Washita 1868 - Jarosław Wojtczak

Kup ebooka

35.90 zł
29.80 zł (27,64 zł najniższa cena z 30 dni)

-
Proszę czekać

Wstęp

Na ranem 29 listo­pada 1864 roku bli­sko 700 ochot­ni­ków z Kolo­rado pod dowódz­twem puł­kow­nika Johna Chi­ving­tona, daw­nego pastora meto­dy­stów, który po wybu­chu wojny sece­syj­nej przy­wdział nie­bie­ski mun­dur, aby wal­czyć z rebe­lian­tami z bro­nią w ręku, a nie z "modli­twą na ustach", zaata­ko­wało uśpiony i pozba­wiony straży obóz Cze­je­nów i Ara­pa­hów nad wyschnię­tym kory­tem Sand Creek (Piasz­czy­sty Potok) w połu­dniowo-wschod­niej czę­ści Tery­to­rium Kolo­rado.

Dwa mie­siące wcze­śniej, 28 wrze­śnia, sły­nący z poko­jo­wego uspo­so­bie­nia wodzo­wie Połu­dnio­wych Cze­je­nów, Czarny Kocioł i Biała Anty­lopa, oraz wódz ple­mie­nia Ara­pa­hów Lewa Ręka, spo­tkali się w obo­zie szko­le­nio­wym ochot­ni­ków z Kolo­rado Camp Weld nie­da­leko Denver z guber­na­to­rem Tery­to­rium, Joh­nem Evan­sem, i dowódcą woj­sko­wym Dys­tryktu Kolo­rado, puł­kow­ni­kiem Chi­ving­to­nem, aby omó­wić kwe­stie pokoju. który miał zakoń­czyć roz­po­czętą w kwiet­niu 1864 roku na środ­ko­wych Rów­ni­nach wojnę mię­dzy India­nami i bia­łymi miesz­kań­cami Kolo­rado. Cho­ciaż nie pod­pi­sano wtedy żad­nego for­mal­nego poro­zu­mie­nia, Cze­je­no­wie i Ara­pa­ho­wie zło­żyli broń w naj­bliż­szej pla­cówce woj­sko­wej i udali się nad Sand Creek.

W ocze­ki­wa­niu trwa­łego pokoju India­nie roz­bili namioty około 65 km na pół­nocny wschód od fortu Lyon nad rzeką Arkan­sas, w miej­scu nie­zbyt odle­głym, lecz pozwa­la­ją­cym unik­nąć ewen­tu­al­nych kon­flik­tów z żoł­nie­rzami z fortu i bia­łymi wędrow­cami na waż­nym Szlaku Santa Fe1. Zimowy obóz Indian leżał tuż przy gra­nicy rezer­watu usta­no­wio­nego dla ple­mion Połu­dnio­wych Cze­je­nów i Ara­pa­hów w lutym 1861 roku przez Trak­tat z fortu Wise (Tre­aty of Fort Wise). Obóz liczył pra­wie 120 tipi (w tym 10 tipi Ara­pa­hów) i znaj­do­wało się w nim około 600 Indian, z czego mniej wię­cej dwie trze­cie sta­no­wiły kobiety, dzieci i starcy. Według nie­któ­rych obser­wa­to­rów byli to naj­bar­dziej przy­jaźni ludzie z obu szcze­pów, któ­rzy obo­zo­wali nad Sand Creek w prze­ko­na­niu, że pozo­stają pod opieką gar­ni­zonu woj­sko­wego w for­cie Lyon i że mają pozo­stać w tym obo­zie do czasu nadej­ścia z kwa­tery dowódz­twa woj­sko­wego w Kan­sas decy­zji w spra­wie zawar­cia pokoju. Wielu mło­dych wojow­ni­ków znaj­do­wało się tego dnia z dala od obozu, polu­jąc na bizony.

Jesie­nią 1864 roku stało się jasne, że więk­szość Indian ze środ­ko­wych Rów­nin ode­szła na połu­dnie od rzeki Platte i zale­gła w zimo­wych obo­zach nad rze­kami Repu­bli­can, Smoky Hill i Arkan­sas. W poło­wie paź­dzier­nika puł­kow­nik Chi­ving­ton posta­no­wił wyko­rzy­stać nad­cho­dzącą porę roku i osta­tecz­nie roz­pra­wić się z India­nami. W tym celu zmo­bi­li­zo­wał oddział 675 żoł­nie­rzy z 1. i 3. Ochot­ni­czych Puł­ków Kawa­le­rii z Kolo­rado. Eks­pe­dy­cji miał towa­rzy­szyć tabor 50 wozów cią­gnię­tych przez zaprzęgi mułów. Przed wyru­sze­niem w pole w końcu listo­pada Chi­ving­ton miał powie­dzieć do swych ofi­ce­rów, że "tęskni za chwilą, w któ­rej będzie mógł bro­dzić we krwi".

Kiedy ran­kiem 29 listo­pada Czarny Kocioł zoba­czył żoł­nie­rzy z Kolo­rado szar­żu­ją­cych na jego obóz, wycią­gnął ame­ry­kań­ską flagę (Stars and Stri­pes) i zatknął ją przed swoim namio­tem na dłu­giej tyczce wraz z kawał­kiem bia­łej mate­rii pod­wią­za­nym u dołu, aby zade­mon­stro­wać swoje poko­jowe zamiary (flaga Sta­nów Zjed­no­czo­nych została poda­ro­wana Cze­je­nom w lutym 1861 roku przez przed­sta­wi­cieli rządu pod­czas nego­cja­cji trak­ta­to­wych w for­cie Wise nad rzeką Arkan­sas, w wyniku któ­rych sce­do­wali na Stany Zjed­no­czone więk­szość swo­ich dotych­cza­so­wych ziem).

"Kiedy spoj­rza­łem w stronę namiotu wodza -?wspo­mi­nał znaj­du­jący się wów­czas w obo­zie Indian młody Metys Geo­rge Bent, jeden z trzech synów zna­nego han­dla­rza ze środ­ko­wych Rów­nin Wil­liama Benta i kobiety Cze­je­nów -?zoba­czy­łem, że Czarny Kocioł ma dużą ame­ry­kań­ską flagę zatkniętą na dłu­giej tyczce namio­to­wej jako sygnał dla woj­ska, że to poko­jowy obóz [...] Czarny Kocioł wciąż wołał, żeby się nie bać, że obóz jest pod ochroną i nie grozi mu żadne nie­bez­pie­czeń­stwo. Wtedy żoł­nie­rze nagle otwo­rzyli ogień do masy męż­czyzn, kobiet i dzieci, wszy­scy się roz­bie­gli i zaczęli ucie­kać"2.

Biała Anty­lopa nie miał zamiaru szu­kać ratunku w ucieczce. Krzyk­nął po angiel­sku: "Stop! Stop!", a następ­nie, widząc że żoł­nie­rze nie zaprze­stali szarży, pędząc galo­pem w jego stronę, sta­nął z zało­żo­nymi rękami, odma­wia­jąc walki.

Mimo zasko­cze­nia i prze­wagi bia­łych walka trwała ponad osiem godzin. Zdy­scy­pli­no­wany i dobrze wyćwi­czony oddział woj­ska mógł znisz­czyć pra­wie wszyst­kich Cze­je­nów i Ara­pa­hów obo­zu­ją­cych nad Sand Creek. Brak dys­cy­pliny, słabe wyszko­le­nie strze­lec­kie i duża ilość alko­holu wypi­tego przed walką na roz­grzewkę pozwo­liły uciec więk­szo­ści Indian. Ni­gdy nie usta­lono dokład­nie, ilu ich wtedy zgi­nęło. Pyszał­ko­waty Chi­ving­ton nazwał Sand Creek "jedną z naj­krwaw­szych bitew, jakie kie­dy­kol­wiek sto­czono na Rów­ni­nach". Po walce chwa­lił się, że jego ludzie zabili 500 Indian, w tym Czar­nego Kotła i wielu innych wodzów. W rapor­cie z 16 grud­nia podał, że zabito od 500 do 600 Indian. Póź­niej­sze bada­nia wska­zały, że naj­bar­dziej praw­do­po­dobna jest liczba około 150 osób, w tym 60 męż­czyzn w róż­nym wieku, oraz 90 kobiet i dzieci. Woj­sko stra­ciło na miej­scu 10 zabi­tych i 47 ran­nych.

Sand Creek było orgią zabi­ja­nia. Wiele ofiar zostało oka­le­czo­nych przez żoł­nie­rzy. Robert Bent, naj­star­szy syn Wil­liama, który kie­dyś słu­żył jako prze­wod­nik i tłu­macz woj­ska w for­cie Lyon, pozo­sta­wił wstrzą­sa­jący opis zbrodni popeł­nio­nych przez żoł­nie­rzy Chi­ving­tona. "Wszyst­kie zabite kobiety zostały oskal­po­wane" -?zeznał. "Widzia­łem jedną kobietę z roz­cię­tym brzu­chem, a nie­na­ro­dzone jesz­cze dziecko leżało u jej boku [...] Widzia­łem ciało Bia­łej Anty­lopy z odcię­tymi geni­ta­liami i sły­sza­łem, jak jeden z żoł­nie­rzy mówił, że zrobi sobie z tego wore­czek na tytoń. Widzia­łem kobietę z wycię­tymi intym­nymi czę­ściami [...] Widzia­łem wiele nie­mow­ląt, które zgi­nęły w ramio­nach matek". Inny świa­dek potwier­dził, że "wobec ciał zabi­tych dopusz­czono się naj­okrop­niej­szych czy­nów: zostali oskal­po­wani, roz­bito im czaszki; żoł­nie­rze uży­wali noży, roz­ci­na­jąc ciała kobiet, miaż­dżyli głowy małych dzieci ude­rze­niami kolb, aż wypły­wały z nich mózgi, pro­fa­no­wali ich zwłoki w każdy moż­liwy spo­sób".

Żoł­nie­rzy Chi­ving­tona powra­ca­ją­cych z wyprawy nad Sand Creek powi­tano w Denver jak boha­te­rów. Przy dźwię­kach orkie­stry woj­sko­wej "krwawy" 3. Pułk Kawa­le­rii z Kolo­rado w glo­rii chwały prze­ma­sze­ro­wał uli­cami mia­sta. Na jego czele jechał sam puł­kow­nik Chi­ving­ton, który niczym rzym­ski wódz trzy­mał w ręku tyczkę z przy­wią­za­nym do niej za nogi żywym orłem. Gazeta "Rocky Moun­ta­ins News" z dumą pisała: "Wśród wszyst­kich wspa­nia­łych czy­nów wojen­nych, jakich doko­nano w wal­kach z India­nami, nie­wiele jest takich, które w histo­rii mogą dorów­nać ostat­niej kam­pa­nii naszych ochot­ni­ków z Kolo­rado, a żadna nie prze­wyż­sza jej pod wzglę­dem osta­tecz­nych rezul­ta­tów. Żoł­nie­rze z Kolo­rado znowu okryli się chwałą".

