rozdział pierwszy
Nie przywiązuj się
Jestem osobą, która potrafi wypełnić swój kalendarz do samego końca. Jeśli tylko jest w nim jakaś biała plama, to z pewnością znajdę coś, żeby ją wypełnić. To nie jest do końca dla mnie ani dobre, ani zdrowe, wiem. Uczę się tak nie mieć. Na terapii wałkujemy ten temat od dobrych kilku spotkań. Tak się jednak jakoś ułożyło, że "robienie" mam zakodowane jako wartościowe, a "nierobienie" - przeciwnie. Ale uwierzcie mi, jestem świadoma kosztów i jednocześnie są też z tego korzyści. Naprawdę. Na przykład historia, którą za chwilę przeczytacie, nie wydarzyłaby się, gdybym nie wypełniła wtedy po samiutkie brzegi mojego kalendarza. To była i jest jedna z tych historii, które sprawiły, że zaczęłam patrzeć na życie inaczej. Taki potężny gamechanger, jak to mawiamy po słowiańsku.
Kilka lat temu, przeglądając plany na najbliższe miesiące, dostrzegłam wolną przestrzeń w kalendarzu. Natychmiast postanowiłam wypełnić ją czymś rozwojowym, no bo jak to tak nic nie mieć zaplanowanego? Wybór padł na ośmiotygodniowy kurs mindfulness, na który się bardzo ucieszyłam, nie tylko dlatego, że zagospodaruje mi sporą część "wolnych przebiegów". Też dlatego, że już od dawna chciałam go zrobić, ponieważ jest to od lat kultowa pozycja w świecie rozwojowym.
Spotkania miały miejsce co tydzień w środy i trwały trzy godziny. Przez dwa intensywne miesiące od godziny 18 do 21 uczyłam się, jak praktykować uważność, jak być w tym słynnym "tu i teraz". Prowadzący kurs powiedział, że oprócz spotkań będą też zadania domowe, bo równie ważne jak sam kurs jest to, co dzieje się pomiędzy spotkaniami. Dokładnie to samo mówię ludziom, kiedy z nimi pracuję, więc w jakimś sensie tego się spodziewałam.
To, czego się nie spodziewałam, to tego, że zadania domowe nakierowane na ćwiczenie umiejętności bycia "tu i teraz" będę musiała robić codziennie. CODZIENNIE. Gdy się o tym dowiedziałam, włączyła mi się czerwona lampka. "Gdzie ja to zmieszczę w mojej codzienności?!" - pomyślałam. Ale ja już tak mam, że jak się na coś zdecyduję, to nie ma zmiłuj. I podjęłam wyzwanie.
Zaczęło się niewinnie. Po pierwszym spotkaniu w środę nasze zadanie na kolejny tydzień polegało na praktykowaniu przez mniej więcej 10 minut bycia w uważności. Chodziło o to, żebym znalazła spokojne 10 minut w ciągu dnia i zauważyła, co się dzieje we mnie i/lub wokół mnie. Miałam zauważać dźwięki, myśli, sygnały z ciała, czyli coś, na co bardzo rzadko zwracamy uwagę w codziennym biegu. Zadanie niby niedługie, ale rzetelne praktykowanie każdego dnia stanowiło pewne wyzwanie. Szczególnie w świecie, w którym mój kalendarz i tak był napchany. Ale wiecie... jest zadanie, to ja się stawiam. Przez cały tydzień od środy do kolejnego wtorku tworzyłam więc przestrzeń, żeby rano albo wieczorem ćwiczyć, co nam zadano.
