Żywy folklor wokół nas - Arkadiusz Miazga

Wstęp

W 2023 r. światło dzienne ujrzała moja książka pt. "Wysoka dziwność" - publikacja, która wywołała duże zainteresowanie Czytelników. Mówiła o zdarzeniach, które w Polsce wciąż pozostają w dużej mierze nieznane, a reakcje Czytelników przerosły wszelkie moje oczekiwania. Wiele osób przyznawało, że opisywane doświadczenia wywołały u nich głębokie zdumienie, a czasem nawet niepokój.

Opowieści o tzw. wysokiej dziwności oraz o żywym folklorze - zjawiskach, w których współczesny świat spotyka istoty znane z polskich legend i demonologii - pobudziły wyobraźnię i wzbudziły fascynację. Moi przyjaciele i popularyzatorzy tematu: Piotr Cielebiaś, Marek Sęk i Artur Wójtowicz wielokrotnie wracali do tych zagadnień w audycjach i debatach internetowych, zachęcając słuchaczy do dzielenia się własnymi doświadczeniami. Opowieści te nie ograniczały się jedynie do UFO. Dotykały także znacznie bardziej zagadkowych zjawisk, które wymykają się prostym wyjaśnieniom i stawiają pytania o granice naszego pojmowania rzeczywistości.

Niniejsza książka jest kontynuacją tej fascynacji. To zapis spotkań ze zjawiskami pozostającymi na granicy znanego i nieznanego, w przestrzeni, gdzie współczesność splata się z dawnym folklorem, a codzienność nagle staje się dziwnie niezwykła. W moim archiwum zgromadziłem obecnie 97 takich opowieści - niczym wyjętych z baśni i legend, które przez wieki zakorzeniły się w ludzkiej świadomości. To zbiór cenny nie tylko dla miłośników folkloru/etnografów, lecz także źródło inspiracji dla przyszłych badaczy i odkrywców nieznanego.

Trzeba jednak pamiętać, że etnografowie i folkloryści, spisując relacje bezpośrednich świadków, rzadko uznawali je za w pełni autentyczne przeżycia. Często traktowali je jako przejaw zabobonów, a czasem nawet jako symptom problemów psychicznych. Podobne podejście widzimy w pracach wybitnego polskiego badacza Bohdana Baranowskiego, który interpretował zdarzenia przez pryzmat przyjętej wcześniej teorii. Nauka w tym przypadku pozostaje więc ambiwalentna i materialistyczna - niewiele historii uznaje za wiarygodne. Podobnie dzieje się w przypadku zjawisk UFO i innych fenomenów paranormalnych, które wzbudzają sceptycyzm ortodoksyjnych ekspertów.

Niewielu zdaje sobie sprawę, że np. baśnie braci Grimm tak naprawdę nie zostały przez nich wymyślone (1810-1815). Autorzy czerpali inspirację z dawnych opowieści o niezwykłych istotach i zjawiskach, przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Jakub (1785-1863) i Wilhelm Grimmowie (1786-1859) - niemieccy językoznawcy i badacze folkloru - na początku XIX w. rozpoczęli systematyczne gromadzenie podań, legend i historii zasłyszanych głównie od mieszkańców wsi. Większość ich notatek z czasem zaginęła, a wiele z pozostałych opowieści zostało przez autorów przekształconych i dostosowanych do realiów epoki.

Choć minęły setki lat, podobne doświadczenia wciąż pojawiają się w XXI w. Rzadko jednak wychodzą na światło dzienne. Tylko nieliczni mają odwagę je ujawniać. To przeżycia wstrząsające, takie, które podważają fundamenty współczesnej nauki i prowokują do zadania pytania: Gdzie kończy się to, co znane, a zaczyna to, co niewyjaśnione?

A jednak w tym chaosie niezwykłości i sceptycyzmu kryje się coś więcej - nić łącząca dawnych świadków z tymi, którzy mają odwagę mówić dzisiaj. Czytelniku, otwierając tę książkę, wkraczasz w przestrzeń, w której legendy wciąż żyją, a granica między rzeczywistością a wyobraźnią staje się płynna. To podróż, która może zmienić sposób, w jaki patrzysz na świat, bo czasem wystarczy jedno spojrzenie w nieznane, aby codzienność zaczęła wydawać się niezwykła.