Nie wszy­scy jed­nak podzie­lali ten entu­zjazm. Już kilka dni po powro­cie woj­ska z wyprawy poja­wiły się pogło­ski, że nad Sand Creek żoł­nie­rze z Kolo­rado zma­sa­kro­wali bez­bronne kobiety i dzieci. Zmie­niły one nasta­wie­nie opi­nii publicz­nej do akcji Chi­ving­tona. Uznano, że dobrze roku­jące per­spek­tywy poko­jo­wego zała­twie­nia sprawy Indian zostały znisz­czone, gdy "żoł­nie­rze Chi­ving­tona napa­dli poko­jowy obóz Indian koło fortu Lyon, zabili połowę z nich, same kobiety i dzieci, a potem wró­cili do Denver".

Na Wscho­dzie wia­do­mość o masa­krze nad Sand Creek wywo­łała furię, a atak Chi­ving­tona na poko­jową wio­skę Czar­nego Kotła i wymor­do­wa­nie nie­win­nych kobiet i dzieci stał się przed­mio­tem ofi­cjal­nego śledz­twa ame­ry­kań­skiego Kon­gresu. Izba Repre­zen­tan­tów powo­łała 10 stycz­nia 1865 roku Komi­sję Wspólną do spraw Pro­wa­dze­nia Wojny (Joint Com­mit­tee of the Con­duct of the War), która miała prze­pro­wa­dzić śledz­two w spra­wie oko­licz­no­ści napa­ści. W lutym śledz­two wsz­częły także wła­dze woj­skowe. W marcu roz­po­częły się prze­słu­cha­nia w Kon­gre­sie. Zezna­nia świad­ków we wszyst­kich przy­pad­kach potwier­dziły fakt mor­do­wa­nia bez­bron­nych kobiet, dzieci i star­ców oraz skal­po­wa­nia i oka­le­cza­nia zwłok pole­głych Indian. Opis bestial­skich czy­nów ochot­ni­ków z Kolo­rado został potwier­dzony przez nie­któ­rych ofi­ce­rów.

Osta­tecz­nie spe­cjalna komi­sja Kon­gresu pro­wa­dząca prze­słu­cha­nia uznała, że Sand Creek był "miej­scem mordu i bar­ba­rzyń­stwa" i potę­piła akcję Chi­ving­tona jako akt "naj­gor­szego zdzi­cze­nia". Dowódz­two woj­skowe zade­cy­do­wało jed­nak, że nie można nikogo posta­wić przed sądem. Uznano, że w armii jest zbyt wiele podzia­łów per­so­nal­nych i poli­tycz­nych, aby ist­niały warunki do uczci­wego i obiek­tyw­nego wyja­śnie­nia fak­tów. Mimo to naczelny dowódca armii fede­ral­nej gene­rał Ulis­ses Simp­son Grant okre­ślił dzia­ła­nia pod­wład­nych Chi­ving­tona jako "czy­ste mor­der­stwo", a gene­ralny pro­ku­ra­tor woj­skowy gene­rał Joseph Holt stwier­dził, że była to "tchórz­liwa i doko­nana z zimną krwią rzeź, wystar­cza­jąca, by jej wyko­naw­ców okryć nie­sławą, a obli­cza wszyst­kich Ame­ry­ka­nów rumień­cem wstydu i obu­rze­nia". Rząd Sta­nów Zjed­no­czo­nych ofi­cjal­nie uznał napad Chi­ving­tona na obóz Cze­je­nów i Ara­pa­hów nad Sand Creek za "bez­myślny i obu­rza­jący akt prze­mocy" wobec Indian.

Rozdział I. Wojna z Indianami na środkowych Równinach

Wielka zimowa ofensywa Indian 1865 roku

Wieść o masa­krze nad Sand Creek roz­nio­sła się lotem bły­ska­wicy po Rów­ni­nach i prze­ra­ziła wszyst­kie ple­miona. Wkrótce szok ustą­pił i zastą­piło go pra­gnie­nie zemsty. Wście­kłość Cze­je­nów za zdra­dziecki napad żoł­nie­rzy z Kolo­rado i rzeź ich współ­ple­mień­ców nad Sand Creek była tak wielka, że z głów­nego obozu nad Smoky Hill natych­miast wyru­szyli do innych ple­mion gońcy z wezwa­niem do wojny. Wojenną fajkę ponie­siono do Siuk­sów Brulé wodza Cęt­ko­wa­nego Ogona i Siuk­sów Oglala pod wodzą Zabójcy Pau­ni­sów oraz Pół­noc­nych Ara­pa­hów. Po kilku dniach Cze­je­no­wie ruszyli do obo­zo­wi­ska Siuk­sów nad Solo­mon River. Stam­tąd połą­czone ple­miona prze­nio­sły się nad Cherry Creek, dopływ Repu­bli­can River w pół­nocno-zachod­nim Kan­sas.

Począt­kowo bia­łym wyda­wało się, że klę­ska Cze­je­nów nad Sand Creek pora­ziła Indian i zmu­siła ich do ukry­cia. Było to tylko złu­dze­nie. W grud­niu wszyst­kie ple­miona, które wypa­liły fajkę wojny i odpo­wie­działy na apel Cze­je­nów, ścią­gnęły do wiel­kiego obozu nad Cherry Creek. W krót­kim cza­sie zgro­ma­dziło się tam ponad 3000 Indian goto­wych pomścić zabi­tych nad Sand Creek. Jak obra­zowo okre­ślił to wódz Siuk­sów Brulé Wiel­kie Usta (Ithangka), Sand Creek "roz­pa­liło na pre­riach ogień". Miał on kosz­to­wać bia­łych życie 300 ludzi, a rząd Sta­nów Zjed­no­czo­nych sumę 30 mln dola­rów.

W paź­dzier­niku 1864 roku dowódca woj­sko­wego Depar­ta­mentu Kan­sas (Depart­ment of Kan­sas) gene­rał Samuel R. Cur­tis, ścią­gnął z Rów­nin więk­szość swo­jej kawa­le­rii do odpar­cia rajdu połu­dnio­wego gene­rała Ster­linga Price'a, który z 15 000 ludzi naje­chał Mis­so­uri i zagro­ził wschod­niemu Kan­sas. W wypra­wie prze­ciwko Price'owi wzięły udział także 16. Pułk Kawa­le­rii z Kan­sas i 2. Pułk Kawa­le­rii z Kolo­rado, oraz sta­cjo­nu­jąca w Paola (Kan­sas) bate­ria ochot­ni­czej arty­le­rii z Kolo­rado, które pier­wot­nie miały wzmoc­nić siły wal­czące z India­nami. Po ich odej­ściu, więk­szość 1. Pułku Kawa­le­rii z Kolo­rado prze­su­nięto nad rzekę Arkan­sas. W końcu roku główną siłą bojową w regio­nie pozo­sta­wał 3. Pułk Kawa­le­rii z Kolo­rado. Po jego for­mal­nym roz­wią­za­niu 28 grud­nia 1864 roku (w służ­bie pozo­stały przez pewien okres tylko trzy naj­póź­niej sfor­mo­wane kom­pa­nie), pra­wie cały wysi­łek obronny na Szlaku Santa Fe spadł na załogę fortu Lyon oraz załogi for­tów Lar­ned, Zarah, Ell­sworth i Salina.

Bie­gnący dalej na pół­noc Szlak Over­land (Over­land Trail) miał nieco lep­szą ochronę3. W for­cie Lara­mie na tere­nie Wyoming i na zachód od niego sta­cjo­no­wał 11. Pułk Kawa­le­rii z Ohio, nato­miast obszar na wschód od Lara­mie chro­niły pod­od­działy 7. Pułku Kawa­le­rii z Iowy oraz 1. Pułku Kawa­le­rii z Nebra­ski, któ­rych główne bazy znaj­do­wały się w for­tach McPher­son i Kearny nad rzeką Platte. Roz­cią­gnięte cienką linią wzdłuż Platte oddziały ochot­ni­ków z Iowy i Nebra­ski nie były jed­nak w sta­nie zapew­nić bez­pie­czeń­stwa na całej dro­dze i nie­które odcinki szlaku pozo­sta­wały w prak­tyce bez ochrony. Naj­sła­biej bro­niona była dolina Połu­dnio­wej Platte na zachód od roz­wi­dle­nia rzeki, od fortu McPher­son do sta­cji dyli­żan­sów w Latham, u ujścia Cache la Poudre. Był to jed­no­cze­śnie bar­dzo ważny obszar komu­ni­ka­cyjny, przez który bie­gły drogi dostaw zaopa­trze­nia do Kolo­rado i szlak dyli­żan­sów. Po odpar­ciu najazdu Price'a, w stycz­niu 1865 roku 2. Pułk Kawa­le­rii z Kolo­rado i 11. Pułk Kawa­le­rii z Kan­sas wyru­szyły na Rów­niny. Nieco póź­niej w ślad za nimi poma­sze­ro­wał bata­lion kawa­le­rii z Nebra­ski i 16. Pułk Kawa­le­rii z Kan­sas oraz dwa pułki pie­choty Ochot­ni­ków Ame­ry­kań­skich (Uni­ted Sta­tes Volun­te­ers), zło­żone z tzw. Oży­wio­nych Jan­ke­sów -?wcie­lo­nych do służby fede­ral­nej byłych jeń­ców wojen­nych Kon­fe­de­ra­cji4. Na początku stycz­nia 1865 roku wszyst­kie te oddziały były jed­nak wciąż daleko od Kolo­rado.

Naj­waż­niej­szym poste­run­kiem woj­sko­wym w pół­nocno-wschod­nim rogu Tery­to­rium Kolo­rado był fort Ran­kin, leżący u ujścia Lod­ge­pole Creek, nieco powy­żej miej­sco­wo­ści Jules­burg5. Od lata 1864 roku załogę fortu sta­no­wiła kom­pa­nia F 7. Pułku Kawa­le­rii z Iowy pod dowódz­twem kapi­tana Nicho­lasa J. O'Briena (2 ofi­ce­rów i 67 żoł­nie­rzy) z dwiema hau­bi­cami gór­skimi.