Po pierwszym tygodniu, czyli na początku drugich zajęć, prowadzący zapytał, jak poszło nam zadanie, co było łatwe, a co trudne. Grupa liczyła osiem osób, więc każdy miał czas, żeby się wypowiedzieć. Większość wypowiedzi oscylowała na skali od "było trudno z tym czasem, ale nawet się udawało" do "nawet nie było tak trudno, o dziwo". Ale była jedna osoba, która zupełnie nie mieściła się w tym repertuarze odpowiedzi. Powiedziała: "Ten kurs jest bez sensu. To zadanie niewykonalne, jak się ma rodzinę, psa i męża". Potem kontynuowała, mówiąc, że nie dała rady praktykować w domu. Próbowała w garażu, ale tam było zimno. Próbowała w łazience, ale i tak do niej przychodzili. Wszystko jej przeszkadzało. Dzieciaki biegały. Mąż ciągle czegoś chciał. Pies ją lizał. Bez sensu. Przyznała nawet, że rozważa rezygnację z kursu. Nie ma warunków, żeby dobrze praktykować, więc to mija się z celem. Zapytała, czy można jeszcze dostać zwrot pieniędzy, jeśli teraz odejdzie.
Byliśmy trochę zdumieni, bo wiadomo, że każdemu z nas było trudno, ale mimo wszystko próbowaliśmy wciskać te ćwiczenia w naszą codzienność. W końcu ten kurs nie był przymusowy, był całkowicie dobrowolny. Kiedy dziewczyna skończyła swoją wypowiedź, popatrzyliśmy na naszego prowadzącego, zastanawiając się, jak to skomentuje. Eryk, oaza spokoju, wysłuchawszy jej - jak przystało na nauczyciela uważności - w skupieniu, powiedział: "Nie przywiązuj się. To minie".
Kolejne zadanie w drugim tygodniu było już dłuższe i nieco trudniejsze. Tym razem czas poświęcony na praktykę własną miał wynosić od 20 do 30 minut. Muszę przyznać, że to już było spore wyzwanie. Czasem mi się udawało, a czasem musiałam odpuszczać i zrobić mniej. Oczywiście biczowałam się, że nie wykonałam zadania "poprawnie", ale wiedziałam, że korzyści z rozwijania umiejętności bycia "tu i teraz", nawet jeśli nie wypełnię całych zadanych 20 minut, i tak będą ogromne. Nie poddawałam się, pomimo że codzienność uporczywie ciągnęła w swoją stronę, szepcząc mi do uszka: "Asiu, dobra... odpuść. Jutro zrobisz to ćwiczenie. Teraz jeszcze maile. No a teraz to już sobie odpocznij. Zmęczona jesteś. Może zjedz coś. Nie ćwicz, bo zaraz zaśniesz".
Na kolejnych zajęciach nasz prowadzący zaczął jak zwykle od rundki z pytaniem o to, jak nam poszło z ćwiczeniami w tym tygodniu - czy udawało się wdrażać uważność w naszą codzienność. Podobnie jak poprzednio dzieliliśmy się swoimi doświadczeniami, refleksjami i odkryciami. Komuś szło łatwiej niż ostatnio, komuś trudniej, ktoś dawał radę codziennie, a ktoś inny nie. Ktoś miał czas, a ktoś nie miał. Wiadomo. Kiedy przyszła kolej na tamtą dziewczynę, podobnie jak tydzień wcześniej oświadczyła: "To nie ma sensu. Nie ma warunków. Kto ma na to czas?! Za głośno mam w domu". Nie może się skupić. Dzieci, mąż, pies. Garaż też nie. Łazienka nie działa. Wszystko nie działa.
Na koniec tego wywodu ponownie padło z jej ust pytanie, czy jakby co, to można jeszcze zrezygnować. Prowadzący - nasza ostoja spokoju - ponownie stoicko i cierpliwie wysłuchał jej, następnie uśmiechnął się czule i powiedział: "Nie przywiązuj się. To minie".