2. Fairies i związki z miejscami prehistorycznymi

Wielu badaczy dawnego folkloru zwracało uwagę na ścisły związek pomiędzy obecnością wróżek (fairies) a miejscami, które od najdawniejszych czasów kojarzono z tajemnicą - prehistorycznymi budowlami, kurhanami i kopcami grobowymi. Konotacje te nie występują wyłącznie w dawnych zapiskach etnograficznych, lecz powracają także we współczesnych relacjach osób odwiedzających takie miejsca. Można więc dostrzec pewną ciągłość: przestrzeń naznaczona przez pradawne dzieje staje się naturalnym "kanałem" opowieści, w którym przeszłość, wyobraźnia i doświadczenie nadprzyrodzone splatają się ze sobą.

Jedna z najstarszych znanych historii tego typu została spisana przez kronikarza Williama z Newburgh w XII wieku. Opisał on słynny przypadek tzw. zielonych dzieci, które jak twierdzono - miały wyłonić się z innego świata. William odnotował również opowieść o wróżkach zamieszkujących kopiec grobowy Willy Howe, pochodzący z późnego neolitu i wczesnej epoki brązu w East Riding of Yorkshire. To świadectwo ukazuje, jak bardzo pradawne budowle były postrzegane nie tylko jako relikty minionych czasów, ale również jako bramy do innych wymiarów istnienia.

Do tego samego wniosku doszedł archeolog Leslie Grinsell, który w swojej klasycznej publikacji pt. "Folklore of Prehistoric Sites in Britain" (1976) zebrał aż 60 przykładów spotkań z istotami znanymi z tradycji ludowej, mających miejsce w pobliżu kurhanów z epoki brązu w Anglii i Szkocji. W jego pracy znajdziemy także relacje dotyczące niezwykłej muzyki, jaką rzekomo słyszano na kopcach grobowych. Były to odgłosy przypominające piszczałki, flety czy skrzypce - dźwięki tak sugestywne, że często interpretowano je jako muzykę fairies, mającą wabić lub oszołomić przypadkowych przechodniów.

Takie przykłady ukazują, że folklor i przestrzeń materialna od wieków tworzą nierozerwalny związek. Kamienie, kurhany i grobowce stają się nośnikami pamięci zbiorowej, a jednocześnie punktem styku tego, co ziemskie z tym, co nadprzyrodzone. To właśnie dzięki nim folklor nie tylko przetrwał, ale nadal pozostaje żywy, wciąż nadając sens miejscom, które - mimo że ich pierwotna funkcja dawno się zatarła - nadal budzą w ludziach te same uczucia fascynacji i tajemnicy.

Podobną historię zanotowano w okolicach mojego miasteczka, Ropczyc, przy tzw. kopcu tatarskim - choć nie wiadomo, czy jest on powiązany z wróżkami.

Pewnego wieczoru znajomi siedzieli w samochodzie, gdy nagle usłyszeli niezwykłe odgłosy, przypominające dzieci bawiące się w pobliżu. Po wyjściu z auta głosy wydawały się przybliżać, choć na polach nikogo nie było widać. Przestraszeni świadkowie postanowili opuścić to miejsce.

Wielu badaczy utwierdza się w przekonaniu, że prehistoryczne miejsca miały szczególne znaczenie dla fairies, często powiązane z kultem zmarłych przodków. W Irlandii wróżki określa się mianem ludzi kopców - to tam pojawiały się najczęściej, choć nie wszystkie wzgórza, które zamieszkiwały, były kopcami grobowymi.

Oprócz kopców wróżek istnieją w Anglii także kręgi kamienne, w których dochodziło do manifestacji fairies.

W swojej książce pt. "The Fairy-Faith in Celtic Countries" (1911) Evans Wentz opisuje liczne powiązania fairies z kręgami kamiennymi. Jedna z opowieści pochodzi od 60-letniej Marie Ezanno z wioski Carnac. Według jej relacji w świetle Księżyca wróżki tańczyły w megalitycznych kręgach. W miejscach, gdzie tańczyły, pojawiały się grzyby, a człowiek nie powinien tańczącym przeszkadzać, gdyż były niezwykle mściwe.