Jules­burg został zało­żony w 1859 roku jako punkt han­dlowy przez fran­cu­skiego han­dla­rza Julesa Beni. Wybór miej­sca nie był przy­pad­kowy. Znaj­do­wały się tu dwie prze­prawy przez Połu­dniową Platte, jedna na zachód, druga na wschód od Jules­burga, z któ­rych od lat korzy­stali wędru­jący w obu kie­run­kach Cze­je­no­wie i Ara­pa­ho­wie. Stra­te­gicz­nie poło­żony na pra­wym brzegu rzeki Jules­burg stał się waż­nym przy­stan­kiem na Szlaku Over­land -?słyn­nej trans­kon­ty­nen­tal­nej dro­dze ame­ry­kań­skich osad­ni­ków i pio­nie­rów, zanim jesz­cze przed­się­biorca trans­por­towy Ben Hol­la­day uru­cho­mił tam swoją linię dyli­żan­sów Over­land Stage w szczy­to­wym okre­sie kali­for­nij­skiej gorączki złota w 1849 roku. W Jules­burgu szlak się roz­wi­dlał. Jedna droga bie­gła doliną Pół­noc­nej Platte do South Pass (Prze­łę­czy Połu­dnio­wej) w Wyoming, a potem dalej do Utah i Kali­for­nii, druga pro­wa­dziła wzdłuż Połu­dnio­wej Platte do szybko roz­wi­ja­ją­cego się mia­sta Denver. Przez krótki czas Jules­burg słu­żył jako sta­cja linii dyli­żan­sów Leaven­worth & Pike's Peak Express i wschodni ter­mi­nal słyn­nej poczty kon­nej Pony Express. Dogodne poło­że­nie i duży ruch uczy­niły z niego przy­stań dla róż­nej maści awan­tur­ni­ków, szu­le­rów, ladacz­nic i zło­dziei koni gra­su­ją­cych na szlaku, któ­rym prze­wo­dził sam Jules Beni. Kiedy Ben Hol­la­day prze­jął obsługę poczty na Szlaku Over­land, kazał prze­go­nić nie­uczci­wego han­dla­rza i jego bandę. W nadziei na zmianę wize­runku osie­dla pró­bo­wano zmie­nić jego nazwę na Over­land City, ale nowe miano ni­gdy się nie przy­jęło. Na początku 1865 roku w Jules­burgu było kilka chat miesz­kal­nych i kil­ka­na­ście drew­nia­nych budyn­ków publicz­nych, w któ­rych mie­ściły się: sklepy, maga­zyny, kuź­nia, staj­nie, biuro tele­grafu, saloon i sta­cja dyli­żan­sów.

Począt­kowo umoc­nie­nia Jules­burga skła­dały się z doraź­nie ufor­ty­fi­ko­wa­nej sta­cji dyli­żan­sów wzmoc­nio­nej wałami z darni i rowami strze­lec­kimi przy­kry­tymi płót­nem namio­to­wym, które słu­żyły żoł­nie­rzom za kwa­tery. 26 paź­dzier­nika 1864 roku gar­ni­zon został prze­nie­siony na opusz­czone ran­czo, kil­ka­set metrów na zachód od sta­cji, gdzie załoga kapi­tana O'Briena miała przy­naj­mniej dach nad głową i zapas siana dla koni. Ran­czo ufor­ty­fi­ko­wano, ota­cza­jąc je ziem­nym wałem, czę­ściowo wzmoc­nio­nym drew­nianą pali­sadą. Głów­nym zada­niem załogi fortu była codzienna ochrona dyli­żan­sów i linii tele­grafu do Denver oraz dzienne i nocne patro­lo­wa­nie szlaku.

1 stycz­nia 1865 roku w obo­zie Indian nad Cherry Creek odbyła się narada wojenna, na któ­rej wodzo­wie posta­no­wili zaata­ko­wać i złu­pić słabo bro­nione osie­dla na Szlaku Over­land. Ura­dzono zma­so­wany atak, który miał cał­ko­wi­cie zasko­czyć żoł­nie­rzy. Zjed­no­czeni India­nie zamie­rzali zaata­ko­wać w zimie, wbrew swoim dotych­cza­so­wym zwy­cza­jom. Kilka dni póź­niej ponad 1000 wojow­ni­ków Cze­je­nów z wojen­nego Sto­wa­rzy­sze­nia Żoł­nie­rzy Psów (Dog Sol­diers) pod wodzą Byka Niedź­wie­dzia, Wyso­kiego Byka i Bia­łego Konia, prze­su­nęło swe obozy w pobliże szla­ków bie­gną­cych wzdłuż Połu­dnio­wej Platte6. Żoł­nie­rzom Psom towa­rzy­szyło wielu mło­dych wojow­ni­ków z innych sto­wa­rzy­szeń, któ­rym prze­wo­dził słynny wojow­nik Rzym­ski Nos7, a także grupa Siuk­sów i Pół­noc­nych Ara­pa­hów oraz kobiety z jucz­nymi końmi do trans­portu łupów.

Pierw­szy cios India­nie wymie­rzyli w Val­ley Sta­tion, obsa­dzoną przez nie­liczną załogę pod komendą porucz­nika Wil­liama New­kirka z ochot­ni­czej kawa­le­rii Kolo­rado. 7 stycz­nia rano oddział 400 wojow­ni­ków napadł tam na kon­wój jadący do Denver. Zgi­nęło 12 ludzi z obsługi, spło­nął też cały zapas siana linii dyli­żan­sów. Tego samego dnia przed świ­tem więk­szość Żoł­nie­rzy Psów i ich sojusz­ni­ków ukryła się za piasz­czy­stymi wzgó­rzami w pobliżu fortu Ran­kin i Jules­burga. Kilku wodzów sta­nęło na wzgó­rzu, skąd mieli kie­ro­wać walką za pomocą bły­sków luster i zna­ków dawa­nych skó­rami bizo­nów. O brza­sku wódz Cze­je­nów Wielka Wrona na czele małej grupki 10 wojow­ni­ków ze Sto­wa­rzy­sze­nia Wygię­tych Włóczni ześli­zgnął się na szyb­kim koniu ze wzgó­rza i ruszył w kie­runku fortu, wywo­łu­jąc alarm wart na poste­runku. Wojow­nicy zaata­ko­wali kara­wanę wozów w Jules­burgu, chcąc wywa­bić żoł­nie­rzy spoza umoc­nień. Po krót­kiej walce, w trak­cie któ­rej obie strony ponio­sły nie­wiel­kie straty, załoga kon­woju odparła atak. Była godzina 7 rano.

Tego dnia znaczna część żoł­nie­rzy z fortu Ran­kin prze­by­wała na ruty­no­wych patro­lach w oko­licy. Na poste­runku pozo­stało nie­wiele ponad 40 ludzi. Widząc indiań­skich har­cow­ni­ków na rów­ni­nie przed Jules­bur­giem, kapi­tan O'Brien kazał trą­bić do ataku. Chwilę potem z fortu wypadł oddział 37 kawa­le­rzy­stów i cywil­nych ochot­ni­ków, rzu­ca­jąc się w pogoń za India­nami. Wielka Wrona i jego wojow­nicy zaczęli ucie­kać w kie­runku wzgórz, gdzie w zasadzce cze­kały setki ukry­tych Indian. Wyda­wało się, że los żoł­nie­rzy jest prze­są­dzony. Pod­nie­ceni mło­dzi wojow­nicy nie wytrzy­mali jed­nak napię­cia i nie cze­ka­jąc na sygnał wodzów, ruszyli do ataku, w chwili gdy oddział kawa­le­rii był jesz­cze zbyt daleko. Gdyby India­nie cze­ka­jący w zasadzce byli bar­dziej zdy­scy­pli­no­wani, cały oddział O'Briena zostałby okrą­żony i wybity w pień. A tak, widząc chmary Indian wyła­nia­jące się zza wzgórz, żoł­nie­rze zdą­żyli zawró­cić i w panice pomknęli w kie­runku fortu. Kilku wojow­ni­ków dosia­da­ją­cych naj­szyb­szych koni wpa­dło mię­dzy ucie­ka­ją­cych i sta­rało się wcią­gnąć ich do walki. Nie­któ­rzy z kawa­le­rzy­stów zaczęli się ostrze­li­wać spoza zabi­tych wierz­chow­ców, nie zda­jąc sobie sprawy z prze­wagi wroga. Nad­cią­ga­jąca fala Indian zmio­tła ich w jed­nej chwili, jed­nak pozo­stali, zosta­wia­jąc za sobą zabi­tych i ran­nych towa­rzy­szy, zdo­łali dotrzeć do fortu i schro­nić się za nie­do­koń­czoną pali­sadą. W poran­nej walce pole­gło czte­rech pod­ofi­ce­rów, 11 sze­re­gow­ców i czte­rech cywil­nych ochot­ni­ków, a dwóch żoł­nie­rzy odnio­sło rany. India­nie nie zaata­ko­wali fortu w oba­wie przed arty­le­rią. Zosta­wili żoł­nie­rzy w spo­koju i skie­ro­wali się w górę rzeki do opusz­czo­nego przez miesz­kań­ców Jules­burga. Na oczach bez­sil­nej załogi fortu, która od czasu do czasu pró­bo­wała prze­pło­szyć ich strza­łami z 12-fun­to­wej hau­bicy, wojow­nicy splą­dro­wali budynki i wywieźli zdo­bycz do swo­ich obo­zów nad Cherry Creek. Ich łupem padły znaczne zapasy żyw­no­ści, bele per­kalu i mnó­stwo innych rze­czy znaj­du­ją­cych się w maga­zy­nach Jules­burga. Pod wie­czór napast­nicy wyco­fali się trium­fal­nie.

Pierw­szy mel­du­nek o ataku Indian na Val­ley Sta­tion i Jules­burg następca Chi­ving­tona na sta­no­wi­sku dowódcy Dys­tryktu Kolo­rado, puł­kow­nik Tho­mas Moon­li­ght, prze­słał tele­gra­fem 7 stycz­nia. Mel­do­wał, o "wiel­kich siłach indiań­skich, liczą­cych od 500 do 1500 ludzi, które zaata­ko­wały sta­cje nad Platte". Świa­domy sła­bo­ści wła­snych sił (w momen­cie obję­cia dowódz­twa miał do dys­po­zy­cji tylko 200 żoł­nie­rzy roz­pro­szo­nych na odcinku około 500 km), pró­bo­wał wezwać posiłki z sąsied­nich dys­tryk­tów, oka­zało się jed­nak że łącz­ność z dowódz­twem Depar­ta­mentu Kan­sas została prze­rwana. Następ­nego dnia pisał do peł­nią­cego obo­wiązki guber­na­tora Kolo­rado Samu­ela H. Elberta:

"[...] Z powodu napa­dów Indian jeste­śmy obec­nie bez łącz­no­ści tele­gra­ficz­nej ze Wscho­dem i dla­tego nie mamy moż­li­wo­ści uzy­ska­nia jakiej­kol­wiek pomocy z zewnątrz. To wymaga od nas pole­ga­nia wyłącz­nie na wła­snych siłach. Jeśli kło­poty utrzy­mają się dłu­żej, będę zmu­szony powo­łać pod broń ludzi do obrony szla­ków trans­por­to­wych [...]"8.

Napad na Val­ley Sta­tion, w wyniku któ­rego utra­cono cały zapas siana, prak­tycz­nie zatrzy­mał dal­szy ruch dyli­żan­sów na tra­sie do Denver. Następ­nego dnia puł­kow­nik Moon­li­ght wysłał z Camp Weld do Val­ley Sta­tion swoją ostat­nią rezerwę -?kom­pa­nię C 1. Pułku Kawa­le­rii z Kolo­rado pod dowódz­twem pod­po­rucz­nika Jud­sona Ken­nedy'ego (60 ludzi). Ken­nedy dotarł na miej­sce 14 stycz­nia. Jego oddział minął po dro­dze dwa spa­lone ran­cza. Na jed­nym pogo­rze­li­sku (Ame­ri­can Ranch w pobliżu dzi­siej­szego Ster­ling) zna­le­ziono ciała sied­miu ludzi. W dro­dze tylna straż woj­ska i wozy z zaopa­trze­niem były paro­krot­nie ata­ko­wane przez Indian, w wyniku czego kilku żoł­nie­rzy zostało ran­nych.

