Wege rodzina - Iwona Kibil, Danuta Gajewska

Przedmowa

W dzisiejszych czasach mamy świadomość, że nasze wybory żywieniowe przekładają się nie tylko na stan zdrowia, lecz także na ochronę planety i naturalnego otoczenia człowieka. Nawet zmieniając dietę w najmniejszym stopniu i wybierając właściwe produkty z półek sklepowych, możemy się przyczynić do globalnych zmian. Potwierdzono to w niedawno opublikowanym raporcie EAT Lancet, z którego wiadomo, że obecnie za mniej więcej 1/3 globalnej produkcji gazów cieplarnianych odpowiedzialne jest przetwórstwo żywnościowe, z czego aż 80% stanowi przetwórstwo związane z produkcją odzwierzęcą. Ma to wpływ na globalny ekosystem. Na całym świecie wycinane są lasy, aby stworzyć pastwiska. Do tego aż 33% pól uprawnych przeznaczonych jest na produkcję pasz dla zwierząt, które nierzadko trzymane są w okrutnych warunkach hodowlanych, aby ostatecznie zostać zabite na mięso.

Z raportu EAT Lancet wynika, że aby ochronić planetę, nasza dieta musi się zmienić: należy podwoić spożycie warzyw i owoców, nasion roślin strączkowych, orzechów i pestek o połowę i jednocześnie o ponad połowę zmniejszyć spożycie przetworzonych produktów, takich jak czerwone mięso i cukier. Oznacza to niesamowite zmiany nie tylko na naszych talerzach, lecz także w kulturze - wszak uroczystości i spotkania towarzyskie dość powszechnie kojarzą się z suto zastawionym stołem, na którym nie może zabraknąć dań mięsnych.

Kiedy studiowałam, diety wegetariańskie uznawane były za coś niewłaściwego, niedoborowego. No bo jak można rezygnować z jedzenia mięsa, które zawiera pełnowartościowe białko? Obecnie wegetarianizm nie dziwi już nikogo. Trend związany z dietą roślinną w Polsce może przynieść ogromne korzyści. Od lat obserwuję zmiany w asortymencie sklepowym, pojawiają się nowe alternatywy dla mięsa, wędlin, nabiału, takie jak różnego rodzaju hummusy i pasty. Już teraz około 8% Polaków deklaruje się jako wegetarianie lub weganie, a ludzie nieprzechodzący w stu procentach na dietę roślinną starają się bardziej świadomie dokonywać zakupów produktów żywnościowych. Prowadzi to do wzrostu zapotrzebowania na alternatywy dla produktów odzwierzęcych i firmy dawniej wytwarzające jedynie takie wyroby włączyły się do tego ruchu.

Obserwuję również wśród swoich pacjentów, że dietę roślinną wybiera coraz więcej młodzieży, osób starszych i całych rodzin. Bardzo często są to osoby, które od czasu do czasu jeszcze spożywają mięso, ale w 80-90% opierają swój sposób żywienia na roślinach.

Należy pamiętać, że dieta, która zawiera mniej produktów odzwierzęcych, a opiera się na produktach roślinnych, jest odpowiednia zarówno dla naszego zdrowia, jak i kondycji naszej planety.

Produkty pochodzenia zwierzęcego jedzone w nadmiarze mają bardzo negatywne skutki dla ludzkiego zdrowia. Przykładowo przetworzone czerwone mięso spożywane nawet w niewielkiej ilości (50 g - to zaledwie dwa plasterki wędliny!) na dobę może się przyczyniać do powstawania nowotworu jelita grubego. Odwrotny efekt wywierają produkty roślinne. Spożycie roślin, produktów pełnoziarnistych i nasion roślin strączkowych sprzyja ograniczeniu zapadalności na wiele chorób dietozależnych. Badania obserwacyjne udowadniają, że weganie w porównaniu z osobami na diecie tradycyjnej cechują się lepszymi wynikami w zakresie stężenia cholesterolu, ciśnienia tętniczego krwi, mają niższą masę ciała, są mniej narażeni na zachorowania na cukrzycę typu 2, a także obciążeni niższym ryzykiem śmiertelności ogółem i z powodu niektórych nowotworów (np. żołądka czy układu limfatycznego).

Nawyki żywieniowe kształtujemy w dzieciństwie, więc bardzo istotną sprawą jest edukacja żywieniowa naszych dzieci. Możemy je "zaprogramować" na zdrowsze i lepsze życie. Jeżeli mamy wybór i zamiast wędlin czy parówek możemy podać im hummus, a zamiast kotleta schabowego - kotlet z soczewicy, uczmy je tego! To my tworzymy przyszłość, a zamiana mięsa na roślinne alternatywy jeszcze nigdy nie była w naszym kraju tak prosta jak teraz.