Do dziś w Irlandii i Anglii zachowały się miejsca i kamienie związane z fairies, które są chronione przed zniszczeniem. W licznych zapisach odnajdujemy dziesiątki relacji o magicznych istotach zamieszkujących grobowe kopce czy kamienne kręgi. Dla wielu społeczności fairies były bezpośrednio powiązane ze zmarłymi przodkami.

Czy istnieją współczesne relacje tego typu? Otóż tak - i jedną z nich warto przytoczyć. Dr Neil Rushton, absolwent archeologii na Uniwersytecie w Southampton, z czasem zainteresował się również folklorem związanym z fairies. Specjalizował się w historii średniowiecza, a także badał prehistorię, w szczególności okres neolitu i epokę brązu.

W 1996 r. Rushton podróżował po Anglii, dokumentując prehistoryczne miejsca. To właśnie podczas jednej z takich wypraw natknął się na zjawisko, które idealnie wpisuje się w tematykę niniejszej książki. Co istotne, nie był to zwykły mieszkaniec odwiedzający okolicę, lecz wykwalifikowany archeolog, osoba posiadająca wiedzę i doświadczenie pozwalające dokładnie ocenić obserwowane miejsce i zjawisko:

"Tak więc pewnego wieczoru - około godziny przed zachodem słońca - znalazłem się w West Kennet Long Barrow, ciesząc się ciepłem zanikającego dnia i atmosferą tej niesamowitej budowli. Rozbiłem namiot z boku i udałem się do komnaty z zamiarem medytacji, praktyki, którą rozwinąłem w ciągu poprzedniego roku, aby poradzić sobie ze stresem i napięciem życia uniwersyteckiego. West Kennet Long Barrow to budowla powstała ok. 3500 r. p.n.e. i - jak wszystkie tego typu kurhany, służyła do pochówku szczątków ludzkich, już pozbawionych mięsa i organów. Usiadłem w komorze końcowej i zapadłem w stan medytacji, mając nadzieję, że żadni inni goście go nie zakłócą. Zajęło mi to około 20 minut, aby wejść w ",strefę" i się zrelaksować. W tym momencie poczułem ciche buczenie, którego doświadczyłem wcześniej podczas medytacji. Miałem otwarte oczy i wpatrywałem się uważnie w korytarz prowadzący od wejścia. I tam właśnie pojawiła się wróżka. Mała postać, około dwóch stóp wzrostu, kroczyła korytarzem w moim kierunku, zatrzymała się jakieś pięć stóp ode mnie i wpatrywała się we mnie. Nie było żadnego dźwięku - poza ciągłym brzęczeniem. Pozostała tam może przez dziesięć sekund, a potem zdawała się cofać, znikając w świetle z wejścia. Cały incydent trwał nie dłużej niż pół minuty. Wróżka (tak jak wtedy ją postrzegałem i nadal postrzegam) przypominała istotę zilustrowaną przez Briana Frouda w jego książce z 1978 r. z Alanem Lee. Poniższy obraz jest bliskim powiązaniem. Przez kilka lat przed tym incydentem przesiąkłem ilustracjami wróżek Frouda i interesowały mnie jego nieco niejednoznaczne stwierdzenia na temat tego, jak postrzegał istoty, które manifestował w swoich dziełach. Więc cokolwiek faktycznie doświadczyłem, czy byłem predysponowany do zobaczenia tego typu istoty, będąc w medytacyjnym stanie świadomości, siedząc w starożytnej komorze grobowej? Czy doświadczenie było zakodowane zgodnie z moimi oczekiwaniami? To są pytania, na które nigdy nie odpowiedziałem, ale poczucie obecności w komorze było przytłaczające. Nie było strachu, być może z powodu stanu medytacyjnego, tylko uczucie radości, nawet rozbawienia z powodu tego, czego doświadczyłem. Poczułem, jakby istota mnie szukała i mnie badała, jakby w jakiś sposób należała do kurhanu i była po prostu zainteresowana tym, że się pojawiłem i dostroiła moją świadomość do miejsca, w którym mogła ze mną wchodzić w interakcje, choćby na krótko i bez wyraźnego celu. Siedziałem tam jeszcze przez dziesięć minut, zastanawiając się czy wróci, a także upewniając się, że nie zasnąłem i nie śniłem o tym. Ale ta szczególna chwila minęła. Wstałem, opuściłem kurhan, wszedłem do namiotu i szybko zasnąłem. To był przełomowy moment w moim życiu. Chociaż badałem tematykę forteańską i ezoteryczną przez kilka lat, nigdy nie doświadczyłem niczego, co można by nazwać nadprzyrodzonym. Ale to spotkanie było ostateczne. Było to gnostyczne uświadomienie, ułatwione przez spotkanie twarzą w twarz z nieludzką inteligentną istotą. Intensywność chwili pozostała ze mną przez lata, ale nie miałem więcej podobnych doświadczeń, pomimo spędzenia czasu w różnych prehistorycznych miejscach w nadziei na ponowne spotkanie. Dopiero gdy zdecydowałem się eksperymentować z różnymi związkami psychodelicznymi, ponowie doświadczyłem istot typu wróżkowego, choć w zupełnie innym kontekście"[1].

