3. Status prawny przedsiębiorcy turystycznego

3.1. Le­gal­ne okre­śle­nie przed­się­bior­cy

Po­ję­cie przed­się­bior­cy na prze­strze­ni ostat­nich lat zmie­nia­ło się kil­ka­krot­nie, było przed­mio­tem da­le­ko idą­cej ewo­lu­cji w prze­pi­sach i nadal sta­no­wi przed­miot za­in­te­re­so­wań teo­re­ty­ków pra­wa. Po raz pierw­szy de­fi­ni­cja przed­się­bior­cy po­ja­wi­ła się w prze­pi­sach usta­wy z dnia 16 kwiet­nia 1993 r. o zwal­cza­niu nie­uczci­wej kon­ku­ren­cji99, na­stęp­nie w usta­wie z dnia 20 sierp­nia 1997 r. - Prze­pi­sy wpro­wa­dza­ją­ce usta­wę o Kra­jo­wym Re­je­strze Są­do­wym100. Ter­min "przed­się­bior­ca" ozna­czał pod­miot wy­ko­nu­ją­cy dzia­łal­ność go­spo­dar­czą, któ­rą ro­zu­mia­no jako dzia­łal­ność wy­twór­czą, bu­dow­la­ną, han­dlo­wą i usłu­go­wą pro­wa­dzo­ną na wła­sny ra­chu­nek tego pod­mio­tu w ce­lach za­rob­ko­wych101.

W usta­wie z dnia 19 li­sto­pa­da 1999 r. - Pra­wo dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej102 sfor­mu­ło­wa­ne zo­sta­ło ko­lej­ne po­ję­cie przed­się­bior­cy. Art. 2 usta­wy sta­no­wił, że przed­się­bior­cą jest oso­ba fi­zycz­na, oso­ba praw­na oraz nie­ma­ją­ca oso­bo­wo­ści praw­nej spół­ka pra­wa han­dlo­we­go, któ­ra za­wo­do­wo, we wła­snym imie­niu po­dej­mu­je i wy­ko­nu­je dzia­łal­ność go­spo­dar­czą.

W obo­wią­zu­ją­cym sta­nie praw­nym naj­bar­dziej uni­wer­sal­na de­fi­ni­cja przed­się­bior­cy jest za­war­ta w art. 4 s.d.g. oraz w art. 431 usta­wy z 23 kwiet­nia 1964 r. - Ko­deks cy­wil­ny103. De­fi­ni­cje sfor­mu­ło­wa­ne w tych ak­tach praw­nych po­zo­sta­ją ze sobą w ko­re­la­cji. W ro­zu­mie­niu s.d.g., przed­się­bior­cą jest oso­ba fi­zycz­na, oso­ba praw­na i jed­nost­ka or­ga­ni­za­cyj­na nie­bę­dą­ca oso­bą praw­ną, któ­ra na mocy od­ręb­nej usta­wy po­sia­da zdol­ność praw­ną, wy­ko­nu­ją­ca we wła­snym imie­niu dzia­łal­ność go­spo­dar­czą. Przed­się­bior­ca­mi są po­nad­to wspól­ni­cy spół­ki cy­wil­nej w za­kre­sie wy­ko­ny­wa­nej dzia­łal­no­ści. Jest to roz­wią­za­nie za­czerp­nię­te z k.c., któ­ry roz­sze­rza tyl­ko ob­szar pro­wa­dzo­nej przez przed­mio­ty dzia­łal­no­ści o dzia­łal­ność za­wo­do­wą104.

Roz­wią­za­nie przy­ję­te w art. 431 k.c. i art. 4 s.d.g. opie­ra się na kry­te­rium pod­mio­to­wym i funk­cjo­nal­nym. Kry­te­rium pod­mio­to­we ogra­ni­cza za­kres po­ję­cia do trzech ka­te­go­rii pod­mio­tów, eli­mi­nu­jąc z tego krę­gu spół­ki pra­wa cy­wil­ne­go. Kry­te­rium funk­cjo­nal­ne wska­zu­je na­to­miast ce­chy po­wszech­nie uzna­wa­ne za cha­rak­te­ry­stycz­ne dla przed­się­bior­cy. De­fi­ni­cja ko­dek­so­wa ma sa­mo­dziel­ne zna­cze­nie w za­kre­sie sto­sun­ków pry­wat­no­praw­nych, dla­te­go do­ty­czy szer­sze­go krę­gu pod­mio­tów niż krąg pod­mio­tów, do któ­rych od­no­szą się prze­pi­sy s.d.g. Przed­się­bior­ca­mi w świe­tle prze­pi­sów k.c. są pod­mio­ty ob­ro­tu pro­fe­sjo­nal­ne­go pro­wa­dzą­ce dzia­łal­ność go­spo­dar­czą oraz oso­by pro­wa­dzą­ce przed­się­bior­stwo105.

Po­ję­cie przed­się­bior­cy po­ja­wia się rów­nież w wie­lu in­nych usta­wach. Cho­ciaż­by w usta­wie z dnia 30 czerw­ca 2000 r. - Pra­wo wła­sno­ści prze­my­sło­wej106, w któ­rej przed­się­bior­ca zo­stał zde­fi­nio­wa­ny jako oso­ba fi­zycz­na lub praw­na pro­wa­dzą­ca dzia­łal­ność go­spo­dar­czą, wy­ko­ny­wa­ną w ce­lach za­rob­ko­wych, dzia­łal­ność wy­twór­czą, bu­dow­la­ną, han­dlo­wą lub usłu­go­wą. W usta­wie z dnia 16 lu­te­go 2007 r. o ochro­nie kon­ku­ren­cji kon­su­men­tów uży­ta zo­sta­ła de­fi­ni­cja z po­przed­nio obo­wią­zu­ją­cej w tym za­kre­sie usta­wy z dnia 15 grud­nia 2000 r. Jest to w za­sa­dzie zmo­dy­fi­ko­wa­na szer­sza kon­cep­cja przed­się­bior­cy z art. 4 s.d.g., po­nie­waż do­ko­na­no roz­sze­rze­nia w za­kre­sie ro­dza­jów wy­ko­ny­wa­nej przez przed­się­bior­ców dzia­łal­no­ści107. Usta­wa z dnia 28 lu­te­go 2003 r. - Pra­wo upa­dło­ścio­we i na­praw­cze108 na­to­miast sto­su­je de­fi­ni­cję iden­tycz­ną jak sfor­mu­ło­wa­na w k.c. Naj­wię­cej za­strze­żeń może bu­dzić po­ję­cie przed­się­bior­cy za­war­te w usta­wie z dnia 9 czerw­ca 2011 r. - Pra­wo geo­lo­gicz­ne i gór­ni­cze109, w myśl któ­rej przed­się­bior­cą jest pod­miot po­sia­da­ją­cy kon­ce­sję na pro­wa­dze­nie dzia­łal­no­ści re­gu­lo­wa­nej tą usta­wą. Nie wia­do­mo, czy przed­się­bior­cą jest każ­do­ra­zo­wy po­sia­dacz kon­ce­sji czy każ­dy pod­miot upraw­nio­ny z kon­ce­sji, gdyż usta­wa do­pusz­cza moż­li­wość prze­no­sze­nia praw z kon­ce­sji na oso­by trze­cie.

Z po­wyż­sze­go moż­na wnio­sko­wać, że w pol­skim sys­te­mie pra­wa po­ję­cie przed­się­bior­cy jest ter­mi­nem wie­lo­znacz­nym. Nie wy­ni­ka to z orzecz­nic­twa są­dów ani sta­no­wi­ska dok­try­ny, lecz z róż­nych zna­czeń przy­pi­sy­wa­nych mu przez usta­wo­daw­cę w róż­nych ak­tach praw­nych. Wie­lo­znacz­ność po­ję­cia może wy­ni­kać z fak­tu for­mu­ło­wa­nia go w słow­nicz­kach po­szcze­gól­nych ustaw re­gu­lu­ją­cych kon­kret­ne kwe­stie zwią­za­ne z ob­ro­tem go­spo­dar­czym, na po­trze­by sto­so­wa­nia tych­że ustaw. W za­leż­no­ści od celu re­gu­la­cji, np. do­ta­cje pu­blicz­ne, opo­dat­ko­wa­nie przed­się­bior­ców, po­ję­cie to bę­dzie uj­mo­wa­ne w węż­szym lub szer­szym zna­cze­niu. Stwo­rze­nie uni­wer­sal­nej de­fi­ni­cji przed­się­bior­cy mo­gło­by do­pro­wa­dzić do sy­tu­acji, w któ­rej po­ję­cie to, w za­leż­no­ści od or­ga­nu sto­su­ją­ce­go daną nor­mę, by­ło­by róż­nie ro­zu­mia­ne. Są jed­nak przy­pad­ki, w któ­rych na­le­ża­ło­by ogra­ni­czyć licz­bę de­fi­ni­cji le­gal­nych przez stwo­rze­nie ode­słań do jed­nej, pod­sta­wo­wej de­fi­ni­cji dla sys­te­mu pra­wa. Obec­nie naj­bar­dziej uni­wer­sal­ne zna­cze­nie mają okre­śle­nia sfor­mu­ło­wa­ne w k.c. - ma­ją­ce szer­sze za­sto­so­wa­nie w ob­sza­rze pra­wa pry­wat­ne­go, oraz w s.d.g. - sto­so­wa­ne w ob­sza­rze pra­wa pu­blicz­ne­go. Na­le­ży pod­kre­ślić, że w sy­tu­acji, gdy kon­kret­na usta­wa nie po­słu­gu­je się po­ję­ciem przed­się­bior­cy oraz nie za­wie­ra ode­sła­nia do de­fi­ni­cji le­gal­nej w in­nej usta­wie, or­ga­ny ad­mi­ni­stra­cji i sądy sto­su­ją­ce pra­wo od­wo­łu­ją się do re­gu­la­cji za­war­tych w s.d.g. i k.c.110

Zde­fi­nio­wa­nie po­ję­cia przed­się­bior­cy w s.d.g. w har­mo­nii z de­fi­ni­cją za­war­tą w k.c. do­pro­wa­dzi­ło nie­wąt­pli­wie do uni­fi­ka­cji tego po­ję­cia na sty­ku pra­wa pu­blicz­ne­go i pry­wat­ne­go, przy­najm­niej w ro­zu­mie­niu tych dwóch ustaw, któ­re są za­sad­ni­czy­mi ak­ta­mi praw­ny­mi z re­pre­zen­to­wa­nych ob­sza­rów sys­te­mu pra­wa111.

Za­sad­ni­cze zna­cze­nie dla usta­le­nia, kto jest przed­się­bior­cą ma nie tyl­ko wy­szcze­gól­nie­nie jego cech pod­mio­to­wych i przed­mio­to­wych, ale rów­nież usta­le­nie, czy dany pod­miot jest wpi­sa­ny do od­po­wied­nie­go re­je­stru, bo­wiem jest to w za­sa­dzie pod­sta­wo­wy wa­ru­nek uzna­nia za przed­się­bior­cę. Do uzy­ska­nia sta­tu­su przed­się­bior­cy nie wy­star­czy samo pod­ję­cie i wy­ko­ny­wa­nie dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej. Od tej re­gu­ły ist­nie­ją wy­jąt­ki w za­leż­no­ści od spo­so­bu de­fi­nio­wa­nia po­ję­cia. Wy­ni­ka to cho­ciaż­by z nie­któ­rych orze­czeń są­dów. Wo­je­wódz­ki Sąd Ad­mi­ni­stra­cyj­ny w War­sza­wie w wy­ro­ku z dnia 21 mar­ca 2006 r. stwier­dził, że wpis do ewi­den­cji jest de­kla­ra­cją za­mie­rzo­nej przez oso­bę fi­zycz­ną dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, a nie do­wo­dem jej pro­wa­dze­nia. W wy­ro­ku z dnia 7 li­sto­pa­da 2006 r. wska­za­ny sąd orzekł, że wpis do ewi­den­cji dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej lub uzna­nie nu­me­ru RE­GON ma cha­rak­ter de­kla­ra­to­ryj­ny. Brak urzę­do­we­go wpi­su do ewi­den­cji nie ozna­cza, iż pod­miot nie jest przed­się­bior­cą w ro­zu­mie­niu s.d.g., w sy­tu­acji gdy oso­ba fi­zycz­na fak­tycz­nie wy­ko­nu­je dzia­łal­ność, lecz jej nie re­je­stru­je112.

W za­kre­sie kwa­li­fi­ka­cji pod­mio­tu jako przed­się­bior­cy, w opar­ciu o kry­te­rium ist­nie­nia lub bra­ku wpi­su do wła­ści­we­go re­je­stru, A. Po­wa­łow­ski pro­po­nu­je for­mal­ne i ma­te­rial­ne ro­zu­mie­nie tego ter­mi­nu. W zna­cze­niu for­mal­nym przed­się­bior­cą jest pod­miot wpi­sa­ny do wła­ści­we­go re­je­stru. W zna­cze­niu ma­te­rial­nym przed­się­bior­cą jest pod­miot uzna­wa­ny za przed­się­bior­cę w świe­tle kon­kret­nej usta­wy, bez wzglę­du na fakt wpi­su do re­je­stru. In­nym kry­te­rium może być sam fakt pro­wa­dze­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej. Przed­się­bior­cą w zna­cze­niu ma­te­rial­nym bę­dzie wów­czas pod­miot pro­wa­dzą­cy dzia­łal­ność go­spo­dar­czą. Zna­cze­nie for­mal­ne bę­dzie do­ty­czy­ło przed­się­bior­cy, któ­ry nie pro­wa­dzi dzia­łal­no­ści, ale może być uzna­ny za przed­się­bior­cę np. w świe­tle szcze­gól­nych ustaw113.

Dla kwa­li­fi­ka­cji kon­kret­ne­go pod­mio­tu jako przed­się­bior­cy istot­ne zna­cze­nie ma rów­nież jego ro­dzaj jako pod­mio­tu pra­wa. W tym za­kre­sie na­le­ży bo­wiem za­wsze brać pod uwa­gę ce­chy spe­cy­ficz­ne dla po­szcze­gól­nych ro­dza­jów pod­mio­tów sto­sun­ków praw­nych. W nie­któ­rych przy­pad­kach może się zda­rzyć, że kon­kret­ny pod­miot nie bę­dzie mógł zo­stać uzna­ny za przed­się­bior­cę z po­wo­du fak­tycz­ne­go bra­ku moż­li­wo­ści wy­ko­ny­wa­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej lub z po­wo­du celu pro­wa­dzo­nej dzia­łal­no­ści. W od­nie­sie­niu do osób fi­zycz­nych na­le­ży uwzględ­niać wy­ni­ka­ją­ce z pra­wa cy­wil­ne­go ogra­ni­cze­nia zwią­za­ne z po­ten­cjal­ną moż­li­wo­ścią fak­tycz­ne­go wy­ko­ny­wa­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej. Oso­ba po­sia­da­ją­ca ogra­ni­czo­ną zdol­ność do czyn­no­ści praw­nych nie może sa­mo­dziel­nie po­dej­mo­wać czyn­no­ści praw­nych, w związ­ku z tym nie może wy­ko­ny­wać dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej bez zgo­dy ku­ra­to­ra. Do­ty­czy to rów­nież osób nie­peł­no­let­nich. W przy­pad­ku osób praw­nych wąt­pli­wo­ści w za­kre­sie praw­nej kwa­li­fi­ka­cji tych pod­mio­tów jako przed­się­bior­ców do­ty­czą celu wy­ko­ny­wa­nej dzia­łal­no­ści. Jed­nost­ki or­ga­ni­za­cyj­ne na­by­wa­ją oso­bo­wość praw­ną na sku­tek wpi­su do wła­ści­we­go re­je­stru lub z mocy usta­wy i bez po­trze­by re­je­stra­cji. Przy­czy­ny, dla któ­rych po­wsta­ją oso­by praw­ne są jed­nak bar­dzo róż­ne. Część z nich po­wsta­je w celu wy­ko­ny­wa­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, np. spół­ki ka­pi­ta­ło­we. Dla nie­któ­rych pod­mio­tów wy­ko­ny­wa­nie dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej jest tyl­ko jed­nym z wie­lu za­dań re­ali­zo­wa­nych przez jed­nost­kę. Są rów­nież oso­by praw­ne, któ­rych ce­lem pod­sta­wo­wym jest ak­tyw­ność in­ne­go ro­dza­ju niż dzia­łal­ność go­spo­dar­cza, acz­kol­wiek dzia­łal­ność tego typu może mieć cha­rak­ter ubocz­ny w sto­sun­ku do dzia­łal­no­ści głów­nej. Usta­wa o swo­bo­dzie dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej nie za­wie­ra ta­kie­go roz­róż­nie­nia, mimo tego za­wsze przy kwa­li­fi­ka­cji oso­by praw­nej jako przed­się­bior­cy, na­le­ży zba­dać cel pro­wa­dzo­nej przez nią dzia­łal­no­ści114. W tym przy­pad­ku może się zda­rzyć, że w nie­któ­rych ob­sza­rach dana oso­ba nie bę­dzie po­sia­da­ła sta­tu­su przed­się­bior­cy z uwa­gi na cel jej dzia­łal­no­ści, w in­nym zaś za­kre­sie jej dzia­łal­ność bę­dzie mia­ła ty­po­wo go­spo­dar­czy cha­rak­ter i w tych dzie­dzi­nach bę­dzie moż­na za­kwa­li­fi­ko­wać ją jako przed­się­bior­cę.

3.2. Po­ję­cie przed­się­bior­cy tu­ry­stycz­ne­go

De­fi­ni­cję przed­się­bior­cy tu­ry­stycz­ne­go za­wie­ra usta­wa z dnia 29 sierp­nia 1997 r. o usłu­gach tu­ry­stycz­nych, w myśl któ­rej przed­się­bior­cą tu­ry­stycz­nym jest pod­miot wy­ko­nu­ją­cy dzia­łal­ność w za­kre­sie or­ga­ni­zo­wa­nia im­prez tu­ry­stycz­nych oraz po­śred­ni­cze­nia na zle­ce­nie klien­tów w za­wie­ra­niu umów o świad­cze­nie usług tu­ry­stycz­nych. Art. 3 ust. 5 tej usta­wy de­fi­niu­je po­ję­cie or­ga­ni­za­to­ra tu­ry­sty­ki jako przed­się­bior­cę dzia­ła­ją­ce­go we wła­snym imie­niu i za­wie­ra­ją­ce­go umo­wy z klien­ta­mi o świad­cze­nie usług tu­ry­stycz­nych. Dy­rek­ty­wa 90/314 EWG z dnia 13 czerw­ca 1990 r., im­ple­men­to­wa­na do pol­skie­go po­rząd­ku praw­ne­go przed­mio­to­wą usta­wą, de­fi­niu­je or­ga­ni­za­to­ra tu­ry­sty­ki jako pod­miot, któ­ry or­ga­ni­zu­je po­dróż, sprze­da­je lub ofe­ru­je ją do sprze­da­ży bez­po­śred­nio lub za po­śred­nic­twem sprze­daw­cy115. Or­ga­ni­za­to­rzy tu­ry­sty­ki zaj­mu­ją się przy­go­to­wa­niem, ofe­ro­wa­niem i re­ali­za­cją im­prez tu­ry­stycz­nych. Po­wyż­sze okre­śle­nie przed­się­bior­cy tu­ry­stycz­ne­go po­zo­sta­je w zgo­dzie z de­fi­ni­cją przed­się­bior­cy za­war­tą w usta­wie o swo­bo­dzie dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej . Jest przed­mio­to­wym do­pre­cy­zo­wa­niem jej tre­ści w za­kre­sie ro­dza­ju pro­wa­dzo­nej dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej.

Usta­wa o usłu­gach tu­ry­stycz­nych okre­śla po­nad­to sy­tu­acje praw­ne, w któ­rych może być pro­wa­dzo­na dzia­łal­ność tu­ry­stycz­na. Przed­się­bior­cy tu­ry­stycz­ni mogą świad­czyć usłu­gi jako or­ga­ni­za­to­rzy tu­ry­sty­ki, po­śred­ni­cy, agen­ci tu­ry­stycz­ni oraz tzw. "inni wy­ko­naw­cy tu­ry­stycz­ni". Jako kry­te­rium wy­od­ręb­nie­nia tych form za­sto­so­wa­no fazy trwa­nia im­pre­zy tu­ry­stycz­nej oraz spo­sób i ro­dzaj świad­czo­nych usług. De­fi­ni­cja usta­wo­wa przed­się­bior­cy tu­ry­stycz­ne­go za­wie­ra bo­wiem od­wo­ła­nie do trzech faz pro­ce­su świad­cze­nia usług tu­ry­stycz­nych. Pierw­sza faza to przy­go­to­wy­wa­nie im­pre­zy - ro­zu­mia­ne jako etap pro­jek­to­wa­nia kształ­tu przy­szłej im­pre­zy, po­szu­ki­wa­nie od­po­wied­nich usług skła­da­ją­cych się na przy­szłą im­pre­zę, za­wie­ra­nie umów z pod­wy­ko­naw­ca­mi (bez­po­śred­ni­mi wy­ko­naw­ca­mi po­szcze­gól­nych usług cząst­ko­wych) lub przy­go­to­wy­wa­nie wła­sne­go po­ten­cja­łu usłu­go­we­go przez or­ga­ni­za­to­ra. Dru­gą fazę sta­no­wi ofe­ro­wa­nie im­pre­zy tu­ry­stycz­nej, czy­li pro­po­no­wa­nie za­wie­ra­nia umów o świad­cze­nie usług skła­da­ją­cych się na daną im­pre­zę tu­ry­stycz­ną przez or­ga­ni­za­to­ra lub za po­śred­nic-twem in­nych przed­się­bior­ców. Faza trze­cia na­to­miast po­le­ga na re­ali­za­cji, czy­li fak­tycz­nym wy­ko­na­niu usług okre­ślo­ne­go ro­dza­ju i ja­ko­ści, skła­da­ją­cych się na im­pre­zę tu­ry­stycz­ną, w cza­sie i miej­scu wy­ni­ka­ją­cym z pro­gra­mu im­pre­zy116. Każ­da z tych faz ro­zu­mia­na jest jako or­ga­ni­zo­wa­nie da­nej im­pre­zy tu­ry­stycz­nej. Na­le­ży jed­nak za­uwa­żyć, że po­szcze­gól­ne eta­py mogą zo­stać po­dzie­lo­ne po­mię­dzy kil­ku przed­się­bior­ców współ­pra­cu­ją­cych ze sobą w tym za­kre­sie. W tej sy­tu­acji może po­ja­wić się pro­blem, któ­re­go z przed­się­bior­ców na­le­ży za­kwa­li­fi­ko­wać jako or­ga­ni­za­to­ra tu­ry­sty­ki. Zda­niem J. Ra­ci­bor­skie­go, w ta­kim za­kre­sie, w ja­kim usta­wa na­kła­da na przed­się­bior­ców obo­wiąz­ki zwią­za­ne z ochro­ną kon­su­men­tów, traf­nym roz­wią­za­niem jest przy­ję­cie, że każ­dy z przed­się­bior­ców re­ali­zu­ją­cych po­szcze­gól­ne eta­py im­pre­zy tu­ry­stycz­nej jest or­ga­ni­za­to­rem tu­ry­sty­ki. Przy­ję­cie in­nej kon­struk­cji praw­nej pro­wa­dzi­ło­by bo­wiem do po­zba­wie­nia kon­su­men­tów ochro­ny wy­ni­ka­ją­cej z usta­wy o usłu­gach tu­ry­stycz­nych117.