Książka ta powstała z myślą o kobietach w ciąży, małych dzieciach i całych rodzinach wybierających dietę roślinną jako sposób odżywiania się, jednak skorzystają z niej również osoby jedzące mięso, gdyż prędzej czy później będą musiały ograniczyć jego spożycie. W Polsce brakuje oficjalnych zaleceń żywieniowych skierowanych do wegetarian i wegan, a w gąszczu internetowych informacji trudno wyłuskać istotne i jednocześnie wiarygodne fakty na ten temat.

Z tej książki dowiesz się, jak prawidłowo bilansować dietę w czasie ciąży, okresie karmienia i dzieciństwa oraz dla całej rodziny, nawet gdy jedno z rodziców nie jest wege. Jeżeli wciąż będziesz odczuwać niedosyt informacji, zapraszam Cię do odwiedzenia bloga www.vegetitian.com, gdzie regularnie zamieszczam nowe posty.

Życzę przyjemnej lektury!

Iwona Kibil

Słowo wstępne doktor Danuty Gajewskiej

Sposób żywienia, oparty na produktach roślinnych, cieszy się coraz większą popularnością. Stale rośnie też liczba zwolenników dań wegetariańskich czy wegańskich. Nasuwa się pytanie, czy takie trendy to tylko moda czy przemyślany wybór. Badania naukowe dowodzą, że diety roślinne są skuteczne w profilaktyce i leczeniu wielu schorzeń, w tym cukrzycy typu 2, otyłości, nadciśnienia tętniczego oraz niektórych typów nowotworów. Oficjalne stanowiska towarzystw naukowych potwierdzają, że taki sposób żywienia może być rekomendowany we wszystkich grupach populacyjnych. Trzeba jednak pamiętać, że stosowanie diet roślinnych wymaga przestrzegania pewnych zasad, zwłaszcza jeśli dotyczy np. małych dzieci czy kobiet ciężarnych i karmiących, określanych jako "grupy wrażliwe".

Bez wątpienia dieta roślinna, której podstawą są warzywa, owoce, produkty zbożowe, nasiona, orzechy oraz nasiona roślin strączkowych, jest doskonałym źródłem witamin, składników mineralnych, błonnika pokarmowego, a także fitozwiązków o właściwościach prozdrowotnych. Są jednak pewne witaminy i składniki mineralne, których podaż w dietach wegetariańskich jest niewystarczająca. Ponadto w przypadku żywienia dzieci i młodzieży oraz kobiet ciężarnych i karmiących bardzo ważne są makroskładniki, takie jak białko, tłuszcze i węglowodany. Czy łatwo zatem zbilansować dietę roślinną pod kątem wszystkich składników pokarmowych? Na to pytanie odpowiada książka Wegerodzina. Dieta roślinna w praktyce.

Wegerodzina to praktyczny podręcznik, dotyczący planowania i bezpiecznego stosowania diet roślinnych, oparty na wiedzy i doświadczeniach własnych Autorki. Czytelnicy znajdą w nim odpowiedzi na wiele trudnych pytań dotyczących żywienia przyszłej mamy, kobiety karmiącej, małego dziecka, przedszkolaka czy wegenastolatka. Autorka w poszczególnych rozdziałach zadaje trudne pytania dotyczące życia codziennego, np. jak sobie poradzić z żywieniem dziecka w szkole czy przedszkolu?; jakie problemy mogą napotkać rodzice stosujący dietę roślinną w swojej rodzinie?; co z wakacjami i przyjęciami u znajomych?

Na te i wiele innych pytań znajdą odpowiedzi wszyscy zwolennicy diet roślinnych, a także sceptycy. Polecam tę książkę tym, którzy stosują diety roślinne, aby ocenili, czy nie popełniają błędów żywieniowych, oraz specjalistom, którzy zajmują się planowaniem żywienia osób zdrowych i chorych. Zawiera ona aktualne, zweryfikowane informacje na temat zasad planowania diet wegetariańskich i wegańskich. Przepisy podane w ostatnim rozdziale zostały sprawdzone przez Autorkę i - co ważne - bazują na produktach dostępnych w Polsce, będą więc doskonałą wskazówką w trudnych "roślinnych wyborach".

dr inż. Danuta Gajewska

Słowo wstępne doktor Aleksandry Kosmędy

Podczas ostatnich kilku lat obserwuję wzrastające zainteresowanie dietami roślinnymi, a także mnożenie się mitów wokół tego zagadnienia, co być może wynika z częstego czerpania wiedzy z wielu niesprawdzonych artykułów, gazet i książek rozpowszechnianych z łatwością m.in. drogą internetową. Wobec powyższego zaistniała potrzeba wypowiedzenia się na ten temat specjalistów, aby rozwiać wątpliwości i wskazać rzetelne źródło wiedzy. Dlatego z wielką radością przyjęłam informację, że Iwona Kibil, wykwalifikowana dietetyk, autorka książki Wege. Dieta roślinna w praktyce, zdecydowała się oddać w ręce czytelników nową pozycję, zwłaszcza że tym razem obejmuje ona najbardziej interesujący mnie - ze względu na moją profesję - okres życia człowieka, czyli prenatalny oraz wiek rozwojowy. Dodam, że na co dzień od wielu lat współpracuję z Iwoną Kibil, prowadzimy wspólnie pacjentów pediatrycznych i alergologicznych, którzy z wyboru lub z powodu choroby pozostają wegetarianami lub weganami.

