała z papy dziurawy i co roku łojciec go terowoł. A drzwi boły zawiyrane na kluc kryncony wtory łojciec załatwiył kajś na grubie. W laubie boło malutkie łokynko, mały stół, dwa stołki i ławka. Na stole zawżdy stoły dwie flaszki bryny, talyrze metalowe z łyżkami i świycnik z jednom świyczkom, bo jak boła ćma abo boła burza to siedzieli my we laubie przy zapolony świycce.
Dali stoł rygał na wtorym boło pełno nasion we tytkach, bulwy i cebulki kwiotkow co musiały być wykopane z ziymi na zima. Boły tys przybite trzy gwoździe. Na jednym z nich wisioł gomowy mantel wtory trza boło łoblyc, jak lecioł dysc a my jesce plewiyli. Dopiero tera zech sie kapnoł, że boł to mantel niymjeckiego motocyklisty z casow łostatni wojny. Na drugym wisiało przebraniy do nos, a na trzecim zopaski i klajdy łod Omy. Boła tys metalowa miska z mydłym i konewkom jak my sie stytrali to mogli my sie łomyć. Na ławce leżoł mały zogówek bo za bajtla niyroz zech na tyj ławce usnoł.
Jak zech boł jus starszy i miołech kajś wele trzynoście lot to mojymu fatrowi zachciało sie budować nowo lauba z cegły. Wtedy zech musioł z placu kaj ludzie wyciepywali piece, wyszukiwać stare cegły, je łoklupać i zawiyź na łogrodek. Fater chcioł wybudować lauba cuzamyn ze chlywym na truśki.
No i oczywiście jo musioł cołki cos pomogać. Przy rozwalaniu stary lauby pomiyndzy deskami znaloz zech staro mapa z Beuthyn kasik dwa metry na dwa, ale niystety fest pogryziono boła bez myszy. Podczas kopanio znaloz zech tys staro maniyrka wojskowo pistolet "Mauzer". W tamtych casach fater niy chciol mjeć do cyniyno z milicjom i nasmarowoł go śmiyrom, zawinoł we szmata i zamurowoł we fundamentach łod nowy lauby. Ściany we staryj laubie boły cołkie poklejone cajtungami łod środka. Cajtungi boły polskie i niymjeckie.
Nad stołym wisiała kaplicka kaj boła porcelanowo uszkodzono figurka świynty Aniynki przy ni dwie malutke blumwazy kaj sie dowało we lato świyże kwiotki. Na zoli w stary laubie leżały kachle poniymjeckie 10 x 10, ze zadku zaś z drzewa haziel abo inacy kibel a na niym decha z dziurom. Boł to tys lager na wszyske klamory jak ryl, grabie, dwa kije ze sznorym wtore boły do robiynio rajow na grzondkach, dwie konewki, jedyn kibel, mjetła, koszyki wiklinowe, tera do terowania dachu, patyki na groch i fandzole i drabina. Na stole stoł piecyk na bryna na wtorym sie potym grzoło łobiod co jo nosiył z doma do łogrodka.
Niyroz zech z tym łobiadym cołkiym niy doszoł bo abo mi sie poł wyloło abo zech poł po drodze zezar. Na głównym wejściu boła fortka szwajsowano, zaś po bokach fest lichy pot. Po lewyj stronie z somsiadami boł pot drzewiany, zaś ze zadku i z prawy strony niy mjeli my pota. Jak sie szło głównom alejkom kajś w połowie boła wielko grusza, a pod niom zakopano becka wtoro zawżdy boła pełno wody do podlywanio łogrodka. Za niom boło drugie drzewo, modo czereśnia, potym wielki modry zascypiony bez.
Zaś po lewy stronie zascypiono śliwka wtoro jakoś nigdy niy dowała owoców. Dali tys mjeli my mody, bioły flider. Alyjka zdobiyl metalowy sztynder na wtorym pnoły sie drobne różyczki. Do łobkoła boły posadzone krzoki sztachelberów a godali na niy tys wieprzki, cerwone jahanisbery a z przodku rabarbar. Zaś ze zadku zamiast potu boły roztomajte badziewia: kompost, becka z nawozym naturalnym do polywanio grzondek. Koło tyj becki nigdy my niy chcieli przełazić, bo jednak boło trocha cuć a somsiedzi durś ryceli, że jym śmjerdzi.
Do teroz niy wiym jaki tyn nasz łogrodek boł srogi bo niy pamiyntom, mjeli my wele 20 grzondek, po lewy stronie boło gymize, a po prawy trzy krzoki biołych johanisberow, trocha trowy pod gruszkom, dwie grzondki tulipanów, erdbery, szpinat, marchew, po lewy zaś seler, pietruszka, por, blumkołl, w pierony oberiby, groszek, tomaty, łogorki, sznitlauch, cebula, poł grzondki asparagusu i dwie grzondki astrów. Zaś ze zadku wele kompostu fandzole i bania.
Przy główny alejce boły tys dwie podłużne grządki z prawy i lewy strony tam boły nasadzone gradiole, piwoniy, konwalie, szafirki, śtyry stojonce drzewka wieprzkow, stokrotki, bratki, irysy, margarytki. Boły tys inksze kwiotki jak narcyzy, goździki, pierwiosnki, chaber górski, dzwonek karpacki, ostróżka ogrodowa, hortensja ogrodowa, wilec trójbarwny, cyntia, mjeczyki, lwie paszcze, aniylskie trąby, zawciong nadmorski, goździk postrzępiony, gerbera ogrodowa, łubin ogrodowy, dalie.
Pod bioły flidrym boło moje królestwo, szpil boł przedni, z wody i ziemi wymiyszoł zech flaps i budowoł z niego miasto. Roz zech sie bawiył na grzondce w archeologa i wykopoł zech tam sportowe autko przedwojenne z bakelitu. Nastympnym mjejscem zabawy to boł przezymje zrobiony domek na gruszce, ze wtorego szło łoglondać inksze łogrodki. Boło larmo, bo mama zawżdy sie boła, że ujada na korze drzewa i utopia sie w becce.
Fest czansto tys jak boł wor mama polywała nos szlałchym ze zimnom wodom. Żebych niy dostoł udaru jak boło słońce robiyli nom na łeb copka z cajtunga w kształcie statku. Zaś dziołchy upletły wianek na gowa z kwiotków wtore my nazywali mlyce. Niy wiym skond ale w poru mjejscach wyrosł niyzasadzony łocet, najgorsze na łogrodku to boło plewieniy bo fest boloł krziz.