Po­śred­ni­kiem tu­ry­stycz­nym jest przed­się­bior­ca, któ­re­go dzia­łal­ność po­le­ga na wy­ko­ny­wa­niu na zle­ce­nie klien­ta, zgod­nie z za­war­tą z nim umo­wą zle­ce­nia, czyn­no­ści fak­tycz­nych i praw­nych zwią­za­nych z za­wie­ra­niem umów o świad­cze­nie usług tu­ry­stycz­nych. Obo­wiąz­kiem po­śred­ni­ka tu­ry­stycz­ne­go jest dzia­ła­nie w in­te­re­sie klien­ta i w jego imie­niu. Świad­cze­nia wy­ko­ny­wa­ne przez po­śred­ni­ka tu­ry­stycz­ne­go mają róż­no­rod­ny cha­rak­ter. Mogą to być po­je­dyn­cze usłu­gi w za­kre­sie prze­wod­nic­twa, ho­te­lar­stwa, za­ku­pu bi­le­tów lot­ni­czych itp., jak rów­nież usłu­gi kom­plek­so­we, czy­li umo­wy o im­pre­zę tu­ry­stycz­ną. Obo­wiąz­ki po­śred­ni­ka tu­ry­stycz­ne­go są po­dob­ne do obo­wiąz­ków na­ło­żo­nych na or­ga­ni­za­to­rów tu­ry­sty­ki, co jest po­dyk­to­wa­ne po­trze­bą uzy­ska­nia jaw­no­ści i pew­no­ści ob­ro­tu go­spo­dar­cze­go w celu jak naj­lep­sze­go za­bez­pie­cze­nia in­te­re­sów kon­su­men­ta.

Po­śred­nik tu­ry­stycz­ny po­śred­ni­czy w za­wie­ra­niu umów o usłu­gi tu­ry­stycz­ne na zle­ce­nie klien­ta, dzia­ła w jego in­te­re­sie, czę­sto bez­po­śred­nio w jego imie­niu, dla­te­go nie może być zwią­za­ny umo­wą agen­cyj­ną lub dzia­łać w in­te­re­sie dru­giej stro­ny umo­wy. Przed­mio­to­wy za­kres dzia­ła­nia po­śred­ni­ka tu­ry­stycz­ne­go jest tak sze­ro­ki, po­nie­waż usta­wo­daw­ca upo­waż­nił go do za­wie­ra­nia umów o świad­cze­nie wszel­kich usług tu­ry­stycz­nych, a nie tyl­ko umów o im­pre­zę tu­ry­stycz­ną118.

Or­ga­ni­za­cja im­prez tu­ry­stycz­nych może sta­no­wić je­dy­ny przed­miot dzia­łal­no­ści da­ne­go biu­ra po­dró­ży. Znacz­nie czę­ściej jed­nak biu­ra po­dró­ży peł­nią za­ra­zem funk­cje po­śred­ni­ków w za­kre­sie sprze­da­ży im­prez tu­ry­stycz­nych or­ga­ni­zo­wa­nych przez in­nych przed­się­bior­ców, sprze­da­ży usług noc­le­go­wych, re­zer­wa­cji po­koi ho­te­lo­wych, sprze­da­ży bi­le­tów lot­ni­czych, sprze­da­ży bi­le­tów na róż­ne im­pre­zy kul­tu­ral­ne spor­to­we, za­wie­ra­nie umów ubez­pie­cze­nia itd.119

Agen­tem tu­ry­stycz­nym, w myśl usta­wy o usłu­gach tu­ry­stycz­nych, jest przed­się­bior­ca sta­le po­śred­ni­czą­cy w za­wie­ra­niu umów o świad­cze­nie usług tu­ry­stycz­nych, na rzecz or­ga­ni­za­to­rów tu­ry­sty­ki po­sia­da­ją­cych ze­zwo­le­nia w kra­ju lub na rzecz in­nych usłu­go­daw­ców po­sia­da­ją­cych sie­dzi­bę w kra­ju. Przed­się­bior­ca, któ­ry za­wie­ra umo­wy na rzecz in­ne­go przed­się­bior­cy, ale we wła­snym imie­niu, nie może być uzna­ny za agen­ta tu­ry­stycz­ne­go. Wy­stę­pu­jąc bo­wiem we wła­snym imie­niu wo­bec klien­tów, sta­je się, zgod­nie z prze­pi­sa­mi usta­wy o usłu­gach tu­ry­stycz­nych, or­ga­ni­za­to­rem tu­ry­sty­ki lub po­śred­ni­kiem tu­ry­stycz­nym.

Na­le­ży za­uwa­żyć, że po­ję­cie agen­ta tu­ry­stycz­ne­go sfor­mu­ło­wa­ne w usta­wie o usłu­gach tu­ry­stycz­nych jest za­wę­żo­ne w sto­sun­ku do po­ję­cia agen­ta wy­ni­ka­ją­ce­go z art. 758 § 1 k.c. w za­kre­sie przed­mio­tu dzia­ła­nia. Agent tu­ry­stycz­ny sta­le po­śred­ni­czy w za­wie­ra­niu umów o świad­cze­nie usług tu­ry­stycz­nych, na­to­miast agent w ro­zu­mie­niu k.c., po­śred­ni­czy w za­wie­ra­niu umów okre­ślo­ne­go ro­dza­ju.

Od­róż­nie­nie po­śred­ni­ka tu­ry­stycz­ne­go od agen­ta tu­ry­stycz­ne­go w prak­ty­ce po­wo­du­je pew­ne trud­no­ści. Za­sad­ni­czą róż­ni­cą jest to, że po­śred­nik dzia­ła na zle­ce­nie klien­ta i w jego in­te­re­sie, po­nad­to obo­wią­za­ny jest uzy­skać sto­sow­ne po­zwo­le­nie na pro­wa­dze­nie dzia­łal­no­ści. Agent tu­ry­stycz­ny wy­ko­nu­je czyn­no­ści na rzecz or­ga­ni­za­to­ra tu­ry­sty­ki i nie po­trze­bu­je ze­zwo­le­nia na swo­ją dzia­łal­ność.

Bar­dzo ob­szer­ną ka­te­go­rią przed­się­bior­ców tu­ry­stycz­nych są tzw. inni wy­ko­naw­cy tu­ry­stycz­ni. Są to pod­mio­ty, któ­re nie or­ga­ni­zu­ją im­prez tu­ry­stycz­nych i nie po­śred­ni­czą w za­wie­ra­niu umów w cha­rak­te­rze po­śred­ni­ka lub agen­ta tu­ry­stycz­ne­go. Oso­by te wy­ko­nu­ją usłu­gi po­moc­ni­cze, któ­re za­zwy­czaj nie sta­no­wią pa­kie­tu co naj­mniej dwóch usług, a więc nie za­wie­ra­ją umów o im­pre­zę tu­ry­stycz­ną w ro­zu­mie­niu art. 3 ust. 2 usta­wy o usłu­gach tu­ry­stycz­nych. Do tej gru­py na­le­żą m.in. ho­te­la­rze, re­stau­ra­to­rzy, prze­woź­ni­cy, oso­by świad­czą­ce usłu­gi re­kre­acyj­ne, prze­wod­ni­cy tu­ry­stycz­ni, pi­lo­ci wy­cie­czek. Do tej gru­py na­le­ży rów­nież za­li­czyć po­śred­ni­ków dzia­ła­ją­cych na zle­ce­nie in­nych przed­się­bior­ców. Nie­mniej jed­nak usłu­gi świad­czo­ne przez te pod­mio­ty sta­no­wią istot­ną część ryn­ku tu­ry­stycz­ne­go, bez któ­re­go ist­nie­nie tu­ry­sty­ki jako zja­wi­ska spo­łecz­no-go­spo­dar­cze­go by­ło­by nie­moż­li­we.

3.3. For­my praw­ne przed­się­bior­ców tu­ry­stycz­nych

Usta­wa o usłu­gach tu­ry­stycz­nych nie okre­śla form praw­nych, w ja­kich może być pro­wa­dzo­na dzia­łal­ność w tej bran­ży. Na­le­ży przy­jąć, że dla dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej w ob­sza­rze tu­ry­sty­ki do­pusz­czal­ne są wszyst­kie prze­wi­dzia­ne pra­wem pol­skim for­my praw­ne. W związ­ku z po­wyż­szym na­le­ży od­nieść się do ak­tów praw­nych, któ­re okre­śla­ją for­my or­ga­ni­za­cyj­no-praw­ne wy­ko­ny­wa­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej na te­ry­to­rium Pol­ski, przede wszyst­kim do usta­wy o swo­bo­dzie dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej oraz Ko­dek­su spół­ek han­dlo­wych120. Za­sto­so­wa­nie znaj­dą za­tem ty­po­we for­my wy­ko­ny­wa­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej: jed­no­oso­bo­wa dzia­łal­ność go­spo­dar­cza oraz spół­ki han­dlo­we z wy­jąt­kiem spół­ki part­ner­skiej.

Oso­by fi­zycz­ne mogą pro­wa­dzić dzia­łal­ność go­spo­dar­czą w for­mie in­dy­wi­du­al­nej, jak rów­nież mogą być uczest­ni­ka­mi więk­szych form or­ga­ni­za­cyj­no-praw­nych po­wo­ły­wa­nych wspól­nie z in­ny­mi pod­mio­ta­mi. Pod­ję­cie dzia­łal­no­ści przez oso­bę fi­zycz­ną w for­mie in­dy­wi­du­al­nej wy­ma­ga zgło­sze­nia do Cen­tral­nej Ewi­den­cji i In­for­ma­cji o Dzia­łal­no­ści Go­spo­dar­czej. Oso­ba fi­zycz­na pro­wa­dzą­ca dzia­łal­ność jed­no­oso­bo­wo od­po­wia­da za zo­bo­wią­za­nia zwią­za­ne z pro­wa­dzo­ną dzia­łal­no­ścią go­spo­dar­czą w spo­sób nie­ogra­ni­czo­ny121. Z pro­wa­dze­niem dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej przez oso­bę fi­zycz­ną po­zo­sta­ją­cą w związ­ku mał­żeń­skim, w ustro­ju mał­żeń­skiej wspól­no­ści ma­jąt­ko­wej, wią­że się po­nad­to od­po­wie­dzial­ność ma­jąt­ko­wa dru­gie­go mał­żon­ka za zo­bo­wią­za­nia przed­się­bior­cy z ma­jąt­ku wspól­ne­go, oraz wy­móg uzy­ski­wa­nia jego zgo­dy na do­ko­ny­wa­nie czyn­no­ści prze­kra­cza­ją­cych za­kres zwy­kłe­go za­rzą­du122.

W przy­pad­ku pro­wa­dze­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej w for­mie spół­ki cy­wil­nej ko­niecz­ne jest spo­rzą­dze­nie przez wspól­ni­ków umo­wy spół­ki. Na­le­ży jed­nak pod­kre­ślić, że zgod­nie z art. 4 ust. 2 s.d.g., spół­ka cy­wil­na nie po­sia­da sta­tu­su przed­się­bior­cy, usta­wa przy­zna­je ten przy­miot jej wspól­ni­kom. Dla­te­go ko­niecz­ne jest zło­że­nie w ta­kim przy­pad­ku nie­za­leż­nych wnio­sków o wpis do or­ga­nu re­je­stro­we­go. In­a­czej na­to­miast wy­glą­da kwe­stia uzy­ska­nia nu­me­ru RE­GON, któ­ry otrzy­mu­je wy­łącz­nie spół­ka cy­wil­na, a nie każ­dy wspól­nik z osob­na.

Przez za­war­cie umo­wy spół­ki cy­wil­nej wspól­ni­cy zo­bo­wią­zu­ją się do osią­gnię­cia wspól­ne­go celu go­spo­dar­cze­go przez dzia­ła­nie w okre­ślo­ny spo­sób, zwłasz­cza przez wnie­sie­nie wkła­dów123. Do cech cha­rak­te­ry­stycz­nych spół­ki cy­wil­nej na­le­ży za­li­czyć:

- skład oso­bo­wy, któ­ry umoż­li­wia za­wią­za­nie spół­ki za­rów­no przez oso­by fi­zycz­ne, jak i przez oso­by praw­ne;

- rów­ne pra­wa i obo­wiąz­ki wspól­ni­ków w za­kre­sie oso­bi­ste­go pro­wa­dze­nia spraw spół­ki, chy­ba że umo­wa sta­no­wi in­a­czej;

- jed­na­ko­we umo­co­wa­nie wspól­ni­ków co do za­kre­su i spo­so­bu re­pre­zen­ta­cji spół­ki wo­bec osób trze­cich, chy­ba że umo­wa spół­ki prze­wi­du­je in­a­czej lub wspól­ni­cy in­a­czej po­sta­no­wi­li w dro­dze uchwa­ły;

- upraw­nie­nie każ­de­go ze wspól­ni­ków do rów­nej par­ty­cy­pa­cji w zy­skach i stra­tach spół­ki, chy­ba że umo­wa sta­no­wi in­a­czej;

- wspól­no­ta i nie­po­dziel­ność ma­jąt­ku spół­ki;

- so­li­dar­na od­po­wie­dzial­ność wspól­ni­ków za zo­bo­wią­za­nia spół­ki;

- czas trwa­nia spół­ki, je­śli spół­ka nie jest za­wią­za­na bez­ter­mi­no­wo124.

W tym przy­pad­ku z usta­wy o swo­bo­dzie dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej nie wy­ni­ka ob­li­ga­to­ryj­ność po­sia­da­nia ka­pi­ta­łu po­cząt­ko­we­go, ale na­le­ży wziąć pod uwa­gę, że prak­tycz­nie każ­dy ro­dzaj dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, a w szcze­gól­no­ści usłu­gi tu­ry­stycz­ne będą wy­ma­ga­ły po­sia­da­nia środ­ków na jej uru­cho­mie­nie. Wy­ma­ga­ją tego prze­pi­sy szcze­gól­ne, cho­ciaż­by roz­po­rzą­dze­nie Mi­ni­stra Fi­nan­sów z dnia 21 grud­nia 2010 r. w spra­wie obo­wiąz­ko­we­go ubez­pie­cze­nia na rzecz klien­tów w związ­ku z dzia­łal­no­ścią wy­ko­ny­wa­ną przez or­ga­ni­za­to­rów tu­ry­sty­ki i po­śred­ni­ków tu­ry­stycz­nych125.

Wie­lu przed­się­bior­ców tu­ry­stycz­nych de­cy­du­je się na pro­wa­dze­nie dzia­łal­no­ści w for­mie zor­ga­ni­zo­wa­nej - spół­ek han­dlo­wych. Na­le­ży mieć tu na uwa­dze przede wszyst­kim spół­ki oso­bo­we: jaw­ną, ko­man­dy­to­wą i ko­man­dy­to­wo-ak­cyj­ną oraz spół­ki ka­pi­ta­ło­we: spół­kę z ogra­ni­czo­ną od­po­wie­dzial­no­ścią i spół­kę ak­cyj­ną. Przed­się­bior­ca tu­ry­stycz­ny nie może pro­wa­dzić dzia­łal­no­ści w for­mie spół­ki part­ner­skiej z uwa­gi na za­strze­że­nie tej for­my or­ga­ni­za­cyj­no-praw­nej dla osób wy­ko­nu­ją­cych wol­ne za­wo­dy126.

Pro­wa­dze­nie przed­się­bior­stwa tu­ry­stycz­ne­go w for­mie spół­ki oso­bo­wej: jaw­nej, ko­man­dy­to­wej, ko­man­dy­to­wo-ak­cyj­nej, wy­ma­ga prze­pro­wa­dze­nia bar­dziej zło­żo­nej pro­ce­du­ry. Spół­ki oso­bo­we wy­ma­ga­ją re­je­stra­cji w Kra­jo­wym Re­je­strze Są­do­wym, przy czym nie na­by­wa­ją, mimo fak­tu re­je­stra­cji, oso­bo­wo­ści praw­nej. Po­szcze­gól­ne ro­dza­je spół­ek oso­bo­wych róż­nią się pod wzglę­dem funk­cjo­no­wa­nia, dzia­ła­nia or­ga­nów we­wnętrz­nych i pro­ce­du­ry ich re­je­stra­cji.

Spół­ka jaw­na to spół­ka oso­bo­wa, któ­rej funk­cjo­no­wa­nie opie­ra się na bez­po­śred­nim udzia­le i za­an­ga­żo­wa­niu wspól­ni­ków, któ­rzy nie tyl­ko wno­szą swój ma­ją­tek, ale rów­nież pra­cu­ją na jej rzecz i re­pre­zen­tu­ją ją przed oso­ba­mi trze­ci­mi. Każ­de­mu ze wspól­ni­ków przy­słu­gu­je pra­wo re­pre­zen­to­wa­nia spół­ki. Ma­ją­tek spół­ki sta­no­wi wspól­ną wła­sność wspól­ni­ków. Od­po­wie­dzial­ność wzglę­dem wie­rzy­cie­li na­stę­pu­je w pierw­szej ko­lej­no­ści z ma­jąt­ku spół­ki, a na­stęp­nie z ca­łe­go ma­jąt­ku oso­bi­ste­go wspól­ni­ków. Spół­ka może na­by­wać pra­wa i za­cią­gać zo­bo­wią­za­nia, a jej fir­ma pod­le­ga ochro­nie praw­nej. Każ­dy ze wspól­ni­ków ma pra­wo do udzia­łu w zy­skach i stra­tach spół­ki sto­sow­nie do udzia­łów okre­ślo­nych w umo­wie spół­ki. Je­że­li udzia­ły nie zo­sta­ły okre­ślo­ne - do rów­ne­go udzia­łu w zy­skach, bez wzglę­du na ro­dzaj i war­tość wkła­du127. Za­le­tą spół­ki jaw­nej jest przede wszyst­kim ła­twość jej utwo­rze­nia oraz wa­ru­nek po­sia­da­nia sto­sun­ko­wo nie­wiel­kich środ­ków fi­nan­so­wych przez wspól­ni­ków. Wadą jest na­to­miast fakt, że za wszyst­kie zo­bo­wią­za­nia spół­ki wspól­ni­cy po­no­szą so­li­dar­ną od­po­wie­dzial­ność, nie tyl­ko ma­jąt­kiem spół­ki, ale rów­nież ca­łym ma­jąt­kiem oso­bi­stym128.

Spół­ka ko­man­dy­to­wa cha­rak­te­ry­zu­je się tym, że po­zy­cja wspól­ni­ka jest uza­leż­nio­na od sta­tu­su praw­ne­go, któ­ry po­sia­da w spół­ce. W spół­kach ko­man­dy­to­wych wy­stę­pu­ją bo­wiem dwa ro­dza­je wspól­ni­ków. Przy­najm­niej je­den ze wspól­ni­ków jest kom­ple­men­ta­riu­szem i po­no­si wo­bec wie­rzy­cie­li spół­ki od­po­wie­dzial­ność ca­łym swo­im ma­jąt­kiem oso­bi­stym. Wspól­nik po­sia­da­ją­cy sta­tus ko­man­dy­ta­riu­sza po­no­si od­po­wie­dzial­ność ogra­ni­czo­ną do wy­so­ko­ści sumy ko­man­dy­to­wej ozna­czo­nej w umo­wie spół­ki. Stwa­rza to moż­li­wość przy­ję­cia do spół­ki wspól­ni­ka, któ­ry wnie­sie udział i któ­ry bę­dzie miał gwa­ran­cję, że w przy­pad­ku upa­dło­ści spół­ki jego od­po­wie­dzial­ność wo­bec wie­rzy­cie­li nie prze­kro­czy sumy ko­man­dy­to­wej. Na­le­ży jed­nak za­uwa­żyć, że ko­man­dy­ta­riusz ma nie­wiel­ki wpływ na dzia­łal­ność spół­ki, po­nie­waż nie jest upraw­nio­ny do re­pre­zen­to­wa­nia spół­ki jako wspól­nik wo­bec osób trze­cich, a tak­że nie fi­gu­ru­je w na­zwie spół­ki129.

Spół­ka ko­man­dy­to­wo-ak­cyj­na to for­ma mie­sza­na spół­ki oso­bo­wej i ka­pi­ta­ło­wej. Za­sto­so­wa­nie do tej for­my or­ga­ni­za­cyj­no-praw­nej mają czę­ścio­wo prze­pi­sy k.s.h. do­ty­czą­ce spół­ki ko­man­dy­to­wej oraz czę­ścio­wo spół­ki ak­cyj­nej. Ak­tem za­ło­ży­ciel­skim spół­ki jest sta­tut spo­rzą­dza­ny w for­mie aktu no­ta­rial­ne­go. Utwo­rzyć ją mogą za­rów­no oso­by fi­zycz­ne, jak i oso­by praw­ne oraz jed­nost­ki nie­po­sia­da­ją­ce oso­bo­wo­ści praw­nej. Spół­ce przy­słu­gu­je pra­wo emi­to­wa­nia ak­cji obej­mo­wa­nych w za­sa­dzie przez wspól­ni­ków bę­dą­cych ko­man­dy­ta­riu­sza­mi. Co naj­mniej je­den ze wspól­ni­ków jest kom­ple­men­ta­riu­szem, od­po­wia­da ca­łym ma­jąt­kiem bez ogra­ni­czeń za zo­bo­wią­za­nia spół­ki. Każ­dy kom­ple­men­ta­riusz ma pra­wo re­pre­zen­to­wać spół­kę na ze­wnątrz. Spół­ka może po­sia­dać or­ga­ny ty­po­we dla spół­ki ak­cyj­nej: radę nad­zor­czą i wal­ne zgro­ma­dze­nie, w któ­re­go ob­ra­dach uczest­ni­czą kom­ple­men­ta­riu­sze i ak­cjo­na­riu­sze. Spół­ki tego typu two­rzo­ne są w celu re­ali­za­cji więk­szych przed­się­wzięć zwłasz­cza ro­dzin­nych130.

Spół­ka z ogra­ni­czo­ną od­po­wie­dzial­no­ścią jest prost­szą for­mą spół­ki ka­pi­ta­ło­wej, może być two­rzo­na w każ­dym, praw­nie do­pusz­czal­nym celu. Spół­ka po­sia­da oso­bo­wość praw­ną. Jest two­rzo­na przez jed­ne­go lub kil­ku wspól­ni­ków. Umo­wa spół­ki musi być za­war­ta w for­mie aktu no­ta­rial­ne­go pod ry­go­rem nie­waż­no­ści. Od­po­wie­dzial­ność każ­de­go ze wspól­ni­ków jest ogra­ni­czo­na do wy­so­ko­ści ob­ję­te­go udzia­łu. Za­sad­ni­czą funk­cję w tej spół­ce speł­nia ka­pi­tał za­kła­do­wy, któ­ry sta­no­wi jej ma­ją­tek i jest jed­no­cze­śnie gwa­ran­cją jej wy­pła­cal­no­ści. Słu­ży on do ewen­tu­al­ne­go za­spo­ko­je­nia zo­bo­wią­zań wie­rzy­cie­li spół­ki. Mi­ni­mal­ny ka­pi­tał za­kła­do­wy spół­ki to 5000 zł, a war­tość no­mi­nal­na udzia­łu może wy­no­sić co naj­mniej 50 zł. Umo­wa spół­ki może prze­wi­dy­wać radę nad­zor­czą lub ko­mi­sję re­wi­zyj­ną, albo oba te or­ga­ny jed­no­cze­śnie. Je­że­li ka­pi­tał za­kła­do­wy prze­wyż­sza kwo­tę 500 000 zł, a wspól­ni­ków jest wię­cej niż 25, usta­no­wie­nie rady nad­zor­czej lub ko­mi­sji re­wi­zyj­nej jest ob­li­ga­to­ryj­ne. Zgło­sze­nia spół­ki do or­ga­nu re­je­stro­we­go do­ko­nu­je za­rząd, któ­ry pro­wa­dzi spra­wy spół­ki oraz re­pre­zen­tu­je spół­kę na ze­wnątrz. Spół­ka z ogra­ni­czo­ną od­po­wie­dzial­no­ścią jest for­mą praw­ną przy­dat­ną do pro­wa­dze­nia przed­się­wzięć go­spo­dar­czych śred­nich roz­mia­rów, ze sto­sun­ko­wo nie­wiel­ką licz­bą wspól­ni­ków. Wy­stę­pu­je rów­nież nie­kie­dy jako for­ma two­rze­nia ugru­po­wań go­spo­dar­czych, w skład któ­rych wcho­dzą duże przed­się­bior­stwa131.