Istota, zauważona przez Neila Rushtona w West Kennet na podstawie rysunku Long Barrow, autorstwa Briana Frouda.

Do eksperymentów Neila Rushtona z fairies jeszcze powrócimy w dalszej części książki, ponieważ rzucają one zupełnie nowe spojrzenie na istoty z dawnego folkloru.

[1] https://johnknifton.com/tag/janet-bord/.

[2] https://deadbutdreaming.wordpress.com/2021/11/30/revisiting-the-wollaton-gnomes-by-dan-green/o.

[3] https://deadbutdreaming.wordpress.com/2023/01/31/were-the-gnomes-of-wollaton-park-intelligent-light-forms-a-guest-article-by-mave-calvert/.

[4] http://www.sacred-texts.com/neu/celt/ffcc/.

[5] https://deadbutdreaming.wordpress.com/2022/06/17/anecdote-perception-and-data-faerie-experiences-from-multiple-observers/.

[6] https://deadbutdreaming.wordpress.com/2023/01/31/were-the-gnomes-of-wollaton-park-intelligent-light-forms-a-guest-article-by-mave-calvert/.

[7] https://magoniamagazine.blogspot.com/2013/11/the-case-of-liverpool-leprechauns.html.

[8] https://johnknifton.com/tag/little-green-men/?utm_source=chatgpt.com.

[9] https://britishfairies.wordpress.com/2023/08/20/from-malekin-to-modern-times-multiple-witness-sightings-of-fairies/.

7. Spotkania z żywym folklorem w Polsce

,,Wydaje się teraz możliwe, że wiele opowieści o duchach i potworach z folkloru i demonologii mogło mieć faktyczną podstawę, lecz było źle interpretowane".

John A. Keel The Complete Guide to Mysterious Beings

W moich dwóch ostatnich książkach: "Magiczna rzeczywistość" oraz "Wysoka dziwność" przedstawiłem kilkadziesiąt polskich relacji opisujących spotkania z istotami wywodzącymi się z dawnych wierzeń ludowych. Pojawiają się w nich postacie znane z tradycyjnej demonologii: krasnale, diabły, boginki, rusałki, wodniki czy wilkołaki. Nasi przodkowie mieli z nimi do czynienia, a wspomnienia tych zdarzeń zachowały się do dziś w formie opowieści.

Dla wielu etnografów i badaczy folkloru może być zaskoczeniem, że również w XXI w. pojawiają się osoby twierdzące, iż spotkały podobne byty. Nie są to wcale wymysły ani żarty. Wskazują na to chociażby badania nad odmiennymi stanami świadomości czy działaniem DMT. Dlatego uważam, że warto, aby badacze - wolni od uprzedzeń - spojrzeli na ten problem z nowej perspektywy, zamiast automatycznie odrzucać go jako efekt halucynacji czy przesądów.

Podobny schemat można dostrzec w odniesieniu do zjawiska UFO/UAP. Nauka stara się często narzucać proste i ostateczne wyjaśnienia, co nie zawsze znajduje pokrycie w rzeczywistości. Sam, podobnie jak inni badacze tego fenomenu, doświadczyłem tego podejścia. Ale zostawmy na chwilę spory akademickie i wróćmy do tego, co dla mnie najważniejsze: do opowieści o żywym folklorze.

Jak pokazują najnowsze przykłady, folklor wcale nie zniknął wraz z rozwojem cywilizacji.