W nastympnym łogrodku kaj miyndzy nami niy boło pota a właścicielkom boła starszo baba co prziyjechała ze wschodu, fest mje miała rod, zowdy zech łod ni cosik dostoł. Zaś po lewy stronie łogrodka somsiedzi - pora, łona rubo cały cas łaziyła we cornym lajbiku i figach, mjeli tys non stop wrzeszczoncego psa wtorego jo sie boł, a wołali na niego Zorro. Ale za to zaś w łogrodku mjeli gipsowe figurki, krasnale, grziyby, sarynka, żaba, fyrtok i atrapa fontanny. Po drugi stronie trzy działki dali miała łogrodek baba łod mojego potka. Co trocha zech tam łaziył sie bawić i huśtać z jeji cerami. Niy roz tys z tom modszom wzionli my deki i na trowie kaj boła świetlica ustawiyli my namiot i bawiyli sie w niym we familijo: jo boł łojciec, łona matka a lalka nasze dziecko.
Górnik czyli jo poszoł do roboty na gruba za krzoki, łona bez tyn cos naważyła łobiod z jakegoś zielska na niby i tako to boła nasza zabawa. Zaś za naszom laubom tys boła jedna fajno dziołcha jedynocka, ale co my sie chcieli razym bawić to jeji łojciec nom niy doł. Roz ino nom sie udało pobawić w piaskownicy, bo jeji łojciec boł w lazarycie. Jak zech potym boł jus ciut starszy szli my za łogrodki, boł tam staw gliniany, chytali my raki, wtore po tym mama nom uważyła. A jak zech boł jesce starszy to jeździł zech po wszyskich alejkach na kole.
Roz do roku na świetlicy łogrodkow odbywoł sie festyn dożynkowy. Boła tam lauba murowana, w środku sprzedowali piwo, orynżada, kołoc i ciastka. Lauba murowana miała wnynka kaj grała łorkestra, meter dali boła tancdila ze łoparciami, a jesce dwa metry dali słup ze drzewa.
Na samym wiyrchu wisioł wianek ze szlajfkami, a jesce wyży jakeś rzeczy na nagroda. Boł konkurs wspinanio sie na tyn słup, a wto boł piyrszy dostoł ta nagroda co boła na wiyrchu. Boły tys roztomajte fanty, roz zech wygroł mundharmonika, tata grzebyń, mama warzycha, a Oma na take imprezy niy łaziyła. Tam tys piyrszy roz tata sie powadził z mamom bo wypiył z chopami i zatańcował z innom babom. Na łogrodek łaziła ino Oma i jo, mało kedy jak jus musioł tata no i niykej mama ze siostrą. Oma niyroz przyszła do dom jak jus boła ćma.
Podzim wspominom niy nojlepi, rynce miołech całe podrachane ze zbiyranio wieprzków, za pazurami corno ziemia z wyrywanio warzyw, a i wszysko zech musioł tachać coby sprzedać, nojgorzi te pierońsko ciynżke banie. Byrny boły zimowe i niy mjeli my je srywać, ale wto by bez zima właziył na drzewo. Srywali my je, a łone potym dojrzywali na szranku we izbie.
Na łogrodku boła tys jedna baba co miała drzewo ze łorzechami zawżdy my łod ni dostali za darmo na Godne Świynta. Czansto tys jak zech chodziył na łogrodek szed zech połoglondać na wysypisko hasia. A noż widelec sie coś trefi co sie przido.
Roz na łogrodek zech poszoł bez cmyntorz komunalny, znaloz zech czaszka pod krzokiem. Jak zech zawołol kolegów to grali my niom we fusbal. Być może wtoś jom wyciepnoł z ewangelickiego cmyntorza, może boła to czaszka łod jakigoś zabitego wojoka, skuli tegi iż tam zaroz boły glajze i granica za Niymca.
Dziwnym trafym po jakymś casie sprzedowali trupie czaszki z plastiku na świycka na łodpustach. Roz zech tako kupiył, zapolyli my świycka z kolegami i łostawiyli we pywnicy. We pywnicy boło ćma, jak mama do ni szła po kartofle to by hnet hercklekotow dostała. Łod tyj pory godali, że w tym mjejscu straszom duchy.
A ponoś boł to duch Omy łod moji somsiadki.
Dodom ino, co zech boł po latach na łogrodkach działkowych i że łogrodki som fest zniscone o mało bych ich niy poznoł, ale dziynki Bogu nasz łogrodek jesce tam istniyje. A tam kaj boł doł na hasie stojom terozki garaże, a za niymi zrobiyli sie ludzie nowe łogrodki.
Publikacja nie ujrzałaby światła dziennego, gdyby nie szeroko pojęta pomoc żony Haliny Wostal, za jej anielską cierpliwość, za zaangażowanie w jej pisanie, bezinteresowny wysiłek, pomoc merytoryczną. Jestem wzruszony, że mogę polegać na mej żonie, nigdy mnie nie zawiedzie, nasze wspólne pożycie jest dla mnie nagrodą od Boga.
Panu Jackowi Boroniowi, za przypomnienie niektórych faktów z naszego dzieciństwa,częściowe tłumaczeniena język śląski tekstu i słownika, które wykonał w ramach wolontariatu, a także wraz ze mną zrekonstruował stare śląskie gry w Teatrze Rozbark w Bytomiu..
Pani Oliwii Hyla za wykonanie grafik, które zostały wykonane na podstawie moich wspomnień z dzieciństwa.
Pani dr n. hum. Marii Kopsztejn za motywującą rekomendację publikacji "Rojber z Rozbarku".
Panu prof. Piotrowi Obrączce za udzielenie cennych wskazówek historycznych.
Dyrekcji Zespołu Szkół Mistrzostwa Sportowego w Bytomiu ul. Powstańców Śląskich nr 2 za udostępnienie Szkolnych Kronik.
Pragnę podziękować także następującym osobom, które włożyły cegiełkę informacji:
Rodzina Kosmalskich, Chodanieckich, pani Morawiec-Kamińska, Dorota Przondziono-Nowicka, Pan Klaus Handel.
Podziękowanie także dla ś.p. regionalisty oraz znawcy Bytomia w osobie Czesława Czerwińskiego.
Marcinowi Halskiemu za pomoc w wydaniu książki.
"Z niej jestem'' ( ks. Jerzy Szymik)
Z jakiś powodów przychodzimy na świat w konkretnym miejscu i czasie. Właściwe odczytanie "życiowych zadań" jest kluczem do pełnego i prawdziwego życia.