Cze­je­no­wie i Siuk­so­wie pozo­stali nad Cherry Creek jesz­cze kilka dni po napa­dzie na Jules­burg. 15 stycz­nia połą­czone ple­miona opu­ściły obo­zo­wi­sko i prze­nio­sły się nad White Butte Creek, pomię­dzy połu­dnio­wym ramie­niem Repu­bli­can River i Połu­dniową Platte. Stąd wojow­nicy ruszyli do nowych najaz­dów na Szlak Over­land. India­nie ata­ko­wali dużymi gru­pami, zry­wali całe kilo­me­try dru­tów tele­gra­ficz­nych i gra­bili trans­porty wio­zące zaopa­trze­nie ze Wschodu. W dru­giej poło­wie stycz­nia na zachód od fortu Kearny doko­nali dzie­się­ciu napa­dów, w któ­rych zgi­nęło 10 bia­łych. Spa­lili pięć rancz i dwie sta­cje dyli­żan­sów, skra­dli 1500 sztuk bydła i zagar­nęli rzą­dowy kon­wój 22 wozów. Woj­sko sto­czyło z nimi kilka poty­czek: w Git­trell's Ranch (25 stycz­nia), w Moore's Ranch (26 stycz­nia) i Lil­lian Ranch (27 stycz­nia).

Nie mając dosta­tecz­nych środ­ków do zapew­nie­nia bez­pie­czeń­stwa na pod­le­głym mu odcinku Szlaku Over­land, Moon­li­ght zamie­rzał ogło­sić na tere­nie Kolo­rado stan wojenny, co dawało prawo do zmo­bi­li­zo­wa­nia mili­cji i kon­fi­skaty koni na potrzeby woj­ska. Dopiero w końcu stycz­nia pod­po­rząd­ko­wano mu załogę fortu Lyon (250 ludzi), dzięki czemu siły dys­tryktu wzro­sły do 460 ofi­ce­rów i żoł­nie­rzy, choć więk­szość z nich była zbyt daleko, aby wziąć udział w decy­du­ją­cych dzia­ła­niach nad Platte. Groźba wypro­wa­dze­nia wszyst­kich sił woj­sko­wych z miast i osie­dli, i skie­ro­wa­nia ich do utrzy­ma­nia linii komu­ni­ka­cyj­nych zmu­siła oby­wa­teli do utwo­rze­nia oddzia­łów mili­cji tery­to­rial­nej. W poło­wie lutego Moon­li­ght dys­po­no­wał już 360 mili­cjan­tami prze­zna­czo­nymi do otwar­cia drogi do Jules­burga.

Po napa­dzie na Jules­burg dowódca sąsied­niego Dys­tryktu Nebra­ska gene­rał Robert B. Mit­chell, zebrał w Cot­ton­wood Springs nie­da­leko fortu McPher­son kil­ka­set kawa­le­rzy­stów z poste­run­ków i sta­cji w Nebra­sce na wyprawę prze­ciwko sprzy­mie­rzo­nym India­nom. Obsa­dziw­szy opusz­czone przez woj­sko pla­cówki cywi­lami z zatrzy­ma­nych trans­por­tów, 16 stycz­nia wyszedł z Cot­ton­wood, pro­wa­dząc 640 ludzi, sześć dział i tabor 100 lek­kich wozów z zaopa­trze­niem. Zamiast jed­nak pójść w górę Połu­dnio­wej Platte, zaczął prze­cze­sy­wać obszar poło­żony na połu­dnie od rzeki. Woj­sko spe­ne­tro­wało teren, odna­la­zło dawny obóz Żoł­nie­rzy Psów nad Smoky Hill i dotarło nad White Butte Creek. Nie mogąc zna­leźć Indian, któ­rzy kilka dni wcze­śniej opu­ścili obóz i pocią­gnęli na pół­noc, żoł­nie­rze wró­cili nad Repu­bli­can River. Trwa­jącą 12 dni wyprawę Mit­chell zakoń­czył 26 stycz­nia w Cot­ton­wood Springs. Nie zna­le­ziono żad­nego India­nina, za to co naj­mniej 50 żoł­nie­rzy z odmro­że­niami tra­fiło do laza­retu i trzeba ich było zwol­nić ze służby. Przed odjaz­dem do swo­jej kwa­tery w Omaha Mit­chell kazał pod­pa­lić trawy na całym połu­dnio­wym brzegu Platte od fortu Kearny do Denver. Począw­szy od 27 stycz­nia, potężny wał ognia prze­to­czył się przez środ­kowe Rów­niny, docie­ra­jąc po trzech dniach do brze­gów Arkan­sas. Ci India­nie, któ­rzy nie poszli na pół­noc, uchro­nili się, wypa­la­jąc miej­scami trawę przed sobą, ale cała zwie­rzyna ucie­kła z oko­licy, zosta­wia­jąc kraj pomię­dzy rze­kami Platte i Arkan­sas mar­twy i cał­ko­wi­cie opusz­czony.

Cho­ciaż główny wysi­łek Indian sku­pił się na pół­nocy, małe oddziałki wojow­ni­ków poja­wiały się także na ponad­trzy­stu­ki­lo­me­tro­wym odcinku drogi pomię­dzy for­tami Lar­ned i Lyon. Mimo to połu­dniowe szlaki pozo­stały w zasa­dzie bez­pieczne. Jed­nym z poważ­niej­szych incy­den­tów, odno­to­wa­nych w stycz­niu na Szlaku Santa Fe, był napad Indian na trans­port firmy Stre­eter & Stric­kler ** wio­zący zaopa­trze­nie dla fortu Lyon. 17 stycz­nia kon­wój wyru­szył z fortu Lar­ned w eskor­cie 31 kawa­le­rzy­stów z 2. Pułku Kawa­le­rii z Kolo­rado. W dro­dze wozy zostały napad­nięte przez grupę około 45 wojow­ni­ków i po kil­ku­go­dzin­nej walce trans­port musiał zawró­cić do Lar­ned ze stratą 1 pole­głego i 2 ran­nych. W pierw­szych dniach lutego poje­dyn­cza wyprawa Kio­wów ostrze­lała zza rzeki Arkan­sas patrol kawa­le­rii z Kolo­rado koło fortu Zarah, prze­pa­da­jąc zaraz potem wśród piasz­czy­stych wzgórz na dru­gim brzegu.

W wyniku zimo­wej ofen­sywy Indian sytu­acja na szla­kach Kolo­rado i zachod­niej Nebra­ski stała się na tyle poważna, że na początku 1865 roku armia zaczęła kie­ro­wać na front indiań­ski posiłki. Pierw­szy powró­cił na Rów­niny 2. Pułk Kawa­le­rii z Kolo­rado. Jego główne siły od 16 stycz­nia zna­la­zły się w for­tach Lar­ned i Zarah. Nie wie­dzieć czemu, więk­szą część żoł­nie­rzy zatrzy­mano na Szlaku Santa Fe (poza kom­pa­nią rekru­tów porucz­nika Alberta Wal­tera, która wzmoc­niła siły Dys­tryktu Kolo­rado), cho­ciaż to Szlak Over­land znaj­do­wał się pod kon­trolą Indian i potrze­bo­wał więk­szej pomocy woj­ska. Wkrótce potem przy­był 11. Pułk Kawa­le­rii z Kan­sas, który pier­wot­nie miał wzmoc­nić woj­ska w Kolo­rado, lecz i tę jed­nostkę zatrzy­mano na Szlaku Santa Fe. Zamiast skie­ro­wać oba pułki do walki z India­nami, któ­rzy spu­sto­szyli Val­ley Sta­tion i Jules­burg, roz­cią­gnięto je wzdłuż drogi od fortu Riley do fortu Lar­ned w Kan­sas, gdzie zagro­że­nie ze strony Indian było dużo mniej­sze. 8 stycz­nia w for­cie Leaven­worth nad rzeką Mis­so­uri (nie­da­leko dzi­siej­szego Kan­sas City) roz­po­częto kon­cen­tra­cję 16. Pułku Kawa­le­rii z Kan­sas, który miał wyru­szyć do fortu Kearny, aby wzmoc­nić siły gene­rała Mit­chella w Nebra­sce. Zebra­nie roz­pro­szo­nej jed­nostki zabrało mnó­stwo czasu i zanim do tego doszło, pod koniec lutego 11. Pułk Kawa­le­rii z Kan­sas dostał roz­kaz opusz­cze­nia swo­ich poste­run­ków na Szlaku Santa Fe i wymar­szu do fortu Kearny w celu włą­cze­nia się do walki z India­nami w doli­nie Platte. Kiedy na początku marca długo ocze­ki­wane posiłki w końcu przy­były do Nebra­ski, było za późno i nie napo­tkały one już żad­nych sił indiań­skich.

Odwrót Indian do doliny rzeki Powder

Po ustą­pie­niu pierw­szej furii przy­wódcy połą­czo­nych ple­mion Indian zde­cy­do­wali opu­ścić środ­kowe Rów­niny i dołą­czyć do swych pobra­tym­ców i sojusz­ni­ków na pół­nocy, w doli­nie rzeki Powder w Wyoming. Wodzo­wie zda­wali sobie sprawę, że armia otrzą­snęła się z już szoku i skie­ro­wała posiłki prze­ciwko woju­ją­cym India­nom. Było pewne, że woj­sko zechce pomścić ponie­sione straty i odzy­skać utra­coną twarz. Dal­sze pozo­sta­wa­nie na tere­nach pomię­dzy Platte i Arkan­sas sta­no­wiło zbyt wielką groźbę dla zjed­no­czo­nych Indian, posta­no­wili zatem poszu­kać azylu tam, gdzie eks­pan­sja bia­łych na razie nie była tak dokucz­liwa. Jedy­nie Czarny Kocioł był prze­ciwny woj­nie i pro­po­no­wał, aby udać się za rzekę Arkan­sas, gdzie spo­dzie­wał się zna­leźć lep­sze warunki do życia. Wódz nie chciał iść z innymi i posta­no­wił podą­żyć na połu­dnie. Towa­rzy­szyli mu poko­jowi przy­wódcy ple­mie­nia, któ­rzy byli razem z nim nad Sand Creek i odmó­wili udziału w odwe­to­wych wypra­wach Żoł­nie­rzy Psów: Mała Skała, Mini­mic, Niedź­wie­dzi Język, Czer­wony Księ­życ, Sie­dem Byków, Czarny Biały Czło­wiek i Byk Który Nad­słu­chuje. Razem z nimi poszło około 400 Cze­je­nów (80 tipi), w więk­szo­ści star­ców, kobiet i dzieci oraz nieco cho­rych i ran­nych wojow­ni­ków, któ­rzy nie mogli brać udziału w walce. Geo­rge Bent, któ­remu wciąż doku­czała rana bio­dra odnie­siona pod­czas napadu puł­kow­nika Chi­ving­tona na obóz Czar­nego Kotła nad Sand Creek, posta­no­wił zostać z tymi, któ­rzy zde­cy­do­wali się pójść na pół­noc. Po latach tak wspo­mi­nał chwilę poże­gna­nia: "Sze­dłem mię­dzy namio­tami i wymie­nia­łem uści­ski dłoni z Czar­nym Kotłem i wszyst­kimi moimi przy­ja­ciółmi. Ci, któ­rzy byli z Czar­nym Kotłem, poszli na połu­dnie od rzeki Arkan­sas i dołą­czyli do Połu­dnio­wych Ara­pa­hów, Kio­wów i Koman­czów"9.