Kon­struk­cja praw­na spół­ki ak­cyj­nej do­sto­so­wa­na jest do pro­wa­dze­nia du­żych przed­się­wzięć go­spo­dar­czych i umoż­li­wia gro­ma­dze­nie znacz­nych środ­ków fi­nan­so­wych. Z za­ło­że­nia ka­pi­tał spół­ki po­cho­dzi od licz­ne­go krę­gu osób - przy­szłych ak­cjo­na­riu­szy, co w kon­se­kwen­cji po­wo­du­je ko­niecz­ność pod­da­nia spół­ki ak­cyj­nej więk­sze­mu for­ma­li­zmo­wi, niż to jest w przy­pad­ku spół­ki z ogra­ni­czo­ną od­po­wie­dzial­no­ścią. Wspól­ni­cy mają znacz­nie mniej­szy za­kres swo­bo­dy w kształ­to­wa­niu jej ustro­ju. Na­le­ży tak­że zwró­cić uwa­gę, że re­gu­la­cje k.s.h. od­no­szą się tyl­ko do spół­ek ak­cyj­nych, któ­rych ak­cje są przed­mio­tem ob­ro­tu pry­wat­ne­go. Ob­rót pu­blicz­ny ak­cja­mi pod­da­ny jest od­ręb­nej re­gu­la­cji praw­nej za­war­tej m.in. w usta­wie z dnia 29 lip­ca 2005 r. o ob­ro­cie in­stru­men­ta­mi fi­nan­so­wy­mi132. W ta­kim przy­pad­ku za­wią­za­nie spół­ki na­stę­pu­je w dro­dze pu­blicz­nej sub­skryp­cji ak­cji. Do za­wią­za­nia spół­ki ak­cyj­nej ko­niecz­ne jest pod­pi­sa­nie sta­tu­tu przez jej za­ło­ży­cie­li, wnie­sie­nie przez ak­cjo­na­riu­szy ka­pi­ta­łu w for­mie wkła­du pie­nięż­ne­go i ob­ję­cie w za­mian wszyst­kich ak­cji, usta­no­wie­nie za­rzą­du i rady nad­zor­czej oraz do­ko­na­nie re­je­stra­cji w or­ga­nie re­je­stro­wym. Ka­pi­tał za­kła­do­wy spół­ki ak­cyj­nej musi wy­no­sić co naj­mniej 100 000 zł, a war­tość no­mi­nal­na jed­nej ak­cji 1 grosz. Za­wią­za­nie spół­ki na­stę­pu­je z chwi­lą ob­ję­cia wszyst­kich ak­cji. Spół­ka ak­cyj­na po­sia­da oso­bo­wość praw­ną, może sa­mo­dziel­nie wy­stę­po­wać w sto­sun­kach praw­nych jako pod­miot praw i obo­wiąz­ków. Ozna­cza to, że ak­cjo­na­riu­sze nie po­no­szą od­po­wie­dzial­no­ści za zo­bo­wią­za­nia spół­ki. Środ­ki pie­nięż­ne wnie­sio­ne przez ak­cjo­na­riu­szy na po­kry­cie ka­pi­ta­łu za­kła­do­we­go, sta­no­wią­ce ka­pi­tał ak­cyj­ny, wraz ze środ­ka­mi na­by­ty­mi w trak­cie bie­żą­cej dzia­łal­no­ści, sta­no­wią za­bez­pie­cze­nie zo­bo­wią­zań spół­ki. Spół­ka ak­cyj­na po­sia­da roz­bu­do­wa­ną struk­tu­rę or­ga­ni­za­cyj­ną: za­rząd, radę nad­zor­czą oraz wal­ne zgro­ma­dze­nie. Wy­mie­nio­ne or­ga­ny mu­szą wy­stę­po­wać w każ­dej spół­ce, bo­wiem ich brak ro­dzi okre­ślo­ne kon­se­kwen­cje praw­ne133.

Wy­bór od­po­wied­niej for­my or­ga­ni­za­cyj­no-praw­nej dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej w dzie­dzi­nie tu­ry­sty­ki jest uza­leż­nio­ny od wie­lu czyn­ni­ków o cha­rak­te­rze praw­nym, spo­łecz­nym oraz ro­dzin­nym. Wy­bór for­my po­wi­nien opie­rać się na roz­wa­że­niu za­mie­rzo­ne­go za­kre­su dzia­łal­no­ści. Do przed­się­wzięć o naj­szer­szych roz­mia­rach prze­wi­dzia­ne są głów­nie for­my ka­pi­ta­ło­wych spół­ek han­dlo­wych: spół­ka z ogra­ni­czo­ną od­po­wie­dzial­no­ścią i spół­ka ak­cyj­na. In­nym ar­gu­men­tem, ma­ją­cym wpływ na wy­bór for­my or­ga­ni­za­cyj­no-praw­nej dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, są ewen­tu­al­ne wię­zy oso­bi­ste łą­czą­ce oso­by za­mie­rza­ją­ce wspól­nie pro­wa­dzić dzia­łal­ność go­spo­dar­czą. Je­że­li mię­dzy wspól­ni­ka­mi wy­stę­pu­ją re­la­cje ro­dzin­ne, uza­sad­nio­na jest for­ma spół­ki oso­bo­wej. Istot­na jest rów­nież kwe­stia od­po­wie­dzial­no­ści za zo­bo­wią­za­nia. Od­po­wie­dzial­ność jest naj­więk­sza w przy­pad­ku osób fi­zycz­nych sa­mo­dziel­nie wy­ko­nu­ją­cych dzia­łal­ność go­spo­dar­czą, nie­co mniej­sza, bo sub­sy­diar­na - w przy­pad­ku oso­bo­wych spół­ek han­dlo­wych, a w przy­pad­ku spół­ek ka­pi­ta­ło­wych ogra­ni­czo­na w za­sa­dzie do ma­jąt­ku spół­ki134.

W kon­tek­ście dzia­łal­no­ści tu­ry­stycz­nej istot­nym pro­ble­mem jest pro­wa­dze­nie dzia­łal­no­ści tu­ry­stycz­nej przez pod­mio­ty za­gra­nicz­ne. Usta­wa o usłu­gach tu­ry­stycz­nych okre­śla wa­run­ki wy­ko­ny­wa­nia usług przez przed­się­bior­ców za­gra­nicz­nych, je­że­li umo­wy o ich świad­cze­nie są za­wie­ra­ne na te­ry­to­rium Pol­ski. Przed­się­bior­cą za­gra­nicz­nym, zgod­nie z art. 5 ust. 3 s.d.g., jest oso­ba wy­ko­nu­ją­ca dzia­łal­ność go­spo­dar­czą za gra­ni­cą, czy­li oso­ba fi­zycz­na ma­ją­ca sta­łe miej­sce za­miesz­ka­nia za gra­ni­cą i nie­po­sia­da­ją­ca oby­wa­tel­stwa pol­skie­go, oso­ba praw­na z sie­dzi­bą za gra­ni­cą, jak rów­nież jed­nost­ka or­ga­ni­za­cyj­na nie­po­sia­da­ją­ca oso­bo­wo­ści praw­nej z sie­dzi­bą za gra­ni­cą. Od­wo­ła­nie do tej de­fi­ni­cji przed­się­bior­cy za­wie­ra rów­nież usta­wa o usłu­gach tu­ry­stycz­nych.

Pra­wo pro­wa­dze­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej przez oby­wa­te­li państw człon­kow­skich Unii Eu­ro­pej­skiej w in­nych pań­stwach człon­kow­skich zo­sta­ło ure­gu­lo­wa­ne w Trak­ta­cie o usta­no­wie­niu Unii Eu­ro­pej­skiej135. Art. 43 tego Trak­ta­tu przy­zna­je oby­wa­te­lom państw człon­kow­skich pier­wot­ną swo­bo­dę przed­się­bior­czo­ści, obej­mu­ją­cą pra­wo do bez­po­śred­nie­go po­dej­mo­wa­nia przez oby­wa­te­li tych państw sa­mo­za­trud­nie­nia oraz za­kła­da­nia i pro­wa­dze­nia przed­się­biorstw oraz na­by­wa­nia udzia­łów w przed­się­bior­stwach na te­re­nie ca­łej Wspól­no­ty. Zgod­nie z usta­wą o swo­bo­dzie dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, oby­wa­te­le kra­jów człon­kow­skich UE, państw Eu­ro­pej­skie­go Ob­sza­ru Go­spo­dar­cze­go nie­na­le­żą­cych do UE oraz in­nych państw, któ­re za­war­ły ze Wspól­no­tą Eu­ro­pej­ską i jej pań­stwa­mi człon­kow­ski­mi umo­wy o ko­rzy­sta­niu ze swo­bo­dy przed­się­bior­czo­ści, mogą po­dej­mo­wać i pro­wa­dzić dzia­łal­ność go­spo­dar­czą na te­ry­to­rium Pol­ski na ta­kich sa­mych za­sa­dach jak oby­wa­te­le pol­scy136.

Moż­li­wo­ści two­rze­nia w Pol­sce od­dzia­łów i przed­sta­wi­cielstw przez po­zo­sta­łych przed­się­bior­ców za­gra­nicz­nych są wa­run­ko­wa­ne za­sa­dą wza­jem­no­ści. Za­le­ży od tego, czy umo­wy mię­dzy­na­ro­do­we za­pew­nia­ją przed­się­bior­com pol­skim ana­lo­gicz­ne upraw­nie­nia w pań­stwie, w któ­rym sie­dzi­bę ma przed­się­bior­ca za­gra­nicz­ny za­mie­rza­ją­cy pro­wa­dzić dzia­łal­ność w Pol­sce. Od­dział może pro­wa­dzić dzia­łal­ność go­spo­dar­czą je­dy­nie w za­kre­sie przed­mio­tu dzia­łal­no­ści przed­się­bior­cy za­gra­nicz­ne­go i pod­le­ga obo­wiąz­ko­wi wpi­su do wła­ści­we­go re­je­stru przed­się­bior­ców. Obo­wiąz­ko­wo od­dział musi po­słu­gi­wać się fir­mą przed­się­bior­cy za­gra­nicz­ne­go w ję­zy­ku pań­stwa jego sie­dzi­by wraz z prze­tłu­ma­czo­ną na ję­zyk pol­ski na­zwą for­my praw­nej dzia­łal­no­ści oraz pro­wa­dzić od­dziel­ną ra­chun­ko­wość w ję­zy­ku pol­skim zgod­nie z obo­wią­zu­ją­cy­mi w Pol­sce w tym za­kre­sie prze­pi­sa­mi. Ko­niecz­ne jest po­nad­to usta­no­wie­nie w od­dzia­le oso­by upo­waż­nio­nej do re­pre­zen­to­wa­nia przed­się­bior­cy za­gra­nicz­ne­go. Two­rze­nie przez przed­się­bior­ców za­gra­nicz­nych przed­sta­wi­cielstw może do­ty­czyć wy­łącz­nie re­kla­my i pro­mo­cji przed­się­bior­ców za­gra­nicz­nych. W od­róż­nie­niu od od­dzia­łu, ta for­ma dzia­łal­no­ści wy­ma­ga wpi­su do re­je­stru przed­sta­wi­cielstw przed­się­bior­ców za­gra­nicz­nych, pro­wa­dzo­ne­go przez mi­ni­stra wła­ści­we­go do spraw go­spo­dar­ki137.

3.4. Po­ję­cie usług tu­ry­stycz­nych

Tu­ry­sty­ka i zwią­za­ne z nią usłu­gi tu­ry­stycz­ne są zło­żo­nym i wie­lo­płasz­czy­zno­wym zja­wi­skiem spo­łecz­nym, psy­cho­lo­gicz­nym, kul­tu­ro­wym, prze­strzen­nym i eko­no­micz­nym. Z tego po­wo­du jed­no­znacz­ne okre­śle­nie de­fi­ni­cji usług tu­ry­stycz­nych stwa­rza duże trud­no­ści, bo­wiem dla róż­nych ce­lów i po­trzeb są for­mu­ło­wa­ne nie­jed­no­krot­nie skraj­nie róż­ne de­fi­ni­cje138.

Nie­wąt­pli­wie tu­ry­sty­ka jest jed­nym z istot­niej­szych seg­men­tów go­spo­dar­ki wa­run­ku­ją­cych roz­wój eko­no­micz­ny pań­stwa. Z eko­no­micz­ne­go punk­tu wi­dze­nia tu­ry­sty­ka i usłu­gi tu­ry­stycz­ne są jed­nym z pod­sta­wo­wych czyn­ni­ków roz­wo­ju go­spo­dar­ki pań­stwa. Usłu­gi tu­ry­stycz­ne są to wszyst­kie spo­łecz­nie po­ży­tecz­ne czyn­no­ści słu­żą­ce za­spo­ko­je­niu ma­te­rial­nych i nie­ma­te­rial­nych po­trzeb tu­ry­stycz­nych, ro­zu­mia­ne jako pro­duk­ty tu­ry­stycz­ne. Wśród usług ofe­ro­wa­nych tu­ry­stom moż­na wy­od­ręb­nić usłu­gi o zna­cze­niu pod­sta­wo­wym, któ­re mają za­spo­ka­jać naj­istot­niej­sze po­trze­by tu­ry­stów, ta­kie jak: noc­leg, wy­ży­wie­nie, trans­port, oraz usłu­gi kom­ple­men­tar­ne, któ­re za­spo­ka­ja­ją inne po­trze­by tu­ry­stów w za­leż­no­ści od for­my i ro­dza­ju im­pre­zy tu­ry­stycz­nej. Do usług kom­ple­men­tar­nych za­li­czyć na­le­ży głów­nie usłu­gi o cha­rak­te­rze nie­ma­te­rial­nym, np.: in­for­ma­cja tu­ry­stycz­na, usłu­gi prze­wod­ni­ków tu­ry­stycz­nych oraz roż­ne­go ro­dza­ju usłu­gi re­kre­acyj­no-wy­po­czyn­ko­we. Nie wszyst­kie z wy­mie­nio­nych usług będą mia­ły ści­śle tu­ry­stycz­ny cha­rak­ter. Część z wy­mie­nio­nych usług, głów­nie kom­ple­men­tar­nych, to tzw. usłu­gi pa­ra­tu­ry­stycz­ne, gdyż świad­czo­ne są nie tyl­ko na rzecz tu­ry­stów, ale rów­nież dla od­wie­dza­ją­cych i miesz­kań­ców. Na­le­ży jed­nak mieć na uwa­dze, że usłu­gi pa­ra­tu­ry­stycz­ne mogą być uzna­wa­ne za ty­po­wo tu­ry­stycz­ne, je­że­li ich głów­ny­mi od­bior­ca­mi będą tu­ry­ści, np. usłu­gi ga­stro­no­micz­ne w po­bli­żu atrak­cyj­nej tra­sy tu­ry­stycz­nej139.

De­fi­ni­cje usług tu­ry­stycz­nych czę­sto od­wo­łu­ją się do okre­śle­nia pod­mio­tu świad­czą­ce­go usłu­gi, np. usłu­gi prze­woź­ni­ków, usłu­gi ho­te­la­rzy, usłu­gi prze­wod­ni­ków tu­ry­stycz­nych i pi­lo­tów wy­cie­czek. Z tego uję­cia ko­rzy­sta­ją kla­sy­fi­ka­cje do­ko­ny­wa­ne dla po­trzeb sta­ty­stycz­nych.

In­nym spo­so­bem może być de­fi­nio­wa­nie usług tu­ry­stycz­nych przez wska­za­nie ich od­bior­cy. Jest to roz­wią­za­nie sto­so­wa­ne czę­ściej. Z tego punk­tu wi­dze­nia usłu­ga­mi tu­ry­stycz­ny­mi będą wszyst­kie świad­cze­nia wy­ko­ny­wa­ne na rzecz tu­ry­stów. Do tego sta­no­wi­ska przy­chy­la się W.W. Ga­wo­rec­ki, we­dług któ­re­go, przez usłu­gi tu­ry­stycz­ne na­le­ży ro­zu­mieć wszyst­kie spo­łecz­nie po­ży­tecz­ne czyn­no­ści, któ­re słu­żą za­spo­ka­ja­niu ma­te­rial­nych i nie­ma­te­rial­nych po­trzeb tu­ry­stycz­nych czło­wie­ka140. We­dług H. Za­wi­stow­skiej, usłu­gi tu­ry­stycz­ne to wszel­kie czyn­no­ści zwią­za­ne z za­spo­ka­ja­niem po­trzeb tu­ry­stów, nie­słu­żą­ce do pro­du­ko­wa­nia przed­mio­tów141. A. No­wa­kow­ska, ana­li­zu­jąc po­ję­cie usług tu­ry­stycz­nych, zwra­ca uwa­gę na ta­kie ce­chy, jak: ma­te­rial­ny i nie­ma­te­rial­ny cha­rak­ter świad­cze­nia, brak moż­li­wo­ści wy­twa­rza­nia na za­pas, kom­ple­men­tar­ność wo­bec in­nych ro­dza­jów dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, duża róż­no­rod­ność usług wy­ni­ka­ją­ca z po­trzeb tu­ry­stów oraz obiek­tyw­nych wa­run­ków śro­do­wi­ska142.

Po­wyż­sze uję­cie za­sto­so­wał usta­wo­daw­ca przy kon­struk­cji nor­ma­tyw­nej de­fi­ni­cji usług tu­ry­stycz­nych w usta­wie o usłu­gach tu­ry­stycz­nych. Ele­men­tem prze­są­dza­ją­cym o za­li­cze­niu kon­kret­nej usłu­gi do usłu­gi tu­ry­stycz­nej jest świad­cze­nie jej tu­ry­ście lub od­wie­dza­ją­ce­mu. Art. 3 tej­że usta­wy za­wie­ra słow­ni­czek pod­sta­wo­wych po­jęć, okre­śla­jąc zna­cze­nie ter­mi­nów w niej uży­tych, a tym sa­mym for­mu­łu­jąc ich praw­ne zna­cze­nie.

Ter­min "usłu­gi tu­ry­stycz­ne", zgod­nie z wy­żej wy­mie­nio­ną usta­wą, za­wie­ra usłu­gi prze­wod­nic­kie, ho­te­lar­skie oraz wszyst­kie inne usłu­gi świad­czo­ne tu­ry­stom lub od­wie­dza­ją­cym. Jest to po­ję­cie zbior­cze obej­mu­ją­ce bar­dzo sze­ro­ki i w za­sa­dzie nie­ja­sny za­kres świad­czeń. Do­ko­na­na w ten spo­sób praw­na kwa­li­fi­ka­cja usług obej­mu­je np.: usłu­gi or­ga­ni­za­tor­skie biur po­dró­ży, usłu­gi ho­te­lar­skie, usłu­gi trans­por­to­we, usłu­gi re­kre­acyj­ne, usłu­gi in­for­ma­cyj­ne czy też usłu­gi uzdro­wi­sko­we. Jak twier­dzi J. Go­spo­da­rek, sła­bą stro­ną tej de­fi­ni­cji jest od­wo­ła­nie się do po­jęć tu­ry­sty i od­wie­dza­ją­ce­go, któ­re mają zna­cze­nie w za­sa­dzie tyl­ko dla ce­lów sta­ty­sty­ki w tu­ry­sty­ce. Po­dob­ne sta­no­wi­sko za­jął J. Ra­ci­bor­ski, któ­re­go zda­niem zde­fi­nio­wa­nie usług tu­ry­stycz­nych po­wo­du­je trud­no­ści ze wzglę­du na zło­żo­ną i sta­le zmie­nia­ją­cą się struk­tu­rę po­trzeb tu­ry­stów, wy­ni­ka­ją­cą ze zmia­ny za­in­te­re­so­wań tu­ry­stów czy zmia­ny or­ga­ni­za­cji i spo­so­bu ich ob­słu­gi143.

Zgod­nie z usta­wą o usłu­gach tu­ry­stycz­nych, przez tu­ry­stę na­le­ży ro­zu­mieć oso­bę po­dró­żu­ją­cą do in­nej miej­sco­wo­ści poza swo­im miej­scem za­miesz­ka­nia na okres do 12 mie­się­cy, ko­rzy­sta­ją­cą z noc­le­gu co naj­mniej jed­ną noc, a jej ce­lem nie może być pod­ję­cie sta­łej pra­cy. Od­wie­dza­ją­cym jest oso­ba po­dró­żu­ją­ca do in­nej miej­sco­wo­ści, ale nie­ko­rzy­sta­ją­ca w cza­sie po­by­tu z noc­le­gu. W tym zna­cze­niu tu­ry­stą będą rów­nież oso­by wy­jeż­dża­ją­ce w celu pod­ję­cia prac se­zo­no­wych144.

Roz­róż­nie­nie tu­ry­sty i od­wie­dza­ją­ce­go wy­ni­ka z do­sto­so­wa­nia de­fi­ni­cji usta­wo­wych do de­fi­ni­cji sfor­mu­ło­wa­nych przez WTO. De­fi­ni­cje te od­wo­łu­ją się do za­sa­dy, że tu­ry­stą lub od­wie­dza­ją­cym jest oso­ba po­dró­żu­ją­ca poza swo­je sta­łe miej­sce za­miesz­ka­nia na okres nie­prze­kra­cza­ją­cy jed­ne­go roku, w celu in­nym niż pod­ję­cie dzia­łal­no­ści za­rob­ko­wej. W de­fi­ni­cjach tych wy­mie­nia­ne są kon­kret­ne cele po­dró­ży. Tu­ry­stą jest oso­ba, któ­ra w od­wie­dza­nym kra­ju lub miej­scu ko­rzy­sta przy­najm­niej z jed­ne­go noc­le­gu. Od­wie­dza­ją­cym jest na­to­miast oso­ba z noc­le­gu nie­ko­rzy­sta­ją­ca, ale po­dró­żu­ją­ca poza swo­je miej­sce za­miesz­ka­nia. Do­ko­nu­jąc po­rów­na­nia, pol­ska de­fi­ni­cja za­wie­ra szer­sze uję­cie tych ter­mi­nów niż de­fi­ni­cja WTO po­nie­waż - jak już wcze­śniej wspo­mnia­no - od­wie­dza­ją­cym bę­dzie rów­nież oso­ba uda­ją­ca się do in­nej miej­sco­wo­ści w ce­lach prac do­ryw­czych, a nie­ko­rzy­sta­ją­ca z noc­le­gu. Wy­da­je się, że pol­ska de­fi­ni­cja jest bar­dziej uży­tecz­na z punk­tu wi­dze­nia celu usta­wy o usłu­gach tu­ry­stycz­nych - ochro­ny kon­su­men­tów usług tu­ry­stycz­nych145.