Miłość Ślązaka do ziemi ojczystej "małej ojczyzny" to zjawisko wielowymiarowe. Trudno je opisać, opracować. To coś nieuchwytnego, pojawiającego się ,,między wierszami ''. Myślę, ba jestem przekonana, że to udało się to Panu Leonowi Wostalowi, który zwrócił się do mnie z prośbą o rekomendację.
Po zapoznaniu się z materiałami przedstawionymi przez Pana Leona Wostala stwierdzam , że są one przygotowane "językiem serca ''. Autor jest reprezentantem ludzi , których cechuje silna więź z regionem, przywiązanie do dawnych tradycji i wartości przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Cieszy więc próba ocalenia tego, co pozostało z kultury naszych przodków i jest elementemmaterialnego i językowego dziedzictwa miasta i regionu.
Cieszą też przemiany w mentalności mieszkańców, którzy nie identyfikują starych form językowych z zacofaniem, a coraz częściej zauważają w ich prostocie piękno. Toć gwara śląska jest językiem ,,Rejów i Kochanowskich", a Pan Leon Wostal być może jest ,,Ostatnim Mohikaninem''.
Autor w proponowanej publikacji, którą chce zatytułować ,,Rojber z Rozbarku '' proponuje następujące rozdziały:
1. Moja familijo, jak my mieszkali
2. Moj plac, gracki i igracki
3. Lata szkolne i naszo klasa
4. Jo o kościół
5. Feryje i wczasy
6. Cy wy wiycie
7. Jo je ciekawy
8. Co inni majom wiedzieć ło nas
9. Giszychta łod granicy Szarleja do naszyj gruby
10. To jesce niy koniiyc
11. Cosik ło mnie
za pomocą których , opowiada historię swojego życia i ludzi z nią związanych. Wszak funkcjonujemy zawsze w rodzinie, wśród sąsiadów, tworzymy grupy społeczności, które wiążą ze sobą wspólne sprawy, problemy, wspólny światopogląd. Owe odróżnianie się od innych grup i przynależność do ,,swojej" jest bogactwem , o które zdecydowanie bardziej niż kiedykolwiek dotąd należy dbać dzisiaj.
Dobrze, że Autor projektu zamieścił w książce słowniczek, w którym wyjaśnia wyrażenia, zwroty, pojęcia gwarowe niedostępne dla wtajemniczonych. To właśnie one są ogromnym bogactwem tej Ziemi , bo przyczyniły się do zachowania śląskiej tożsamości i przetrwania ziemi oddzielonej przez sześć wieków od reszty Polski.
Mam nadzieję, że materiał, który stanie się kanwą pięknej książki, sprawi czytelnikom wiele przyjemności, zaś sama książka stanie się "rodzinną butelką z przesłaniem" rzuconą w morze XXI wieku. Myślę, że Autor zadedykuje ją wszystkim w których żyłach płynie krew naszych przodków, a także tym, którzy będą pisać kolejne rozdziały tej historii.
dr n. hum. Maria Kopsztejn
abcyjbild - kalkomania, naklejka
abfal - resztki, odpady
abo - albo, lub, czy, zamiast, czyli
abzac, kromflek - obcas
achtka - ósemka
adwyntskranc - wieniec adwentowy
ajerkuchy - naleśniki z jabłkiem lub z serem
ajncla - mieszkanie jednopokojowe, kawalerka
ajnfachowy - zwykły, prosty, byle jaki
ajnfart - brama wjazdowa
ajsbajn - golonka
altesheim, alteshajm - dom starców, dom opieki
ałzgus - zlew
ambrołt - kolacja
amt - urząd
ancug - garnitur
szakyt, westa i galoty - marynarka, kamizelka i spodnie
anker - kotwica, metalowe wzmocnienie domu,
ochrona przed szkodami gorniczymi
anproba - przymiarka
apfelzina - pomarańcza
arbajtancug - ubranie robocze
arbant, armband - branzoletka
asta - gałąź, konar, gałązka
aszynbecher - popielniczka
ausflug - wycieczka
ausland - zagranica
auslynder - cudzoziemiec
baba - kobieta, żona
baba wydano - mężatka
backpulwer - proszek do pieczenia
badyhałz - łaznia
badziewia - tandeta, lipa, kicz, bubel
bajstlować - majsterkować, naprawiać
bajtel - dzieciak, malec
bajtlik - portfel, portmonetka
bajzel - bałagan, nieporządek
bakać - 1. palić papierosy 2. cieżko pracować
bakwary - pieczywo, wypieki
bal - piłka
balanga - zabawa
bałer - gospodarz
bamberstwo - bogate, duże gospodarstwo
bana - kolej
banglajze - szyny kolejowe
banhof - dworzec kolejowy
bania - dynia
banie, smary, lyjty - lanie, pobicie
banka - tramwaj
bansztreka - linia kolejowa
baumwola, ze baumwole - bawełna, bawełniane
beceć - płakać
belfer - nauczyciel
ber - niedźwiedź
bergmon - górnik
bersztajn - bursztyn
beszong - nasyp kolejowy
bet - łóżko
betlyjka - szopka bożonarodzeniowa
bez lato - latem
bezmaś, ponoś - podobno
bifyj, byfyj - kredens kuchenny
biksa - puszka
biksynefner, biksynyfner - otwieracz do konserw, puszek
bildong - nauka
bildy - zdjęcia
binder, szlips - krawat
bioły - biały
blaj - ołów
blajsztift - ołówek, ołówek kopiowy
blank - całkowicie, dokładnie, zupełnie, koniecznie
blat - górna część stołu
blazy - pęcherze (np. od nowych butów)
blechbiksa - puszka metalowa
blumkołl - kalafior
blyndowało - świeciło
blumwaza - wazon
bojtel - worek, torebka
bombelmyca - czapka z pomponem
bombony - cukierki
bonclok - garnek kamionkowy
bonkawa - naturalna kawa ziarnista
bontne - kolorowe
bormaszyna - wiertarka
borta - lamówka, obszycie, wykończenie
brałza, brauza - oranżada zwłaszcza w proszku
brałza, brauza - prysznic, prysznic w łazni kopalnianej
bratkartofle - ziemniaki smażone
bratruła - piekarnik
bratsznita - chleb pieczony na blasze
briefkastla - skrzynka pocztowa, skrzynka na listy