Następne tygodnie obfitowały w coraz dłuższe i bardziej wymagające zadania. Przechodziliśmy stopniowo od 30 do 40-45-50 minut uważności dziennie. Możecie sobie tylko wyobrazić, jakim wyzwaniem jest wkomponowanie tego w wirującą codzienność zabieganych ludzi. Ale w sumie od tego właśnie był ten kurs, żeby pomóc nam zwolnić, biec inaczej, uważniej. Śmialiśmy się, że zanim nauczy nas uważności, to nas wykończy, a jego efektem będzie śmierć, która, jak wierzą niektórzy, jest najlepszą formą uważności. Bo wiecie... te osiem tygodni wystarczy, żeby przyzwyczajony do biegania sprintów mózg, zmuszony do maratonu - eksplodował.
Tydzień trzeci, czwarty, piąty i szósty mijały naszej grupie na chęci wdrażania kolejnych praktyk i jednoczesnej walce naszego umysłu, który chciał jak najszybciej te praktykowane "bez sensu głupoty" skończyć.
Każde kolejne środowe spotkanie i rozpoczynające je rundki obfitowały w obserwacje uczestników o tym, że czasem jest łatwiej, a czasem trudniej. Niektórym zdarzało się mieć taki wniosek, że ten długi pierwotnie czas przeznaczony na ćwiczenia wcale nie jest już taki długi. Inni dostrzegali pierwsze efekty zmian. Mówili, że zaczynają żyć świadomiej, uważniej. Pojawiały się łzy wzruszenia, że ktoś zauważył swoją złość, zanim eksplodował, i to na przykład uchroniło jego relację przed kolejną kłótnią. Ktoś inny zrozumiał, że nie wszystko, co myśli nasz umysł, to prawda i że można się odłączyć od myśli. Powoli w tej naszej grupie pojawiały się piękne plony wewnętrznej pracy każdego i każdej z nas.
Tylko u jednej osoby z grupy, chyba wiecie której, nie zmieniało się nic. Cały czas pies, mąż i dzieci. Za głośno. Za długo. Za... bez sensu. Właściwie co tydzień wiedzieliśmy, czego się od tej osoby spodziewać. Kiedy zabierała głos, żeby się z nami tym wszystkim podzielić, mogliśmy jak w klasycznym bingo zgadywać, które argumenty pójdą najpierw, a które potem. Momentami, wstyd się przyznać, było to zabawne. Trochę nas to frustrowało, trochę bawiło, ale Eryk cierpliwie i czule najpierw jej wysłuchiwał, a potem odpowiadał jednym potężnym zdaniem: "Nie przywiązuj się. To minie".
Kiedy nadeszło przedostatnie spotkanie i kurs po prawie dwóch miesiącach zbliżał się ku końcowi, prowadzący zapytał nas, jak nam się teraz praktykuje w porównaniu z początkiem kursu. Odpowiadaliśmy mniej więcej tak samo: że widać zmiany w codzienności, że nawet już nie chodzi o sztywne trzymanie się czasu, ale po prostu o czas na uważność, że zmienia się jakość życia, choć same praktyki dalej bywają frustrujące i konfrontujące, ponieważ każą nam spotykać się z emocjami czy myślami, które bywają niewygodne. Pamiętam, jak wtedy powiedziałam, że zajęcia wniosły nową jakość do starego życia i pokazały, że z tą uważnością jest trochę inaczej, niż pierwotnie myślałam. Ona nie pomoże mi pozbyć się myśli - pomoże mi odłączyć się od myśli, które i tak ciągle tam będą. Że to trochę jak z szybą - na kursie myłam szybę, przez którą patrzę na świat. Początkowo naiwnie sądziłam, że zobaczę inny świat, kiedy przetrę szmatką kurze, brudy i błoto. A okazało się, że świat jest ten sam, tylko teraz widzę go dużo wyraźniej, dokładniej, precyzyjniej. To z kolei sprawia, że dokonuję lepszych wyborów. Bywam spokojniejsza. Oddzielam to, co ważne, od tego, co jest tylko szumem. Właściwie ten kurs to dla mnie taki remanent. Także w kontekście relacji z różnymi osobami, bo łatwiej mi teraz wyłowić, jak dana relacja na mnie wpływa - co wnosi, a co mi odbiera.