Pre­cy­zyj­ne wy­li­cze­nie ro­dza­jów usług tu­ry­stycz­nych za­wie­ra Pol­ska Kla­sy­fi­ka­cja Dzia­łal­no­ści Go­spo­dar­czej. Usłu­gi tu­ry­stycz­ne zo­sta­ły unor­mo­wa­ne przede wszyst­kim w Sek­cji N Dzia­łal­ność w za­kre­sie usług ad­mi­ni­stro­wa­nia i dzia­łal­ność wpie­ra­ją­ca, dzia­le 79 Dzia­łal­ność or­ga­ni­za­to­rów tu­ry­sty­ki, po­śred­ni­ków i agen­tów tu­ry­stycz­nych oraz po­zo­sta­ła dzia­łal­ność usłu­go­wa w za­kre­sie re­zer­wa­cji i dzia­łal­no­ści z nią zwią­za­ne. Dzia­łal­ność prze­wod­ni­ków gór­skich zo­sta­ła umiesz­czo­na w sek­cji R Dzia­łal­ność zwią­za­na z kul­tu­rą roz­ryw­ką i re­kre­acją, dzia­le 93 Dzia­łal­ność spor­to­wa, roz­ryw­ko­wa i re­kre­acyj­na. Na­to­miast usłu­gi ho­te­lar­skie w sek­cji I Dzia­łal­ność zwią­za­na z za­kwa­te­ro­wa­niem i usłu­ga­mi ga­stro­no­micz­ny­mi, dzia­le 55 Za­kwa­te­ro­wa­nie146.

Ze wzglę­du na spe­cy­fi­kę usług tu­ry­stycz­nych na­le­ży za­zna­czyć, że w zde­cy­do­wa­nej więk­szo­ści przy­pad­ków są one wy­ko­ny­wa­ne w for­mie pa­kie­tu kil­ku usług, np. noc­leg z wy­ży­wie­niem, ro­zu­mia­nych jako im­pre­za tu­ry­stycz­na. Zgod­nie z prze­pi­sa­mi usta­wy o usłu­gach tu­ry­stycz­nych, im­pre­zą tu­ry­stycz­ną są co naj­mniej dwie usłu­gi two­rzą­ce jed­no­li­ty pro­gram ob­ję­ty wspól­ną ceną i obej­mu­ją­cy noc­leg lub trwa­ją­ce po­nad 24 go­dzi­ny, albo je­że­li pro­gram prze­wi­du­je zmia­nę miej­sca po­by­tu.

Wśród usług nie­wąt­pli­wie zwią­za­nych z tu­ry­sty­ką szcze­gól­ne zna­cze­nie mają usłu­gi ho­te­lar­skie, co zna­la­zło od­zwier­cie­dle­nie w usta­wie o usłu­gach tu­ry­stycz­nych w roz­dzia­le 5. Przez usłu­gi ho­te­lar­skie na­le­ży ro­zu­mieć krót­ko­trwa­łe, ogól­nie do­stęp­ne wy­naj­mo­wa­nie do­mów, miesz­kań, po­koi, miejsc noc­le­go­wych, pól na­mio­to­wych, bi­wa­ko­wych oraz świad­cze­nie w ob­rę­bie obiek­tów usług z tym zwią­za­nych. Głów­nym ce­lem usług tego typu jest od­płat­ne za­spo­ko­je­nie okre­so­wych po­trzeb noc­le­go­wych tu­ry­stów. Obok usług noc­le­go­wych usłu­gi ho­te­lar­skie za­zwy­czaj obej­mu­ją usłu­gi ga­stro­no­micz­ne, po­rząd­ko­we, re­kre­acyj­ne, in­for­ma­cyj­ne147.

Przy świad­cze­niu usług ho­te­lar­skich po­ja­wia­ją się rów­nież wąt­pli­wo­ści ju­ry­dycz­ne co do kwa­li­fi­ka­cji praw­nej świad­czo­nych usług. Do­ty­czy to sy­tu­acji świad­cze­nia przez ho­te­la­rzy wie­lu usług na rzecz ich go­ści w ra­mach ceny wy­naj­mu po­ko­ju. Czy ta­kich usług, a w za­sa­dzie ze­spo­łu usług, nie na­le­ża­ło­by trak­to­wać jako im­pre­zę tu­ry­stycz­ną, od­no­sząc się do de­fi­ni­cji usta­wo­wej im­pre­zy tu­ry­stycz­nej? W li­te­ra­tu­rze moż­na spo­tkać się ze sta­no­wi­skiem, że od­ręb­ne zde­fi­nio­wa­nie usług ho­te­lar­skich w art. 8 ust. 3 usta­wy o usłu­gach tu­ry­stycz­nych może uza­sad­niać trak­to­wa­nie oma­wia­nej sy­tu­acji jako po­je­dyn­czej usłu­gi. Świad­cze­nia wy­ko­ny­wa­ne na rzecz go­ścia ho­te­lo­we­go są bo­wiem pod­po­rząd­ko­wa­ne świad­cze­niu głów­ne­mu, ja­kim jest udo­stęp­nie­nie po­koi w sta­nie umoż­li­wia­ją­cym ich wy­ko­rzy­sta­nie w przy­ję­tym w da­nym obiek­cie celu. Przy czym obo­wią­zek świad­cze­nia usług w ob­rę­bie obiek­tu ho­te­lar­skie­go wy­raź­nie roz­gra­ni­cza świad­cze­nie usług ho­te­lar­skich od or­ga­ni­zo­wa­nia im­prez po­by­to­wych148. Nie­kie­dy usłu­gi ho­te­lar­skie są wprost wy­mie­nia­ne jako szcze­gól­ny ro­dzaj usług tu­ry­stycz­nych. Przy czym za­uwa­ża się, że usłu­gi ho­te­lar­skie nie za­wsze będą speł­nia­ły kry­te­rium kwa­li­fi­ka­cji praw­nej świad­cze­nia ich na rzecz tu­ry­stów. Po­wyż­sza sy­tu­acja ma miej­sce wów­czas, gdy usłu­gi ho­te­lar­skie świad­czo­ne są np. na rzecz osób za­miesz­ka­łych w tej sa­mej miej­sco­wo­ści, w któ­rej po­ło­żo­ny jest obiekt ho­te­lar­ski. Do­dat­ko­we usłu­gi świad­czo­ne w ra­mach wy­naj­mu po­koi, np.: usłu­gi ga­stro­no­micz­ne, usłu­gi prze­cho­wa­nia, usłu­gi po­rząd­ko­we, róż­ne usłu­gi roz­ryw­ko­we i inne, wy­ko­ny­wa­ne są w ob­rę­bie obiek­tu ho­te­lar­skie­go149.

2. Podstawowe zasady prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce

2.1. Po­ję­cie dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej

Po­ję­cie dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej de­fi­niu­je usta­wa z dnia 2 lip­ca 2004 r. o swo­bo­dzie dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej8. W ro­zu­mie­niu art. 2 ni­niej­szej usta­wy, jest to za­rob­ko­wa dzia­łal­ność wy­twór­cza, bu­dow­la­na, han­dlo­wa, usłu­go­wa oraz po­szu­ki­wa­nie, roz­po­zna­wa­nie i wy­do­by­wa­nie ko­pa­lin ze złóż, a tak­że dzia­łal­ność za­wo­do­wa, wy­ko­ny­wa­na w spo­sób zor­ga­ni­zo­wa­ny i cią­gły. Po­wyż­sza de­fi­ni­cja dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej zo­sta­ła prze­ję­ta z po­przed­nio obo­wią­zu­ją­cej usta­wy z dnia 19 li­sto­pa­da 1999 r. - Pra­wo dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej9, przy czym roz­sze­rzo­no ją o dzia­łal­ność za­wo­do­wą. To okre­śle­nie ma pod­sta­wo­we zna­cze­nie nie tyl­ko dla sto­so­wa­nia usta­wy, ale rów­nież dla okre­śle­nia po­ję­cia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej w ca­łym po­rząd­ku praw­nym.

We­dług A. Po­wa­łow­skie­go, roz­wią­za­nie za­war­te w art. 2 s.d.g., spro­wa­dza­ją­ce się do wy­mie­nie­nia ro­dza­jów ak­tyw­no­ści go­spo­dar­czej, któ­re mają łącz­nie two­rzyć dzia­łal­ność go­spo­dar­czą, w ro­zu­mie­niu ni­niej­szej usta­wy, nie jest po­trzeb­ne. Jego zda­niem, po­szu­ki­wa­nie, roz­po­zna­wa­nie i wy­do­by­wa­nie ko­pa­lin ze złóż mie­ści się w za­kre­sie bu­dow­nic­twa i usług, na­to­miast dzia­łal­ność za­wo­do­wa mie­ści się w za­kre­sie usług jako szcze­gól­na dzia­łal­ność go­spo­dar­cza wy­ko­ny­wa­na w spe­cy­ficz­ny spo­sób przez oso­by po­sia­da­ją­ce od­po­wied­nie przy­go­to­wa­nie za­wo­do­we10.

Po­dob­ne sta­no­wi­sko moż­na zna­leźć w orze­cze­niach Sądu Naj­wyż­sze­go. W uchwa­le pod­ję­tej w skła­dzie 7 sę­dziów w dniu 18 czerw­ca 1991 r. Sąd Naj­wyż­szy wska­zał, że wy­mie­nie­nie przez usta­wo­daw­cę czte­rech pod­sta­wo­wych ro­dza­jów dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej nie sta­no­wi jej kla­sy­fi­ka­cji, po­nie­waż w ob­rę­bie każ­de­go z nich moż­li­we są dal­sze po­dzia­ły. Nie­któ­re z wy­mie­nio­nych w s.d.g. dzia­łal­no­ści wy­czer­pu­ją zna­mio­na co naj­mniej dwóch ty­pów dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej11.

Dzia­łal­ność go­spo­dar­cza jest uj­mo­wa­na bar­dzo sze­ro­ko i mie­ści w so­bie wie­le róż­nych dzia­łań, nor­ma­ty­wi­zo­wa­nych w Pol­skiej Kla­sy­fi­ka­cji Dzia­łal­no­ści. Wa­run­kiem jest, aby dzia­ła­nia te mia­ły cel za­rob­ko­wy i były wy­ko­ny­wa­ne w for­mie zor­ga­ni­zo­wa­nej i cią­głej. Przy czym ostat­nie dwa ele­men­ty nie są uję­te w usta­wie w spo­sób jed­no­znacz­ny. Każ­da dzia­łal­ność po­win­na w za­sa­dzie obej­mo­wać czyn­no­ści or­ga­ni­za­tor­skie - przez co na­le­ży ro­zu­mieć wy­bór od­po­wied­niej for­my praw­nej oraz stwo­rze­nie struk­tur za­rzą­dza­nia i nad­zo­ru12.

Jak wy­ni­ka z orzecz­nic­twa Sądu Naj­wyż­sze­go, dla stwier­dze­nia, czy kon­kret­na spra­wa ma cha­rak­ter go­spo­dar­czy, mu­szą być speł­nio­ne łącz­nie trzy prze­słan­ki: musi do­ty­czyć sto­sun­ków cy­wil­no­praw­nych, jej stro­na­mi mu­szą być przed­się­bior­cy, musi się od­by­wać w za­kre­sie pro­wa­dzo­nej dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej. Dzia­łal­ność go­spo­dar­cza musi mieć po­nad­to cha­rak­ter pro­fe­sjo­nal­ny, obej­mo­wać dzia­ła­nia po­wta­rzal­ne, dla jej pro­wa­dze­nia ko­niecz­ne jest uczest­nic­two w ob­ro­cie go­spo­dar­czym, musi być wy­ko­ny­wa­na zgod­nie z obo­wią­zu­ją­cy­mi re­gu­ła­mi go­spo­dar­ki ryn­ko­wej, a jej ce­lem jest osią­gnię­cie zy­sku13. Ta­kie ce­chy dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej zo­sta­ły sfor­mu­ło­wa­ne przez Sąd Naj­wyż­szy, przy czym pro­wa­dze­nie dzia­łań bez za­mia­ru osią­gnię­cia zy­sku nie po­zba­wia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­cze­go cha­rak­te­ru14. Czyn­no­ści po­dej­mo­wa­ne przez pod­miot go­spo­dar­czy, by wcho­dzić w za­kres jego dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, mu­szą po­zo­sta­wać w nor­mal­nym funk­cjo­nal­nym związ­ku z tą dzia­łal­no­ścią, a w szcze­gól­no­ści mu­szą być po­dej­mo­wa­ne w celu re­ali­za­cji za­dań zwią­za­nych z przed­mio­tem dzia­łal­no­ści tego pod­mio­tu15.

Prze­słan­kę usta­wo­wej de­fi­ni­cji dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej speł­nia tyl­ko dzia­łal­ność we­wnętrz­na, tj. pro­wa­dzo­na po­mię­dzy przed­się­bior­ca­mi, któ­ra ma na celu świad­cze­nie usług na rzecz osób trze­cich16. Jak orzekł Sąd Naj­wyż­szy, dzia­łal­no­ścią go­spo­dar­czą bę­dzie np.: udzie­la­nie ban­kom przez spół­dziel­nie miesz­ka­nio­we po­rę­czeń kre­dy­tów za­cią­ga­nych przez inne pod­mio­ty go­spo­dar­cze, gdyż po­rę­cze­nie jest in­sty­tu­cją sto­so­wa­ną we wszyst­kich ro­dza­jach sto­sun­ków cy­wil­no­praw­nych, a funk­cję po­rę­czy­cie­la może peł­nić każ­dy pod­miot pra­wa cy­wil­ne­go17. W wie­lu orze­cze­niach wska­zu­je się czyn­no­ści, któ­re nie sta­no­wią dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, np.: czyn­no­ści wy­ko­ny­wa­ne przez agen­tów ubez­pie­cze­nio­wych18, bu­dow­nic­two ko­mu­nal­ne or­ga­nów sa­mo­rzą­du te­ry­to­rial­ne­go19 czy wy­ko­ny­wa­nie usług ka­sjer­skich w ban­ku20.

Na­le­ży za­uwa­żyć, że in­ten­cją usta­wo­daw­cy było nada­nie po­ję­ciu dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej za­war­te­mu w art. 2 s.d.g. uni­wer­sal­ne­go cha­rak­te­ru. Z tego wzglę­du zre­zy­gno­wa­no w de­fi­ni­cji ze zwro­tu "w ro­zu­mie­niu ni­niej­szej usta­wy", tak jak to było w po­przed­nio obo­wią­zu­ją­cej usta­wie. Jed­nak­że w nie­któ­rych ak­tach praw­nych dzia­łal­ność go­spo­dar­cza jest for­mu­ło­wa­na w inny, czę­sto ka­zu­istycz­ny spo­sób, do­sto­so­wa­ny do po­trzeb kon­kret­nych ustaw i tym sa­mym nie­uwzględ­nia­ją­cy brzmie­nia art. 2 s.d.g. De­fi­ni­cja dzia­łal­no­ści jest rów­nież do­pre­cy­zo­wy­wa­na w celu do­kład­ne­go po­da­nia jej przed­mio­tu21.

Z pró­bą pre­cy­zyj­ne­go zde­fi­nio­wa­nia po­ję­cia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej moż­na się spo­tkać przy oka­zji ana­li­zo­wa­nia róż­nych re­je­strów i kla­sy­fi­ka­cji sto­so­wa­nych w celu iden­ty­fi­ka­cji przed­mio­tu kon­kret­nej dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej. Pro­blem za­li­cza­nia kon­kret­nej dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej do dzia­łal­no­ści wy­twór­czej, bu­dow­la­nej, usłu­go­wej lub za­wo­do­wej moż­na np. roz­pa­try­wać na pod­sta­wie prze­pi­sów roz­po­rzą­dze­nia Rady Mi­ni­strów z dnia 24 grud­nia 2007 r. w spra­wie Pol­skiej Kla­sy­fi­ka­cji Dzia­łal­no­ści (PKD)22. Zgod­nie z przy­ję­tą tam de­fi­ni­cją dzia­łal­ność go­spo­dar­cza ma miej­sce wów­czas, gdy ele­men­ty ta­kie, jak: wy­po­sa­że­nie, siła ro­bo­cza, tech­no­lo­gia pro­duk­cji lub pro­duk­ty są po­wią­za­ne w celu wy­two­rze­nia okre­ślo­ne­go wy­ro­bu lub usłu­gi. Po­wyż­sza de­fi­ni­cja kła­dzie na­cisk na ni­ską więź wy­stę­pu­ją­cą mię­dzy wska­za­ny­mi ele­men­ta­mi ma­te­rial­ny­mi i nie­ma­te­rial­ny­mi o okre­ślo­nym prze­zna­cze­niu, któ­ra to więź jest ko­niecz­ną prze­słan­ką ja­kiej­kol­wiek dzia­łal­no­ści, w szcze­gól­no­ści go­spo­dar­czej. De­fi­ni­cja jest o tyle uni­wer­sal­na, że obej­mu­je swo­im za­się­giem wszel­kie prze­ja­wy ludz­kiej przed­się­bior­czo­ści. Kla­sy­fi­ka­cja jest o tyle istot­na, że w mo­men­cie zgła­sza­nia fak­tu roz­po­czę­cia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej do re­je­stru, przed­się­bior­ca obo­wią­za­ny jest po­dać ro­dzaj dzia­łal­no­ści, bę­dą­cej przed­mio­tem zgło­sze­nia, za­sze­re­go­wa­ny we­dług tej kla­sy­fi­ka­cji23.

PKD nie jest je­dy­nym tego ro­dza­ju re­je­strem. Ist­nie­ją rów­nież inne szcze­gó­ło­we kla­sy­fi­ka­cje sta­ty­stycz­ne, za po­mo­cą któ­rych moż­na iden­ty­fi­ko­wać, okre­ślać i do­pre­cy­zo­wy­wać ro­dzaj dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej. Wszyst­kie na­zy­wa­ne są pol­ski­mi kla­sy­fi­ka­cja­mi, np.: kla­sy­fi­ka­cja obiek­tów bu­dow­la­nych za­war­ta jest w roz­po­rzą­dze­niu Rady Mi­ni­strów z dnia 30 grud­nia 1999 r. w spra­wie Pol­skiej Kla­sy­fi­ka­cji Obiek­tów Bu­dow­la­nych - PKOB24, usłu­gi i han­del zo­sta­ły na­to­miast skla­sy­fi­ko­wa­ne w Pol­skiej Kla­sy­fi­ka­cji Wy­ro­bów i Usług - PKWiU wpro­wa­dzo­nej roz­po­rzą­dze­niem Rady Mi­ni­strów z dnia 29 paź­dzier­ni­ka 2008 r.25.

W nie­któ­rych ak­tach praw­nych moż­na za­uwa­żyć de­fi­nio­wa­nie dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej w od­mien­ny spo­sób, niż zo­sta­ło to do­ko­na­ne w usta­wie o swo­bo­dzie dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej. Ty­tu­łem przy­kła­du, wska­za­na kon­struk­cja praw­na zo­sta­ła przy­ję­ta w od­nie­sie­niu do dzia­łal­no­ści wy­do­byw­czej w za­kre­sie po­szu­ki­wa­nia, roz­po­zna­wa­nia i eks­plo­ata­cji za­so­bów na­tu­ral­nych. W usta­wie z dnia 6 lip­ca 2001 r. o za­cho­wa­niu na­ro­do­we­go cha­rak­te­ru stra­te­gicz­nych za­so­bów na­tu­ral­nych kra­ju26 zo­sta­ły wy­szcze­gól­nio­ne ro­dza­je za­so­bów, któ­re mogą sta­no­wić przed­miot dzia­łal­no­ści w tym za­kre­sie. Na­to­miast w świe­tle usta­wy z dnia 9 czerw­ca 2011 r. - Pra­wo geo­lo­gicz­ne i gór­ni­cze27, po­szu­ki­wa­nie to pra­ce geo­lo­gicz­ne pro­wa­dzo­ne w celu od­kry­cia i wstęp­ne­go udo­ku­men­to­wa­nia za­so­bów złóż i ko­pa­lin. Roz­po­zna­wa­niem są zaś pra­ce geo­lo­gicz­ne wy­ko­ny­wa­ne na ob­sza­rze wstęp­nie udo­ku­men­to­wa­ne­go zło­ża ko­pa­li­ny lub wód pod­ziem­nych. Eks­plo­ata­cja tak­że nie ma jed­no­li­te­go cha­rak­te­ru, po­nie­waż jej ro­dzaj za­le­ży od ro­dza­ju za­so­bu, któ­re­go do­ty­czy - może mieć np. po­stać ry­bo­łów­stwa, ło­wiec­twa, gór­nic­twa28.

Ko­lej­ną istot­ną ce­chą kwa­li­fi­ku­ją­cą dany ro­dzaj ak­tyw­no­ści do dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej jest jej za­rob­ko­wy cha­rak­ter. Go­spo­dar­cze­go cha­rak­te­ru nie będą mia­ły dzia­ła­nia wy­mie­nio­ne w art. 2 s.d.g., gru­py dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, któ­rych ce­lem jest wy­łącz­nie za­spo­ko­je­nie wła­snych po­trzeb pod­mio­tu, któ­ry ich się po­dej­mu­je. Przy czym, nie na­le­ży utoż­sa­miać celu za­rob­ko­we­go z uzy­ski­wa­niem do­cho­dów z dzia­łal­no­ści. Po­wyż­sze sta­no­wi­sko przy­jął Sąd Naj­wyż­szy, któ­ry stwier­dził, że kry­te­rium do­cho­do­wo­ści nie jest ko­niecz­ną ce­chą okre­śla­ją­cą dzia­łal­ność go­spo­dar­czą29.

Cel za­rob­ko­wy ozna­cza za­miar uzy­ska­nia, w efek­cie pro­wa­dzo­nej dzia­łal­no­ści, nad­wyż­ki przy­cho­dów nad po­nie­sio­ny­mi kosz­ta­mi. Okre­śle­nie celu ma cha­rak­ter su­biek­tyw­ny, gdyż mie­ści się w sfe­rze pla­nów przed­się­bior­cy, któ­ry zo­sta­nie zo­biek­ty­wi­zo­wa­ny w wy­ni­ku jego ujaw­nie­nia w od­po­wied­nim re­je­strze. Z chwi­lą wpi­su za­miar osią­ga­nia zy­sku zo­sta­je upraw­do­po­dob­nio­ny. O za­rob­ko­wym celu pro­wa­dzo­nej dzia­łal­no­ści świad­czy rów­nież udział da­ne­go pod­mio­tu w ob­ro­cie go­spo­dar­czym oraz po­dej­mo­wa­nie dzia­łań bę­dą­cych kon­se­kwen­cją tego uczest­nic­twa, np.: skła­da­nie ofert, za­wie­ra­nie umów, usta­la­nie cen czy wy­sta­wia­nie fak­tur. Istot­ne jest, że w wy­ni­ku pro­wa­dzo­nej dzia­łal­no­ści cel za­rob­ko­wy nie za­wsze zo­sta­nie zre­ali­zo­wa­ny, po­mi­mo dą­że­nia do nie­go. Brak ocze­ki­wa­ne­go efek­tu w po­sta­ci do­cho­du i wy­stą­pie­nie stra­ty nie ozna­cza, że dana dzia­łal­ność prze­sta­ła mieć cha­rak­ter za­rob­ko­wy. Jej cha­rak­ter nie ule­gnie zmia­nie do­pó­ty, do­pó­ki pod­miot ją wy­ko­nu­ją­cy bę­dzie miał na celu osią­gnię­cie za­rob­ku z pro­wa­dzo­nej dzia­łal­no­ści, na­wet w dal­szej per­spek­ty­wie30.

O za­rob­ko­wym cha­rak­te­rze dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej bę­dzie rów­nież świad­czy­ło pro­wa­dze­nie jej na cu­dze po­trze­by. Może to wy­ni­kać np.: z fak­tu po­bie­ra­nia opłat z ty­tu­łu prze­ka­zy­wa­nych od­bior­com wy­ro­bów lub świad­czo­nych usług. Przy czym po­bie­ra­nie opłat nie w każ­dym przy­pad­ku bę­dzie ozna­cza­ło, że pro­wa­dzo­na dzia­łal­ność ma na celu osią­gnię­cie zy­sku. Opła­ty mogą być po­bie­ra­ne je­dy­nie na po­kry­cie dzia­łal­no­ści, co nie pro­wa­dzi do po­wsta­nia do­cho­du. Dzia­łal­ność non pro­fit nie jest dzia­łal­no­ścią go­spo­dar­czą, acz­kol­wiek pod­mio­ty, któ­rych głów­nym ce­lem nie jest dzia­łal­ność za­rob­ko­wa mogą obok głów­nej dzia­łal­no­ści sta­tu­to­wej pro­wa­dzić dzia­łal­ność go­spo­dar­czą31.

