Wprowadzenie

Kilka lat temu poprowadziliśmy razem program online zatytułowany "Connect. Restore. Reclaim" ("Połączenie. Odnowa. Odzyskanie"), w którym wzięło udział niemal 1600 osób z całej naszej pięknej planety. Uczestniczyli w nim specjaliści i specjalistki od zdrowia psychicznego, coachowie i coachki, edukatorzy i edukatorki, uzdrowicielki i uzdrowiciele alternatywni, terapeutki i terapeuci pracujący z ciałem, studenci oraz studentki i inne osoby pragnące rozwijać się osobiście i zawodowo. Tematem programu była trauma, a konkretnie prezentowaliśmy nasze odmienne, lecz wzajemnie uzupełniające się podejścia do jej leczenia. Ta książka opiera się luźno na tym programie i zawiera dodatkowe, powiązane z nim materiały. Przewodnik Uwolnić ciężar powstał z naszego pragnienia nawiązania ponownej współpracy i zaoferowania czegoś pomocnego światu, który - jak to czuje wielu z nas - potrzebuje dziś wszelkiego możliwego wsparcia.

Po co nam kolejna książka o traumie? I dlaczego akurat teraz?

Każdego roku ukazują się dziesiątki, jeśli nie setki książek poświęconych traumie. W pewnym sensie jest to dobre zjawisko - przez ostatnie dekady to trudne zagadnienie zaczęło wreszcie otrzymywać należną mu uwagę. Z drugiej strony jednak rosnąca popularność terapii traumy i badań nad traumą sugerują, że dzieje się coś znacznie mniej pozytywnego.

Krótko mówiąc, uważamy, że świat i jego mieszkańcy doświadczają obecnie metakryzysu. Nie chodzi tylko o stres i zagrożenia związane ze zmianami klimatycznymi, uciskiem systemowym, alarmującym odradzaniem się faszyzmu czy konfliktami regionalnymi, które nieustannie ostrzegają nas przed wojną na większą skalę - być może nawet nuklearną. Te oraz inne globalne problemy tworzą razem swoisty ekosystem dynamik kryzysowych prowadzących do nieprzewidywalnych i wzajemnie potęgujących się zagrożeń. Obecny metakryzys nasila poczucie niepewności, lęk i podziały w społeczeństwach, tworząc warunki, które regularnie aktywują w nas i nasilają traumę indywidualną oraz zbiorową.

Jednocześnie gwałtowny rozwój sztucznej inteligencji, rosnące tempo przepływu informacji i globalna technologia coraz bardziej utrudniają ludzkiemu układowi nerwowemu przetwarzanie traum i codziennych zmartwień. Miliony lat ewolucji przystosowały nas do radzenia sobie ze stresem epizodycznym. Jako gatunek jesteśmy niezwykle adaptacyjni - przy odpowiednim poczuciu bezpieczeństwa potrafimy stosunkowo łatwo integrować zewnętrzne zagrożenia i związane z nimi fizjologiczne reakcje. Niestety obecny świat nieustannie bombarduje nas nowymi informacjami, a nam trudno jest się wyzbyć potrzeby nadążania za nimi i reagowania na nie. Co więcej, z powodu naszych traum zmagamy się jeszcze z wewnętrznymi blokadami, które utrudniają nam adaptację. W rezultacie doświadczamy coraz większej presji, wyczerpania, przytłoczenia, fragmentacji i polaryzacji. Cierpimy również z powodu odłączenia - od natury, od nadziei, od siebie nawzajem i od samych siebie. To odłączenie może ograniczać naszą zdolność dostrzegania metakryzysu takim, jaki naprawdę jest, sprawiając, że albo nadmiernie reagujemy na zagrożenia, albo je bagatelizujemy. W połączeniu z odziedziczonymi obciążeniami (ang. legacy burdens), o których będziemy pisać w dalszej części książki, może ono również utwierdzać nas w przekonaniu, że to inni są problemem oraz że wyłącznie my sami jesteśmy odpowiedzialni za własne uzdrowienie i bezpieczeństwo.

Nowe podejście

Nasze obecne problemy mają wiele różnych przyczyn, a samodzielnie działająca jednostka ma niewielkie szanse na wprowadzenie realnej zmiany w obliczu metakryzysu. Wszyscy jesteśmy w tym razem i powinniśmy odbudować poczucie więzi, aby odzyskać nadzieję na życie w świecie pełnym większego współczucia i harmonii.