Dobre momenty również są przelotne. Tak jak chwile trudne, niewygodne i drażniące te wspaniałe, przyjemne i kojące po prostu przyjdą, a potem odejdą. Przywiązywanie się do jednych czy drugich nie ma sensu, bo natura wszystkich rzeczy jest ulotna.
Gdy kolejka wypowiedzi doszła do znanej wam już bohaterki, spodziewaliśmy się, co powie. Nawet przez chwilę się zastanawiałam, czy znowu zada pytanie o zwrot kosztów przy opcji rezygnacji, kiedy już prawie kończymy kurs. Ale ku zdziwieniu wszystkich tym razem powiedziała tak: "O rety! Wreszcie! Jest! Mam to! Udało się. Mąż, pies i dzieci przestały mi przeszkadzać. To znaczy oni są tacy sami, ale ja potrafię się już tym nie wytrącać z równowagi. Potrafię cierpliwie obserwować swoje reakcje na ich zaczepki. Tak jakbym była w sobie i jednocześnie stała obok. Oczywiście, że momentami mnie to denerwuje, wtedy obserwuję w sobie te emocje, ale nie jestem nimi. Zauważam, co czuję, i spokojnie staram się to zignorować albo jakoś wewnętrznie poradzić sobie z przepływającymi przeze mnie emocjami".
Byliśmy w szoku. Mówiła językiem, którym prowadzący kurs posługiwał się od prawie dwóch miesięcy. Była pełna spokoju, radości i wręcz ekscytacji, że wreszcie odkryła tę krainę, o której tyle tu mówiono, a do której za żadne skarby nie mogła dotrzeć. Wspaniale było tego słuchać i nawet chyba był moment, kiedy poczułam, że też chciałabym doznać takiego emocjonującego stanu, o jakim opowiadała. Patrzyliśmy na nią, a potem na Eryka z ciekawością, co on na to odpowie. A on podobnie jak przez ostatnie siedem tygodni cierpliwie i czule wysłuchał tego, co mówiła, a kiedy skończyła, ze znanym sobie spokojem powiedział: "Nie przywiązuj się. To minie".
Kiedy to usłyszeliśmy, wybuchnęliśmy śmiechem - ona też. Ponieważ, po pierwsze, nie spodziewaliśmy się takiego podsumowania z jego ust. A po drugie, właściwie to najprawdziwsza prawda o życiu. Że te dobre momenty również są przelotne - mają swój początek, środek i koniec. Tak jak chwile trudne, niewygodne i drażniące te wspaniałe, przyjemne i kojące po prostu przyjdą, a potem odejdą. Przywiązywanie się do jednych czy drugich nie ma sensu, bo natura wszystkich rzeczy jest ulotna. Raz jesteś blisko tego, czego chcesz, a innym razem nie jesteś. Jednego dnia już umiesz i ci wychodzi, a innego wracasz jak w grze planszowej na pole z napisem "start". Utykanie w tym, co trudne, albo kurczowe trzymanie się momentów radości tylko je zniekształca. Ponieważ one trwają tylko chwilę, a my próbujemy sztucznie przedłużać ich życie. Robimy z nich ich własną karykaturę. Choć byśmy się dwoili i troili, żeby to przedłużyć, to wszystko przeminie.
Może się zdarzyć, że sceptyczny czytelnik/sceptyczna czytelniczka powie teraz: "Asiu, co ty mówisz? Diagnoza śmiertelnej i nieuleczalnej choroby nie minie, śmierć dziecka nie minie, bankructwo nie minie. Jest i zostanie na zawsze". To prawda, nie minie. Ale minie moment szoku, kiedy dostajemy wyniki. Minie moment reorganizacji życia. Minie moment smutku. Minie moment, kiedy nie mamy na chleb. Chodzi o to, że sposób, w jaki będziemy nieść ten ciężar, będzie z każdym dniem, tygodniem czy miesiącem już nieco inny. To minie.