brifmarka - znaczek pocztowy
brołtbiksa - pojemnik na chleb
brołtmaszyna - maszynka do krojenia chleba
brołtzupa, wodzionka - zupa chlebowa
bronotny - brązowy
bryle - okulary
bryna - denaturat
buch - książka
buchty - kluski na parze
budka ruchu - kiosk Ruchu
byfyj - kredens
byrny - gruszki, żarówki
bysuch - odwiedziny
bysztek - sztućce
cajtong, cajtung, gazyta - gazeta, czasopismo
canga - szczypce
cera - córka
ceski - moneta 10-cio groszowa
chachor - chuligan, zabijaka, łobuz, pijak
chałba - czepek
chałba - suszarka do włosów z lat 1950-1970
charboły - cieżkie buty, buciory
chlywik - komórka wolnostojąca przeznaczona na hodowlę zwierząt i ptactwa domowego, węgiel, kartofle
chop - mężczyzna
chopiona - kobieta w stroju chłopskim
chować - chodować
chrztula - stuła
ciaciany - delikatny, miły
ciampelek - wróbelek
ciapkapusta - potrawa z tłuczonych ziemniaków
i kiszonej kapusty
cicik - futerko
ciepać - rzucać
cijong - losowanie
cimt - cynamon
ciotka - ciocia
cipki - kury
ciuchy - ubrania
ciymnomodry - granatowy
ciymny - ciemny
ćma - ciemno
ćmawomodry - granatowy
ćmawy - o ciemnym kolorze
cofnonć - przesunąć, odsunąć
cojgnis - świadectwo
colamt - urząd celny
colsztok - miara, calówka
copka - czapka, hełm górniczy
corny - czarny
cupnonć - kucnąć
cuzamyn - razem
cweki, rajscweki - pinezki
cwilingi - bliźniaki
cwiter, cwiterek - sweter, sweterek
cycek, cycki - pierś, piersi
cycynhalter, bistynhalter - stanik, biustonosz
cyferblat - tarcza zegara
cygaryty - papierosy
cyja - akordeon
cymu - dlaczego
cyntla, seta - setka wódki
czako - nakrycie głowy górnika stroju galowego
dakle - uszy
dali - następnie lub dalej
deka - koc, kapa, obrus, narzuta
dekel - wieko, pokrywa, przykrywka, nakrywka, nakrętka na słoik
docht - knot lampy
dopasować - dostosować
drach - latawiec lub niegrzeczny chłopak
drajfus - metalowy krzyżak szewski
dran być - być następnym w kolejności
dreszmaszyna - młóckarnia
drin - w środku, wewnątrz
durś - 1. ciągle, 2. przez
durśfal - biegunka
dylowka - deska podłogowa
dynkmal - pomnik
dyrgowki - dreszcze
dziady - jeżyny
dziołcha - dziewczyna
efner, yfner - otwieracz
efoj - bluszcz
ek - róg ulic
eka - kąt
ekbank - ławka narożna
elefant - słoń
erbła, erbnonć - dostała w spadku, dostać w spadku
erbsy z markewkom - groszek z marchewkom
erdbery - truskawki
esserwis - serwis obiadowy
fach - półka, regał
faflać - opowiadać bzdury
fajer - uroczystość
fakle - świeczniki noszone przez ministrantów na procesjach
falta - fałda
faltynrok - spódnica z fałdami
familjo, familijo - rodzina
familok - dom wielorodzinny dla pracowników kopalń i hut
fandzole - fasola
fandzolić - mówić od rzeczy
fara - kościół parafialny, probostwo
farba - kolor
farorz - proboszcz
faszing - karnawał
fater, łojciec - ojciec
ferajna - grupa, klub
fertig - gotowe
fet, tuste - tłuszcz, smalec
ficować - cerować
fiśla - góra w stodole, strych na siano
fisze - ryby
fiszhala - sklep rybny
fitulityngyszeft - słaby biznes, mały sklepik
flajszmaszyna, flajszwolf - maszynka do mięsa
flance - rośliny
flaps - rozmieszana ziemia z wodą
flaszka - butelka
fleki - plamy
flider modry i bioły - bez niebieski i biały
fliga - 1. mucha, 2. muszka
fliger - samolot
flinta - strzelba
flyjga - opieka
flyjgera - pielęgniarka
flyjgowali - kultywowali, pielęgnowali
fojerwera - straż pożarna, remiza
fol - pełny, do pełna
foncle - lampki
forhang - zasłona
formon, kuczer - woźnica
forsztelować - wyobrazić
frelka - dziewczyna, panna
frop - korek z kory drzewa korkowego
fuslapa - onuca
fuzekle, zoki - skarpety
fynsterbret - parapet
futermylok - piernik odpustowy
fyrlok - mątewka
fyrtok - wiatrak
galanda - wianek z paciorkami i świecidełkami
galotki - spodenki, majtki
galoty - spodnie
gardina - firana
gardinsztanga - karnisz
geburstag, gyburstag - urodziny
geld - pieniądze
gelynder - poręcz, balustrada
gipsdeka - sufit
giskana - konewka
gitercug - pociąg towarowy
gizd - łobuz
glajze - szyny
glancować - nadawać połysk, czyścić do połysku
gloka - dzwon
godać, godać po naszymu - mówić, mówić po śląsku
Godne Świynta - Święta Bożego Narodzenia
Godnych Świont - Świąt Bożego Narodzenia
golac - fryzjer
gorzołka, gorzoła - wódka
grincojg - warzywa, zielenina
gris, grysik - kasza manna
grofka - hrabina
gruba - kopalnia
grundszula - szkoła podstawowa
gryfny - zgrabny, przystojny, urodziwy
gulik - wlot kanału ściekowego, kratka ściekowa
gusajzyn - żeliwo
gutalin - pasta do butów
gychaktes - mięso mielone
gymba - twarz, usta
gymiza - warzywa
gynał - dokładnie
gyszeft - sklep
gyszichta - historia lub opowieść
gyszynk - prezent, podarunek
gywichty - ciężarki, odważniki
hadra, hadry - szmata, szmaty
haja - waśń, sprzeczka, zamieszanie, awantura
hajcnonć - podpalić
hajcować - palić w piecu, grzać
hajcrałm - kotłownia
haltesztela - przystanek
haltry - podwiązki, gumki podtrzymujące pończochy
hampelman - pajacyk na sznurku
hamster - chomik
handzlik - kanarek
harszpanga - spinka do włosów
hary - włosy
hasiok - śmietnik
hawerfloki - płatki owsiane
haziel - ubikacja
hazolek - zajączek
heft - zeszyt
heklować - szydełkować