Choć naukowcy, filozofowie i rdzenne kultury od dawna podkreślają kwestię współzależności systemów, większość współczesnego świata pozostaje pod wpływem liniowego, indywidualistycznego sposobu myślenia, w którym dzielimy rzeczywistość na odrębne elementy. Tymczasem gdy przyjrzymy się temu bliżej, zobaczymy wyraźnie, że wszystko - powietrze, którym oddychamy, pożywienie, które spożywamy, a nawet traumy, które wydają się nam wyłącznie naszym osobistym ciężarem - ma wiele różnych przyczyn i uwarunkowań. Oznacza to, że problemy, które postrzegamy jako indywidualne, nigdy nie są ani nie były tylko nasze.

Zdecydowanie nie próbujemy tu sugerować, że praca indywidualna nie jest potrzebna - chodzi nam o to, że skupianie się wyłącznie na niej jest niewystarczające i krótkowzroczne. Jako ludzkość musimy zrozumieć, że wymiar indywidualny, zbiorowy i międzypokoleniowy traumy stanowią elementy współzależnego systemu, którego jesteśmy częścią i nad którym wspólnie pracujemy. Naszym zdaniem nie istnieje coś takiego jak odrębne zdrowie jednostki. Każdy z nas jest fizycznie, psychicznie i duchowo kształtowany przez dziedzictwo przodków, a także środowisko i kulturę, w których żyje. Nieustannie oddziałują na nas siły wykraczające poza naszą osobistą biografię.

Niestety wiele współczesnych nurtów terapeutycznych wciąż tkwi w nadmiernie indywidualistycznym paradygmacie - nie uwzględnia w pełni najnowszych odkryć wywodzących się z psychoterapii rodzin oraz badań nad traumą. Opierając się na naszym bogatym doświadczeniu - pracowaliśmy indywidualnie i grupowo z tysiącami osób - pragniemy wesprzeć proces leczenia traumy, poszerzając aktywnie mapę uzdrawiania w taki sposób, aby obejmowała również zbiorowe "odciążanie". Głęboko wierzymy, że kolejny etap integracji traumy i zdrowienia musi uwzględnić perspektywę zbiorową, międzypokoleniową i duchową, aby umożliwić trwałą, autentyczną, powszechną i twórczą zmianę.

Im więcej osób podejmie pracę nad własną traumą, tym większą mamy szansę na poradzenie sobie z metakryzysem poprzez budowanie więzi i zbiorowej rezyliencji. Wspólne uzdrawianie pozwala nam zrozumieć, jak wpływają na nas ukryte traumy zbiorowe oraz jak możemy sobie z nimi poradzić za pomocą odpowiednio dostosowanych procesów. Jednym z nich jest przyglądanie się traumom specyficznym dla naszych kultur (na przykład generowanym i podtrzymywanym przez systemowy rasizm) z jednoczesnym zamiarem ograniczenia naszego udziału w działaniach, które te traumy podtrzymują. Jak głosi powiedzenie: "Zranieni ludzie ranią innych; uzdrowieni ludzie leczą innych". Uważamy, że zarówno rany, jak i zdolność do uzdrowienia zależą od zrozumienia naszej nieodłącznej współzależności.

To prawda, że traumy zbiorowe ukształtowały nasze struktury społeczne, instytucje i normy kulturowe, wpływając tym samym na edukację, opiekę zdrowotną, politykę, system sprawiedliwości i inne obszary naszego życia. Na szczęście praca nad traumą zbiorową wywołuje efekt domina, prowadząc do rzeczywistych zmian systemowych - zdrowszych i bardziej sprawiedliwych systemów społecznych. Taka praca wspiera również liderów, aktywistów i działaczy społecznych w docieraniu do źródeł problemów systemowych za pomocą świadomych i przemyślanych metod, które stawiają na długotrwałe uzdrowienie i głęboką przemianę. W ten sposób każdy z nas - innowacyjnie i ze współczuciem - może wnieść swój wkład w rozwój pełnego potencjału ludzkości i przyczynić się do rozwiązania wspólnego metakryzysu.

Czego możesz się spodziewać po tej książce?

Ta książka została napisana w taki sposób, aby zawarte w niej treści były przystępne i mogły inspirować do dalszej refleksji i rozważań. Nie jest przeznaczona wyłącznie dla osób prowadzących terapię, zajmujących się coachingiem czy specjalistów i specjalistek ochrony zdrowia - kierujemy ją do każdego, kto pragnie lepiej zrozumieć traumę, rozwijać się osobiście oraz uczestniczyć w uzdrawianiu zbiorowym.