Po wydaniu "Wysokiej dziwności" w 2023 r. otrzymałem kilkanaście nowych relacji opisujących spotkania z przedziwnymi istotami, które idealnie wpisują się w tradycję dawnych wierzeń, wciąż żywą i aktualną.

Wielu Czytelników pytało mnie, czy będzie kontynuacja tej tematyki. Właśnie spełniam to życzenie: w tej książce przedstawię kilkanaście nowych spotkań z różnych okresów i miejsc w Polsce. Zdarzenia przedstawione będą chronologicznie. Niektóre pochodzą od bezpośrednich świadków, inne z drugiej ręki, jeszcze inne były przechowywane w rodzinnych wspomnieniach.

W tym rozdziale wkraczamy na jeszcze wyższe, bardziej nieprzewidywalne horyzonty dziwności, jakie oferuje żywy folklor. Jeśli Czytelnicy odważyli się już zetknąć z figlarnymi i kapryśnymi chochlikami, to jak zareagują na spotkania z istotami, które dotąd znali jedynie z bajek? Mowa tu o postaci Baby Jagi - legendarnym archetypie słowiańskiego folkloru, który od wieków budzi lęk i fascynację.

Przyznam szczerze, że sam byłem zaskoczony tym, co udało mi się zgromadzić od osób pragnących zachować anonimowość - ich historie i doświadczenia wprowadzają Babę Jagę w zupełnie nowy wymiar. W tej książce aspekt związany ze wspomnianą wyżej postacią oraz wiedźmami zostanie szerzej rozwinięty, odsłaniając przed Czytelnikiem nieznane dotąd zakamarki słowiańskich wierzeń i opowieści.

8. Tajemnicze ślady w Kamienicy Polskiej (1920 r.) - powtórka z Devonshire

Devonshire - dla wielu badaczy i fortenistów - kojarzy się ze słynnymi "śladami diabła", które miały pojawić się na śniegu 9 lutego 1855 r. Tej nocy śnieg padał obficie, więc to, co mieszkańcy zobaczyli o poranku, wzbudziło w nich grozę i niepokój.

Pewien piekarz z Topsham, Henry Pilk, obudził się przed świtem i udał się do pracy.

Po wyjściu z domu zauważył na śniegu dziwne ślady w kształcie litery U, przypominające odciśnięte kopyta. Były niezwykłe: miały około 4 cm długości i 8 cm w obwodzie, a rozstaw kolejnych śladów wynosił 8-16 cm.

Wieści o dziwnych odciskach rozeszły się w okolicy bardzo szybko, a miejscowi postanowili sprawdzić, dokąd prowadzą owe ślady. Tajemnica nabrała jeszcze mroczniejszych barw, gdy okazało się, że ciągnęły się przez blisko 160 km i z pewnością nie były dziełem zwykłego zwierzęcia. Co więcej, tajemnicza istota pozostawiła odciski nie tylko na drogach, lecz także na dachach zaśnieżonych domów i ich ścianach, a ślady przecinały nawet małe rzeki.

W okolicy wybuchła panika. Niektórzy mieszkańcy barykadowali się w domach, sądząc, że sprawcą jest sam diabeł. Pojawiło się wiele wyjaśnień, lecz żadne nie dawało jednoznacznej odpowiedzi, kto lub co pozostawiło ślady w Devonshire.

Kiedy zbierałem materiały do niniejszej książki, skontaktowała się ze mną mieszkanka okolic Częstochowy. Opowiedziała, że słyszała od swojego ojca historię, która w polskiej wersji przypominała powtórkę z wydarzeń w Devonshire:

"Działo się to we wsi Kamienica Polska (położonej między Częstochową a Katowicami) Około roku 1920 (tato tak to określał, a tato urodził się w roku 1925), któregoś dnia rano mieszkańcy odkryli na śniegu ślady - jakby ktoś szedł przez pola w linii prostej, prostopadle do biegnącej przez wieś drogi na odległości kilkuset metrów/kilku kilometrów. Ślady urywały się nagle w środku pola, nie było tam dalej już nic. Co zaznaczał tato - na drodze idącej istoty znalazła się stodoła i ślady kroków były również na dachu stodoły. Niestety, nie wiem czy były to ślady butów, czy bosych stóp. Wg mieszkańców (jak opowiadał tato) miał to być "Żyd wieczny tułacz", niestety, mimo że pytałam, nie uzyskałam o nim bliższych informacji. Co mogę jeszcze dodać? Tato umiał dość precyzyjnie zlokalizować to miejsce (mówił mi, gdzie to konkretnie było, niestety, dziś już nie wiem, gdzie). A kto mu tę historię opowiedział? Dziadek, bądź ktoś inny".