W życiu nie chodzi o ciężar, który na nas spada, tylko o sposób, w jaki go niesiemy. Najpierw jest kosmicznie trudno. Na początku wydaje nam się, że nie złapiemy kolejnego oddechu, że nie zrobimy żadnego kroku. Ale z czasem, ze wsparciem, z wiarą - ruszymy. I choć serce wciąż będzie obolałe, to będziemy je prosić, żeby próbowało dalej bić, byśmy mogli wstać i iść pomimo bólu, który głęboko czujemy.
To samo dotyczy tych dobrych momentów. Ponieważ tu wpadamy w dwie pułapki. Jedna to ta, w której próbujemy sztucznie przedłużać szczęśliwe chwile. A druga, gdy tworzymy tak wyśrubowane checklisty dla chwil szczęścia, że żadne zdarzenie się na nie nie załapuje. Przykładamy miarkę do tego, co się dzieje, i mówimy tej małej, kiełkującej radości: "Dziękuję, idź sobie. Czekam, aż przyjdzie coś większego". I tak na przykład zamiast po rozwodzie cieszyć się z własnego lokum, choć wynajętego i małego, to narzekamy i psioczymy, że nie stać nas na własne, i dopiero gdy kupimy coś swojego, to będziemy się prawdziwie cieszyć. Albo kiedy dowiadujemy się, że jesteśmy w ciąży, to nie pozwalamy sobie na radość, bo przecież jest tyle historii nieudanych ciąż, poronień i śmierci przedwczesnych, że nie ma co świętować. Albo zwyczajny zimowy poranek, gdy w naszym domu jest ciepło, pachnie kawa, a zdrowi domownicy jedzą jajecznicę, umyka nam, ponieważ skupiamy się na problemach w pracy - posypanym projekcie, bo przekroczyliśmy budżet na ten rok, i wiszącej nad nami decyzji o jego zamknięciu.
Zapominamy, że możemy przeżywać te dwie rzeczy równolegle. Że nasze serca pomieszczą i jedno, i drugie, bo życie przecież jest właśnie od tego, żeby je przeżywać w pełni. Przeżywać to, co łatwe, i to, co trudne - z taką samą uważnością, zaangażowaniem i otwartością. Dosłownie w tej samej sekundzie.
A my przegapiamy momenty radości, ponieważ żadna, której doświadczamy, nie spełnia naszych wygórowanych wymagań. Pozwalamy sobie ją dostrzec tylko wtedy, kiedy jest ogromna. Czekamy na radość XXXL, odrzucając wszystkie inne jej przejawy. A taka ogromna radość trafia się rzadko. Za to dużo, dużo częściej dostępna jest radość w rozmiarze XS. Tylko kogo taka interesuje? Mam się cieszyć, że znalazłam miejsce do parkowania? Albo że żelazo w badaniach wyszło mi w normie? Albo że jak wróciłam do domu, to zmywarka była już rozładowana? Ba, może jeszcze, że w ogóle mam zmywarkę? Eeee tam.
W życiu nie chodzi o ciężar, który na nas spada, tylko o sposób, w jaki go niesiemy. Na początku wydaje nam się, że nie złapiemy kolejnego oddechu, że nie zrobimy żadnego kroku. Ale z czasem, ze wsparciem, z wiarą - ruszymy. I choć serce wciąż będzie obolałe, to będziemy je prosić, żeby próbowało dalej bić, byśmy mogli wstać i iść pomimo bólu, który głęboko czujemy.