W podręczniku pt. Żywienie i leczenie żywieniowe dzieci i młodzieży pod redakcją wybitnych polskich gastroenterologów - Hanny Szajewskiej i Andrei Horvath - czytamy, co następuje: "Według ADA dobrze zbilansowana dieta wegetariańska nadaje się dla osób na wszystkich etapach życia i rozwoju, w tym w okresie ciąży i laktacji, niemowlęctwa, dzieciństwa i dojrzewania. W warunkach polskich u niemowląt i dzieci można bezpiecznie stosować zbilansowaną dietę wegetariańską, jednak z wyjątkiem diet witariańskiej i frutariańskiej". W dalszych częściach książki przytoczone jest również stanowisko ESPGHAN, które dopuszcza stosowanie diety wegańskiej, ale tylko pod warunkiem nadzoru dietetyka i przyjmowania właściwych suplementów diety.

Autorka książki Wegerodzina. Dieta roślinna w praktyce, poruszając się po niełatwym obszarze, ponieważ właściwie nie istnieją konkretne wytyczne i standardy w opisywanej dziedzinie, i posiadając ogromną wiedzę, przedstawia zasady żywienia oraz monitorowania pacjentów na diecie wege, co moim zdaniem stawia ją w gronie twórców takich standardów i doskonale uzupełnia powstałą na polskim rynku lukę w dietetyce czy medycynie. Iwona Kibil precyzyjnie określa, jakie składniki pokarmowe powinien przyjmować pacjent, jakie znaczenie ma łączenie ich ze sobą, na jakie suplementy w dietach roślinnych trzeba zwrócić szczególną uwagę, jakie badania i kiedy wykonywać, aby nie dopuścić do powstania niedoborów, które niejednokrotnie mogą pojawić się bardzo szybko, jak np. przy braku suplementacji witaminy B12 u wybranych pacjentów czy żelaza u nastolatek lub u całej delikatnej populacji kobiet w ciąży i w okresie laktacji. Autorka ubogaca swoje zalecenia i porady, dzieląc się konkretnymi przepisami i codziennymi schematami żywieniowymi, zdradzając przy tym magiczne kulinarne i behawioralne sztuczki, które mają nieocenioną wartość, jeśli chodzi o żywienie dzieci. Postępowanie według jej zaleceń, w moim przekonaniu, będzie skutkować zachowaniem dobrego, a nawet lepszego aniżeli w przypadku diety tradycyjnej, zdrowia.

Książka Wegerodzina pisana jest w sposób klarowny i jasny, mimo że porusza często problematykę bardzo skomplikowaną. Iwona Kibil wspaniale łączy zagadnienia teoretyczne - oparte na rzetelnych badaniach według EBM (evidence based medicine - medycyna oparta na dowodach), co jest bardzo istotne - z praktyką. Wynika to zapewne z wielu doświadczeń zarówno zawodowych, jak i prywatnych, bo sama Autorka pozostaje na diecie wegańskiej - co tym bardziej dodaje wiarygodności jej podręcznikowi. Przytacza ona również wiele ciekawych pozycji książkowych i pozostawia liczne odnośniki, które mogą posłużyć do poszerzenia wiedzy, to zaś nadaje całości charakter stricte naukowy.

Wobec powyższego książkę rekomendowałabym szerokiej grupie odbiorców - nie tylko ludziom odżywiającym się głównie na bazie roślin, lecz także medykom (ginekologom, pediatrom, internistom, dietetykom), sprawującym opiekę nad wegepacjentem, zwłaszcza że liczba tych ostatnich z roku na rok rośnie.

Podkreślić muszę, że lektura nie zastąpi regularnych konsultacji dietetycznych oraz lekarskich, szczególnie że dieta wegetariańska nie jest pojęciem jednorodnym i każdy pacjent powinien być potraktowany indywidualnie.

Reasumując, jako pediatra alergolog oraz wegetarianka i mama wegetarianki chcę wyrazić wielką wdzięczność Iwonie Kibil za bogatą w treści praktyczne i teoretyczne książkę, która jest dowodem jej ogromnych kompetencji i profesjonalizmu. Z przyjemnością zachęcam do otwarcia drzwi do Wegerodziny, której już poczułam się częścią.

dr n. med. Aleksandra Kosmęda