W myśl art. 2 s.d.g., dzia­łal­ność go­spo­dar­cza musi być wy­ko­ny­wa­na w spo­sób zor­ga­ni­zo­wa­ny i cią­gły. Te kry­te­ria nie są pre­cy­zyj­ne. Or­ga­ni­za­cja dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej może spro­wa­dzać się do wy­bo­ru for­my praw­nej przed­się­bior­czo­ści: in­dy­wi­du­al­nej dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, spół­ki han­dlo­wej, spół­dziel­ni lub przed­się­bior­stwa pań­stwo­we­go32. We­dług C. Ko­si­kow­skie­go, dzia­łal­ność go­spo­dar­cza bę­dzie zor­ga­ni­zo­wa­na wów­czas, gdy pod­miot oprócz wy­bo­ru for­my praw­nej, do­peł­ni wszyst­kich obo­wiąz­ków ewi­den­cyj­nych i re­je­stra­cyj­nych w Cen­tral­nej Ewi­den­cji Dzia­łal­no­ści Go­spo­dar­czej lub Kra­jo­wym Re­je­strze Są­do­wym, obo­wiąz­ków zwią­za­nych z uzy­ska­niem kon­ce­sji, ze­zwo­le­nia lub wpi­su do wła­ści­we­go re­je­stru dzia­łal­no­ści re­gu­lo­wa­nej, a tak­że za­ło­ży ra­chu­nek ban­ko­wy oraz na­wią­że kon­tak­ty han­dlo­we z in­ny­mi przed­się­bior­ca­mi lub kon­su­men­ta­mi. W związ­ku z tym dzia­łal­no­ścią go­spo­dar­czą nie bę­dzie taka za­rob­ko­wa dzia­łal­ność wy­twór­cza, han­dlo­wa, usłu­go­wa, bu­dow­la­na lub po­szu­ki­wa­nie, roz­po­zna­wa­nie i eks­plo­ata­cja za­so­bów na­tu­ral­nych, któ­ra nie jest zor­ga­ni­zo­wa­na w po­wy­żej przed­sta­wio­ny spo­sób33.

Zor­ga­ni­zo­wa­nie dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej moż­na rów­nież po­wią­zać z de­fi­ni­cją przed­mio­to­wą przed­się­bior­stwa w ro­zu­mie­niu art. 551 usta­wy z dnia 23 kwiet­nia 1964 r. - Ko­deks cy­wil­ny34. W myśl wska­za­ne­go ar­ty­ku­łu, przed­się­bior­stwo to zor­ga­ni­zo­wa­ny ze­spół skład­ni­ków i praw ma­jąt­ko­wych oraz praw nie­ma­jąt­ko­wych prze­zna­czo­ny do pro­wa­dze­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, nie­zbęd­ny, aby moż­na było pro­wa­dzić tę dzia­łal­ność. O zor­ga­ni­zo­wa­niu może rów­nież świad­czyć wy­bór sie­dzi­by przed­się­bior­cy, okre­śle­nie ad­re­su do ko­re­spon­den­cji, usy­tu­owa­nie biu­ra oraz skom­ple­to­wa­nie wszyst­kich skład­ni­ków rze­czo­wych przed­się­bior­stwa, tak aby mo­gły one speł­niać swo­je funk­cje go­spo­dar­cze. Zor­ga­ni­zo­wa­nie dzia­łal­no­ści bę­dzie rów­nież po­le­ga­ło na wy­bo­rze od­po­wied­nich osób do peł­nie­nia funk­cji kie­row­ni­czych lub pod­ję­ciu de­cy­zji o sa­mo­dziel­nym peł­nie­niu tych funk­cji przez przed­się­bior­cę35.

Do­ko­nu­jąc ana­li­zy po­wyż­szych po­glą­dów, moż­na wnio­sko­wać, że or­ga­ni­za­cja to kry­te­rium bar­dzo nie­pre­cy­zyj­ne, któ­re­go wy­stę­po­wa­nie w kon­tek­ście dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej moż­na in­ter­pre­to­wać na wie­lu płasz­czy­znach. Wy­da­je się jed­nak, że ele­men­ta­mi, któ­re moż­na za­sto­so­wać przy oce­nie stop­nia or­ga­ni­za­cji dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej są: fakt re­je­stra­cji w od­po­wied­nim re­je­strze oraz ak­tyw­ność przed­się­bior­cy w ob­ro­cie go­spo­dar­czym. Wpis do re­je­stru świad­czy o za­mia­rze pro­wa­dze­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, a re­ali­za­cję za­mia­ru po­twier­dza­ją czyn­no­ści praw­ne do­ko­ny­wa­ne przez przed­się­bior­cę w ob­ro­cie go­spo­dar­czym.

Wy­ko­ny­wa­nie dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej w spo­sób cią­gły ozna­cza względ­nie sta­ły za­miar jej wy­ko­ny­wa­nia lub za­miar jej pro­wa­dze­nia do cza­su osią­gnię­cia wy­zna­czo­ne­go przez przed­się­bior­cę celu. Zda­niem C. Ko­si­kow­skie­go, cią­głość nie sta­no­wi ce­chy prze­są­dza­ją­cej o kwa­li­fi­ka­cji da­nej czyn­no­ści do dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej. Nie moż­na wy­klu­czyć, że w nie­któ­rych przy­pad­kach, jed­no­ra­zo­wa czyn­ność speł­nia­ją­ca po­zo­sta­łe ce­chy wy­ni­ka­ją­ce z usta­wy o swo­bo­dzie dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej mo­gła być uzna­na za dzia­łal­ność go­spo­dar­czą. Pra­wo han­dlo­we nie za­bra­nia bo­wiem utwo­rze­nia spół­ki, któ­rej ce­lem bę­dzie wy­ko­na­nie tyl­ko jed­nej czyn­no­ści36.

Z orzecz­nic­twa są­dów wy­ni­ka od­mien­ne sta­no­wi­sko. Na­czel­ny Sąd Ad­mi­ni­stra­cyj­ny w wy­ro­ku z dnia 17 wrze­śnia 1997 r. orzekł, że dzia­łal­ność spo­ra­dycz­na, czy­li pod­ję­cie jed­no­ra­zo­wej czyn­no­ści z za­mia­rem osią­gnię­cia zy­sku, nie jest dzia­łal­no­ścią go­spo­dar­czą37. Sąd Ape­la­cyj­ny w Szcze­ci­nie w po­sta­no­wie­niu z dnia 7 sierp­nia 2006 r. uznał, że przed­się­bior­cą jest tyl­ko pod­miot wy­ko­nu­ją­cy po­wta­rzal­ne czyn­no­ści, w spo­sób two­rzą­cy pew­ną ca­łość. Po­wta­rzal­ność ozna­cza sze­reg dzia­łań, a nie tyl­ko po­je­dyn­cze czyn­no­ści38.

Prze­rwy w wy­ko­ny­wa­niu dzia­łal­no­ści w za­sa­dzie nie mają wpły­wu na kwa­li­fi­ko­wa­nie jej cią­głe­go cha­rak­te­ru, cho­ciaż do cza­su wpro­wa­dze­nia in­sty­tu­cji za­wie­sze­nia było w tym wzglę­dzie wie­le wąt­pli­wo­ści. Sąd Naj­wyż­szy za­jął w tej spra­wie jed­no­znacz­ne sta­no­wi­sko, uzna­jąc, że dzia­łal­ność go­spo­dar­cza z za­ło­że­nia ma być wy­ko­ny­wa­na w spo­sób zor­ga­ni­zo­wa­ny i cią­gły przez czas z góry nie­ozna­czo­ny, bez wzglę­du na ewen­tu­al­ne prze­rwy w jej fak­tycz­nym wy­ko­ny­wa­niu39.

Wąt­pli­wo­ści bu­dzi rów­nież kwa­li­fi­ka­cja praw­na dzia­łal­no­ści za­wo­do­wej. Jest to dzia­łal­ność wy­ko­ny­wa­na przez oso­bę po­sia­da­ją­cą od­po­wied­nie, szcze­gól­ne kwa­li­fi­ka­cje - wy­ma­ga­ne dla da­ne­go ro­dza­ju czyn­no­ści. Je­że­li taka dzia­łal­ność jest wy­ko­ny­wa­na na wła­sny ra­chu­nek i we wła­snym imie­niu, wów­czas moż­na ją za­kwa­li­fi­ko­wać do dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, pod wa­run­kiem, że­pro­wa­dzo­na jest w spo­sób cią­gły i zor­ga­ni­zo­wa­ny. Na­le­ży za­zna­czyć, że pra­wo może wy­łą­czać wy­ko­ny­wa­nie nie­któ­rych ro­dza­jów za­wo­dów z za­kre­su dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej. Taki stan praw­ny ist­niał w cza­sie obo­wią­zy­wa­nia usta­wy z dnia 19 li­sto­pa­da 1999 r. - Pra­wo dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej40, w od­nie­sie­niu do na­stę­pu­ją­cych za­wo­dów: no­ta­riusz, ad­wo­kat, rad­ca praw­ny, le­karz, pie­lę­gniar­ka, po­łoż­na. W obec­nym po­rząd­ku praw­nym te za­wo­dy są za­li­cza­ne do dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, przy czym nadal to roz­wią­za­nie wy­wo­łu­je wie­le kon­tro­wer­sji41.

W ro­zu­mie­niu art. 3 s.d.g., z za­kre­su dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej zo­sta­ła wy­łą­czo­na dzia­łal­ność wy­twór­cza w rol­nic­twie w za­kre­sie: upraw rol­nych oraz cho­wu by­dła i ho­dow­li zwie­rząt, ogrod­nic­twa, wa­rzyw­nic­twa, le­śnic­twa i ry­bac­twa śród­lą­do­we­go, oraz dzia­łal­ność agro­tu­ry­stycz­na, w tym wy­naj­mo­wa­nie przez rol­ni­ków po­koi, sprze­daż do­mo­wych po­sił­ków oraz świad­cze­nie na rzecz tu­ry­stów in­nych usług z tym zwią­za­nych. Po­zo­sta­łe ro­dza­je dzia­łal­no­ści, z wy­jąt­kiem tych wy­ka­za­nych w usta­wach od­ręb­nych, pod­le­ga­ją prze­pi­som usta­wy o swo­bo­dzie dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej. Po­wyż­sza kwa­li­fi­ka­cja praw­na bu­dzi wąt­pli­wo­ści w mo­men­cie usta­le­nia obo­wiąz­ków po­dat­ko­wych, bu­dże­to­wych, ubez­pie­cze­nio­wych da­ne­go pod­mio­tu pro­wa­dzą­ce­go dzia­łal­ność go­spo­dar­czą wska­za­ne­go w art. 3 s.d.g. Prze­pi­sy w tym wzglę­dzie nie są jed­no­li­te. Pro­blem jest szcze­gól­nie istot­ny w przy­pad­ku agro­tu­ry­sty­ki, gdyż wy­łą­cze­nie sto­so­wa­nia art. 3 s.d.g. do­ty­czy je­dy­nie rol­ni­ków. Iden­tycz­na dzia­łal­ność pro­wa­dzo­na przez inne pod­mio­ty sta­no­wi w ro­zu­mie­niu tej usta­wy dzia­łal­ność go­spo­dar­czą. War­to pod­kre­ślić, że obec­nie w wie­lu go­spo­dar­stwach je­dy­nym ro­dza­jem dzia­łal­no­ści jest wła­śnie agro­tu­ry­sty­ka. Taki stan praw­ny pro­wa­dzi do nie­rów­ne­go trak­to­wa­nia pod­mio­tów pra­wa wy­ko­nu­ją­cych taki sam ro­dzaj dzia­łal­no­ści i kształ­tu­je nie­rów­ne wa­run­ki roz­wo­ju kon­ku­ren­cji42. We­dług W.J. Kat­ne­ra, w przy­pad­ku pro­wa­dze­nia przez rol­ni­ków wy­łącz­nie agro­tu­ry­sty­ki, nie na­le­ży do tej dzia­łal­no­ści sto­so­wać wy­łą­cze­nia okre­ślo­ne­go w art. 3 s.d.g.43

2.2. Za­sa­da wol­no­ści go­spo­dar­czej jako pod­sta­wo­wa za­sa­da po­dej­mo­wa­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej

Usta­wa o swo­bo­dzie dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej pod­da­je wy­ko­ny­wa­nie dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej kil­ku waż­nym za­sa­dom. Jed­ną z nich jest za­sa­da wol­no­ści go­spo­dar­czej, zwią­za­na z za­sa­dą rów­no­ści praw i za­sa­dą le­gal­no­ści po­dej­mo­wa­nia i wy­ko­ny­wa­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej. Jest to pod­sta­wo­wa ce­cha go­spo­dar­ki ryn­ko­wej więk­szo­ści państw za­chod­nio­eu­ro­pej­skich oraz ustro­ju spo­łecz­no-go­spo­dar­cze­go Rze­czy­po­spo­li­tej Pol­skiej.

Za­sa­da wol­no­ści go­spo­dar­czej w uję­ciu ju­ry­dycz­nym sta­no­wi ka­te­go­rię wol­no­ści praw­nie chro­nio­nej od in­ge­ren­cji pań­stwa w ob­sza­rze dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej czło­wie­ka - w tym pra­wo do swo­bod­ne­go po­dej­mo­wa­nia i pro­wa­dze­nia tej dzia­łal­no­ści w do­wol­nych for­mach or­ga­ni­za­cyj­no-praw­nych od in­ge­ren­cji i utrud­nień ze stro­ny in­nych pod­mio­tów44.

Współ­cze­śnie wol­ność go­spo­dar­cza jest ce­chą wszyst­kich państw eu­ro­pej­skich, za­gwa­ran­to­wa­ną w ich pod­sta­wo­wych ak­tach praw­nych, sta­no­wi pod­sta­wę ustro­jów go­spo­dar­czych państw. Z tego wzglę­du na te­mat isto­ty wol­no­ści go­spo­dar­czej wy­po­wia­da­ło się wie­lu wy­bit­nych praw­ni­ków oraz eko­no­mi­stów, nie­jed­no­krot­nie ne­gu­jąc jej isto­tę i zna­cze­nie dla go­spo­dar­ki pań­stwa.

Idea wol­no­ści go­spo­dar­czej po­ja­wi­ła się pod ko­niec XVII wie­ku w An­glii, w po­sta­ci pro­gra­mu go­spo­dar­cze­go pre­kur­so­rów szko­ły kla­sycz­nej eko­no­mii spo­łecz­nej, a na­stęp­nie zna­la­zła wy­raz w pra­cach fran­cu­skich fi­zjo­kra­tów. Dzia­ła­nia te dały po­czą­tek idei li­be­ra­li­zmu go­spo­dar­cze­go, do któ­re­go obec­nie na­wią­zu­je neo­li­be­ra­lizm45. Pro­blem wol­no­ści, jako ele­men­tu po­rząd­ku go­spo­dar­cze­go, ana­li­zo­wa­ny był pod ką­tem za­gro­żeń dla tej wol­no­ści, za któ­re uwa­ża­no: względ­ność, de­ka­den­cję, brak wi­zji wspól­ne­go do­bra, pre­fe­ro­wa­nie przy­jem­no­ści oraz ne­go­wa­nie wszel­kich war­to­ści przy­ję­tych w da­nym spo­łe­czeń­stwie. We­dług li­be­ra­łów i neo­li­be­ra­łów, któ­rzy przy­ję­li kon­cep­cję re­la­ty­wi­zmu ak­sjo­lo­gicz­ne­go, je­dy­ną war­to­ścią za­słu­gu­ją­cą na uzna­nie jest pie­niądz, dla­te­go od­rzu­ca­li ideę wol­ne­go ryn­ku46.

Od­mien­ne po­glą­dy na te­mat wol­no­ści go­spo­dar­czej mo­że­my za­uwa­żyć w spo­łecz­nej na­uce Ko­ścio­ła ka­to­lic­kie­go. Ko­ściół nie od­rzu­ca idei wol­ne­go ryn­ku ani wol­no­ści go­spo­dar­czej, jed­nak­że kła­dzie na­cisk na po­trze­bę wy­zwo­le­nia z jed­no­stron­ne­go ro­zu­mie­nia po­jęć. Zgod­nie ze spo­łecz­ną na­uką Ko­ścio­ła, wol­ność go­spo­dar­cza wy­klu­cza do­wol­ność wy­bo­rów, w tym pra­wo do nad­mier­ne­go, nie­ogra­ni­czo­ne­go bo­ga­ce­nia się. Wol­ność go­spo­dar­cza ma na celu kie­ro­wać czło­wie­ka ku do­bru, któ­re jest osta­tecz­nym ce­lem czło­wie­ka. Pa­pież Jan Pa­weł II w en­cy­kli­ce Cen­te­si­mus an­nus stwier­dził, że zysk nie sta­no­wi wy­łącz­ne­go re­gu­la­to­ra funk­cjo­no­wa­nia przed­się­bior­stwa. Pod­sta­wo­wym wa­run­kiem wol­no­ści go­spo­dar­czej jest po­słu­szeń­stwo praw­dzie o Bogu i czło­wie­ku47. Ta­kie sta­no­wi­sko spo­tka­ło się z ne­ga­cją ze stro­ny współ­cze­snych neo­li­be­ra­łów. Ko­ściół w Kon­sty­tu­cji Gau­dium et spes od­rzu­ca ab­so­lut­ny pry­mat pra­wa ryn­ku nad pra­cą czło­wie­ka. Waż­ne jest, aby bu­do­wa ładu eko­no­micz­ne­go i ro­zu­mie­nie wol­no­ści go­spo­dar­czej nie spro­wa­dza­ły się wy­łącz­nie do eks­po­no­wa­nia kwe­stii ma­te­rial­nych bez zwra­ca­nia uwa­gi na dłu­go­fa­lo­we skut­ki mo­ral­ne ta­kich dzia­łań w spo­łe­czeń­stwie. Nad­mier­ne eks­po­no­wa­nie wol­no­ści go­spo­dar­czej w sfe­rach ro­dzą­cych zja­wi­ska pa­to­lo­gicz­ne może bo­wiem pro­wa­dzić do spłasz­cze­nia idei wol­no­ści go­spo­dar­czej. Ta­kie nie­bez­pie­czeń­stwo za­cho­dzi, je­że­li wol­no­ści go­spo­dar­czej bra­ku­je per­spek­ty­wy mo­ral­nej48.

Na­le­ży za­uwa­żyć, że wol­ność go­spo­dar­cza nie jest po­ję­ciem jed­no­rod­nym. Skła­da się na nie ze­spół róż­nych praw, m.in.: pra­wo wła­sno­ści, wol­ność oso­bi­sta, wol­ność wy­bo­ru dzia­łal­no­ści i miej­sca za­miesz­ka­nia, pra­wo do przed­się­bior­czo­ści, pra­wo do rów­no­ści wo­bec pra­wa z in­ny­mi przed­się­bior­ca­mi, pra­wo do rów­nej i wol­nej kon­ku­ren­cji oraz pra­wo do swo­bod­ne­go za­wie­ra­nia umów. O cha­rak­te­rze i za­kre­sie wol­no­ści go­spo­dar­czej de­cy­du­je kształt po­szcze­gól­nych praw. Wol­ność go­spo­dar­cza może być roz­pa­try­wa­na w róż­nych per­spek­ty­wach, np.: jako wol­ność od in­ge­ren­cji pań­stwa w ob­szar dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej czło­wie­ka, któ­ra obej­mu­je pra­wo do swo­bod­ne­go i rów­ne­go roz­po­czy­na­nia, pro­wa­dze­nia oraz za­koń­cze­nia tej dzia­łal­no­ści. Na­to­miast z per­spek­ty­wy wol­nej i rów­nej kon­ku­ren­cji wol­ność go­spo­dar­czą moż­na uj­mo­wać jako wol­ność od in­ge­ren­cji i utrud­nień ze stro­ny in­nych przed­się­bior­ców49.

Za­kres wol­no­ści go­spo­dar­czej za­le­ży od sta­tu­su pod­mio­tu pra­wa. Wol­ność go­spo­dar­cza nie przy­słu­gu­je or­ga­nom ad­mi­ni­stra­cji pu­blicz­nej rzą­do­wej i sa­mo­rzą­do­wej, z tego wzglę­du, że są one po­wo­ła­ne do re­ali­zo­wa­nia okre­ślo­nych pra­wem kom­pe­ten­cji. Z tego po­wo­du nie mogą ko­rzy­stać z pod­sta­wo­wych wol­no­ści w ta­kim za­kre­sie, jak ko­rzy­sta z nich inna oso­ba praw­na lub fi­zycz­na. Pod­mio­tom pu­blicz­nym o cha­rak­te­rze mie­sza­nym wol­ność go­spo­dar­cza przy­słu­gu­je wów­czas, gdy do­ko­nu­ją czyn­no­ści, dzia­ła­jąc w gra­ni­cach pra­wa cy­wil­ne­go50.

W li­te­ra­tu­rze swo­bo­dę dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej de­fi­niu­je się jako pu­blicz­ne pra­wo pod­mio­to­we o cha­rak­te­rze ne­ga­tyw­nym, któ­re­mu od­po­wia­da ogól­ny obo­wią­zek pań­stwa nie­na­ru­sza­nia swo­bo­dy dzia­ła­nia pod­mio­tów tego pra­wa w sfe­rze dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej. Jest to kon­struk­cja da­ne­go po­rząd­ku praw­ne­go ozna­cza­ją­ca do­mnie­ma­nie po­dej­mo­wa­nia i pro­wa­dze­nia dzia­łal­no­ści przez przed­się­bior­ców, je­że­li co in­ne­go nie wy­ni­ka z prze­pi­sów. Swo­bo­da dzia­łal­no­ści jest za­sa­dą, a wy­jąt­kiem od niej są ogra­ni­cze­nia i za­ka­zy, któ­re nie sta­no­wią do­mnie­ma­nia, gdyż mu­szą być wy­raź­nie usta­no­wio­ne w prze­pi­sach, je­że­li prze­ma­wia za tym waż­ny in­te­res pu­blicz­ny. Do­mnie­ma­niem jest swo­bo­da przed­się­bior­cy51. Pod wzglę­dem przed­mio­to­wym wol­ność go­spo­dar­cza sta­no­wi ze­spół swo­bód do­ty­czą­cych po­dej­mo­wa­nia, or­ga­ni­za­cji i pro­wa­dze­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej52.

Za­sa­da wol­no­ści go­spo­dar­czej jako fun­da­men­tal­na za­sa­da pol­skie­go ustro­ju go­spo­dar­cze­go zna­la­zła od­zwier­cie­dle­nie w usta­wo­daw­stwie. Kon­sty­tu­cja Rze­czy­po­spo­li­tej Pol­skiej z dnia 17 mar­ca 1921 r.53, w art. 101 prze­wi­dy­wa­ła wol­ność wy­bo­ru za­ję­cia i za­rob­ko­wa­nia oraz prze­no­sze­nia wła­sno­ści, któ­rych ogra­ni­cze­nia mo­gły być wpro­wa­dza­ne tyl­ko w usta­wach. Wol­ność pro­wa­dze­nia dzia­łal­no­ści prze­my­sło­wej oraz jej ogra­ni­cze­nia sta­tu­ował rów­nież art. 3 roz­po­rzą­dze­nia Pre­zy­den­ta RP z dnia 7 czerw­ca 1927 roku54 o pra­wie prze­my­sło­wym, na­to­miast art. 6 wpro­wa­dzał jej ogra­ni­cze­nia. Roz­po­rzą­dze­nie obo­wią­zy­wa­ło do 1972 r., ale w okre­sie PRL za­sa­dę wol­no­ści go­spo­dar­czej ogra­ni­czo­no, a w jej miej­sce wpro­wa­dzo­no za­sa­dę do­mi­na­cji wła­sno­ści pań­stwo­wej i zwią­za­ny z nią sys­tem go­spo­dar­ki na­ka­zo­wo-roz­dziel­czej. Swo­bo­da dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej zo­sta­ła przy­wró­co­na przez usta­wę z dnia 23 grud­nia 1988 r. o dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej55.