Wielka szkoda, że nie znamy dokładniejszych informacji na temat tego zdarzenia, bo ślady - podobnie jak w Devonshire - widoczne były na dachu stodoły i urywały się nagle w szczerym polu.

9. Skrzaty w stodole - Ludwikówka (1943/1944)

Poniższa historia nie pochodzi co prawda od bezpośrednich świadków zdarzenia, jednak według mojego informatora można ją uznać za wiarygodną, gdyż była przechowywana w rodzinnych wspomnieniach. Zdarzenie miało miejsce na terenach Kresów Wschodnich, w powiecie stanisławowskim, najprawdopodobniej w latach 1943-1944 i dotyczy relacji o typowych skrzatach grasujących w stodole:

"Wszystko zaczęło się kilka miesięcy temu, od jednej z wielu przeprowadzonych przeze mnie rozmów z moją mamą na temat naszej rodziny, naszych "korzeni", dalekich i bliskich krewnych. Mama zawsze mi wspominała, że była mocno związana ze swoją babcią, a moją prababcią, której - niestety - nie miałem i już nigdy nie będę miał możliwości poznać z powodu jej naturalnej śmierci wiele lat temu. Kobieta ta urodziła się prawdopodobnie na Kresach Wschodnich, a mieszkała we wsi Ludwikówka, gdzie w czasie II wojny światowej doszło do rzezi ludności cywilnej, dokonanej przez oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii. Moja prababcia opowiadała, że banderowcy szli od domu do domu i mordowali mieszkańców. Ojciec jej i brat kazali im schować się na strychu, a sami otworzyli okno z widokiem na sad, wyskoczyli i uciekli (niestety, mama nie pamięta, co się z nimi stało). Takie to były okrutne czasy. Zdarzenie miało miejsce w późniejszych latach, na terenie gospodarstwa domowego, a ściślej mówiąc, w stodole. Mama opowiedziała mi, jak jej babcia, będąc młodą kobietą, posiadającą już dzieci, pewnej nocy musiała przenocować właśnie w stodole. Babcia opisywała: "Wieczorem, kładąc się spać, usłyszałam śmiechy, takie hi-hi-hi, hi-hi-hi, hi-haa. Dzieci już spały. W rogu tej stodoły stały stare, sznurowane sznurkiem trzewiki, w których była słoma. I to właśnie z nich dochodziły odgłosy śmiechu. Wtedy to zobaczyłam w nich skrzaty, które na przemian wskakiwały i wyskakiwały z trzewików - wyglądało to jakby się zwyczajnie bawiły, bo tylko się cieszyły, skacząc do tych trzewików". Tak powiedziała. I na tym opowieść zakończyła się. Mama niedowierzała, mówiąc: "Babciu, co ty mi tu takie rzeczy opowiadasz", na to ona odpowiadała: "Grażyniu, naprawdę tak było".

Niestety, nie udało mi się dowiedzieć więcej szczegółów na temat wyglądu i zachowania skrzatów, choć całe zdarzenie jest wręcz scenariuszem z bajek, które w pewnych okolicznościach mogą się urzeczywistnić.

11. Tańczące krasnale na polanie i świetlista zjawa w lesie - Huta k/Wymysłowa (1948 r.)

Poniższa relacja został przekazana przez syna nieżyjącego już ojca, który jako dziecko i potem dorosły mężczyzna był świadkiem dwóch niezwykłych historii wpisujących się w żywy folklor, dotyczących krasnali tańczących na polanie:

"Nazywam się Michał (nazwisko zastrzeżone) i od dziecka interesuję się ufologią. Dokładnie od momentu, kiedy w 1978 r. obejrzałem w telewizji reportaż o Emilcinie.