Wielu z tych, któ­rzy posta­no­wili towa­rzy­szyć Czar­nemu Kotłowi, z powodu braku koni musiało iść pie­szo. Mieli nie­wiele namio­tów i cie­płych ubrań, gdyż -?choć współ­ple­mieńcy wsparli ich jak mogli -?"ich konie, tipi i więk­szość rze­czy oso­bi­stych wpa­dły w ręce żoł­nie­rzy pod­czas masa­kry nad Sand Creek". Pozo­stali India­nie ze sprzy­mie­rzo­nych ple­mion, w licz­bie około 4000, 26 stycz­nia ruszyli na pół­noc. Dwa dni póź­niej masa Indian dotarła do sku­tej lodem rzeki Platte w pobliżu Har­low's Ranch, bli­sko 40 km na zachód od Jules­burga. Kobiety i dzieci z dobyt­kiem prze­pra­wiły się po posy­pa­nym pia­skiem lodzie i roz­biły obozy na pół­nocnym brzegu rzeki, a wojow­nicy pod­pa­lili ran­czo, zabili dwóch bia­łych męż­czyzn i wzięli do nie­woli kobietę.

Gdy tylko rodziny zna­la­zły się w bez­piecz­nym miej­scu odgro­dzone rzeką od żoł­nie­rzy z fortu Ran­kin, wojow­nicy rzu­cili się na sta­cje dyli­żan­sów i osie­dla poło­żone przy dro­dze. 28 stycz­nia Val­ley Sta­tion została ponow­nie napad­nięta przez grupę 200 Indian, któ­rzy upro­wa­dzili 650 sztuk bydła. Pościg zor­ga­ni­zo­wany przez porucz­nika Ken­nedy'ego zdo­łał odbić 200 krów, ale żoł­nie­rze stra­cili trzech ran­nych i musieli się wyco­fać. Inna wojenna wyprawa Cze­je­nów spo­tkała na szlaku dzie­wię­ciu zde­mo­bi­li­zo­wa­nych żoł­nie­rzy 3. Pułku Kawa­le­rii z Kolo­rado, któ­rzy po odsłu­że­niu swo­ich stu dni wra­cali do domów. Wszy­scy zostali zabici w roz­pacz­li­wej walce. W ich baga­żach zna­le­ziono dwa skalpy wojow­ni­ków, które krewni ofiar roz­po­znali jako nale­żące do pole­głych nad Sand Creek Bia­łego Liścia i Małego Wilka10. Wście­kli India­nie porą­bali ciała żoł­nie­rzy na kawałki i roz­rzu­cili je po zamar­z­nię­tej ziemi.

W krót­kim cza­sie dolina Platte "zapło­nęła bla­skiem palą­cych się rancz i sta­cji dyli­żan­sów". Poszły z dymem wszyst­kie osie­dla na wschód od Val­ley Sta­tion do Jules­burga: Har­low's Ranch, Ante­lope Sta­tion, Bufallo Spring Ranch, Spring Hill Sta­tion i Moore's Ranch. Wojow­nicy napa­dli kon­wój z zaopa­trze­niem dla Denver, upro­wa­dzili setki sztuk bydła, ścięli słupy tele­gra­ficzne, a osad­ni­ków, któ­rzy nie zdą­żyli schro­nić się w for­tach, bez­li­to­śnie poza­bi­jali. Liczby wszyst­kich ofiar odwe­to­wych napa­dów Indian w doli­nie Platte ni­gdy nie udało się usta­lić, ale jest nie­mal pewne, że straty osad­ni­ków i emi­gran­tów znacz­nie prze­kro­czyły liczbę Indian zabi­tych nad Sand Creek. Dzien­nik "Repu­bli­can" z Omaha pod datą 3 lutego napi­sał:

"[...] Cała rów­nina od Jules­burga na zachód na odcinku ponad 100 mil jest czer­wona od krwi pomor­do­wa­nych męż­czyzn, kobiet i dzieci; ran­cza w popio­łach, wszyst­kie zwie­rzęta upro­wa­dzone, cały kraj dosłow­nie wylud­niony. Prawda jest taka, że dotarła do nas wielka wojna z India­nami [...]"11.

Obozy Indian w licz­bie około 800 tipi, cią­gnące się na prze­strzeni bli­sko 5 km wzdłuż pół­noc­nego brzegu Platte, były pełne łupów. W for­cie Ran­kin zaalar­mo­wani żoł­nie­rze z nie­po­ko­jem słu­chali głu­chego bicia bęb­nów i obser­wo­wali nocą odle­głe bla­ski wiel­kich ognisk, przy któ­rych uczto­wali i tań­czyli indiań­scy wojow­nicy. W Denver znowu wybu­chła panika. Odcię­cie dostaw i prze­rwa­nie łącz­no­ści tele­gra­ficz­nej spra­wiło, że mia­sto po raz kolejny zna­la­zło się w izo­la­cji.

3 lutego ponad 1000 wojow­ni­ków znowu naje­chało Jules­burg. Tym razem India­nie zasto­so­wali inną tak­tykę. Spo­koj­nie pod­pa­lali jeden budy­nek po dru­gim, cze­ka­jąc na reak­cję żoł­nie­rzy z fortu Ran­kin, gotowi w każ­dej chwili ude­rzyć na woj­sko wycho­dzące spoza umoc­nień. W ten spo­sób spa­lili do cna całałą miej­sco­wość, nie ruszyli jed­nak poste­runku, któ­rego bro­niło 50 uzbro­jo­nych cywi­lów i 15 żoł­nie­rzy dowo­dzo­nych przez porucz­nika Johna Bre­wera (reszta załogi fortu z kapi­ta­nem O'Brie­nem była na wypra­wie z gene­ra­łem Mit­chel­lem). Bre­wer zacho­wał zimną krew i nie dał się wywa­bić, powstrzy­mu­jąc zapędy Indian strza­łami z hau­bicy. Jego żoł­nie­rze przy­glą­dali się dziełu znisz­cze­nia, aż wojow­nicy zaczęli odcho­dzić za rzekę.

W tym samym cza­sie gdy jeden oddział Indian palił Jules­burg, grupa kil­ku­set wojow­ni­ków zablo­ko­wała drogę z leżą­cych dalej na wschód sta­cji Beau­vais i Alkali, pró­bu­jąc odciąć ewen­tu­alne posiłki dla załogi fortu Ran­kin. Dymy z pło­ną­cych zabu­do­wań Jules­burga zasnuły całą oko­licę, skry­wa­jąc przed wzro­kiem wojow­ni­ków oddział kapi­tana O'Briena, który po wypra­wie Mit­chella wra­cał z Cot­ton­wood Springs. Na roz­kaz dowódcy żoł­nie­rze wystrze­lili z hau­bicy i pędem ruszyli do fortu. Zasko­czeni India­nie sądzili, że to przed­nia straż więk­szego oddziału woj­ska i roz­pierz­chli się na boki. Kiedy prze­ko­nali się o swo­jej pomyłce, było już za późno. Załoga fortu osło­niła nad­jeż­dża­ją­cych ogniem arty­le­rii i w ten spo­sób O'Brien ze swo­imi ludźmi dotarł na miej­sce bez straty żoł­nie­rza. India­nie zała­do­wali łupy i prze­szli Platte poni­żej Jules­burga, wyco­fu­jąc się do swo­jego obozu roz­bi­tego w górze rzeki.

Dopiero naza­jutrz rano do Jules­burga nad­cią­gnął z odsie­czą puł­kow­nik Robert R. Living­ston, pro­wa­dząc z fortu Kearny 300 żoł­nie­rzy 1. Pułku Kawa­le­rii z Nebra­ski. Patrole wysłane przez niego na zachód do Val­ley Sta­tion i odle­głej o ponad 35 km prze­prawy na Lod­ge­pole Creek natra­fiły wkrótce na ogromny, sze­roki na pół­tora kilo­me­tra szlak indiań­ski, na któ­rym zna­le­ziono tropy bar­dzo licz­nej gro­mady ludzi i zwie­rząt zdą­ża­ją­cych w stronę Pół­noc­nej Platte. Po obu stro­nach szlaku zwia­dowcy zna­leźli ścięte słupy i porwane druty linii tele­grafu na odcinku 20 km w stronę Denver i ponad 50 km na pół­noc w stronę fortu Lara­mie. Znisz­cze­nia były tak poważne, że Living­ston musiał porzu­cić myśl o pościgu i skie­ro­wać wszyst­kie siły do odbu­dowy linii i odtwo­rze­nia łącz­no­ści z Kolo­rado i Kali­for­nią. Mimo ogrom­nych trud­no­ści spo­wo­do­wa­nych cięż­kimi warun­kami pogo­do­wymi i koniecz­no­ścią spro­wa­dza­nia nowych słu­pów z odle­głego o 225 km fortu McPher­son, łącz­ność z Denver udało się przy­wró­cić 12 lutego, a z Lara­mie pięć dni póź­niej. 9 lutego gene­rał Mit­chell, powia­do­miony o skali znisz­czeń i potę­dze połą­czo­nych ple­mion, popro­sił dowódcę Depar­ta­mentu Mis­so­uri o przy­sła­nie posił­ków. Rów­no­cze­śnie suge­ro­wał zor­ga­ni­zo­wa­nie na przed­wio­śniu nowej ofen­sywy prze­ciwko India­nom z udzia­łem kilku sil­nych i dobrze wypo­sa­żo­nych kolumn woj­ska, które przy jed­no­cze­snym obsa­dze­niu zało­gami woj­sko­wymi głów­nych punk­tów na Szlaku Over­land, mogłyby oczy­ścić kraj z wro­gich Indian i zapew­nić jego bez­pie­czeń­stwo12.

W wyniku napa­dów Jules­burg został cał­ko­wi­cie zrów­nany z zie­mią. Spło­nęły wszyst­kie budynki, znisz­cze­niu ule­gło 100 ton siana i pra­wie 20 ton kuku­ry­dzy i żyw­no­ści, nie licząc rzą­do­wego kon­woju liczą­cego ponad 20 wozów z towa­rami. Ponadto India­nie znisz­czyli 12 oko­licz­nych rancz i zerwali 120 km dru­tów tele­gra­ficz­nych bie­gną­cych w kie­runku zachod­nim. Znisz­cze­nie osie­dla było naj­więk­szą finan­sową kata­strofą, jaką kie­dy­kol­wiek ponio­sła linia dyli­żan­sów Over­land Stage. W rapor­cie do Kon­gresu w Waszyng­to­nie Ben Hol­la­day skru­pu­lat­nie wyli­czył ponie­sione straty: 35 tysięcy dola­rów za znisz­czone budynki, 1500 za spa­lone siano, 78 tysięcy za 3500 wor­ków kuku­ry­dzy i 2000 za zapasy żyw­no­ści, łącz­nie około 115 tysięcy dola­rów.