W obec­nym sta­nie praw­nym wol­ność go­spo­dar­czą gwa­ran­tu­je Kon­sty­tu­cja Rze­czy­po­spo­li­tej Pol­skiej z dnia 2 kwiet­nia 1997 r.56 W myśl art. 20 Kon­sty­tu­cji RP: "Spo­łecz­na go­spo­dar­ka ryn­ko­wa opar­ta na wol­no­ści dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, wła­sno­ści pry­wat­nej oraz so­li­dar­no­ści, dia­lo­gu i współ­pra­cy part­ne­rów spo­łecz­nych sta­no­wi pod­sta­wę ustro­ju go­spo­dar­cze­go Rze­czy­po­spo­li­tej Pol­skiej". Po­twier­dze­nie za­sa­dy kon­sty­tu­cyj­nej na­stą­pi­ło póź­niej w art. 6 s.d.g., z któ­re­go wy­ni­ka, że "Po­dej­mo­wa­nie, wy­ko­ny­wa­nie i za­koń­cze­nie dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej jest wol­ne dla każ­de­go na rów­nych pra­wach, z za­cho­wa­niem wa­run­ków okre­ślo­nych prze­pi­sa­mi pra­wa". Tak uj­mo­wa­na wol­ność go­spo­dar­cza mie­ści w so­bie na­stę­pu­ją­ce upraw­nie­nia: swo­bo­dę wy­bo­ru for­my or­ga­ni­za­cyj­no-praw­nej dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, swo­bo­dę po­dej­mo­wa­nia i pro­wa­dze­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, swo­bo­dę w kon­ku­ro­wa­niu z in­ny­mi przed­się­bior­ca­mi w zgo­dzie z prze­pi­sa­mi do­ty­czą­cy­mi uczci­wej i rów­nej kon­ku­ren­cji oraz swo­bo­dę w za­kre­sie za­trud­nia­nia pra­cow­ni­ków. Przy czym nie jest to pra­wo pod­mio­to­we o cha­rak­te­rze ab­so­lut­nym, po­nie­waż może być re­gla­men­to­wa­ne przez pań­stwo. Art. 22 Kon­sty­tu­cji RP do­pusz­cza moż­li­wość ogra­ni­cza­nia za­sa­dy wol­no­ści go­spo­dar­czej pod wa­run­kiem wpro­wa­dza­nia ogra­ni­czeń w try­bie usta­wy, je­że­li wy­ma­ga tego waż­ny in­te­res pu­blicz­ny57. Ogra­ni­cze­nia mogą być wpro­wa­dza­ne je­dy­nie wów­czas, gdy wol­ność go­spo­dar­cza go­dzi w ja­ki­kol­wiek in­te­res uzna­ny przez usta­wo­daw­cę za za­słu­gu­ją­cy na szcze­gól­ną ochro­nę. Re­spek­to­wa­nie za­sa­dy wol­no­ści go­spo­dar­czej wy­ma­ga, aby ogra­ni­cze­nia nie były ar­bi­tral­nie usta­na­wia­ne przez or­ga­ny ad­mi­ni­stra­cji, lecz były wpro­wa­dza­ne w prze­pi­sach pra­wa o ran­dze usta­wy58.

Wpro­wa­dza­jąc ogra­ni­cze­nia, usta­wo­daw­ca musi je uza­sad­nić i wy­ka­zać, że jest to nie­zbęd­ne dla ochro­ny waż­ne­go in­te­re­su spo­łecz­ne­go. Na­le­ży jed­nak za­uwa­żyć, że wy­móg za­cho­wa­nia usta­wy dla wpro­wa­dza­nia ogra­ni­czeń w za­kre­sie wol­no­ści go­spo­dar­czej ma je­dy­nie cha­rak­ter for­mal­ny59. Sąd Naj­wyż­szy przy­jął, że wszel­kie wy­łą­cze­nia lub ogra­ni­cze­nia za­sa­dy wol­no­ści go­spo­dar­czej mogą wy­ni­kać tyl­ko z wy­raź­ne­go prze­pi­su usta­wy lub aktu wy­da­ne­go na pod­sta­wie usta­wy60. Try­bu­nał Kon­sty­tu­cyj­ny stwier­dził na­to­miast, że ogra­ni­cze­nie swo­bo­dy go­spo­dar­czej jest do­pusz­czal­ne, je­że­li swo­bo­da go­dzi w ja­ki­kol­wiek in­te­res uzna­ny przez usta­wo­daw­cę za za­słu­gu­ją­cy na ochro­nę, przy czym wpro­wa­dza­nie ogra­ni­czeń nie może być do­wol­ne - musi być po­dyk­to­wa­ne ra­cjo­nal­ny­mi przy­czy­na­mi61. Ra­chu­nek war­to­ści, w ra­zie kon­flik­tu ogra­ni­cze­nia z za­sa­dą wol­no­ści go­spo­dar­czej, ma prze­wa­żyć na ko­rzyść ogra­ni­cze­nia62. Z orzecz­nic­twa ju­dy­ka­tu­ry wy­ni­ka, że wpro­wa­dza­nie re­gu­la­cji praw­nych ma­ją­cych na celu ogra­ni­cza­nie swo­bo­dy dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej po­win­no na­stę­po­wać zgod­nie z za­sa­dą pro­por­cjo­nal­no­ści. Naj­pierw trze­ba zba­dać, czy wpro­wa­dzo­na re­gu­la­cja jest w sta­nie do­pro­wa­dzić do za­mie­rzo­nych skut­ków i czy jest nie­zbęd­na do ochro­ny in­te­re­su pu­blicz­ne­go, z któ­rym jest zwią­za­na63. Wpro­wa­dza­ne ogra­ni­cze­nie po­win­no być środ­kiem rze­czy­wi­ście przy­dat­nym i ko­niecz­nym do re­ali­za­cji okre­ślo­ne­go do­bra wspól­ne­go64.

Szcze­gól­ne­go ro­dza­ju ogra­ni­cze­nia wol­no­ści go­spo­dar­czej zo­sta­ły prze­wi­dzia­ne w na­stę­pu­ją­cych usta­wach: usta­wie z dnia 16 kwiet­nia 1993 r. o zwal­cza­niu nie­uczci­wej kon­ku­ren­cji65, usta­wie z dnia 16 lu­te­go 2007 r. o ochro­nie kon­ku­ren­cji i kon­su­men­tów66 oraz usta­wie z dnia 21 sierp­nia 1997 r. o ogra­ni­cze­niu pro­wa­dze­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej przez oso­by peł­nią­ce funk­cje pu­blicz­ne67. Z przy­to­czo­nych ak­tów praw­nych wy­ni­ka­ją m.in. ogra­ni­cze­nia pod­mio­to­we w za­kre­sie pro­wa­dze­nia dzia­łal­no­ści przez oso­by zaj­mu­ją­ce kie­row­ni­cze sta­no­wi­ska pań­stwo­we oraz sę­dziów Try­bu­na­łu Kon­sty­tu­cyj­ne­go, pra­cow­ni­ków urzę­dów pań­stwo­wych, dy­rek­to­ra ge­ne­ral­ne­go i pra­cow­ni­ków Naj­wyż­szej Izby Kon­tro­li, pra­cow­ni­ków re­gio­nal­nych izb ob­ra­chun­ko­wych, sa­mo­rzą­do­wych ko­le­giów od­wo­ław­czych oraz człon­ków za­rzą­du, skarb­ni­ków i se­kre­ta­rzy or­ga­nów sa­mo­rzą­du te­ry­to­rial­ne­go68.

Waż­ny in­te­res pu­blicz­ny, uza­sad­nia­ją­cy ogra­ni­cze­nie wol­no­ści go­spo­dar­czej, jest po­ję­ciem nie­do­okre­ślo­nym o ran­dze klau­zu­li ge­ne­ral­nej. Może po­le­gać np. na ko­niecz­no­ści za­pew­nie­nia bez­pie­czeń­stwa pu­blicz­ne­go, ochro­nie zdro­wia i ży­cia oby­wa­te­li, ochro­nie wła­sno­ści oraz in­nych praw ma­jąt­ko­wych, ochro­nie kon­ku­ren­cji czy praw kon­su­men­tów. Słu­żyć ma temu re­gla­men­ta­cja dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, któ­rej isto­tą jest ogra­ni­cze­nie swo­bo­dy w okre­ślo­nych dzie­dzi­nach. Re­gla­men­ta­cja ozna­cza ogra­ni­cze­nie swo­bo­dy dzia­ła­nia przed­się­bior­ców w pro­ce­sie pro­duk­cji i świad­cze­nia usług, w celu ochro­ny in­te­re­su oby­wa­te­li oraz in­te­re­su go­spo­dar­cze­go pań­stwa. Za­wie­ra kom­pe­ten­cję do okre­ślo­nej prze­pi­sa­mi pra­wa in­ge­ren­cji or­ga­nów ad­mi­ni­stra­cji w sfe­rę re­ali­za­cji istot­nych go­spo­dar­czo praw pod­sta­wo­wych, w tym rów­nież w sfe­rę wol­no­ści. Re­gla­men­ta­cji dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej nie na­le­ży utoż­sa­miać z wy­mo­ga­mi sta­wia­ny­mi przed każ­dym pod­mio­tem za­mie­rza­ją­cym roz­po­cząć i pro­wa­dzić dzia­łal­ność go­spo­dar­czą, po­nie­waż te wy­mo­gi nie ogra­ni­cza­ją praw­nej moż­li­wo­ści jej po­dej­mo­wa­nia i pro­wa­dze­nia. Fak­tycz­ne pod­ję­cie dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej może w tym przy­pad­ku być nie­moż­li­we z po­wo­du nie­moż­no­ści spro­sta­nia tym wy­mo­gom, le­żą­cym po stro­nie za­in­te­re­so­wa­ne­go, np. w za­kre­sie za­pew­nie­nia od­po­wied­nich wa­run­ków w sfe­rze ochro­ny śro­do­wi­ska69.

W pol­skim po­rząd­ku praw­nym re­gla­men­ta­cja dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej zo­sta­ła do­ko­na­na przez wpro­wa­dze­nie trzech ro­dza­jów ogra­ni­czeń: kon­ce­sji, dzia­łal­no­ści re­gu­lo­wa­nej oraz ze­zwo­leń, li­cen­cji i zgo­dy. Wszyst­kie for­my re­gla­men­ta­cji zo­sta­ły prze­wi­dzia­ne w usta­wie o swo­bo­dzie dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej .

Za­kre­sem kon­ce­sjo­no­wa­nia ob­ję­tych jest obec­nie sie­dem sek­to­rów dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej o naj­po­waż­niej­szym cię­ża­rze, któ­re wy­mie­nio­ne zo­sta­ły w art. 46 s.d.g.:

- po­szu­ki­wa­nie lub roz­po­zna­wa­nie złóż ko­pa­lin, wy­do­by­wa­nie ko­pa­lin ze złóż, bez­zbior­ni­ko­we ma­ga­zy­no­wa­nie sub­stan­cji oraz skła­do­wa­nie od­pa­dów w gó­ro­two­rze, w tym w pod­ziem­nych wy­ro­bi­skach gór­ni­czych;

- wy­twa­rza­nie i ob­rót ma­te­ria­ła­mi wy­bu­cho­wy­mi, bro­nią i amu­ni­cją oraz wy­ro­ba­mi i tech­no­lo­gią o prze­zna­cze­niu woj­sko­wym lub po­li­cyj­nym;

- wy­twa­rza­nie, prze­twa­rza­nie, ma­ga­zy­no­wa­nie, prze­sy­ła­nie, dys­try­bu­cja i ob­rót pa­li­wa­mi i ener­gią;

- ochro­na osób i mie­nia;

- roz­po­wszech­nia­nie pro­gra­mów ra­dio­wych i te­le­wi­zyj­nych;

- prze­wo­zy lot­ni­cze;

- pro­wa­dze­nie ka­sy­na gry.

Za­rów­no w usta­wie o swo­bo­dzie dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, jak i win­nych ak­tach praw­nych nie zde­fi­nio­wa­no po­ję­cia kon­ce­sji. W dro­dze wy­kład­ni ce­lo­wo­ścio­wej moż­na jed­nak wnio­sko­wać, że jest to de­cy­zja ad­mi­ni­stra­cyj­na do­pusz­cza­ją­ca dzia­łal­ność kon­kret­ne­go przed­się­bior­cy w okre­ślo­nej bran­ży. Tym, co fak­tycz­nie wy­róż­nia kon­ce­sję od in­nych form re­gla­men­ta­cji, są ro­dza­je dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej ob­ję­te za­kre­sem kon­ce­sjo­no­wa­nia. Są to, jak już wspo­mnia­no wcze­śniej, bran­że szcze­gól­nie istot­ne dla pań­stwa ze wzglę­du na in­te­res pu­blicz­ny. W usta­wie o swo­bo­dzie dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej do­kład­nie zo­stał na­to­miast okre­ślo­ny tryb wy­da­wa­nia kon­ce­sji70.

W za­kre­sie ze­zwo­leń po­wyż­sza usta­wa od­sy­ła do od­po­wied­nich ustaw re­gu­lu­ją­cych dzia­łal­ność wy­ma­ga­ją­cą ze­zwo­leń, li­cen­cji czy zgo­dy. W dzie­dzi­nach zwią­za­nych z tu­ry­sty­ką ze­zwo­le­nia, li­cen­cje lub zgo­dy są wy­ma­ga­ne przez usta­wę z dnia 6 wrze­śnia 2001 r. o trans­por­cie dro­go­wym71, usta­wę z dnia 3 lip­ca 2002 r. - Pra­wo lot­ni­cze72, usta­wę z dnia 28 wrze­śnia 1991 r. o la­sach73.

Usta­wa o swo­bo­dzie dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej na rów­ni trak­tu­je ze­zwo­le­nie, li­cen­cję i zgo­dę na pro­wa­dze­nie okre­ślo­ne­go ro­dza­ju dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej. Wy­wo­łu­ją one ten sam sku­tek praw­ny w za­kre­sie re­gla­men­ta­cji dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej. Po­ję­cie li­cen­cji w pra­wie pol­skim od­no­si się przede wszyst­kim do do­ku­men­tu po­twier­dza­ją­ce­go upraw­nie­nia do wy­ko­ny­wa­nia okre­ślo­ne­go za­wo­du lub do wy­ko­ny­wa­nia okre­ślo­ne­go ro­dza­ju dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej. Ze­zwo­le­nie ozna­cza do­pusz­cze­nie przed­się­bior­cy do pro­wa­dze­nia okre­ślo­ne­go ro­dza­ju dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, po wcze­śniej­szym stwier­dze­niu, że speł­nia on okre­ślo­ne pra­wem wa­run­ki do jej wy­ko­ny­wa­nia. Przy czym usta­wo­daw­ca nie za­wsze za­sad­nie uży­wa w celu wy­ra­że­nia za­mia­ru re­gla­men­ta­cji na­zwy for­my praw­nej re­gla­men­ta­cji74.

Dla dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej w za­kre­sie tu­ry­sty­ki szcze­gól­ne zna­cze­nie ma dzia­łal­ność re­gu­lo­wa­na. Ten ro­dzaj re­gla­men­ta­cji po­ja­wił się po raz pierw­szy do­pie­ro w prze­pi­sach usta­wy o swo­bo­dzie dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej. Z art. 64 s.d.g wy­ni­ka, że je­że­li prze­pi­sy od­ręb­nej usta­wy sta­no­wią, iż dany ro­dzaj dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej ma cha­rak­ter re­gu­lo­wa­ny, wów­czas wy­ma­ga on wpi­su do od­po­wied­nie­go re­je­stru dzia­łal­no­ści re­gu­lo­wa­nej75.

Wpro­wa­dze­nie do pol­skie­go po­rząd­ku praw­ne­go no­wej ka­te­go­rii re­gla­men­ta­cji dzia­łal­no­ści re­gu­lo­wa­nej mia­ło na celu zmniej­sze­nie re­żi­mu re­gla­men­ta­cji dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej. Zda­niem C. Ko­si­kow­skie­go, w prak­ty­ce za­bieg ten nie przy­czy­nił się do zwięk­sze­nia swo­bo­dy dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej w Pol­sce. Uzy­ska­nie wpi­su do re­je­stru dzia­łal­no­ści re­gu­lo­wa­nej jest w za­sa­dzie tak samo trud­ne jak uzy­ska­nie ze­zwo­le­nia, li­cen­cji lub zgo­dy76. Wpis do re­je­stru dzia­łal­no­ści re­gu­lo­wa­nej nie ma for­my de­cy­zji ad­mi­ni­stra­cyj­nej, jed­nak usta­wy szcze­gól­ne re­gu­lu­ją­ce po­szcze­gól­ne ro­dza­je re­gu­lo­wa­nej dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej na­kła­da­ją na przed­się­bior­ców sze­reg - nie­rzad­ko trud­nych do speł­nie­nia - obo­wiąz­ków przed zło­że­niem wnio­sku o wpis.

Z za­sa­dą wol­no­ści go­spo­dar­czej jest ści­śle zwią­za­na za­sa­da praw­nej rów­no­ści przed­się­bior­ców. Po­dej­mo­wa­nie dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej na rów­nych pra­wach sta­no­wi od­wo­ła­nie do kon­sty­tu­cyj­nej za­sa­dy rów­no­ści wo­bec pra­wa wy­ra­żo­nej w art. 32 Kon­sty­tu­cji RP. Ozna­cza, iż nie­do­pusz­czal­ne jest dys­kry­mi­no­wa­nie ko­go­kol­wiek w ży­ciu go­spo­dar­czym z ja­kiej­kol­wiek przy­czy­ny.

Z orzecz­nic­twa Try­bu­na­łu Kon­sty­tu­cyj­ne­go wy­ni­ka tzw. szer­sze uję­cie kon­sty­tu­cyj­nej za­sa­dy rów­no­ści wo­bec pra­wa. W wy­ro­ku z dnia 3 mar­ca 1988 r. Try­bu­nał Kon­sty­tu­cyj­ny orzekł, że wszyst­kie pod­mio­ty - przed­się­bior­cy, któ­rzy cha­rak­te­ry­zu­ją się w rów­nym stop­niu wspól­ną istot­ną ce­chą, mają być trak­to­wa­ni rów­no. Za­ka­za­ne jest dys­kry­mi­nu­ją­ce trak­to­wa­nie przed­się­bior­ców po­dob­nych. Do­pusz­czal­ne są je­dy­nie rze­czo­wo uza­sad­nio­ne pre­fe­ren­cje spo­łecz­ne ma­ją­ce po­par­cie w za­sa­dzie spra­wie­dli­wo­ści. Po­wy­żej wska­za­ne sta­no­wi­sko zo­sta­ło po­twier­dzo­ne ko­lej­ny­mi orze­cze­nia­mi77.

Za­sa­da rów­no­ści do­ty­czy ta­kich upraw­nień, jak: rów­ność wo­bec ochro­ny są­do­wej dla wszyst­kich form pro­wa­dze­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, rów­ność ob­cią­żeń po­dat­ko­wych oraz in­nych ob­cią­żeń pu­blicz­nych oraz rów­ność w do­stę­pie do ryn­ku kre­dy­tów, to­wa­rów, usług i za­mó­wień78. W po­dob­nym to­nie wy­po­wie­dział się Sąd Naj­wyż­szy, któ­re­go zda­niem, kon­sty­tu­cyj­na za­sa­da rów­no­ści wo­bec pra­wa w fa­zie po­dej­mo­wa­nia i roz­wi­ja­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej ozna­cza m.in. za­kaz uchwa­la­nia w ak­tach praw­nych, o ran­dze niż­szej niż usta­wy, za­pi­sów dys­kry­mi­nu­ją­cych do­ty­czą­cych do­stę­pu do czyn­ni­ków rze­czo­wych, ka­pi­ta­ło­wych i oso­bo­wych79.

Za­sa­da wol­no­ści go­spo­dar­czej i za­sa­da rów­no­ści w po­dej­mo­wa­niu i pro­wa­dze­niu dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej ma za­sto­so­wa­nie za­rów­no wo­bec przed­się­bior­ców pol­skich, jak i za­gra­nicz­nych po­cho­dzą­cych z Unii Eu­ro­pej­skiej oraz z Eu­ro­pej­skie­go Ob­sza­ru Go­spo­dar­cze­go. Pań­stwa człon­kow­skie Unii Eu­ro­pej­skiej obo­wią­zu­je bo­wiem za­kaz wpro­wa­dza­nia ogra­ni­czeń w po­dej­mo­wa­niu i pro­wa­dze­niu dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej na swo­im te­ry­to­rium przez oby­wa­te­li in­nych państw człon­kow­skich. Zgod­nie z orzecz­nic­twem Eu­ro­pej­skie­go Try­bu­na­łu Spra­wie­dli­wo­ści, swo­bo­da przed­się­bior­czo­ści opie­ra się przede wszyst­kim na za­ka­zie dys­kry­mi­na­cji z uwa­gi na przy­na­leż­ność pań­stwo­wą. W związ­ku z po­wyż­szym, pań­stwa człon­kow­skie obo­wią­za­ne są trak­to­wać oby­wa­te­li in­nych państw człon­kow­skich, w za­kre­sie do­stę­pu do wy­ko­ny­wa­nia za­wo­du lub dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, jak wła­snych oby­wa­te­li80.

Oby­wa­te­le in­nych państw, któ­rzy uzy­ska­li ze­zwo­le­nie na osie­dle­nie się w Pol­sce, zgo­dę na po­byt to­le­ro­wa­ny, sta­tus uchodź­cy lub ko­rzy­sta­ją z cza­so­wej ochro­ny na te­ry­to­rium RP, mogą po­dej­mo­wać i pro­wa­dzić dzia­łal­ność go­spo­dar­czą na za­sa­dach ana­lo­gicz­nych jak oby­wa­te­le pol­scy. Inne oso­by za­gra­nicz­ne mają pra­wo po­dej­mo­wa­nia i pro­wa­dze­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej tyl­ko w for­mie spół­ki ko­man­dy­to­wej, ko­man­dy­to­wo-ak­cyj­nej, z ogra­ni­czo­ną od­po­wie­dzial­no­ścią i ak­cyj­nej oraz mogą przy­stę­po­wać do ta­kich spół­ek oraz obej­mo­wać bądź na­by­wać ich udzia­ły lub ak­cje, o ile umo­wy mię­dzy­na­ro­do­we nie sta­no­wią in­a­czej81.

2.3. Za­sa­da le­gal­no­ści dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej jako pod­sta­wo­wa za­sa­da pro­wa­dze­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej

Jed­nym z naj­waż­niej­szych wy­mo­gów pań­stwa praw­ne­go jest zwią­za­nie pań­stwa i jego or­ga­nów pra­wem. Zwią­zek ten wy­ra­ża przy­ję­cie przez Kon­sty­tu­cję RP z dnia 2 kwiet­nia 1997 r. w art. 7 za­sa­dy pra­wo­rząd­no­ści. Obej­mu­je ona za­sa­dę le­ga­li­zmu i na­kaz prze­strze­ga­nia pra­wa, zgod­nie z któ­rym: "Or­ga­ny wła­dzy pu­blicz­nej dzia­ła­ją na pod­sta­wie i w gra­ni­cach pra­wa". Czyn­no­ści or­ga­nów pań­stwo­wych win­ny bo­wiem opie­rać się na przy­zna­nej im kom­pe­ten­cji. W od­róż­nie­niu od tego, oby­wa­te­le są zo­bo­wią­za­ni kon­sty­tu­cyj­nie do prze­strze­ga­nia, czy­li nie­na­ru­sza­nia pra­wa. Po­wyż­sza za­sa­da sta­no­wi jed­ną z na­czel­nych za­sad ustro­jo­wych po­zwa­la­ją­cą okre­ślić for­mę pań­stwa82.