herc - serce
herest - więzienie
hica - gorąc
hinerałge - odcisk
hnet - wkrótce
hok - hak, pogrzebacz
hoker - taboret
hołzyntregle - szelki
huncwot - łobuz
hut - kapelusz
hybama - położna
hymd - koszula
hyngel - uchwyt np. torby
hynkel - uchwyt, ucho kufla, ucho dzbanka
idzie - można
ino - tylko
izba - pokój
jadwiszki - astry
jakla - żakiet, bluza, kurtka
jedbow - jedwab
jedbowny - jedwabny
jerona kandego - kurcze blade
johanki - porzeczki
jscochy - siki
kabot - marynarka, część ubioru
kabza - kieszeń
kachlok - piec kaflowy
kadzidło - trybularz
kafyserwis - serwis do kawy
kakałszale - łuski kakaowe, napój z łuski kakaowej
kamelki - rumianek
kamerlik - komórka, spiżarnia
kamrat - kolega
kamratka - koleżanka
kanona - armata, działo
kapelonek - wikary
kaper - karp
kapistrant - ministrant
karasole - karuzele
karlus - chwat, zuch, przystojny chłopak
karminadle - kotlety mielone
kartofelmyl, kartofelmyjl - mąka ziemniaczana
kastrol - żeliwny garniec
kecka - spódnica
keta, kety - łańcuszek, łańcuszki
kibel - wiadro
kichol - nos
kilszrank - lodówka
kindergartyn - przedszkole
kiper - wywrotka
kirśhof, fridhof, smyntorz - cmentarz
klachać - pogawędki
klajdy - suknie
klajster, klyj - klej
klamory - graty, rupiecie
klang - dźwięk
klapschnita - kanapka, złożona kromka chleba
z dodatkami
klopsztanga - trzepak
klupać do drzwi - pukać do drzwi
klupać tepich - trzepać dywan
klyjze - kluski
klyjze biołe, gumiklyjze - kluski śląskie
klyjze corne, klyjze tarte - kluski z tartych ziemniaków
knefel - 1. guzik, 2. przycisk
knefel, knefle - guzik, guziki
knipsaparat - aparat fotograficzny
knisztrompfy - kolanówki
knobloch - czosnek
knobloszka - kiełbasa parówkowa
koble - kości do gry
kocher - piecyk do gotowania
kofer - walizka
kokot - kogut
kokotek - kran
kołlkastla - skrzynia na węgiel
koło - rower
kołoc - ciasto
kołocek - drożdżówka
komport - kompot
konsek - kawałek
kopftuch - chusta
kopidoł - grabarz
korale prawe (cerwone) - prawdziwe korale czerwone
kostka - pestka z owocu
kozatelnica - ambona
kraciaty hymd - koszula w kratkę
kragel - kołnierz
krajda - kreda
kranc - wieniec
krauza, krałza - słoik
kreple - pączki
kripa - żłobek
krisbaum, kristbałm, goik - choinka
krojcok - pochodzenie mieszane etnicznie np.
ślonzok z gorolym
krojcung, krojcong - skrzyżowanie
kromflek - obcas
kronlojchter - żyrandol
krupniok - kaszanka
kryć - chować
kryka - laska
krzciny - chrzest
ku - w stronę
ku dworze - w kierunku dwora
kucać - kaszleć
kupa - dużo, wiele
kupne - kupione
kurka - roślina sadzona tradycyjnie na bocznich
ścianach grobów z ziemi
kurki - goździki lub bylinki do obłożenia grobu
kurzić - palić papierosy
kusik - buziak
kyjkse - ciastka
kyjza - ser
kyjzlok abo guzol - kamień
lacie - klapki
laga - kij
lager - 1. magazyn, 2. obóz
lajbik - stanik
lajsty - listwy
lajyra - katarynka lub paplanina, powtarzanie w kółko tego samego
lałbzyjga - piła, wyrzynarka
landauer - wóz, kryta bryczka
larmo - hałas, awantura
lauba - altana
lazaryt - szpital
łazić - chodzić
łebek - główka
leberwoszt, lyjberwoszt - pasztetowa, wątrobianka
leksze - lżejsze
leluje - lilie
lelyń - jeleń
licka - policzki
liniał - linika malarska
lipsta - ukochana, narzeczona
lipynsztift - szminka
liszaj - choroba skóry
łobalić sie - przewrócić się
łobeznano - doświadczona
łoblykać - ubierać
łoblykać się - ubierać się
łobzarto - najedzona
łochlapany - ochlapany
łod świynta - na święto, w dni świąteczne
łogorki - ogórki
łoklupać - ostukać, opukać
lokynszery - lokówka nie do prądu, ogrzewana na grzejniku
lokynwiklery - wałki do kręcenia włosów
łonski, łońskego roku - poprzedni, ostatni, w zeszłym roku
łoskrobiny - ostrużyny, obierki
luft - powietrze
luftbiksa - wiatrówka
luftszacht - szyb wentylacyjny, wydechowy
lyjder - skóra
lyjderbecher - kubek ze skory
lyjdergurt - skórzany pasek
lyjderhołzy - spodnie ze skóry
lyjderszuły - buty skórzane
lyjdertasza - torba skórzana, futerał
lyjtlampa - lutownica
lyjtować - lutować
lyki, medykamynty - lekarstwa
magagi - lizak bez patyczka. Z cukru, pokryty makiem
magiwyrfel - kostka rosołowa
magla, maglownia - magiel
majerantny - dorosły
makowki - wigilijna potrawa z maku
makowy - rękawice z jednym palcem
makron - kokosanka
malckawa - kawa zbożowa
mantel - płaszcz
mantlik - płaszczyk
markowne - charakterystyczne
maskynbal - bal maskowy
masorz - rzeźnik
maszka - kokarda
maszkyty - słodycze, łakocie
medykamynty, lyki - lekarstwa
mesing - mosiądz
mesingowy - mosiężny
mieć rod - lubić
miech - worek, wór
miesioncek - księżyc
miszong - mieszanka
mita - środek
miyso, miynso - mięso
mjedziany - z miedzi
mlyte - zmielone
mocka - młóckarnia
modro kapusty - kapusta czerwona
mody pon, modo pani - pan młody, panna młoda
morszczok - świnka morska
motor - silnik
możno - może
muster - wzór
myjl, myl - mąka ziemniaczana
myńszych - mniejszych
na bezrok - w następnym roku
na borg - na kredyt, na zeszyt, zakup z odroczoną płatnością
na łopy - odwrotnie
nabeblała, nagodała - naopowiadała
nachabić - nabrać, nakraść
nachtiszle - stoliki nocne
namenszyld - szyldy wizytowe na drzwi