W młodości słuchałem Nautilusa, Radia ZET i oglądałem Strefę 11. Parę miesięcy temu natknąłem się na Youtube na audycję "Ufo historie". Dopiero z programu o "Zjawiskach wysokiej dziwności" dowiedziałem się, że ktoś na serio bierze tematy, którymi przedtem zajmowała się co najwyżej etnografia. Cieszy mnie to bardzo, bo mam teraz komu przesłać opis dwóch zdarzeń, które przytrafiły się mojemu ojcu około lat 1945 i 1948. Ojciec mój - Marian - urodził się na Lubelszczyźnie w 1926 r. Niestety, zmarł w 1995 r. Jego opowieści podaję tak, jak zapamiętałem z dzieciństwa i wczesnej młodości. Daty zdarzeń musiałem sam umiejscowić w czasie, biorąc pod uwagę wydarzenia typu: okupacja, zakończenie wojny, pobór mojego ojca do wojska na dwa lata oraz Rok Junaków, czyli pracy na rzecz odbudowy ojczyzny i koniec czasów kawalerskich, zakończonych małżeństwem z moją matką, które odbyło się w 1949 r.

Mój ojciec Marian urodził się i wychowywał we wsi Wymysłów koło Annopola. Pierwsze zdarzenie lokuję gdzieś pod koniec wojny, na 1945 r. Jako dorastający chłopak mój ojciec oraz jego koledzy ze wsi potrzebowali pieniędzy na papierosy, wódkę oraz na zabawy taneczne.

W tym celu kradli drewno z lasu i sprzedawali je osobie, która gdzieś w okolicy budowała dom lub potrzebowała opału. Najpierw za dnia wybierali odpowiednie drzewo a następnie po zapadnięciu zmroku szli do lasu, ścinali je, obcinali gałęzie i wierzchołek, zarzucali sobie kłodę na barki i transportowali to do klienta. Żeby unieść taki pień, musiało ich być co najmniej sześciu. Byli wśród nich ulubieni kumple mojego taty, którzy przewijali się przez większość jego opowiadań: Puzio Władek i Krasulów Adaś. Był też z nimi starszy brat Władka, Puzio Ignac, organizator tego typu eskapad.

Rzeczonej nocy wszystko przebiegało według ustalonego planu. Drzewo ścięto, obrobiony pień zarzucono na barki i ruszono w drogę. Jednak jak wiadomo - na złodzieju czapka gore - a ścinanie drzewa powoduje hałas, więc w czasie transportu młodzieńcy byli czujni i oglądali się za siebie. W pewnym momencie któryś z nich zauważył sunącą za nimi bardzo wysoką postać, dużo ponad normalny wzrost człowieka. Postać ta podążała za nimi przez las, chłopacy zaczęli się nawzajem popędzać i powoli wpadać w panikę. Gdy wydostali się z lasu na drogę i zobaczyli, że zjawa jest coraz bliżej, w popłochu rzucili kłodę i pobiegli w stronę wsi. Mój ojciec opisywał, że był tak przerażony, że jak wpadł do chałupy swoich rodziców, to w ubraniu i butach wskoczył do łóżka i nakrył głowę pierzyną, i nie chciał wyjść. Dziadkowie śmiali się z niego, że zwariował, a on spał tak w ubraniu i butach aż do rana. Nie pamiętam więcej szczegółów, ale ta wysoka postać, sunąca bez słowa w ciemności, musiała ich bardzo przerazić. Ojciec mój i jego kumple przeżyli wojnę i okupację hitlerowską, gdy przesuwał się front wraz rodzinami i dobytkiem całymi tygodniami ukrywali się w lesie.

Po wyzwoleniu chodzili na zabawy taneczne za Wisłę, gdzie regularnie bili się z miejscowymi. Mimo młodego wieku wiele przeżyli. To nie byli ludzie, którzy by się byle czego wystraszyli.