Niezależnie od tego, kim jesteś, pragniemy, aby lektura tej książki zaangażowała cię w pełni, dzięki czemu pogłębisz swoje rozumienie traumy i współzależności, a także doświadczysz w życiu więcej pozytywnej energii, poczucia więzi i rozwoju potraumatycznego.

Wszyscy niesiemy tak zwane ciężary dziedziczone związane z traumami naszych przodków. To nic innego jak utrzymujące się intensywne odczucia (jak wstyd czy przerażenie) i przekonania ("Coś jest ze mną nie tak", "Nie zasługuję na miłość"), które obciążają określone części naszej psychiki wskutek dawnej traumy, przez co nadal wpływają na nasze życie. Ten szczególny rodzaj obciążeń jest nam przekazywany przez rodzinę i kulturę. Mogą one powstawać w wyniku bezpośrednich relacji z opiekunami (jak na przykład wskutek karania za zachowanie niezgodne z oczekiwaniami przypisanymi do płci biologicznej), przyswojenia powtarzanych w rodzinie lub społeczeństwie przekazów (jak marginalizacja ze względu na rasę czy pochodzenie etniczne) bądź poprzez epigenetyczny przekaz traumy międzypokoleniowej.

Obciążenia te w ogromnym stopniu decydują o tym, jak postrzegamy świat i jak wchodzimy z nim w relację, a także o tym, na jakie sposoby nasze części przyczyniają się do zaistnienia różnych światowych problemów. Na szczęście możemy się uwolnić od tych obciążeń i zacząć widzieć siebie, innych oraz szerszą rzeczywistość wyraźniej - przyjąć bardziej współczujące i twórcze podejście. Ponieważ nasze traumy indywidualne, rodowe i zbiorowe są ze sobą powiązane, niezbędne jest, byśmy poszerzyli mapę naszej świadomości, a także zostali wyposażeni w narzędzia oraz umiejętności niezbędne do uzdrowienia.

Niniejsza książka ma posłużyć właśnie jako narzędzie pogłębiania świadomości, umożliwiające odciążenie zarówno na poziomie indywidualnym, jak i zbiorowym. Zachęcamy cię do odniesienia zamieszczonych tu treści do własnych doświadczeń, a także zadawania sobie pytań na temat siebie i świata, w którym żyjesz. W idealnym scenariuszu twoje refleksje nie tylko pomogą ci odkryć, co najbardziej domaga się w tobie uzdrowienia, ale także zainspirują cię do wniesienia własnego wkładu w szerszy proces odnowy.

Czytając tę książkę, wyruszysz w wielopoziomową podróż przez wymiary traumy i uzdrawiania: indywidualny, rodowy, zbiorowy i duchowy. Przedstawiliśmy tu różne metody leczenia i integracji, w tym refleksję osobistą czy praktyki medytacyjne i kontemplacyjne, a także transkrypcje sesji, dzięki którym przekonasz się, jak na żywo wygląda nasza praca (i jak może wyglądać również w twoim przypadku). Zamieściliśmy też rozdział autorstwa naszej cenionej koleżanki po fachu Fatimah Finney, która była gościnną prelegentką w naszym programie. Fatimah życzliwie podzieliła się tutaj swoją wiedzą na temat traumy rasowej i związanej z pozycją społeczną.

Zanim przejdziemy do konkretów, zachęcamy cię do przyszykowania papierowego dziennika lub urządzenia cyfrowego do robienia notatek - warto na bieżąco opisywać swoje doświadczenia w trakcie pracy z tą publikacją. Pozwoli ci to regularnie zaglądać do własnego wnętrza, aby sprawdzić, co się w nim dzieje, a także włączać nowe odkrycia do kolejnych medytacji czy praktyk. W każdym rozdziale znajdziesz pytania pomocnicze do pracy z dziennikiem. Podobnie jak sama ta książka mają ci one pomóc w głębszej eksploracji, integracji doświadczeń, nauce uważniejszego słuchania oraz wykorzystywania zdobytej wiedzy dla naszego wspólnego dobra.

Dalsza część książki dostępna w wersji pełnej

REKOMENDACJE DLA Uwolnić ciężar

"Uwolnić ciężar jest niczym latarnia oświetlająca złożoną ścieżkę uzdrawiania wielowarstwowej traumy. Przypomina żywego towarzysza pokazującego, jak świadomie łączyć uzdrawianie indywidualne z rodowym i zbiorowym. Z głębokim zrozumieniem i współczuciem prowadzi czytelników przez trudne obszary cierpienia emocjonalnego, przypominając nam przy tym, że integracja - zarówno na poziomie indywidualnym, jak i zbiorowym - naprawdę jest możliwa".

dr Mariel Buqué, autorka Przerwij cykl. Poradnik leczenia traumy międzypokoleniowej, twórczyni BTC Generational Trauma Therapy?