Drugi atak na Jules­burg był koń­co­wym akor­dem wiel­kiej zimo­wej ofen­sywy Indian na środ­ko­wych Rów­ni­nach. 2 lutego połą­czone ple­miona zwi­nęły obozy nad Platte i ruszyły dalej na pół­nocny zachód, zawzię­cie nisz­cząc po dro­dze słupy i druty znie­na­wi­dzo­nego tele­grafu. 4 lutego czo­łówka indiań­skiej kolumny dotarła do Lod­ge­pole Creek w Nebra­sce, gdzie roz­bito nowy obóz. Nie­wielka grupa wojow­ni­ków skie­ro­wała się ku leżą­cej 25 km dalej sta­cji tele­grafu w Mud Springs. Załogę obwa­ro­wa­nej wałem ziem­nym i drew­nianą pali­sadą sta­cji sta­no­wiło dzie­wię­ciu żoł­nie­rzy i ope­ra­tor tele­grafu. Dołą­czyło do nich czte­rech kow­bo­jów, któ­rzy pędzili stado bydła na pół­noc Szla­kiem Over­land. Zamiast od razu zaata­ko­wać osadę, India­nie zagar­nęli tylko 19 koni i mułów oraz porzu­cone przez kow­bo­jów stado krów, po czym wyco­fali się bez walki, obser­wu­jąc prze­ciw­nika z oddali.

Mając jesz­cze łącz­ność tele­gra­ficzną ze świa­tem, załoga Mud Springs wezwała pomoc z odle­głego o pra­wie 170 km fortu Lara­mie. Dowódca poste­runku pod­puł­kow­nik Wil­liam Col­lins natych­miast wysłał na odsiecz porucz­nika Wil­liama Ell­swor­tha z 36 żoł­nie­rzami nale­żą­cymi do 11. Pułku Kawa­le­rii z Ohio z leżą­cego naj­bli­żej sta­cji poste­runku w Camp Mit­chell. Po trwa­ją­cym 12 godzin mar­szu bez wytchnie­nia 5 lutego o świ­cie Ell­sworth dotarł do odle­głego o 90 km Mud Springs rado­śnie witany przez załogę sta­cji.

Przy­by­cie oddziału Ell­swor­tha do Mud Springs zasko­czyło Indian. Szes­na­stu żoł­nie­rzy zajęło pobli­skie urwi­sko, nie chcąc dopu­ścić, aby wojow­nicy pode­szli zbyt bli­sko, ale po kilku ener­gicz­nych ata­kach Indian wyco­fali się na sta­cję ze stratą jed­nego zabi­tego i jed­nego ran­nego. Tego popo­łu­dnia żoł­nie­rze otwo­rzyli zagrody i wypu­ścili swoje konie luzem, co roz­pro­szyło Indian, któ­rzy pró­bo­wali schwy­tać spło­szone zwie­rzęta. Następ­nie wojow­nicy wyco­fali się do swo­jego obozu około 25 km na wschód od sta­cji.

W tym cza­sie pod­puł­kow­nik Col­lins zebrał 120 kawa­le­rzy­stów z Ohio i Iowy, i wie­czo­rem 4 lutego wyru­szył z nimi w dół Platte. Jego oddział masze­ro­wał całą noc przy trza­ska­ją­cym mro­zie, docie­ra­jąc do Camp Mit­chell następ­nego dnia w połu­dnie. Po krót­kim odpo­czynku Col­lins wziął ze sobą 25 naj­sil­niej­szych żoł­nie­rzy, z któ­rymi przy­był do Mud Springs w samym środku nocy. Reszta oddziału dotarła na miej­sce dopiero nad ranem, poko­nu­jąc drogę z fortu Lara­mie w 36 godzin. Wraz z nadej­ściem Col­linsa siły woj­ska uro­sły do około 170 ludzi. Wyczer­pani żoł­nie­rze z Wyoming schro­nili się w pro­wi­zo­rycz­nej zagro­dzie utwo­rzo­nej przez kilka wozów tabo­ro­wych, ale wkrótce zostali zaata­ko­wali przez Indian, któ­rzy chcieli praw­do­po­dob­nie utrzy­mać ich jak naj­da­lej od swo­ich rodzin i dobytku.

Bitwa o Mud Springs roz­po­częła się 6 lutego około godziny 8 rano. Poło­że­nie sta­cji, oto­czo­nej licz­nymi pagór­kami, zasad­ni­czo nie sprzy­jało obro­nie. Od 500 do 1000 indiań­skich wojow­ni­ków, wielu na zdo­bycz­nych koniach, obsa­dziło pobli­skie wznie­sie­nia i zaczęło zacie­śniać pier­ścień okrą­że­nia. Nie­długo potem India­nie z wielką odwagą ruszyli do ataku, pró­bu­jąc wpaść pomię­dzy zmę­czo­nych i prze­mar­z­nię­tych żoł­nie­rzy Col­linsa. Silny ogień odtyl­co­wych kara­bi­nów Smi­tha i powta­rzal­nych Spen­ce­rów powstrzy­mał natar­cie i walka prze­ro­dziła się w poje­dy­nek ogniowy z lot­nymi gru­pami Indian krą­żą­cymi dookoła pozy­cji woj­ska. W pew­nej chwili grupa 200 wojow­ni­ków pode­szła pod osłoną jaru na odle­głość sztur­mową i zasy­pała żoł­nie­rzy gra­dem strzał wystrze­li­wa­nych z ukry­cia pod kątem 45 stopni. Inni ata­ko­wali zawzię­cie z róż­nych stron, pró­bu­jąc pod­pa­lić sta­cję pło­ną­cymi strza­łami i wedrzeć się w sze­regi woj­ska. Chcąc prze­rwać dokucz­liwy ostrzał, Col­lins rzu­cił część swej kawa­le­rii do szarży, w wyniku czego India­nie zostali odrzu­ceni na wzgó­rza. Udany wypad woj­ska znie­chę­cił wojow­ni­ków do dal­szej walki. Po czte­rech godzi­nach natę­że­nie bitwy zaczęło słab­nąć. Dwie godziny póź­niej India­nie wyco­fali się pomię­dzy wzgó­rza, pozo­sta­wia­jąc jedy­nie kilku zwia­dow­ców, któ­rzy obser­wo­wali poczy­na­nia woj­ska do samego wie­czora. Col­lins wyko­rzy­stał resztę dnia na umoc­nie­nie pozy­cji obron­nych i odpo­czy­nek. Jego oddział, zmę­czony wie­lo­go­dzin­nym mar­szem i kil­ka­krot­nie słab­szy liczeb­nie od Indian, zawdzię­czał suk­ces zdy­scy­pli­no­wa­nemu ostrza­łowi i wiel­kiej sile ognia nowo­cze­snych kara­bi­nów, który sta­no­wił dla nacie­ra­ją­cych wojow­ni­ków zaporę nie do prze­by­cia. Żoł­nie­rze stra­cili zabi­tego i ośmiu ran­nych (włącz­nie z ludźmi Ell­swor­tha). Straty prze­ciw­nika Col­lins osza­co­wał na co naj­mniej 30 zabi­tych i ran­nych, cho­ciaż bio­rący udział w bitwie Geo­rge Bent powie­dział, że po stro­nie Indian nikt nie zgi­nął.

8 lutego rano do Mud Springs przy­był z fortu Lara­mie porucz­nik Wil­liam Brown z dodat­ko­wym oddzia­łem 50 ludzi i hau­bicą gór­ską. Pod­puł­kow­nik Col­lins pozo­sta­wił w sta­cji małą załogę, a sam zabrał więk­szość żoł­nie­rzy (około 185 ludzi) i porucz­nika Browna z obsługą działa, po czym ruszył w pościg za India­nami. Kilka kilo­me­trów dalej żoł­nie­rze natra­fili na ślady po wiel­kim obo­zo­wi­sku połą­czo­nych ple­mion, które po star­ciu pod Mud Springs pocią­gnęły spo­koj­nie ku brze­gom pły­ną­cej nie­opo­dal Pół­noc­nej Platte.

Zacho­wa­nie Indian w bitwie pod Mud Springs może budzić zdzi­wie­nie. W pierw­szej fazie pozwo­lili dotrzeć do sta­cji dwóm nie­du­żym oddzia­łom woj­ska, cho­ciaż mogli je znisz­czyć jeden po dru­gim. Być może na początku byli zbyt roz­pro­szeni i nie mieli odpo­wied­nio dużej siły. A może chcieli tylko porwać ze sta­cji konie i dopiero gdy poja­wił się więk­szy oddział woj­ska, sta­nęli do walki, chcąc dać rodzi­nom czas na zwi­nię­cie obozu i spo­kojny odwrót w górę Platte. Tak czy ina­czej, przez swoje nie­zde­cy­do­wa­nie India­nie stra­cili wielką oka­zję, aby zadać woj­sku zna­czącą klę­skę. Przy­naj­mniej oddział Browna powi­nien zostać znisz­czony, ale i on dotarł do Mud Springs bez walki.

Nowy obóz indiań­skich ple­mion roz­bito wśród wzgórz na pół­noc­nym brzegu Platte na wprost ujścia Rush Creek (obec­nie Cedar Creek), skąd roz­ta­czał się widok na sze­roko roz­laną, zamar­z­niętą rzekę i roz­le­głe rów­niny na połu­dniu. India­nie, do któ­rych dołą­czyli wojow­nicy powra­ca­jący z bitwy pod Mud Springs, pla­no­wali pozo­stać tam przez kilka dni, aby dać odpo­cząć koniom przed wie­lo­ki­lo­me­trową podróżą przez bez­wodny obszar Nebra­ski znany jako Sand Hills (Piasz­czy­ste Wzgó­rza) i nie spo­dzie­wali się, że słabsi liczeb­nie żoł­nie­rze będą ich ści­gać. Żyw­ność i inne zapasy (m.in.: pusz­ko­wane ostrygi, mięso, owoce i inne rary­tasy), które India­nie zebrali pod­czas swo­ich wcze­śniej­szych najaz­dów, umoż­li­wiły tak dużej licz­bie ludzi pozo­sta­nie razem, zamiast dzie­lić się na mniej­sze grupy w celu łatwiej­szego polo­wa­nia.

Mło­dzi męż­czyźni i kobiety spę­dzili noc z 7 na 8 lutego, tań­cząc przy wtó­rze bęb­nów i dopiero nad ranem poło­żyli się spać. Wcze­snym popo­łu­dniem obu­dził ich samotny zwia­dowca Siuk­sów, który zasy­gna­li­zo­wał ze szczytu wzgó­rza, że z dołu rzeki zbli­żają się żoł­nie­rze. Ze skraju nad­rzecz­nego urwi­ska India­nie dosko­nale widzieli kolumnę wozów kry­tych bia­łym płót­nem, którą ota­czały cztery oddziały kawa­le­rii. Pod­czas gdy kobiety i dzieci w pośpie­chu zwi­jały obóz i szy­ko­wały się do ucieczki na pół­noc, około 1000 wojow­ni­ków dosia­dło koni i roz­dzie­liw­szy się, ruszyło w górę i w dół pła­skiej doliny Platte. Szybko prze­pra­wili się po lodzie na połu­dniowy brzeg i z obu stron wybie­gli na spo­tka­nie woj­ska. Kiedy żoł­nie­rze Col­linsa zbli­żyli się do brzegu Platte, ruszyła na nich chmara wrzesz­czą­cych i wywi­ja­ją­cych bro­nią wojow­ni­ków.