napasztować - zaczepiać
naroz - jednocześnie
naszkryflać - nagryzmolić
naszpanować - naciągnąć
naszpicować - zatemperować
nazod - spowrotem, w odrotnym kierunku
niykedy, niykej - niekiedy
nudelkula - wałek do ciasta
nudle - makaron
nupel - smoczek
oberiba, ołberiba - kalarepa
oblaty - opłatki
Ołpa / starzik - dziadek
Oma / starka - babcia
oplerek - parówka
oringle - kolczyki koła
padała - powiedziała
pakyt - paczka
panczkraut - potrawa z tłuczonych ziemniaków i kiszonej kapusty
Paniynka - Matka Boska
paplaty - pucułowaty
papucie - pantofle domowe
papyndekel - karton, tektura
paradny - ozdobny
parfin - perfum
patrony, puste patrony - naboje, łuski
persona - osoba
piecza trzimali - opiekowali się
piekarniok - piec do pieczenia chleba
pierdoły - plotki, rzeczy nieważne
pieronić - przeklinać, wyzywać
pieszczonek - pierścionek
pilsiowy - filcowy
pistołla - pistolet
pitfok - tępy nóż
piździk - komarek
pizło - wybiło, uderzyło
plac - podwórko, miejsce
plac - idź na plac - podwórko - idź na podwórko
plac - niy ma placu - miejsce - brak miejsca
pochowek - pogrzeb
podrachane - skaleczone, podrapane, zniszczone
podzim - jesień
pokać - płukać
połazić - pospacerować
poleku - powoli
policyjo - policja, milicja
polstrowany - wyściełany, tapicerowany
pomager - pomocnik
ponć - pielgrzymka
pońcochy - pończochy
ponoś - podobno
popyrskać - opryskać
popyproł - pobrudził
postamt - urząd pocztowy, poczta
postkarty - pocztówki
postrzidz - pociąć
posuć - posypać
posztamfowane - pogniecione, potłuczone
posztopowane - pocerowane
pot - płot
potek - ojciec chrzestny
potka - matka chrzestna
powroz - szary sznurek
prać, proł - bić, bił
prać, sprać (kogoś) - bić, pobić
przeblyc - przebrać
przebocyć - przebaczyć
przenojświyntsze - monstrancja z hostią
przepadzitek - zachłanny, żarłoczny
prziykrywać - zasłaniać
pstrokaty - różnokolorowy
pudercuker - cukier puder
puding - budyń
pukel - garb
pukeltasia - tornister
pupa - lalka
pupynsztuba - dom dla lalek
purpurka - czerwona chustka na głowę zdobiona
motywami roślinnymi
pynzyjo - emerytura
pysk - buzia, twarz
rachować - liczyć
radiski - rzodkiewki
radyjok - radio
raja - kolejka
Rajch - Niemcy
rajza - podróż
rant - brzeg, krawędź
rant, przikopa - rów
rapitołza - żaba
raty - szczury
razjyrklinga - żyletka
rechtorka - nauczycielka
retong - ratunek, lub pogotowie ratunkowe
richtig, richtik, richtiś - prawidłowo, poprawnie
ring - pierścionek
ring - obręcz, pierścień, kółko
ringi - obrączki
rizynrad - diabelskie koło
rock - spódniczka
rodzyństwo - rodzeństwo
rojber - rozrabiaka, rozbójnik
rolmops - danie z marynowanego, zwijanego filetu ze śledzia
rołza - róża
rołzynkranc - różaniec
roz w tydniu - raz na tydzień
rube - grube
rukzak - plecak
ryceć - krzyczeć, wydzierać się
rycka, ryczka - stołek, taboret
rzadło - lustro
rzykać - modlić się
ściepuje wongel - zrzuca węgiel
scotka - szczotka
seblyc, seblykać - rozebrać, rozbierać
sebuć, sebuwać - zdjąć, zdejmować buty
sfrocać - wymiotować
siora - siostra
sipa, sipka - łopatka na śmieci
siymiyniotka z krupami - wigilijna zupa z konopii podawana z kaszą
siyń - sień, korytarz
siyrotki - bratki (kwiatki)
skorzica - cynamon
skuli - z powodu
skuplowane - połączone
ślepo kiszka, blindarm - wyrostek robaczkowy
Ślonsk - Śląsk
smarki - młodolaty
smondziało - śmierdziało
smyndziyło i kopciyło - dymiło
sprawonki - zakupy
srogie - wielkie, duże, znaczne
starka, oma - babcia
staroszek, starzik - dziadek
strajchecle - zapałki
styjtisz - wysoki stół z miejscami stojącmi
styknie - wystarczy
stytrany - zabrudzony, utytłany
suć, suł - sypać, sypał
suchatelnica - konfesjonał
światły - jasny, mało intensywny, pastelowy
Świyrkol - Świerklaniec
swojske - własne, własnej produkcji
syr - ser biały, twaróg
szaberplac - targ
szac - narzeczony, skarb
szachta - szyb kopalniany
szafner - konduktor
szajdong - rozwód
szakyt - marynarka
szałfynster - okno wystawowe, wystawa
szałm - pianka
szalter - przełącznik
szaltuch - chusta zimowa z grubego materiału>w kratkę
szczyglik - szczygieł
szekulada - czekolada
szelak - politura
szicynhałz - dom bractwa strzeleckiego
szisbuda, szisbudy - strzelnica, strzelnice odpustowe
szkrab - malutki
szkryflać - pisać
szlafcimer - sypialnia
szlagzana - bita śmietana
szlajfka - wstążka
szlałch - wąż ogrodowy
szlank - szczupły
szłapa - noga
szło by, szło, dało sie - można by, można
szlojder, gabla - proca
szlynzuchy - łyżwy
szmaterloki - motyle
sznajder, szwoc - krawiec
sznaps - wódka
sznita - kromka, kanapka
sznitbołny - fasolka szparagowa
sznitki - kromki, plastry
sznitloch - szczypiorek
sznora - powróz
sznupać - szukać
sznyjfloki - płatki śniegu
sznyjkugel - szklana kula śnieżna
szolka - kubek
szpaner - rama do naciągania firan i serwetek
szpanga - spinka do włosów
szparka - otwór
szpas - figiel, żart, dowcip, zabawa, przyjemność,
zadowolenie
szpek - słonina
szperplata - dykta, sklejka
szpica - ozdoba do wierzchołka choinki
szpicka - koronka
szpigle, szpigelki - chusty z cienkiej kaszmirowej wełny na lato
szpilcojg - zabawki
szpilplac - plac zabaw