Za­sa­da le­gal­no­ści dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej ozna­cza, iż dzia­łal­ność go­spo­dar­cza musi być zgod­na z pra­wem, czy­li musi być pro­wa­dzo­na zgod­nie z wa­run­ka­mi prze­wi­dzia­ny­mi w od­po­wied­nich prze­pi­sach. Prze­pi­sy pra­wa po­win­ny przy tym ja­sno i pre­cy­zyj­nie okre­ślać pra­wa i obo­wiąz­ki pod­mio­tów, tak aby moż­na było spraw­nie eg­ze­kwo­wać ich prze­strze­ga­nie83. Pod­mio­ty pra­wa mogą w ra­mach pro­wa­dzo­nej dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej do­ko­ny­wać czyn­no­ści oraz dzia­łań, któ­re nie są przez pra­wo za­bro­nio­ne. Wią­że się to ze speł­nie­niem przez przed­się­bior­cę, w chwi­li roz­po­czy­na­nia, a na­stęp­nie w trak­cie wy­ko­ny­wa­nia dzia­łal­no­ści, sze­re­gu obo­wiąz­ków ad­mi­ni­stra­cyj­no­praw­nych i cy­wil­no­praw­nych. Speł­nie­nie tych wy­mo­gów jest pod­sta­wą pra­wi­dło­we­go pro­wa­dze­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej. Na­le­ży pod­kre­ślić, że ilość i ro­dzaj wy­mo­gów wa­run­ku­ją­cych le­gal­ność dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej są uza­leż­nio­ne od jej przed­mio­tu. Po­nad­to usta­wa o swo­bo­dzie dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej for­mu­łu­je wspól­ne wa­run­ki, któ­re mu­szą speł­niać wszy­scy przed­się­bior­cy bez wzglę­du na ro­dzaj pro­wa­dzo­nej dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej.

Art. 14 s.d.g. okre­śla pod­sta­wo­wy wspól­ny wa­ru­nek dla wszyst­kich ro­dza­jów dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej sta­tu­ują­cy za­sa­dę le­gal­ne­go jej wy­ko­ny­wa­nia, w myśl któ­re­go przed­się­bior­ca może roz­po­cząć dzia­łal­ność po uzy­ska­niu wpi­su do wła­ści­we­go re­je­stru: Cen­tral­nej Ewi­den­cji i In­for­ma­cji o Dzia­łal­no­ści Go­spo­dar­czej lub Kra­jo­we­go Re­je­stru Są­do­we­go84. Obo­wiąz­kiem prze­wi­dzia­nym w tej usta­wie, do­ty­czą­cym wszyst­kich przed­się­bior­ców bez wzglę­du na ro­dzaj dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, jest rów­nież do­ko­na­nie zgło­sze­nia o nada­nie lub ak­tu­ali­za­cję Nu­me­ru Iden­ty­fi­ka­cji Po­dat­ko­wej do urzę­du skar­bo­we­go, wnio­sek o nada­nie RE­GON w Urzę­dzie Sta­ty­stycz­nym oraz zgło­sze­nie płat­ni­ka skła­dek do Za­kła­du Ubez­pie­czeń Spo­łecz­nych.

W po­wyż­szej usta­wie usta­wo­daw­ca do­ko­nał uprosz­cze­nia pro­ce­dur re­je­stra­cyj­nych dla przed­się­bior­ców, wpro­wa­dza­jąc za­sa­dę peł­nej re­je­stra­cji w pierw­szym or­ga­nie re­je­stro­wym, tzw. "za­sa­dę jed­ne­go okien­ka". Przy skła­da­niu wnio­sku o wpis do ewi­den­cji lub do re­je­stru, przed­się­bior­ca może jed­no­cze­śnie zło­żyć wnio­sek o wpis do Kra­jo­we­go Re­je­stru Pod­mio­tów Go­spo­dar­ki Na­ro­do­wej i nada­nie nu­me­ru RE­GON, do­ko­nać zgło­sze­nia o nada­nie lub ak­tu­ali­za­cję nu­mer NIP do urzę­du skar­bo­we­go oraz zgło­sze­nia płat­ni­ka skła­dek do Za­kła­du Ubez­pie­czeń Spo­łecz­nych. Or­gan ewi­den­cyj­ny obo­wią­za­ny jest prze­słać do­dat­ko­we zgło­sze­nia do wła­ści­wych in­sty­tu­cji wraz z do­ku­men­ta­mi po­twier­dza­ją­cy­mi do­ko­na­nie wpi­su do re­je­stru lub ewi­den­cji przed­się­bior­ców85. Moż­li­we jest rów­nież skła­da­nie wnio­sków w for­mie elek­tro­nicz­nej, przy czym mu­szą być one pod­pi­sa­ne pod­pi­sem elek­tro­nicz­nym, zgod­nie z usta­wą z dnia 18 wrze­śnia 2001 r. o pod­pi­sie elek­tro­nicz­nym86 lub za po­mo­cą pro­fi­lu za­ufa­ne­go87.

Art. 18 s.d.g. sta­no­wi, że przed­się­bior­ca obo­wią­za­ny jest speł­nić okre­ślo­ne wa­run­ki w celu za­pew­nie­nia ochro­ny przed za­gro­że­niem zdro­wia i ży­cia ludz­kie­go, mo­ral­no­ści pu­blicz­nej oraz ochro­ny śro­do­wi­ska. W za­leż­no­ści od przed­mio­tu dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej będą one mia­ły nie­co inny cha­rak­ter, jed­nak­że moż­na wy­mie­nić pew­ne ele­men­ty wspól­ne do­ty­czą­ce nie­mal wszyst­kich przed­się­bior­ców. Za­gro­że­nia wska­za­ne w art. 18 s.d.g. mogą do­ty­czyć za­rów­no sfe­ry ze­wnętrz­nej, jak i we­wnętrz­nej przed­się­bior­cy. W sfe­rze sto­sun­ków we­wnętrz­nych przed­się­bior­ca obo­wią­za­ny jest za­pew­nić za­trud­nio­nym oso­bom bez­piecz­ne i hi­gie­nicz­ne wa­run­ki pra­cy, okre­ślo­ne w prze­pi­sach pra­wa pra­cy, m.in. przez or­ga­ni­zo­wa­nie od­po­wied­nich szko­leń i za­zna­ja­mia­nie pra­cow­ni­ków z prze­pi­sa­mi bhp, za­pew­nia­nie środ­ków ochro­ny in­dy­wi­du­al­nej88. Po­wyż­szy obo­wią­zek zo­stał rów­nież wy­ra­żo­ny w art. 66 Kon­sty­tu­cji RP. W aspek­cie ze­wnętrz­nym ty­tu­łem przy­kła­du moż­na wska­zać wy­mo­gi sta­wia­ne przed­się­bior­com w za­kre­sie obron­no­ści pań­stwa, ochro­ny śro­do­wi­ska czy bez­pie­czeń­stwa prze­ciw­po­ża­ro­we­go, okre­ślo­ne w prze­pi­sach szcze­gól­nych89.

Wszy­scy przed­się­bior­cy obo­wią­za­ni są po­nad­to w spo­sób od­po­wied­ni ozna­czać swo­je usłu­gi i pro­duk­ty. Art. 20 s.d.g. za­wie­ra wy­raź­ne wy­tycz­ne co do fir­my przed­się­bior­cy i spo­so­bu zna­ko­wa­nia to­wa­rów i usług. Jest to po­dyk­to­wa­ne wzglę­da­mi bez­pie­czeń­stwa od­bior­ców to­wa­rów i usług. Na­to­miast art. 22 s.d.g. na­kła­da na przed­się­bior­ców obo­wią­zek do­ko­ny­wa­nia roz­li­czeń pie­nięż­nych, w ra­mach pro­wa­dzo­nej dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, za po­śred­nic­twem ra­chun­ku ban­ko­we­go w sto­sun­kach z in­ny­mi przed­się­bior­ca­mi, gdy jed­no­ra­zo­wa war­tość trans­ak­cji prze­kra­cza rów­no­war­tość 15 000 euro.

Przed­się­bior­cy mu­szą speł­niać rów­nież inne, szcze­gól­ne wa­run­ki uza­leż­nio­ne od ro­dza­ju dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej. Część z nich jest okre­ślo­na w usta­wie o swo­bo­dzie dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, a po­zo­sta­łe w usta­wach szcze­gól­nych, nor­mu­ją­cych po­szcze­gól­ne ro­dza­je dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej. Do­dat­ko­we wa­run­ki, któ­re mu­szą speł­nić przed­się­bior­cy, sta­no­wią­ce wy­raz za­sa­dy le­gal­no­ści, to m.in. obo­wią­zek uzy­ska­nia kon­ce­sji, wpi­su do re­je­stru dzia­łal­no­ści re­gu­lo­wa­nej, uzy­ska­nia ze­zwo­le­nia, li­cen­cji lub zgo­dy. Przed­się­bior­ca, któ­re­go ten obo­wią­zek do­ty­czy może pod­jąć dzia­łal­ność go­spo­dar­czą do­pie­ro po uzy­ska­niu od­po­wied­nie­go upraw­nie­nia90. Art. 19 s.d.g. prze­wi­du­je na­to­miast obo­wią­zek pro­wa­dze­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej przez oso­bę le­gi­ty­mu­ją­cą się upraw­nie­nia­mi za­wo­do­wy­mi do pro­wa­dze­nia tej dzia­łal­no­ści, je­że­li wy­ma­ga­ją tego prze­pi­sy szcze­gól­ne. Do­ty­czy to wy­bra­nych ro­dza­jów dzia­łal­no­ści, w tym rów­nież nie­któ­rych usług tu­ry­stycz­nych. Usta­wa z dnia 29 sierp­nia 1997 r. o usłu­gach tu­ry­stycz­nych wy­ma­ga sto­sow­nych upraw­nień od pi­lo­tów wy­cie­czek i prze­wod­ni­ków tu­ry­stycz­nych. Je­że­li w ra­mach dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej tyl­ko nie­któ­re czyn­no­ści mu­szą być wy­ko­ny­wa­ne przez oso­by po­sia­da­ją­ce od­po­wied­nie kwa­li­fi­ka­cje, wów­czas na przed­się­bior­cach za­trud­nia­ją­cych te oso­by spo­czy­wa obo­wią­zek for­mal­ne­go spraw­dze­nia waż­no­ści tych kwa­li­fi­ka­cji oraz po­twier­dza­ją­cych je do­ku­men­tów.

Dal­szym wy­ra­zem za­sa­dy le­gal­no­ści jest za­sa­da pro­wa­dze­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej z za­cho­wa­niem re­guł uczci­wej kon­ku­ren­cji, przy po­sza­no­wa­niu do­brych oby­cza­jów i słusz­nych in­te­re­sów kon­su­men­tów, sfor­mu­ło­wa­na w art. 17 s.d.g. Jest to mo­del po­zy­tyw­ne­go za­cho­wa­nia przed­się­bior­cy w toku wy­ko­ny­wa­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, w wa­run­kach go­spo­dar­ki ryn­ko­wej91. Kon­ku­ren­cja to ry­wa­li­za­cja co naj­mniej dwóch pod­mio­tów w dą­że­niu do osią­gnię­cia tego sa­me­go celu, z jed­no­cze­snym dzia­ła­niem ukie­run­ko­wa­nym na osią­gnię­cie prze­wa­gi. Na­to­miast kon­ku­ren­cją go­spo­dar­czą jest ze­spół środ­ków i czyn­ni­ków ma­ją­cych po­ka­zać atrak­cyj­ność i siłę przed­się­bior­stwa92. Za­cho­wa­nie zgod­ne z za­sa­dą uczci­wej kon­ku­ren­cji zo­sta­ło w prze­pi­sach przed­sta­wio­ne w for­mie de­fi­ni­cji ne­ga­tyw­nej po­przez wy­li­cze­nie czy­nów nie­uczci­wej kon­ku­ren­cji. Czy­ny te zo­sta­ły okre­ślo­ne w szcze­gól­no­ści w usta­wie z dnia 16 kwiet­nia 1993 r. o zwal­cza­niu nie­uczci­wej kon­ku­ren­cji oraz usta­wie z dnia 16 lu­te­go 2007 r. o ochro­nie kon­ku­ren­cji i kon­su­men­tów93. Je­dy­nie w li­te­ra­tu­rze zo­sta­ło zde­fi­nio­wa­ne po­ję­cie uczci­wej kon­ku­ren­cji w spo­sób po­zy­tyw­ny, przez od­wo­ła­nie się do prze­cięt­ne­go wy­obra­że­nia o po­rząd­nym, przy­zwo­itym przed­się­bior­cy. Uczci­wą kon­ku­ren­cją są za­tem zwięk­szo­ne wy­ma­ga­nia wo­bec przed­się­bior­cy w po­rów­na­niu z wy­ma­ga­nia­mi wy­ni­ka­ją­cy­mi z usta­wy o zwal­cza­niu nie­uczci­wej kon­ku­ren­cji94.

Uczci­we oby­cza­je, do któ­rych rów­nież od­wo­łał się usta­wo­daw­ca, to ode­sła­nie do zwy­cza­jów ku­piec­kich, na któ­rych opie­ra się pra­wo han­dlo­we. Jest to od­nie­sie­nie do klau­zul ge­ne­ral­nych, przy czym do oce­ny za­cho­wa­nia przed­się­bior­cy pod ką­tem zgod­no­ści z do­bry­mi zwy­cza­ja­mi sto­su­je się kry­te­rium funk­cjo­nal­no-eko­no­micz­ne. Za­cho­wa­nie to nie może być sprzecz­ne zwłasz­cza z za­sa­da­mi de­on­to­lo­gii za­wo­do­wej lub ko­dek­sa­mi ety­ki za­wo­do­wej, przy za­cho­wa­niu aspek­tu mo­ral­no-etycz­ne­go95. Po­sza­no­wa­nie słusz­nych in­te­re­sów kon­su­men­tów ma się wy­ra­żać przede wszyst­kim w uczci­wym i lo­jal­nym za­cho­wa­niu przed­się­bior­ców wo­bec kon­su­men­tów, uwzględ­nia­ją­cym obo­wią­zu­ją­ce prze­pi­sy pra­wa w tym za­kre­sie. Przed­się­bior­cy nie mogą np. sto­so­wać nie­uczci­wych prak­tyk ryn­ko­wych, czy­li dzia­łań sprzecz­nych z do­bry­mi oby­cza­ja­mi i istot­nie znie­kształ­ca­ją­cych za­cho­wa­nie ryn­ko­we prze­cięt­ne­go kon­su­men­ta przed za­war­ciem umo­wy do­ty­czą­cej pro­duk­tu, w trak­cie jej za­wie­ra­nia lub po jej za­war­ciu. Za­sa­da ta nie na­ka­zu­je przed­się­bior­com go­dzić się na roz­wią­za­nia dla nich nie­ko­rzyst­ne, je­że­li nie prze­wi­du­je tego usta­wa96.

Wy­ra­zem za­sa­dy le­gal­no­ści w aspek­cie funk­cjo­no­wa­nia or­ga­nów ad­mi­ni­stra­cji jest za­sa­da po­sza­no­wa­nia uza­sad­nio­nych in­te­re­sów przed­się­bior­ców przez or­ga­ny ad­mi­ni­stra­cji pu­blicz­nej, wy­ra­żo­na w art. 9 s.d.g. oraz za­gwa­ran­to­wa­na przez Kon­sty­tu­cję RP w art. 7. Do­ty­czy ona wszyst­kich re­la­cji łą­czą­cych or­ga­ny ad­mi­ni­stra­cji pu­blicz­nej z przed­się­bior­ca­mi. Jako przy­kład moż­na wska­zać mak­sy­mal­ny czas trwa­nia kon­tro­li przed­się­bior­cy gwa­ran­to­wa­ny w s.d.g. Po­da­nie tego przy­kła­du jest nie­zwy­kle traf­ne, gdyż wła­śnie w tym ob­sza­rze naj­czę­ściej do­cho­dzi do na­ru­sze­nia przez or­ga­ny ad­mi­ni­stra­cji pu­blicz­nej uza­sad­nio­nych in­te­re­sów przed­się­bior­ców97. Usta­wa wpro­wa­dza ogra­ni­cze­nia w mak­sy­mal­nym cza­sie trwa­nia kon­tro­li, uza­leż­nia­jąc go od wiel­ko­ści przed­się­bior­cy. Zgod­nie z art. 83 s.d.g. łącz­ny czas trwa­nia kon­tro­li w roku ka­len­da­rzo­wym może wy­no­sić:

- w od­nie­sie­niu do mi­kro­przed­się­bior­ców - 12 dni ro­bo­czych;

- w od­nie­sie­niu do ma­łych przed­się­bior­ców - 18 dni ro­bo­czych;

- w od­nie­sie­niu do śred­nich przed­się­bior­ców - 24 dni ro­bo­cze;

- w od­nie­sie­niu do po­zo­sta­łych przed­się­bior­ców - 48 dni ro­bo­czych.

Jed­no­cze­śnie w usta­wie prze­wi­dzia­nych zo­sta­ło sze­reg wy­jąt­ków od przy­ję­tych ter­mi­nów. Dla przed­się­bior­ców tu­ry­stycz­nych nie­zwy­kle istot­ne zna­cze­nie mają przy­pad­ki okre­ślo­ne w art. 83 ust. 2 pkt 3, 4 i 6. W myśl wska­za­nych prze­pi­sów, ogra­ni­cze­nia ter­mi­nów nie mają za­sto­so­wa­nia, je­że­li kon­tro­la jest pro­wa­dzo­na w toku po­stę­po­wa­nia pro­wa­dzo­ne­go na pod­sta­wie usta­wy z dnia 16 lu­te­go 2007 r. o ochro­nie kon­ku­ren­cji i kon­su­men­tów, gdy prze­pro­wa­dze­nie kon­tro­li jest uza­sad­nio­ne bez­po­śred­nim za­gro­że­niem dla ży­cia lub zdro­wia ludz­kie­go lub śro­do­wi­ska na­tu­ral­ne­go oraz gdy prze­pro­wa­dze­nie kon­tro­li jest uza­sad­nio­ne re­ali­za­cją pra­wa wspól­no­to­we­go do­ty­czą­ce­go ochro­ny kon­ku­ren­cji.

We­dług C. Ko­si­kow­skie­go, w go­spo­dar­ce ryn­ko­wej ist­nie­je jed­nak przede wszyst­kim ko­niecz­ność spra­wo­wa­nia przez kom­pe­tent­ne or­ga­ny nad­zo­ru nad dzia­łal­no­ścią go­spo­dar­czą. Ma to na celu re­ali­za­cję funk­cji ochron­nej pań­stwa wo­bec go­spo­dar­ki. Nad­zór umoż­li­wia po­dej­mo­wa­nie przez or­ga­ny środ­ków pre­wen­cyj­nych, re­pre­syj­nych i we­ry­fi­ka­cyj­nych wo­bec tych przed­się­bior­ców, któ­rzy do­pusz­cza­ją się dzia­łań nie­zgod­nych z obo­wią­zu­ją­cy­mi prze­pi­sa­mi praw­ny­mi. Nad­zo­ro­wa­nym przed­się­bior­com przy­słu­gu­je jed­nak ochro­na praw­na wo­bec de­cy­zji wy­da­wa­nych przez or­ga­ny nad­zor­cze98.

WYKAZ SKRÓTÓW

1. Źró­dła pra­wa

k.c.  - Usta­wa z dnia 23 kwiet­nia 1964 r. - Ko­deks cy­wil­ny, Dz.U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm.

k.p.a.  - Usta­wa z dnia 14 czerw­ca 1960 r. - Ko­deks po­stę­po­wa­nia ad­mi­ni­stra­cyj­ne­go, Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 107 ze zm.

k.p.c.  - Usta­wa z dnia 17 czerw­ca 1964 r. - Ko­deks po­stę­po­wa­nia cy­wil­ne­go, Dz.U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ze zm.

k.s.h.  - Usta­wa z dnia 15 wrze­śnia 2000 r.- Ko­deks spół­ek han­dlo­wych, Dz.U. z 2000 r. Nr 94, poz. 1037 ze zm.

k.w.  - Usta­wa z dnia 20 maja 1970 r. - Ko­deks wy­kro­czeń, Dz.U. z 2010 r. Nr 46, poz. 275.

s.d.g.  - Usta­wa z dnia 2 lip­ca 2004 r. o swo­bo­dzie dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, Dz.U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447

usta­wa o usłu­gach tu­ry­stycz­nych - Usta­wa z dnia 29 sierp­nia 1997 r. o usłu­gach tu­ry­stycz­nych, Dz.U. z 2010 r. Nr 106, poz. 672

2. Cza­so­pi­sma

Dz.U.  - Dzien­nik Ustaw Rze­czy­po­spo­li­tej Pol­skiej

Dz.Urz. UE  - Dzien­nik Urzę­do­wy Unii Eu­ro­pej­skiej

Dz.Urz. MZ  - Dzien­nik Urzę­do­wy Mi­ni­stra Zdro­wia

Dz.Urz. UOKiK - Dzien­nik Urzę­do­wy Urzę­du Ochro­ny Kon­ku­ren­cji i Kon­su­men­tów

M.P.  - Mo­ni­tor Pol­ski

ONSA  - Orzecz­nic­two Na­czel­ne­go Sądu Ad­mi­ni­stra­cyj­ne­go

ON­SCP - Orzecz­nic­two Sądu Naj­wyż­sze­go - Izba Cy­wil­na/Pra­cy

OSN  - Orzecz­nic­two Sądu Naj­wyż­sze­go

OTK  - Orzecz­nic­two Try­bu­na­łu Kon­sty­tu­cyj­ne­go

3. Inne skró­ty

ANEC  - the Eu­ro­pe­an Con­su­mer Vo­ice in Stan­dar­di­sa­tion

art. - ar­ty­kuł

BEUC  - the Eu­ro­pe­an Con­su­mers´ Or­ga­ni­sa­tion

CBOS  - Cen­trum Ba­da­nia Opi­nii Spo­łecz­nej

CE­IDG  - Cen­tral­na Ewi­den­cja i In­for­ma­cja o Dzia­łal­no­ści Go­spo­dar­czej

CE­OTPT - Cen­tral­na Ewi­den­cja Or­ga­ni­za­to­rów Tu­ry­sty­ki i Po­śred­ni­ków Tu­ry­stycz­nych

CERT  - Com­pu­ter Emer­gen­cy Re­spon­se Team

dz. cyt.  - dzie­ło cy­to­wa­ne

EDG  - Ewi­den­cja Dzia­łal­no­ści Go­spo­dar­czej

EFTA  - Po­ro­zu­mie­nie o Wol­nym Han­dlu

ePU­AP  - elek­tro­nicz­na Plat­for­ma Usług Ad­mi­ni­stra­cji Pu­blicz­nej

IGHP - Izba Go­spo­dar­cza Ho­te­lar­stwa Pol­skie­go

KRS  - Kra­jo­wy Re­jestr Są­do­wy

LOT  - Lo­kal­na Or­ga­ni­za­cja Tu­ry­stycz­na

lit.  - li­te­ra

NSA  - Na­czel­ny Sąd Ad­mi­ni­stra­cyj­ny

NIP  - Nu­mer Iden­ty­fi­ka­cji Po­dat­ko­wej

PART  - Pol­ska Agen­cja Roz­wo­ju Tu­ry­sty­ki

PFTW GG  - Pol­ska Fe­de­ra­cja Tu­ry­sty­ki Wiej­skiej "Go­spo­dar­stwa Go­ścin­ne"