Widząc nad­bie­ga­ją­cych Indian, Col­lins zatrzy­mał kolumnę w nie­wiel­kim paro­wie utwo­rzo­nym przez Rush Creek. Żoł­nie­rze spraw­nie usta­wili wozy w duże koło, wpę­dzili do środka swoje konie i pod osłoną wozów zajęli sta­no­wi­ska obronne, kopiąc dołki strze­lec­kie w mięk­kim pia­sku nad­rzecz­nej rów­niny. Wszyst­kie wyżej poło­żone sta­no­wi­ska na piasz­czy­stych pagór­kach obsa­dzili strzelcy wybo­rowi. Wkrótce oddział oto­czyły setki kon­nych Indian. Wojow­nicy jak zwy­kle nacie­rali z wielką odwagą, która póź­niej zna­la­zła uzna­nie w szcze­gó­ło­wym rapor­cie Col­linsa. Powstrzy­mani sil­nym ogniem kara­bi­nów i prze­stra­szeni hukiem działa, zesko­czyli z koni i wyko­rzy­stu­jąc nie­rów­no­ści terenu, pró­bo­wali dostać się w pobliże prze­ciw­nika. Nie­któ­rzy cel­nymi strza­łami razili konie żoł­nie­rzy sto­jące mię­dzy wozami. Chcąc zli­kwi­do­wać zagro­że­nie, Col­lins kazał roz­su­nąć wozy i rzu­cił do ataku plu­ton 17 kawa­le­rzy­stów z Ohio porucz­nika Roberta Pat­tona. Szar­żu­jąc w peł­nym galo­pie z rewol­we­rami w dło­niach, żoł­nie­rze Pat­tona prze­go­nili z pobli­skiego wznie­sie­nia grupę naj­bar­dziej dokucz­li­wych Indian. W pew­nej chwili na zwy­cię­ski oddzia­łek spa­dła wataha 150 lub 200 kon­nych wojow­ni­ków. Zawrzała krótka, gwał­towna walka wręcz, w trak­cie któ­rej padło dwóch żoł­nie­rzy (ciało jed­nego z nich zna­le­ziono następ­nego dnia strasz­li­wie zma­sa­kro­wane i naszpi­ko­wane 97 strza­łami). Pozo­stali kawa­le­rzy­ści zdo­łali się wyco­fać pod osłoną kole­gów strze­la­ją­cych z wyko­pa­nych dołów i zza bary­kady z wozów. Utarczki trwały cały dzień i ustały dopiero z nasta­niem zmroku. India­nie wyco­fali się, a Col­lins pozo­stał na swo­jej pozy­cji obron­nej przez całą noc. Następ­nego dnia walkę kon­ty­nu­owało około 400 Indian, któ­rzy pró­bo­wali porwać konie żoł­nie­rzy i powstrzy­mać marsz woj­ska do czasu bez­piecz­nego odwrotu swo­ich rodzin. Wkrótce wodzo­wie zdali sobie sprawę, że woj­sko nie jest w sta­nie ich zatrzy­mać i wojow­nicy wyco­fali się z walki, dołą­cza­jąc do indiań­skiej kolumny odcho­dzą­cej na pół­noc.

W wal­kach nad Rush Creek jesz­cze raz dała o sobie znać siła ognia dosko­na­łych kara­bin­ków Smi­tha i Spen­cera. Gdyby nie nowo­cze­sna broń i wspar­cie arty­le­rii, straty woj­ska byłyby zapewne dużo więk­sze, gdyż India­nie "byli dobrze wypo­sa­żeni w broń i konie, prze­bie­gli i odważni". Po walce Col­lins ruszył 25 km w górę Platte, śle­dząc trasę mar­szu Indian. W końcu uznał, że nie ma wystar­cza­ją­cych sił na dal­szą kam­pa­nię i prze­rwał pościg, stwier­dza­jąc, że byłoby to "nie­roz­sądne i bez­ce­lowe". Część oddziału z porucz­ni­kiem Brow­nem ode­słał do Camp Mit­chell i fortu Lara­mie, aby wzmoc­nić ich załogi na wypa­dek ataku wroga. Resztę woj­ska popro­wa­dził z powro­tem do Mud Springs, skąd 10 lutego na czele 75 ludzi wyszedł na połu­dnie w celu otwar­cia komu­ni­ka­cji z Jules­bur­giem. Następ­nego dnia napo­tkał jedną z ekip puł­kow­nika Living­stone'a napra­wia­ją­cych linię tele­grafu, zawró­cił więc do fortu Lara­mie, dokąd osta­tecz­nie dotarł 14 lutego po dzie­się­ciu dniach nie­obec­no­ści.

Oddział pod­puł­kow­nika Col­linsa doko­nał nie­zwy­kłego wyczynu. W ciągu 10 dni jego żoł­nie­rze prze­byli 650 km, masze­ru­jąc cały czas w trud­nych warun­kach, głów­nie nocą, w zim­nie i przy przej­mu­ją­cym pół­noc­nym wie­trze, bez namio­tów i dosta­tecz­nych zapa­sów żyw­no­ści oraz furażu dla koni. Sto­czyli dwie zacięte bitwy z prze­ciw­ni­kiem dzie­sie­cio- lub nawet pięt­na­sto­krot­nie prze­wyż­sza­ją­cym ich liczeb­nie ze sto­sun­kowo nie­wiel­kimi stra­tami. W sumie wynio­sły one zale­d­wie dwóch zabi­tych, dzie­wię­ciu ran­nych i dzie­się­ciu kolej­nych z poważ­nymi odmro­że­niami. Przy­czy­niły się do tego siła ognia kawa­le­rii, wysoka dys­cy­plina wśród żoł­nie­rzy i sku­teczna tak­tyka walki, choć -?jak przy­znał jeden z ludzi Col­linsa - zła­pa­nie Indian było łatwe, ale "mie­li­śmy straszne trud­no­ści z ich zatrzy­ma­niem". Nie bez zna­cze­nia był także fakt, że wielu indiań­skich wojow­ni­ków nie potra­fiło wła­ści­wie posłu­gi­wać się zdo­byczną bro­nią. Pod­czas strze­la­nia zwy­kle pudło­wali, mie­rząc za wysoko, ponad gło­wami ukry­tego prze­ciw­nika. Sami wysta­wieni byli za to na celny ogień żoł­nie­rzy. W opi­nii Col­linsa ogólne straty prze­ciw­nika wynio­sły około 40 wojow­ni­ków, ale Geo­rge Bent stwier­dził póź­niej, że India­nie stra­cili tylko jed­nego zabi­tego i dwóch ran­nych.

Bitwa pod Mud Springs koń­czyła zimową kam­pa­nię 1865 roku na środ­ko­wych Rów­ni­nach. Na wio­snę walki zostały wzno­wione i miały się toczyć jesz­cze wiele lat. Ni­gdy wię­cej jed­nak wro­dzy India­nie nie zdo­łali spra­wić armii Sta­nów Zjed­no­czo­nych takiej nie­spo­dzianki i prze­pro­wa­dzić dzia­łań ofen­syw­nych z udzia­łem tak wiel­kiej liczby wojow­ni­ków.

Działania wojenne w lecie 1865 roku

Po wal­kach z oddzia­łem Col­linsa połą­czone ple­miona w ciągu dwóch dni prze­kro­czyły Sand Hills. Potem już bez prze­szkód ruszyły nie­go­ścin­nym szla­kiem na pół­nocny zachód, w stronę rzeki Powder, pro­wa­dzone przez Siuk­sów, któ­rzy dobrze znali te tereny. Po przej­ściu rzeki Nio­brara India­nie z połu­dnia wysłali przed sie­bie posłań­ców, aby powia­do­mili współ­ple­mień­ców z pół­nocnych Rów­nin o swoim przy­by­ciu. Kiedy dotarli nad White River, spo­tkali zwia­dow­ców Pół­noc­nych Cze­je­nów, któ­rzy popro­wa­dzili ich do obo­zów roz­bi­tych w pobliżu Black Hills (Czar­nych Wzgórz) w Dako­cie.

Ame­ry­kań­ski histo­ryk Geo­rge E. Hyde nazwał marsz sprzy­mie­rzo­nych Indian znad Sand Creek na pół­noc do kraju rzeki Powder (Powder River Coun­try) "nie­sa­mo­wi­tym wyczy­nem". "Ci India­nie -?pisał -?prze­szli 400 mil w naj­gor­szych warun­kach pogo­do­wych pod­czas ostrej zimy przez otwarte, odludne rów­niny, zabie­ra­jąc ze sobą swoje kobiety i dzieci, namioty i doby­tek, ogromne stada koni­ków [ponies] oraz stada schwy­ta­nego bydła, koni i mułów. Po dro­dze zabili wię­cej bia­łych, niż zgi­nęło Cze­je­nów nad Sand Creek i cał­ko­wi­cie znisz­czyli 160 mil linii dyli­żan­sów Over­land Stage".

Gdy nie­bez­pie­czeń­stwo ze strony woj­ska minęło i było już pewne, że żoł­nie­rze nie podą­żają tro­pem Indian, wielka kolumna roz­dzie­liła się i każde ple­mię powę­dro­wało w inne miej­sce, aby dołą­czyć do swo­ich pół­noc­nych krew­nia­ków. Siuk­so­wie Cęt­ko­wa­nego Ogona i Zabójcy Pau­ni­sów poszli na wschód wzdłuż rzek Belle Four­che i Chey­enne w Dako­cie, a Ara­pa­ho­wie na zachód, nad rzekę Ton­gue w Wyoming. Połu­dniowi Cze­je­no­wie obe­szli Black Hills i także ruszyli na zachód. W marcu w doli­nie rzeki Powder spo­tkali swych współ­ple­mień­ców z pół­nocy. Cho­ciaż Połu­dniowi i Pół­nocni Cze­je­no­wie zawsze sta­rali się utrzy­my­wać ze sobą ści­sły kon­takt, widać było wiel­kie róż­nice, jakie zaszły mię­dzy nimi od czasu, gdy w latach 30. XIX wieku doszło do podziału ple­mie­nia13. Ci z połu­dnia byli w znacz­nym stop­niu uza­leż­nieni od ame­ry­kań­skich towa­rów. Wszy­scy nosili sukienne koce, ubra­nia, a nawet meta­lowe ozdoby i biżu­te­rię kupione od bia­łych han­dla­rzy lub zdo­byte w cza­sie ostat­nich walk. Nie wpi­nali we włosy piór i zwią­zy­wali je w war­ko­cze zdo­bione kolo­ro­wymi chu­s­tami lub kawał­kami barw­nej tka­niny. Ci z pół­nocy trzy­mali się z dala od bia­łych, mieli tra­dy­cyjne ubra­nia ze skór bizo­nów i jeleni. Włosy wią­zali poma­lo­wa­nymi na czer­wono rze­my­kami z jele­niej skóry i przy­ozda­biali je pta­simi pió­rami. Pozo­sta­jąc w ści­słym soju­szu z Siuk­sami, uży­wali tak wiele słów z ich języka, że Cze­je­no­wie z połu­dnia cza­sem mieli kło­pot z ich zro­zu­mie­niem. Z początku oba człony ple­mie­nia roz­biły osobne obozy, jed­nak wkrótce obo­zo­wi­ska połą­czono i podział na Połu­dnio­wych i Pół­noc­nych Cze­je­nów prze­stał ist­nieć.

