Wielcy Artyści. Część 2. Rzeźbiarze - Samuel Kaine, Dora Kaine

Fidiasz (ok. 490-430 p.n.e.)

Grecki mistrz, którego imię do dziś budzi respekt w świecie sztuki. Fidiasz był nie tylko genialnym rzeźbiarzem, ale i głównym artystą pracującym przy przebudowie Aten w czasach Peryklesa. To właśnie jemu powierzono ozdobienie Partenonu - najważniejszej świątyni na Akropolu.

Najbardziej znanym dziełem Fidiasza był posąg Zeusa w Olimpii - ogromna rzeźba wysoka na ponad 12 metrów, wykonana ze złota i kości słoniowej. To arcydzieło tak zachwyciło starożytnych, że zostało zaliczone do siedmiu cudów świata. Niestety, nie przetrwało do naszych czasów - znamy je tylko z opisów i nielicznych kopii.

Fidiasz stworzył też monumentalny posąg Ateny Partenos, który zdobił wnętrze Partenonu. Bogini miała w jednej ręce tarczę, w drugiej statuę Nike (bogini zwycięstwa), a całość błyszczała złotem - trudno wyobrazić sobie większy pokaz artystycznej i politycznej potęgi Aten.

Ciekawostka

Fidiasz miał taką renomę, że zarzucano mu... pychę. Podobno potajemnie umieścił swój autoportret na tarczy Ateny. Dla jednych to był dowód geniuszu, dla innych - skandal. Ostatecznie Fidiasz wpadł w kłopoty polityczne i oskarżono go o kradzież złota z posągów. Nie wiadomo, czy był winny, ale zmarł w więzieniu - jak to bywa, geniusz nie zawsze żyje w zgodzie z władzą.

Fidiasz - najważniejsze rzeźby

- Posąg Zeusa w Olimpii - monumentalna rzeźba ze złota i kości słoniowej, ponad 12 metrów wysokości, zaliczona do siedmiu cudów świata.

- Atena Partenos - kolosalny posąg Ateny w Partenonie, wykonany w technice chryzelefantyny (złoto + kość słoniowa).

- Atena Promachos - ogromny posąg Ateny stojący na Akropolu; podobno jej hełm i włócznia były widoczne z morza, co miało witać żeglarzy.

- Dekoracje rzeźbiarskie Partenonu - metopy, fryzy i frontony świątyni (Fidiasz nadzorował cały projekt i tworzył najważniejsze elementy).

Praxyteles (ok. 400-330 p.n.e.)

Praxyteles był prawdziwym rewolucjonistą w świecie sztuki antycznej. O ile Fidiasz i Poliklet koncentrowali się na boskości i idealnych proporcjach, on poszedł krok dalej - postanowił pokazać człowieka takim, jaki jest: zmysłowego, kruchego, pełnego wdzięku.

To właśnie Praxyteles stworzył pierwszą w dziejach sztuki greckiej nagą rzeźbę kobiety - słynną Afrodytę z Knidos. Do tej pory boginie przedstawiano w szatach, ale Praxyteles przełamał tabu i pokazał Afrodyte w pełnej nagości. Rzeźba była tak piękna, że pielgrzymi z całego świata przybywali do Knidos, by ją zobaczyć. Plotkowano nawet, że niektórzy mężczyźni zakochiwali się w marmurowej bogini bardziej niż w realnych kobietach...

Praxyteles zasłynął również z rzeźb młodzieńców o delikatnych, niemal kobiecych rysach twarzy - np. Hermesa z małym Dionizosem czy Apollo Sauroktonos (Apollo zabijający jaszczurkę).

Jego styl wyróżniała miękkość i wdzięk - postacie wyglądały nie jak bogowie z Olimpu, lecz jak istoty z krwi i kości. Dzięki temu Praxyteles wprowadził do rzeźby nowy wymiar: zmysłowość i emocje.

Ciekawostka

Mówi się, że modelką do Afrodyty była słynna hetera (kurtyzana) Fryne, kochanka Praxytelesa. Jej uroda podobno była tak niezwykła, że sąd w Atenach uniewinnił ją, gdy podczas procesu odsłoniła swoją pierś.

Najważniejsze rzeźby Praxytelesa

- Afrodyta z Knidos - pierwsza naga bogini, symbol przełomu w sztuce greckiej.

- Hermes z małym Dionizosem - pełen wdzięku i delikatności.

- Apollo Sauroktonos - młody Apollo bawiący się jaszczurką, zmysłowy i lekki.

Donatello (ok. 1386-1466)

Donatello, czyli Donato di Niccol? di Betto Bardi, pochodził z Florencji - miasta, które było sercem renesansu. Był jednym z pierwszych artystów, którzy zerwali z gotycką sztywnością i zaczęli tworzyć rzeźby pełne życia, dynamiki i psychologicznej głębi.

Jego najsłynniejsze dzieło to "Dawid" - i to wcale nie ten od Michała Anioła, lecz wcześniejszy, wykonany z brązu. To pierwszy od starożytności posąg przedstawiający nagiego mężczyznę w pełnej postaci. Młody Dawid stoi w kontrapoście, lekko uśmiechnięty, opierając stopę na głowie pokonanego Goliata. Posąg był odważny i zmysłowy - wywołał zachwyt, ale i kontrowersje.

Donatello nie bał się eksperymentów. Jako pierwszy stosował technikę stiacciato - płaskiego reliefu, w którym grał światłem i cieniem, nadając scenom głębię jak w obrazie.

Inne jego ważne dzieła to m.in. św. Jerzy (posąg młodego rycerza broniącego Florencji), pomnik kondotiera Gattamelaty w Padwie - pierwszy od starożytności konny pomnik bohatera świeckiego, czy dramatyczne przedstawienia Marii Magdaleny.

Donatello był buntownikiem, bo nie interesowało go piękno "idealne" jak u Greków. On chciał pokazać prawdę - nawet jeśli była trudna, brzydka czy niepokojąca. Dlatego jego rzeźby były pełne ekspresji i emocji, jakich wcześniej w sztuce prawie nie widziano.

Najważniejsze rzeźby Donatella

- Dawid (ok. 1440, brąz) - pierwszy nagi posąg od czasów antyku.

- Św. Jerzy - symbol dumy i siły Florencji.

- Pomnik Gattamelaty (Padwa, 1453) - pierwszy nowożytny konny pomnik świeckiego wodza.

- Maria Magdalena - dramatyczna, pełna bólu postać, pokazująca mistrzostwo w wyrażaniu emocji.

Ciekawostka

Donatello był znany ze swojego charakteru - potrafił kłócić się z mecenasami, a nawet porzucać prace, jeśli czuł, że ograniczano jego wizję. Ale to właśnie ta niezależność sprawiła, że został zapamiętany jako artysta, który "wyprzedził swoją epokę".