PIH  - Pol­ska Izba Ho­te­lar­stwa

PIT  - Pol­ska Izba Tu­ry­sty­ki

PKD  - Pol­ska Kla­sy­fi­ka­cja Dzia­łal­no­ści

PKOB  - Pol­ska Kla­sy­fi­ka­cja Obiek­tów Bu­dow­la­nych

PKWiU  - Pol­ska Kla­sy­fi­ka­cja Wy­ro­bów i Usług

POT  - Pol­ska Or­ga­ni­za­cja Tu­ry­stycz­na

por.  - po­rów­naj

poz.  - po­zy­cja

PTSM  - Pol­skie To­wa­rzy­stwo Schro­nisk Mło­dzie­żo­wych

RE­GON  - Kra­jo­wy Re­jestr Urzę­do­wy Pod­mio­tów Go­spo­dar­ki Na­ro­do­wej

ROT  - Re­gio­nal­na Or­ga­ni­za­cja Tu­ry­stycz­na

S.A.  - spół­ka ak­cyj­na

SKP  - Sto­wa­rzy­sze­nie Kon­su­men­tów Pol­skich

SN  - Sąd Naj­wyż­szy

Sp. z o.o.  - Spół­ka z ogra­ni­czo­ną od­po­wie­dzial­no­ścią

TK  - Try­bu­nał Kon­sty­tu­cyj­ny

UOKiK  - Urząd Ochro­ny Kon­ku­ren­cji i Kon­su­men­tów

ust.  - ustęp

WSA  - Wo­je­wódz­ki Sąd Ad­mi­ni­stra­cyj­ny

WTO  - Świa­to­wa Or­ga­ni­za­cja Tu­ry­sty­ki

ze zm.  - ze zmia­na­mi

zob.  - zo­bacz

1. Uwagi wstępne

Swo­bo­da pro­wa­dze­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej może pod­le­gać ogra­ni­cze­niom ze wzglę­du na ko­li­zję z in­ny­mi war­to­ścia­mi chro­nio­ny­mi pra­wem. Ogra­ni­cze­nia te przyj­mu­ją po­stać szcze­gó­ło­wych wa­run­ków po­dej­mo­wa­nia i pro­wa­dze­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej. Pro­ces ogra­ni­cza­nia wol­no­ści go­spo­dar­czej okre­śla­ny jest naj­czę­ściej jako re­gla­men­ta­cja dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej. W dok­try­nie re­gla­men­ta­cja uj­mo­wa­na jest jako dzia­łal­ność pań­stwa w ob­sza­rze go­spo­dar­ki, któ­rej isto­tą jest ogra­ni­cze­nie swo­bo­dy za­cho­wań przed­się­bior­ców. Re­gla­men­ta­cja po­le­ga na usta­na­wia­niu przez pań­stwo wa­run­ków, w for­mie za­ka­zów i na­ka­zów, od któ­rych speł­nie­nia uza­leż­nio­na jest moż­li­wość re­ali­za­cji pu­blicz­nych praw pod­mio­to­wych przed­się­bior­ców. Re­gla­men­ta­cja sta­no­wi spe­cy­ficz­ny ro­dzaj dzia­łal­no­ści pań­stwa, któ­ry po­le­ga na sto­so­wa­niu ze­spo­łu środ­ków praw­nych o cha­rak­te­rze im­pe­ra­tyw­nym, ma­ją­cych na celu stwo­rze­nie kon­kret­nych wa­run­ków nie­zbęd­nych do or­ga­ni­zo­wa­nia pra­wi­dło­we­go prze­bie­gu sto­sun­ków go­spo­dar­czych. Wy­ra­zem tej dzia­łal­no­ści jest moż­li­wość po­dej­mo­wa­nia w kon­kret­nych, pra­wem okre­ślo­nych, przy­pad­kach do­raź­nych in­ge­ren­cji w sfe­rę praw­nie za­strze­żo­nej sa­mo­dziel­no­ści pod­mio­tów go­spo­dar­czych. W zna­cze­niu ju­ry­dycz­nym re­gla­men­ta­cja po­le­ga na moż­li­wo­ści wkra­cza­nia w sfe­rę upraw­nień pod­mio­tów go­spo­dar­czych w za­kre­sie wła­ści­wych przed­mio­to­wo praw tych pod­mio­tów5.

Przy­czy­ny re­gla­men­ta­cji nie są jed­no­rod­ne. Moż­na je po­dzie­lić na dwie gru­py: obiek­tyw­ne i su­biek­tyw­ne. Do po­wo­dów o cha­rak­te­rze obiek­tyw­nym na­le­ży ogra­ni­cza­nie za­gro­żeń, któ­re mogą wy­wo­ły­wać nie­któ­re ro­dza­je dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, np.: za­gro­że­nie ży­cia i zdro­wia ludz­kie­go, za­gro­że­nie mo­ral­no­ści pu­blicz­nej, za­gro­że­nia dla obron­no­ści i bez­pie­czeń­stwa pań­stwa lub oby­wa­te­li czy też śro­do­wi­ska na­tu­ral­ne­go. Tak róż­ny przed­miot za­gro­żeń utrud­nia sto­so­wa­nie jed­no­li­tej ochro­ny praw­nej. Przy­czy­ny o cha­rak­te­rze su­biek­tyw­nym wy­ni­ka­ją z za­ło­żeń po­li­ty­ki go­spo­dar­czej pań­stwa lub jego zo­bo­wią­zań mię­dzy­na­ro­do­wych lub też są uwa­run­ko­wa­ne wzglę­da­mi po­li­ty­ki spo­łecz­nej. Przy­czy­ny su­biek­tyw­ne cha­rak­te­ry­zu­ją się zmien­no­ścią i cza­so­wo­ścią6.

Ce­lem re­gla­men­ta­cji jest za­rów­no ochro­na in­te­re­sów oby­wa­te­li, jak i in­te­res go­spo­dar­czy pań­stwa. W wy­ni­ku ogra­ni­czeń re­gla­men­ta­cyj­nych ochro­nie pod­le­ga­ją ta­kie do­bra, jak: in­te­re­sy po­li­tycz­ne i go­spo­dar­cze pań­stwa, pra­wi­dło­we funk­cjo­no­wa­nie ryn­ku we­wnętrz­ne­go, wy­czer­py­wal­ne za­so­by na­tu­ral­ne kra­ju, in­te­re­sy kon­su­men­tów, wol­na kon­ku­ren­cja7.

WSTĘP

Tu­ry­sty­ka jest waż­ną i no­wo­cze­sną ga­łę­zią go­spo­dar­ki oraz jed­nym z czyn­ni­ków sty­mu­lu­ją­cych roz­wój spo­łecz­no-go­spo­dar­czy kra­ju. Jej zna­cze­nie prze­ja­wia się w wy­so­kiej zdol­no­ści ge­ne­ro­wa­nia no­wych miejsc pra­cy, pod­no­sze­nia ja­ko­ści ży­cia lo­kal­nych spo­łecz­no­ści oraz zwięk­sza­nia kon­ku­ren­cyj­no­ści re­gio­nów. Jed­no­cze­śnie tu­ry­sty­ka przy­czy­nia się do od­kry­wa­nia i pro­mo­wa­nia cen­nych za­so­bów kul­tu­ro­wych i śro­do­wi­sko­wych oraz kre­owa­nia wi­ze­run­ków miej­sco­wo­ści i re­gio­nów w kra­ju i na świe­cie.

Seg­ment tu­ry­stycz­ny jest obec­nie naj­szyb­ciej roz­wi­ja­ją­cą się dzie­dzi­ną go­spo­dar­ki, co wy­ni­ka z da­nych Świa­to­wej Or­ga­ni­za­cji Tu­ry­sty­ki i Świa­to­wej Rady Po­dró­ży i Tu­ry­sty­ki1. Na­le­ży za­uwa­żyć, że mimo trwa­ją­ce­go kry­zy­su go­spo­dar­cze­go, bran­ża tu­ry­stycz­na nadal ma szan­se na trwa­ły roz­wój. Po­twier­dza­ją to opty­mi­stycz­ne pro­gno­zy spe­cja­li­stów opra­co­wa­ne do 2020 roku2. Z tego po­wo­du co­raz wię­cej państw zwięk­sza za­an­ga­żo­wa­nie w pro­ces wspie­ra­nia i roz­wi­ja­nia tego sek­to­ra usług. Do­ty­czy to rów­nież pol­skich or­ga­nów ad­mi­ni­stra­cji pu­blicz­nej.

Sek­tor tu­ry­stycz­ny w Pol­sce two­rzą trzy gru­py pod­mio­tów po­zo­sta­ją­cych ze sobą w ści­słej ko­re­la­cji:

- or­ga­ny ad­mi­ni­stra­cji pu­blicz­nej, po­sia­da­ją­ce kom­pe­ten­cje w dzie­dzi­nie tu­ry­sty­ki;

- or­ga­ni­za­cje tu­ry­stycz­ne, zaj­mu­ją­ce się pro­mo­cją tu­ry­sty­ki;

- pod­mio­ty świad­czą­ce róż­no­rod­ne usłu­gi tu­ry­stycz­ne.

Rolą or­ga­nów ad­mi­ni­stra­cji pu­blicz­nej jest kształ­to­wa­nie, w opar­ciu o obo­wią­zu­ją­ce prze­pi­sy pra­wa, pra­wi­dło­wych wa­run­ków pro­wa­dze­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej w dzie­dzi­nie tu­ry­sty­ki, przez sto­so­wa­nie kon­tro­li i nad­zo­ru w toku pro­wa­dzo­nej dzia­łal­no­ści przed­się­bior­ców, ce­lem we­ry­fi­ko­wa­nia le­gal­no­ści dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej. Do za­dań or­ga­ni­za­cji tu­ry­stycz­nych na­le­ży pro­mo­cja tu­ry­sty­ki na szcze­blach ogól­no­kra­jo­wym, re­gio­nal­nym i lo­kal­nym, w tym two­rze­nie i roz­wi­ja­nie ofert tu­ry­stycz­nych oraz in­te­gro­wa­nie spo­łecz­no­ści lo­kal­nych. Pod­mio­ty świad­czą­ce usłu­gi tu­ry­stycz­ne obo­wią­za­ne są na­to­miast do po­dej­mo­wa­nia i pro­wa­dze­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej zgod­nie z obo­wią­zu­ją­cy­mi prze­pi­sa­mi pra­wa.

Pod­sta­wę pra­wi­dło­we­go funk­cjo­no­wa­nia bran­ży tu­ry­stycz­nej oraz wy­so­kiej sku­tecz­no­ści or­ga­nów ad­mi­ni­stra­cji pu­blicz­nej w sfe­rze kon­tro­li i nad­zo­ru nad tą dzia­łal­no­ścią, sta­no­wi przej­rzy­sty i jed­no­li­ty sys­tem ak­tów praw­nych, re­gu­lu­ją­cych ten ob­szar go­spo­dar­ki. Pre­cy­zyj­ność prze­pi­sów pra­wa po­win­na prze­ja­wiać się w wy­raź­nym pre­cy­zo­wa­niu na­kła­da­nych obo­wiąz­ków i przy­zna­wa­nych praw, tak by ich treść po­zwa­la­ła na ich sku­tecz­ne eg­ze­kwo­wa­nie.

Z uwa­gi na spe­cy­fi­kę usług tu­ry­stycz­nych usta­wo­daw­ca zde­cy­do­wał się na ob­ję­cie tych usług re­gla­men­ta­cją na za­sa­dach prze­wi­dzia­nych w usta­wie z dnia 2 lip­ca 2004 r. o swo­bo­dzie dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej3. Przy czym pod­da­nie re­żi­mo­wi re­gla­men­ta­cji dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej w za­kre­sie usług tu­ry­stycz­nych ma cha­rak­ter nie­jed­no­rod­ny, do­ty­czy tyl­ko nie­któ­rych ro­dza­jów świad­czeń dzia­łal­no­ści or­ga­ni­za­to­rów tu­ry­sty­ki i po­śred­ni­ków tu­ry­stycz­nych. Po­zo­sta­łe ro­dza­je usług pod­da­ne zo­sta­ły tyl­ko pro­ce­du­rom kon­tro­li i nad­zo­ru ze stro­ny kom­pe­tent­nych or­ga­nów ad­mi­ni­stra­cji, ty­po­wym dla ro­dza­jów dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czych, któ­rych nie do­ty­czy re­gla­men­ta­cja.

Trzon prze­pi­sów praw­nych nor­mu­ją­cych pro­ce­du­ry świad­cze­nia usług tu­ry­stycz­nych zo­stał za­war­ty w usta­wie z dnia 29 sierp­nia 1997 r. o usłu­gach tu­ry­stycz­nych4. Wska­za­na usta­wa, po wie­lo­krot­nych no­we­li­za­cjach, za­wie­ra już roz­wią­za­nia, któ­re czę­ścio­wo zwięk­szy­ły sku­tecz­ność dzia­ła­nia or­ga­nów ad­mi­ni­stra­cji pu­blicz­nej w sfe­rze re­gla­men­ta­cji oraz kon­tro­li i nad­zo­ru nad dzia­łal­no­ścią tu­ry­stycz­ną. Z uwa­gi jed­nak na wie­lo­wy­mia­ro­wy cha­rak­ter usług tu­ry­stycz­nych nadal wie­le sy­tu­acji wy­ma­ga wpro­wa­dze­nia in­nych roz­wią­zań praw­nych - wska­zu­je na to cho­ciaż­by spor­na kwe­stia za­bez­pie­czeń fi­nan­so­wych na wy­pa­dek nie­wy­pła­cal­no­ści biur po­dró­ży. Część z re­gu­la­cji usta­wo­wych nie funk­cjo­nu­je jesz­cze w prak­ty­ce, mimo sto­sun­ko­wo dłu­gie­go okre­su obo­wią­zy­wa­nia. Nie­któ­re z przy­ję­tych roz­wią­zań praw­nych wręcz dzia­ła­ją na nie­ko­rzyść przed­się­bior­ców, jak i kon­su­men­tów usług tu­ry­stycz­nych, nie gwa­ran­tu­jąc w spo­sób do­sta­tecz­ny spraw­ne­go i przej­rzy­ste­go funk­cjo­no­wa­nia me­cha­ni­zmów apa­ra­tu ad­mi­ni­stra­cji pu­blicz­nej w przed­mio­to­wym za­kre­sie. Ma­jąc na wzglę­dzie po­wyż­sze, moż­na stwier­dzić, że w obec­nym sta­nie praw­nym na­stą­pi­ło uspraw­nie­nie funk­cjo­no­wa­nia me­cha­ni­zmów re­gla­men­ta­cji, kon­tro­li i nad­zo­ru usług tu­ry­stycz­nych, nadal jed­nak wy­stę­pu­ją ob­sza­ry wy­ma­ga­ją­ce wpro­wa­dze­nia lep­szych roz­wią­zań praw­nych, zaś upraw­nie­nia wład­cze or­ga­nów ad­mi­ni­stra­cji wo­bec przed­się­bior­ców tu­ry­stycz­nych nie za­wsze za­pew­nia­ją eg­ze­ku­cję obo­wiąz­ków przed­się­bior­ców na do­sta­tecz­nym po­zio­mie sku­tecz­no­ści.

Głów­nym ce­lem ni­niej­sze­go opra­co­wa­nia jest ana­li­za kom­pe­ten­cji or­ga­nów ad­mi­ni­stra­cji pań­stwo­wej i sa­mo­rzą­do­wej wszyst­kich szcze­bli w sfe­rze tu­ry­sty­ki i dzia­łal­no­ści przed­się­bior­ców tu­ry­stycz­nych, w kon­tek­ście prze­wi­dzia­nych pra­wem form re­gla­men­ta­cji, w za­leż­no­ści od ro­dza­ju usług tu­ry­stycz­nych. Ce­lem szcze­gó­ło­wym jest oce­na, czy ad­mi­ni­stra­cyj­no­praw­ne for­my in­ge­ren­cji or­ga­nów ad­mi­ni­stra­cji pu­blicz­nej w dzia­łal­ność przed­się­bior­ców tu­ry­stycz­nych, za­pew­nia­ją pra­wi­dło­wy prze­bieg sto­sun­ków go­spo­dar­czych w dzie­dzi­nie tu­ry­sty­ki.

Na struk­tu­rę ni­niej­szej mo­no­gra­fii skła­da się sześć roz­dzia­łów.

Roz­dział I jest po­świę­co­ny pod­sta­wo­wym po­ję­ciom zwią­za­nym z pro­wa­dze­niem dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej w za­kre­sie usług tu­ry­stycz­nych: dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, przed­się­bior­cy, przed­się­bior­cy tu­ry­stycz­ne­go, usług tu­ry­stycz­nych. Za­pre­zen­to­wa­no w nim na­czel­ne za­sa­dy pro­wa­dze­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej ze szcze­gól­nym na­ci­skiem na za­sa­dę wol­no­ści go­spo­dar­czej i jej ogra­ni­cze­nia.

Roz­dział II przed­sta­wia pol­ski mo­del re­gla­men­to­wa­nia dzia­łal­no­ści tu­ry­stycz­nej. Roz­dział ten za­wie­ra ana­li­zę pro­ce­dur re­je­stra­cji dzia­łal­no­ści tu­ry­stycz­nej, wy­mo­gów for­mal­nych i ma­te­rial­nych ko­niecz­nych do speł­nie­nia przez przed­się­bior­ców ubie­ga­ją­cych się o do­ko­na­nie wpi­su w po­szcze­gól­nych re­je­strach. W tym miej­scu zo­sta­ły okre­ślo­ne wza­jem­ne uwa­run­ko­wa­nia:

a) w jaki spo­sób sta­wia­ne wy­mo­gi praw­ne wpły­wa­ją na roz­wój dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej w bran­ży tu­ry­stycz­nej;

b) w jaki spo­sób wy­mo­gi praw­ne wpły­wa­ją na ja­kość świad­czo­nych przez przed­się­bior­ców usług tu­ry­stycz­nych.

Roz­dział III sta­no­wi pre­zen­ta­cję prze­sła­nek ko­niecz­nych do uru­cho­mie­nia i pro­wa­dze­nia przed­się­bior­stwa tu­ry­stycz­ne­go, w aspek­cie ogra­ni­czeń swo­bo­dy dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej w tym ob­sza­rze. W tej czę­ści roz­pra­wy przed­sta­wi­łam obo­wiąz­ki przed­się­bior­ców tu­ry­stycz­nych wzglę­dem klien­tów, któ­re na­kła­da na nich usta­wa o usłu­gach tu­ry­stycz­nych i inne akty praw­ne w za­leż­no­ści od ro­dza­ju świad­czo­nych usług. Za­pre­zen­to­wa­łam rów­nież za­sa­dy od­po­wie­dzial­no­ści przed­się­bior­ców tu­ry­stycz­nych.

Tre­ścią roz­dzia­łu IV jest ana­li­za kom­pe­ten­cji or­ga­nów ad­mi­ni­stra­cji rzą­do­wej szcze­bla cen­tral­ne­go i te­re­no­we­go, w za­kre­sie ini­cjo­wa­nia roz­wo­ju tu­ry­sty­ki oraz w pro­ce­sie re­gla­men­to­wa­nia, kon­tro­li i nad­zo­ru nad dzia­łal­no­ścią go­spo­dar­czą przed­się­bior­ców tu­ry­stycz­nych. Ana­li­za do­ty­czy kom­pe­ten­cji kon­tro­l­nych i nad­zor­czych po­szcze­gól­nych or­ga­nów ad­mi­ni­stra­cji rzą­do­wej w ob­sza­rze dzia­łal­no­ści tu­ry­stycz­nej w za­leż­no­ści od ro­dza­ju, roz­mia­rów i za­kre­su świad­czo­nych usług. W roz­dzia­le pod­ję­ta zo­sta­ła pró­ba oce­ny sku­tecz­no­ści środ­ków praw­nych sto­so­wa­nych przez po­szcze­gól­ne or­ga­ny wo­bec przed­się­bior­ców tu­ry­stycz­nych oraz usta­le­nie, w jaki spo­sób kon­tro­la i nad­zór na szcze­blu ad­mi­ni­stra­cji rzą­do­wej wpły­wa na ja­kość świad­czo­nych usług.

Wni­kli­wa oce­na roli or­ga­nów sa­mo­rzą­du te­ry­to­rial­ne­go wszyst­kich szcze­bli: wo­je­wódz­twa, po­wia­tu, gmi­ny wraz ze szcze­gó­ło­wym przed­sta­wie­niem ich kom­pe­ten­cji w za­kre­sie re­gla­men­ta­cji, kon­tro­li i nad­zo­ru nad przed­się­bior­ca­mi tu­ry­stycz­ny­mi zo­sta­ła pod­ję­ta w roz­dzia­le V. Ba­da­niem ob­ję­te zo­sta­ły in­stru­men­ty kon­tro­li i nad­zo­ru po­szcze­gól­nych or­ga­nów w za­kre­sie dzia­łal­no­ści tu­ry­stycz­nej, oraz we­ry­fi­ka­cja stop­nia ich sku­tecz­no­ści, pod ką­tem pra­wi­dło­wo­ści świad­czo­nych usług. W roz­dzia­le zo­sta­ła pod­ję­ta pró­ba od­po­wie­dzi na py­ta­nie: czy or­ga­ny ad­mi­ni­stra­cji sa­mo­rzą­du te­ry­to­rial­ne­go, dzię­ki po­sia­da­nym kom­pe­ten­cjom, przy­czy­nia­ją się do pod­no­sze­nia ja­ko­ści usług tu­ry­stycz­nych oraz zwięk­sza­ją bez­pie­czeń­stwo kon­su­men­tów?

Roz­dział VI to zwię­zły prze­gląd za­dań or­ga­ni­za­cji tu­ry­stycz­nych, kon­su­menc-kich oraz sa­mo­rzą­du tu­ry­stycz­ne­go w za­kre­sie kształ­to­wa­nia wy­so­kiej ja­ko­ści usług tu­ry­stycz­nych, w opar­ciu o cele sta­tu­to­we po­szcze­gól­nych pod­mio­tów. Zo­sta­ły w nim za­pre­zen­to­wa­ne przede wszyst­kim te or­ga­ni­za­cje, któ­rych wkład w roz­wój pol­skiej bran­ży tu­ry­stycz­nej jest, w mo­jej oce­nie, naj­bar­dziej istot­ny. W roz­dzia­le pod­ję­ta zo­sta­ła pró­ba roz­strzy­gnię­cia pro­ble­mu wpły­wu - prze­ło­że­nia człon­ko­stwa przed­się­bior­cy w or­ga­ni­za­cji sa­mo­rzą­du tu­ry­stycz­ne­go na rze­czy­wi­stą ja­kość świad­czo­nych przez nie­go usług.

Ob­szar ba­daw­czy ob­ję­ty mo­no­gra­fią do­ty­czy przede wszyst­kim prze­pi­sów usta­wy z dnia 29 sierp­nia 1997 r. o usłu­gach tu­ry­stycz­nych, usta­wy z dnia 2 lip­ca 2004 r. o swo­bo­dzie dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej oraz ak­tów wy­ko­naw­czych, nor­mu­ją­cych spra­wy szcze­gó­ło­we zwią­za­ne z dzia­łal­no­ścią przed­się­bior­ców tu­ry­stycz­nych.

Mo­no­gra­fia uwzględ­nia stan praw­ny na dzień 30 kwiet­nia 2013 r.