W maju 1865 roku Cze­je­no­wie prze­nie­śli się nad Ton­gue River, gdzie były lep­sze pastwi­ska dla koni i gdzie można było spo­tkać stada bizo­nów. Nad rzeką Ton­gue Cze­je­no­wie roz­bili obóz w pobliżu Siuk­sów Oglala, któ­rym prze­wo­dził wódz Czer­wona Chmura (Mahpíya Lúta). Na wspól­nej nara­dzie wodzo­wie obu ple­mion posta­no­wili, że India­nie pozo­staną tu do lata, a kiedy konie zostaną już odpa­sione i nabiorą siły po tru­dach cięż­kich zimo­wych dni, wojow­nicy znowu ruszą do walki na Szlaku Over­land. Przez resztę zimy i w począt­kach wio­sny indiań­scy zwia­dowcy stale obser­wo­wali naj­bar­dziej wysu­nięte na pół­noc i zachód poste­runki woj­skowe, lecz ich nie ata­ko­wali. Kiedy jed­nak pogoda się popra­wiła, mło­dzi wojow­nicy zaczęli spraw­dzać czuj­ność żoł­nie­rzy, orga­ni­zu­jąc napady na sta­cje dyli­żan­sów i patrole woj­ska, które strze­gły dróg i linii tele­gra­ficz­nej do Utah wzdłuż Pół­noc­nej Platte i rzeki Swe­etwa­ter. Z koń­cem maja walki roz­go­rzały na dobre, jakby India­nie chcieli przy­po­mnieć żoł­nie­rzom, że czas zimo­wej prze­rwy w woj­nie już minął. W czerwcu i lipcu grupy wojow­ni­ków nie­mal bez prze­rwy ata­ko­wały sta­cje dyli­żan­sów, trans­porty i mniej­sze patrole woj­skowe na całym pół­nocnym odcinku Szlaku Ore­goń­skiego pro­wa­dzą­cym do Kali­for­nii, Utah i Ore­gonu14.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

1. Szlak Santa Fe (Santa Fe Trail) -?słynna droga kre­sowa z Fran­klin w Mis­so­uri przez rów­niny dzi­siej­szego Kan­sas i Kolo­rado oraz ska­li­stą Prze­łęcz Raton do Nowego Mek­syku. Po raz pierw­szy prze­byta pomyśl­nie w 1821 r. przez ame­ry­kań­skiego kupca Wil­liama Beck­nella i jego czte­rech kom­pa­nów. Do 1824 r. Szlak Santa Fe stał się sze­ro­kim i dosta­tecz­nie wygod­nym trak­tem, nada­ją­cym się dla wozów i dobrze zaopa­trzo­nych kara­wan kon­nych. Prze­by­cie szlaku trwało śred­nio 72 dni. Krót­sza odnoga przez rzekę Cimar­ron skra­cała ten czas o około 10 dni, ale znaczny odci­nek skrótu był cał­ko­wi­cie pozba­wiony wody. [wróć]

2. Geo­rge B. Grin­nell, The Figh­ting Chey­en­nes, Uni­ver­sity of Okla­homa Press, Nor­man, Okla­homa 1955, s. 177. [wróć]

3. Szlak Over­land (Over­land Trail) był szla­kiem dyli­żan­sów i wozów na Zacho­dzie Ame­ryki. Był naj­czę­ściej uży­wany w latach 60. XIX w. jako trasa alter­na­tywna dla Szla­ków: Ore­goń­skiego, Kali­for­nij­skiego i Mor­moń­skiego bie­gną­cych przez cen­tralne Wyoming. Szlak Over­land był znany z tego, że na początku lat 60. XIX w. firma dyli­żan­sowa Over­land Stage Com­pany, któ­rej wła­ści­cie­lem był Ben Hol­la­day, prze­wo­ziła pocztę i pasa­że­rów do Salt Lake City w Utah. Zaczy­na­jąc od Atchi­son w sta­nie Kan­sas, szlak scho­dził do Kolo­rado, po czym zawra­cał do połu­dnio­wego Wyoming i ponow­nie łączył się ze Szla­kiem Ore­goń­skim w for­cie Brid­ger. Linia dyli­żan­sów funk­cjo­no­wała do 1869 r., kiedy to ukoń­cze­nie pierw­szej kolei trans­kon­ty­nen­tal­nej wyeli­mi­no­wało potrzebę obsługi poczty dyli­żan­sem. [wróć]

4. "Oży­wieni Jan­kesi" (Galva­ni­zed Yan­kees) to ter­min ozna­cza­jący byłych jeń­ców wojen­nych Kon­fe­de­ra­cji, któ­rzy przy­się­gli wier­ność Sta­nom Zjed­no­czo­nym i wstą­pili do armii Unii. Około 5600 byłych żoł­nie­rzy Kon­fe­de­ra­cji zacią­gnęło się ochot­ni­czo do for­ma­cji Ochot­ni­ków Ame­ry­kań­skich, zor­ga­ni­zo­wa­nych w sześć puł­ków pie­choty mię­dzy stycz­niem 1864 a listo­pa­dem 1866 r. Spo­śród nich ponad 250 roz­po­częło służbę jako żoł­nie­rze Unii, zostało wzię­tych do nie­woli, a następ­nie zmu­szo­nych do służby w armii Sta­nów Skon­fe­de­ro­wa­nych. [wróć]

5. Powstał latem 1864 r. jako Poste­ru­nek przy sta­cji Jules­burg (Post at Jules­burg Sta­tion), prze­mia­no­wany potem na Camp Ran­kin i Fort Ran­kin. W 1865 r. został roz­bu­do­wany i nazwany Fort Sed­gwick na cześć gen. mjr. Johna Sed­gwicka, byłego ofi­cera 1. Pułku Kawa­le­rii USA, pole­głego 9 maja 1864 r. w bitwie pod Spo­tsy­lva­nia Court House w Wir­gi­nii. [wróć]

6. Żoł­nie­rze Psy (Hota­mi­ta­neo) -?sto­wa­rzy­sze­nie wojenne Cze­je­nów. Po 1830 r., kiedy wstą­pili do niego wszy­scy wojow­nicy z mie­sza­nej cze­jeń­sko-lakoc­kiej grupy Zgi­na­ją­cej się Nogi (Masi­kota), sku­piało pra­wie połowę doro­słych męż­czyzn i było uwa­żane za naj­waż­niej­sze i naj­bar­dziej wojow­ni­cze w całym ple­mie­niu. [wróć]

7. Nie­to­perz (Sau­tie), zwany przez bia­łych Rzym­skim Nosem -?wojow­nik uro­dzony w pół­noc­nym odła­mie Cze­je­nów, w rodzi­nie pocho­dzą­cej z wchło­nię­tego przez nich ple­mie­nia Sutaio. Zasły­nął jako naj­więk­szy w swoim cza­sie wojow­nik Cze­je­nów. Jego indiań­skie imię Nie­to­perz wzięło się stąd, że w bitwie poru­szał się lekko i szybko, "jak nie­to­perz szy­bu­jący na tle wie­czor­nego nieba". Biali nadali mu imię Rzym­ski Nos (Roman Nose) ze względu na duży orli nos, nada­jący cha­rak­te­ry­styczny wygląd jego twa­rzy. Mimo że for­mal­nie nale­żał do mili­tar­nego Sto­wa­rzy­sze­nia Wygię­tych Włóczni (Voxka­exomo), w latach 60. XIX w. zwią­zał się z grupą Żoł­nie­rzy Psów wodza Siwej Brody. [wróć]

8. Offi­cial Records, Louisiana and the Trans-Mis­sis­sippi, Cor­re­spon­dence, seria 1, tom 48, część 2, Washing­ton: Govern­ment Prin­ting Office 1898, s. 841. [wróć]

9. Dee Brown, Pocho­waj me serce w Woun­ded Knee, Pań­stwowe Wydaw­nic­two Iskry, War­szawa 1981, s. 96. [wróć]

10. Mały Wilk był synem wodza o imie­niu Dwa Uda, przy­wódcy wojen­nego Sto­wa­rzy­sze­nia Lisów (Wok­si­hi­ta­neo), zna­nego także jako Zwinne Lisy albo Szcze­nięta Lisa. [wróć]

11. History of Nebra­ska, WebRoot Library, WebRo­ots Inc. 2001-?-2004, s. 9. [wróć]

12. Puł­kow­nik Living­ston już w grud­niu 1864 r. wyra­żał opi­nię, że naj­lep­szą porą na zaata­ko­wa­nie Indian są mie­siące wcze­sno­wio­senne, kwie­cień lub począ­tek maja, "kiedy młoda trawa prze­czy­ści i osłabi ich konie, pozba­wia­jąc je sił do bie­ga­nia na dłuż­szy dystans i pozwoli na to, że łatwo ich będzie można dości­gnąć na naszych zwie­rzę­tach kar­mio­nych ziar­nem". [wróć]

13. Na początku lat 30. XIX w. ame­ry­kań­scy kupcy z St. Louis, bra­cia Char­les i Wil­liam Ben­to­wie, oraz ich wspól­nik Ceran St. Vrain, wybu­do­wali w gór­nym biegu rzeki Arkan­sas w Kolo­rado, u zbiegu z rzeką Pur­ga­to­ire, fort Benta (Bent's Fort), w pobliżu któ­rego osie­dliła się znaczna część ple­mie­nia Cze­je­nów. Dzięki temu India­nie mieli bli­żej do pla­cówki, w któ­rej mogli wymie­niać skóry na potrzebne im towary z St. Louis i Nowego Mek­syku, oraz zyskali dostęp do ogrom­nych stad koni Kio­wów i Koman­czów. Więk­szość Cze­je­nów pozo­stała jed­nak nad Pół­nocną Platte i Yel­low­stone. W ten spo­sób ple­mię podzie­liło się na odłamy pół­nocny i połu­dniowy. Gra­nicę mię­dzy nimi sta­no­wiła rzeka Platte. Podział ple­mie­nia został usank­cjo­no­wany w 1851 r. przez trak­tat, jaki rząd ame­ry­kań­ski pod­pi­sał z India­nami ze środ­ko­wych i pół­nocnych Rów­nin nad stru­mie­niem Horse Creek, nie­da­leko fortu Lara­mie w Wyoming. [wróć]

14. Szlak Ore­goń­ski (Ore­gon Trail) -?jeden z naj­waż­niej­szych kie­run­ków migra­cji osad­ni­ków na zachód Sta­nów Zjed­no­czo­nych. W latach 1841-1869 licząca ok. 3000 km droga osad­ni­ków wio­dła z St. Louis przez tereny dzi­siej­szych sta­nów: Mis­so­uri, Kan­sas, Nebra­ska, Wyoming, Idaho i Ore­gon, aż do wybrzeży Oce­anu Spo­koj­nego. [wróć]