"Uwolnić ciężar przedstawia podejście integratywne, z którego wybrzmiewa głęboka prawda, że trauma nigdy nie ogranicza się tylko do jednostki, lecz dotyczy rodzin, społeczności i kultur. Richard Schwartz i Thomas Hübl oferują przystępną mapę uzdrawiania, uwzględniającą zarówno psychologiczne, jak i somatyczne wymiary traumy. Ich współpraca jest wielkim darem dla rozwijającej się dziedziny leczenia traumy".

dr Peter A. Levine, autor Obudźcie tygrysa. Leczenie traumy, twórca Somatic Experiencing?

"Dick Schwartz to jeden z moich najlepszych nauczycieli klinicznych. Jego model Internal Family Systems (IFS) zmienił nie tylko sposób mojej pracy, ale i samo podejście do ludzi. Zamiast postrzegać ich jako popsutych czy trudnych, widzę, że składają się z różnych części, z których każda spełnia swoją funkcję i zasługuje na współczucie. W książce Uwolnić ciężar Dick i Thomas Hübl pokazują nam, że ból jest dziedziczony, zbiorowy i relacyjny - tak jak i uzdrawianie".

dr Becky Kennedy, autorka bestselleru z listy "New York Times" Wewnętrzna dobroć. Stań się rodzicem, jakim pragniesz być

"Ta pozycja przynosi niezwykle ważne odkrycie dla naszych czasów: uzdrawianie nie jest wyłącznie procesem osobistym, lecz zbiorowym, rodowym i duchowym, polega więc na odnawianiu połączenia. To niezbędny przewodnik dla tych, którzy zaczynają rozumieć, że wszelkie obciążenia psychiczne są wspólne, dlatego musimy je też wspólnie uzdrawiać. Autorzy, mający dużą wprawę w prowadzeniu procesów uzdrawiania traumy, napisali tę książkę ze spokojną, pełną współczucia mądrością, zapraszając nas w podróż, która łagodnie stawia pytania: "Co w sobie niosę?" oraz "Jak mogę powrócić do pełni?"".

Prentis Hemphill, autorka What It Takes to Heal

"Ci dwaj genialni nauczyciele pomogą ci uzdrowić dawne rany i odnaleźć nową wolność. W tej publikacji zwracają się do ciebie w osobisty, intymny, życzliwy i wspierający sposób, dzięki czemu ta książka przypomina zarówno mistrzowskie warsztaty z transformujących praktyk, jak i świętą podróż. Autorzy łączą głęboką psychologię z praktycznymi narzędziami, poruszającymi przykładami, przenikliwym spojrzeniem na nasze zbiorowe problemy oraz rozległą wiedzą duchową. Prawdziwe arcydzieło".

dr Rick Hanson, autor książek Mózg Buddy oraz Szczęśliwy mózg

"Uwolnić ciężar nie jest zwykłym poradnikiem - uczy nas odnajdywania połączenia i harmonii ze wszystkimi, których życie splata się z naszym, łącznie z naszymi przodkami i potomkami. To nowatorska, odważna i niezwykle pomocna książka. Zapoznaj się z nią, aby uzdrowić siebie, swoich bliskich i całą ludzką społeczność".

dr Martha Beck, autorka bestselleru z listy "New York Times" Życie bez lęku. Ulecz rany, poznaj siebie i odzyskaj sens życia

"Uwolnić ciężar to niezwykły dar dla świata w czasach narastającego przeciążenia. Dick Schwartz i Thomas Hübl łagodnie wprowadzają nas w przestrzeń, w której uzdrawianie indywidualne spotyka się z rodowym i zbiorowym, a obecność staje się drogą do współczującego uwalniania ciężarów. Książka ta w pełni uwzględnia inteligencję naszych reakcji traumatycznych, a zarazem zachęca do przetworzenia odziedziczonego bólu za pomocą więzi i głębokiego wewnętrznego dostrojenia. Wyjątkowo aktualne i głębokie połączenie neuronauki relacyjnej, pracy z ciałem i mądrości przodków".

Linda Thai, terapeutka traumy i edukatorka, licencjonowana pracownica socjalna z tytułem magistra

"Znakomity przewodnik przynoszący natychmiastowe wsparcie. Obecnie dużo słyszymy o traumie, a ta przejmująca, praktyczna, mądra i przepełniona współczuciem książka pokazuje, jak naprawdę możemy ją uzdrowić".

dr Jack Kornfield, autor książek Mądrość serca i All in This Together