szpulka - rolka drewniana po niciach
szpyndlik, szpyndliki - szpilka, szpilki
szrank - szafa
sztachelbery - owoce agrestu
sztacheldrat - drut kolczasty
sztachyta - deska od płotu
sztamfowane kartofle - tłuczone ziemniaki
sztanca - tłocznik, prasa
sztand - stragan
szteker - wtyczka
sztela - miejsce
sztelhaus - kolejowy domek nastawniczy
sztepdeka - haftowana narzuta na łóżko
sztiglować się - stroić się, poprawiać wizerunek
sztikowany - wyszywany
sztof - materiał, tkanina
sztok - piętro, kondygnacja
sztoki - kije
sztopować - cerować
sztrachecle - zapałki
sztrajchować - malować
sztreka - trasa, odcinek
sztrich - kreska, linia
sztrofa - kara
sztrołhut - kapeluszy słomianych
sztrołzak - materac do łóżka napełniony słomą
sztromfhołze - rajstopy
sztromfy - pończochy
sztrykować - robić na drutach
sztrykowany - robiony na drutach
sztudyntki - aksamitki
sztyjc - ciągle, stale
sztymple - pieczątki
sztynder - stojak
szula - szkoła
szulbank - ławka szkolna
szwaje - stopy
szwam - gąbka
szwankować - psuje się
szwoc - krawiec
szwocka - krawcowa
szychta - zmiana robocza, dniówka
szyld - tablica, reklama
szynk - restauracja
szyzlong - tapczan, leżanka
tajl - część
tajlować - dzielić na części
tancdila - podest do tańczenia
tarło - tarka
taryfa - taksówka
taszynlampa - latarka
taszynmeser - scyzoryk
taszyntuch - chusteczka do nosa
tepich - dywan
tercyjon - woźny
terozki - obecnie, teraz
tinta - atrament
tisz, stoł - stół
tołtynhala - prosektorium
tomata - pomidor
topek, nachtop - nocnik
torg - targ, targowisko
torta - tort
tortynsztik - kawałek tortu
tortynsztikle - ciastka tortowe
trefić sie z kymś - spotkać się z kimś
trefiyło sie - spotkało się, zdarzało się
tretuar - chodnik
truła, zarg - trumna
trusia, truśki - królik, króliki
turnhala - sala sportowa
turnki - tenisówki
turnszuły - trampki
tygel - patelnia
tyj - herbata
tykać - dotykać
tyrkotoł - nawijać, wciąż ktoś mówi
tyta - róg obfitości ze słodyczami dla pierwszoklasisty
tytka - torebka
udować - pozorować kogoś innego
umarty, umrzity - zmarły
uplytły warkoc - zapleść warkocz
urołpa - pradziadek
w poszczodku - w środku, w centrum
wachlować - poruszać
wachować - pilnować
wachtyrz - strażnik, stróż
wajcha - dźwignia
wajrałch - kadzidło
wajwaser - woda święcona
waks - wosk
walkownia - magiel
wartki - szybki
warzone - gotowane
waszbek - umywalka
waszbret - tarka do prania
waszkorb - kosz na pranie
waszmaszyna - pralka do prania
wele - przy, wokół, w okolicy
welować - wybrać
werksztela - warsztat
westa - kamizelka
wiecerzo - kolacja
wieprzki - 1. agrest, 2. świnki
wihajster - słowo joker na przedmioty, których nazwy się nie zna
wilczok - wilczur
winkel - róg, kąt
wiyrch - góra, wierzchołek, strych
Wiyrchni Slonsk - Górny Śląsk, Oberszlysiyn, niem. Oberschlesien
wiyrchnie - górne
wkludziła - wprowadziła
wnynka - wnęka
wodzionka - zupa chlebowa
wojok - żołnierz
wołna - wełna
woniało - pachniało
wor - skwar
woszt, wuszt - kiełbasa
wurcle - korzenie
wyciskany - wytłaczany
wysztopowany - wypchany
wyszynk - karczma, gospoda gdzie się sprzedaje alkohol
wyszywane - haftowane
yjlzokel - lamperia
ynta - kaczka
żadło - lustro
zaft - sok
zagrycha - zakąska
zajta - strona
zajta, zajcie - strona, stronie
zamt - aksamit, zamsz
zamtowy - aksamitny, zamszowy
zana - śmietana
zand, piosek - piasek
zandsztajn - piaskowiec
zausznicki - kolczyki
zausznicki - kolczyki
zawarty - zamknięty
zawarzić - zagotować
zawodzać - przeszkadzać
żegnoczki - pojemniki na wodę święconą
żeleźniok - piec żelazny
zelter - woda sodowa
zgrzony woszt - kiełbasa na ciepło
zic - siedzisko
zicherka - agrafka
zicherong - bezpiecznik
zidlung (niem. Siedlung) - osiedle, tak nazywano domki fińskie przy granicy
zielska - chwasty
zista - babka piaskowa
żniwne - dożynki
zoc, mjeć w zocy - szacunek, szanować
zofcity - soczysty
zogowecki - poduszeczki
zogowek - poduszka
zokel - lamperia
zoki - skarpety
zokynhalter - podwiązka na łydkę podtrzymująca
skarpety
zola - podłoga
zołza - sos
zonynbrele - okulary przeciwsłoneczne
zopaska - fartuch
zur - zupa z zakwasu żurowego z mąki żytniej
zur samotny - zupa nalewało się na osobno gotowane i tluczone ziemniaki
zur żyniaty - żur gotowany wraz z wkrojonymi ziemniakami
żadło - lustro
żeleźniok - piec żelazny
żygoł, sfrocoł - wymiotywał
zymfciok - musztardówka
zymft - musztarda
żymła - bułka
żymlok - bułczanka
Anaberg - Góra św. Anny
ałsdruk - wyrażenie
asiyli - chwalić się
aszynkastla - pojemnik na hasie
ausgus - zlew
bajscanga - kleszcze, obcęgi
bery - opowiadania
Beuthyn - Bytom
beztorz - dlatego
biglować - prasowanie
bimber - wódka swojska
blank - całkowicie
blumy - kwiaty
borg - na kredyt
borok - biedny, daremny, niezrównoważony
brety - deski
brif - list
brymzowało - dzwoniło
brzynkadła - instrumenty muzyczne różnego rodzaju
cerwone johanisbery - czerwone porzeczki
chichrali - śmiali się
cicidła - ozdoby
coby - gdyby
cofinało - przesuwało
cołki - cały
cołkiym - całkowicie
combergaj - gra
copy śniegu - dużo śniegu
cosik - coś
cudzo - nie moja
cwergi - krasnale
cwist - guma pod nakrętkę do słoika