Zróbmy taki eksperyment. Wyobraźmy sobie, że radość XS to taki mały kawałek tkaniny, pięć na pięć centymetrów. Takiej radości pięć razy pięć doświadczamy codziennie nawet po kilka razy. Ale nas to nie przekonuje. Nie przyjmujemy tego - wyrzucamy tę maliznę do kosza. "Na co mi to?! Za małe! Co ja mam z tego zrobić? Jak się tym otulić? Na nic tego materiału nie starczy!". I to prawda - szmatka o wymiarach pięć na pięć centymetrów pewnie się na wiele nie zda, ale gdyby tak przez miesiąc codziennie zbierać ich po kilka? Po miesiącu, dwóch, trzech czy dwunastu można by zszyć je razem i zrobić koc, który otuli mnie w trudne dni. Otuli i sprawi, że nie sięgnę po kieliszek, jedzenie czy kolejny romans. Radość w rozmiarze XS jest jak profilaktyka bólu XXXL. Trzeba tylko mieć odwagę dostrzec i poczuć radość w małym rozmiarze. Cieszyć się z tego, co jest. Na przestrzeni dni zbierać, gromadzić i łączyć ze sobą. Aż stworzy się coś wielkiego. Coś, co będzie dla nas przypomnieniem, że radość składa się z małych rzeczy. Małych oddechów, małych uderzeń serca, małych przytuleń i dobrych myśli. Tylko w ten sposób uszyjemy sobie koc o ogromnych rozmiarach, dzięki któremu przetrwamy przeróżne zimy życia.
Gdy pojawia się w naszym życiu trudność, chcemy od niej szybko uciekać. Z kolei, gdy pojawia się radość, chcemy się do niej przyspawać.
W trudnościach:
- sięgamy po alkohol, żeby ból nas nie dogonił,
- zajadamy się, żeby zmniejszyć lęk, jaki odczuwamy,
- spalamy się w pracy, żeby nie czuć samotności w sercu.
A w radości:
- szukamy rzeczy, które sztucznie podtrzymują to uczucie, skręcając jednocześnie w drogę do uzależnienia: zajadając się, pijąc, scrollując godzinami. Uciekamy przed niewygodnymi emocjami za pomocą tych działań, które przynoszą chwilowe przyjemne doznania, i nie potrafimy przestać, chcemy to przeżywać non stop. By uniknąć smutku i jednocześnie karmić się syntetyczną radością.
- cały czas szukamy przyjemnego dreszczyku zakochania, polując na kogoś, w kim się możemy zakochać,
- kolorujemy świat na różowo, udając, że trudnych rzeczy nie ma.
I tak nas ten taniec pochłania, że nie dostrzegamy uczciwie tego, co trudne, i tego, co piękne, łatwe i lekkie. I co najważniejsze, nie widzimy, że możemy to ze sobą łączyć.
Ta książka jest właśnie o tym. O umiejętności przechodzenia przez zmiany niezależnie od tego, czy ich smak jest gorzki, czy słodki. O umiejętności nieprzywiązywania się do tego, co jest, a jednocześnie nieprzeoczania tego, co ważne i zaraz zniknie. O pokorze wobec mądrości przemijania. O wierze, że potrafimy spotkać się z tym, co nas rozbawi, i z tym, co nas zaboli. To książka o tym, jak z odwagą brać to, co przynosi życie.
Pytania, które pomogą wam odnieść to, o czym właśnie przeczytaliście, do własnego życia.
- Które elementy życia jest mi łatwiej przeżywać? Te radosne? Czy te smutne?
- Do czego łatwiej mi się przywiązać i w tym utknąć - do smutku czy do radości?
- Jak się czuję z myślą, że wszystko w życiu przeminie?
- Z kim z otaczających mnie osób przeżywam radosne momenty? A z kim trudne?
- Jakie momenty radości w rozmiarze XS mnie dzisiaj spotkały? Czy je doceniłam/doceniłem?
[...]
Książka do nabycia na kulturalnysklep.pl, w formie ebooka na Publio.pl
