Wstęp
Człowiek spędza znaczną część życia w rzeczywistości, której nie potrafi ani uporządkować, ani zapamiętać. Każdej nocy uczestniczy w wydarzeniach pozbawionych logicznego następstwa, spotyka zmarłych, rozpoznaje nieistniejące miejsca i przyjmuje za oczywiste rzeczy, które po przebudzeniu uznałby za niemożliwe. Bywa jednocześnie dzieckiem i starcem, człowiekiem i przedmiotem, obserwatorem i uczestnikiem własnego nieistnienia. Najbardziej zastanawiająca jest jednak naturalność, z jaką przyjmuje te przemiany. We śnie nawet największa osobliwość nie wymaga wyjaśnienia.
W tej książce zebrałam sto takich rzeczywistości. Zamieszkują je ludzie, którzy tracą własne twarze, dziedziczą cudze wspomnienia, odkrywają miasta wewnątrz swoich ciał i spotykają krewnych, których śmierć nie zakończyła rodzinnych zależności. Przedmioty posiadają pamięć, cienie domagają się niezależności, czas rodzi ludzi, a śmierć okazuje się niekiedy zwyczajną pomyłką administracyjną. W tych historiach powracają dzieciństwo, macierzyństwo, samotność, wstyd, przemijanie i niepokojące przypuszczenie, że człowiek może być kimś zupełnie innym, niż przez całe życie sądził. Groteska sąsiaduje tutaj z melancholią, okrucieństwo z czułością, a komizm wyrasta z sytuacji, które przy odrobinie namysłu okazują się przerażające.
Pomiędzy opowieściami umieściłam osobliwy sennik, rozrastający się w coraz dziwniejszy katalog przedmiotów, czynności, stworzeń i ludzkich przypadłości. Przywołuje on dawną tradycję przypisywania znaczeń sennym obrazom, lecz traktuje ją z przewrotną powagą. Obiecuje pomyślność, ostrzega przed nieszczęściem, rozpoznaje rodzinne tajemnice i dopatruje się przyszłych wydarzeń w najbardziej niedorzecznych szczegółach. Zdarza się, że brzmi jak dokument sporządzony przez urzędnika zatrudnionego w nieświadomości. Im dokładniejsze stają się jego objaśnienia, tym bardziej wątpliwe wydaje się samo istnienie porządku, który usiłują opisać.
Istotne miejsce zajmuje tutaj pytanie o tożsamość. Nasze wspomnienia wydają się dowodem istnienia, chociaż pamięć pozostaje zawodna, podatna na cudze opowieści i własne pragnienia. Ciało, które uznajemy za najbardziej osobistą własność, również okazuje się czymś obcym, nieustannie zmieniającym kształt i znaczenie. Nawet rodzina, stanowiąca pozornie trwały punkt odniesienia, staje się przestrzenią zamiany ról, dziedziczenia lęków i powtarzania wydarzeń, których nikt nie pamięta. W świecie tych snów przeszłość nie zawsze poprzedza przyszłość, a narodziny niekoniecznie oznaczają początek.
Sto snów nie tworzy linearnej opowieści, choć pewne obrazy powracają, zmieniają znaczenie i rozpoznają się nawzajem. Można odnieść wrażenie, że wszyscy śniący uczestniczą w jednym, rozległym śnieniu, którego granice wyznacza dopiero czyjeś przebudzenie. Być może dlatego niektóre historie przypominają wspomnienia z życia, którego nigdy nie przeżyliśmy. Inne pozostawiają po sobie niewytłumaczalne poczucie straty, jakby w chwili otwarcia oczu zniknął ktoś rzeczywiście nam bliski.
Całość jest również próbą przyjrzenia się naszej potrzebie interpretowania wszystkiego, co niezrozumiałe. Chętnie nadajemy znaczenia przypadkowym obrazom, szukamy przepowiedni w osobliwościach i usiłujemy sprowadzić chaos do kilku zrozumiałych zdań. Tymczasem sen może opowiadać o nas coś ważnego, nie udzielając żadnej odpowiedzi. Może też zwyczajnie igrać z naszym przywiązaniem do sensu.
Na końcu pozostaje pytanie, które powraca w różnych postaciach przez wszystkie sto opowieści: kto właściwie śni? Człowiek, który po przebudzeniu pamięta jedynie fragmenty niezwykłych wydarzeń, czy może rzeczywistość, która potrzebuje jego świadomości, aby przez chwilę istnieć? Nie jestem pewna, czy między jednym a drugim można wyznaczyć trwałą granicę. Wystarczy przecież zasnąć, aby wszystko, co uważaliśmy za niepodważalne, stało się tylko jedną z wielu możliwych wersji świata.
Profesor Absurd