cypfelmyca - czapka na głowę z pomponem
cudacne dziwolongi - różne stwory
czansto - często
ćwikła - burak pastewny
ditrich do łotwiyranio - klucz zrobiony z twardego drutu
dołobkoła - dookoła
dołza - puszka
dostołech - otrzymałem
drabiniok - wóz do siana
drajrad - rower o trzech kółkach
drzymać - drzemka
duperele - drobiazgi
dzidzi - niemowlę,
dzieckow - dzieci
dziub - twarz
dźwiyrze - drzwi
eli - to, lub coś innego
epno - dużo
familienbuch - ksiażka rodzinna
fana - flaga
fedra - sprężyna
feler - bład
felerno - zepsuta
fest - mocno
fest rod - mocno zadowolony
floki - płatki
fojera - ogień
forant - zasłona
fridhof - cmentarz
frisztig - śniadanie
fryndzle - dekoracja narzut
furgnoł - wyfrunoł
furmon - woźnica
gabla - widły
gadzina - zwierzęta
garnitura - serwetki zawieszone na ramach, lub nad stołem
glashałz - szklany dom
glut - czerwony spalony węgiel
gorcek - garnuszek
gorść - garść
grojek - muzykant
gumiklyjze - kluski białe zwane też gumowe
gzuć - pędzić
gywera - karabin
hałsmajster - dozorca
hałzu - z niemieckiego dom ,z domu
harboły - buty ciężkie robocze
hercklekoty - stukanie serca
hozynbajnhaltry - z niem .hołzyntrykle czyli szelki
inkszy - inny
jodło - posiłek
jynzor - język
kaj - gdzie
kajś - gdzieś
kanka - dzbonek np. na woda
kanoldy - nazwa cukierków
kajś indzi - gdzie indziej
kapnoł - zrozumiał
kapute gomy - zepsute gumy
kasik - nie wiadomo gdzie
kej - kiedy
kepka - uderzenie piłki głowa
kery - który
kipło - wylało się wrzało
klamry - klamerki do prania
kołl - węgiel
koncek - kawałek, część
kopla metalowa - zapinka metalowa do paska do spodni
loło - padał deszcz
lotali - biegali
lycyły - leczyli
łachy - ubrania
łapa - noga
łobheklowano - obrobiona wzorem,ręcznie robiono
łobje - razem
łobocyć - zobaczyć
łobrzigany - wymioty, wymiotujacy cały w wymiotach
łobsrany - robiacy pod siebie
łocy - oczy
łodpust - odpust
łopak - na odwrót
łopatulony - grubo ubrany
łopyrskany - opryskany
łoroz - oraz
łostoły - zostały
łostopiony - rozpuszczony
łostuda - zajście, kłótnia
majstersztik - mistrzowska robota
marasioł - nabrudził
miana - nazwa
mje - dla mnie
mjetła - miotła
mundharmonika - harmonika ustna
nafilować - nafaszerować
na futrach - na futrynach, na ramie od drzwi ,framugi do drzwi
nafutrować - nakarmić
naklupać - pobić
narombany - pijany
narychtowano - przygotowano
nawica - pojemnik na kadzidło
nec - siatka
niyrozłaczki - przyjaciółki zawsze razem
niyskorzi - potem, później
nojbarzi - najbardziej
nudelzupa - rosół z makaronem
Oberszlysiyn - Górny Ślask
ofenbanka - ławka przy piecu
ołberbiba - kalarepa
papagaja - papuga
parza - pod pacha
pasowniy - pasujacy
pedziała - powiedziała
pitli - uciekli
pizali - bład pisali
piździło - wietrznie i zimno
plisroki - spódniczka z falbankami prasowana jak
na harmonika
pociepniynte - porozrzucane
pod spodkym - na dole
po kryjomu - schować coś
połostali - pozostali
poszczodku - w środku
potajlowany - podzielony na części
pozor - uwaga
przeca - przecież
przekludziyła - przeprowadziła się, przeszła
przelyź - przejść
przeroztomajte - różne
przirichtowano - przyszykowano, nakryto do stołu
przizwolenio - wyrażenie zgody
przywalyła - uderzyła
pszoć - kochać, miłować
pucować - czyścić
pufrajs - ryż prażony
pulwer - proszek
pynkała - pękała
radocha - radość
rajn - do środka
rod - zadowolony
rołt kepsen - czerwony kapturek
rozkokociła się - zdenerwowała się
roztomajte - różne
skamratować - zaprzyjaźnić się
skryć - być niewidocznym
skukała - schowała
słaziło - schodziło się
smarowidło - smar, maść
somy - jesteśmy
spamiyntnik - pamiętnik
spusty - zamki do drzwi
strojne - ładnie ubrane
strom - prad
strzigła - obicinała
szałot - sałatka jarzynowa
szczewik - but
szeslong - tapczan, wersalka
szkrobiony - krochmalony
szlus - koniec
szmuk - biżuteria
szpangier - rama do naciagania firan
szpil - zabawa
szprica - zastrzyk
szrajbowane - napisane
sztekdołzy - gniazdko
sztoper - blokada
sztrom - prad
sztudiyrować - studiować, uczyć się
sztyl - np. raczka do łopaty grabi i e.c.t
szynol - nazwa nieformalna dzielnicy Rozbark
ślabikorz - elementarz
ślaczek - w latach sześćdziesiatych w zeszytach lekcyjnych wykonywany pod każda lekcją
ślatywały - spadały
ślypia - oczy
śmiyra - smar
tabulki - tabliczki
tasia - teczka, torebka
tintynfas - kałamarz na atrament
tiszteka - obrus
trichter - sitko
trza - tak trzeba
trygier - element metalowy podtrzymujący np.dom
unfal - wypadek
uloło - wylało
upyproł - pobrudził
usnoł - zasnał
wajzry - wskazówki
waserturm - wieża wodociagowa
wcas - wcześnie
wciepowoł - wkładał, włożył
wdycki - zawsze
wielgachno - olbrzymia
wierzcheń - gorset
włazioł - wchodził
wlyź - wejść
wreć - gotuje się , zakończenie gotowania
wrombać - uderzyć
wtory - który
wtyncas - w tym czasie
wybajstlował - majsterskował
wybiglowane - wyprasowane
zadek - tył
zadek chałupy - tył domu
zadrachania - małe rany
zakusy - synonim - ambicja, roszczenie, aspiracja
zapyprać - ubrudzić
zaro - zaraz
zasuło - zasypało
zawżdy - zawsze
zezar zjadł
zgobioł - rozrabiał
zmjerzło - marudna
zokalec - zakalec - nie dopieczone ciasto