Drugie zdarzenie, które opisywał mój ojciec, miało miejsce, gdy odsłużył rok w junakach i dwa lata w wojsku, walcząc z bandami UPA w Bieszczadach. Było to około 1948 r. W tym czasie jeszcze nie znał mojej matki i chodził w konkury do jakiejś panny, mieszkającej we wsi Huta, oddalonej o kilka kilometrów na północ od Wymysłowa. Było to latem, ojciec wracał od panny późno, noc była bezchmurna i świecił Księżyc. Po drodze był tam taki lasek, przez który ludzie po zmroku nie chodzili, bo mówiono, że tam straszy. Mój ojciec do strachliwych nie należał, po przeżyciach związanych z walkami z banderowcami bardziej bał się tego, co może zrobić inny człowiek niż moc nadprzyrodzona. Gdy szedł przez ten lasek, w świetle Księżyca zobaczył na polanie grupę krasnoludków, które tańczyły w kółko, trzymając się za ręce. Ojciec opowiadał, że pierwszy raz w życiu poczuł, jak mu włosy stają dęba na głowie. Starając się nie przyśpieszać kroku, przeszedł spokojnie koło tańczących istot i nie zaczepiany poszedł dalej. Krasnoludki nie zwróciły na niego najmniejszej uwagi. Gdy prosiłem tatę, by szczegółowo opisał wygląd tych postaci, mówił, że dokładnie tak jak na ilustracjach z książek dla dzieci. Sięgające człowiekowi do pasa, brodate ludziki w szpiczastych czapkach. Opowieści o tej przerażającej wysokiej postaci i o krasnoludkach słyszałem z ust ojca wielokrotnie, zawsze opowiadał bardzo spokojnie i poważnie. Gdy któreś z mojego rodzeństwa robiło sobie z tego żarty, a matka uśmiechała się pod nosem, bardzo się złościł, że ktoś mu nie wierzy lub uważa, że zmyśla. Wściekał się, klął i powtarzał, że przecież wie, co widział, nie był pijany i nic mu się nie przywidziało.

Na zakończenie chciałem dodać, że mój ojciec był osobą prawdomówną i bardzo honorową. Był prostym i niewykształconym chłopem ze wsi, jakiekolwiek zmyślanie historyjek nie leżało w jego naturze".

To wszystko, co wiadomo na temat tych dwóch niezwykłych zdarzeń - które w szczególności związane z tańczącymi krasnalami - są szalenie interesujące.

14. "Diabeł" z kobietą na plecach i zagubiony czas - Ostrów (1963 r.)

Poniższe zdarzenie reprezentuje wręcz klasyczną historię znaną z licznych zapisów folklorystycznych. W tym przypadku jednak informatorem przekazującym opowieść był brat zakonny, z którym rozmawiał Krzysztof Dreczkowski, nagrywając relację dotyczącą zasłyszanych wydarzeń, wpisujących się w tematykę dawnej demonologii ludowej. Historia miała miejsce w województwie łódzkim w 1963 r. Usłyszała ją matka zakonnika, która dobrze znała zarówno świadka zdarzenia, jak i jego rodzinę. Zapoznajmy się z zapisem rozmowy:

"Kiedyś zdarzyło się tak, że pewien dozorca, który pracował właśnie w cukrowni, wyszedł sobie na obchód. Była to osoba, która niewiele się bała. Kiedy ktoś umarł, trzeba było zmarłego umyć, ubrać - on tam szedł i robił, co trzeba, więc nie bał się takich rzeczy. Szedł sobie, patrząc, czy coś się nie dzieje w tej cukrowni i w pewnym momencie zobaczył dziwną rzecz: jakiś mężczyzna niósł kobietę "na barana", jak to mówią. Podszedł do nich i zapytał: "Co wy tu robicie?". W tym momencie kobieta odezwała się i powiedziała coś takiego: "Nie będę zbawiona, jestem potępiona". Powiedziała jeszcze coś trzeciego, ale dozorca już tego nie zapamiętał. W tej samej chwili mężczyzna przyjrzał się nogom tego, który niósł kobietę i zobaczył, że ma kopyta. Później, kiedy opowiadał tę historię, mówił, że nie wie, jak znalazł się w domu (...). W jedną noc całkowicie osiwiał. Tak właśnie skończyła się ta historia"[1].

Warto sprostować, że nie była to cukrownia, lecz obiekt związany z przechowywaniem zboża. Dziś znajduje się tam szkoła mundurowa. Najbardziej interesujące w tej historii były jednak dwa elementy: zaginiony czas oraz nagłe osiwienie świadka w ciągu jednej nocy. W dawnym folklorze europejskim istnieją motywy diabła (lub innego demonicznego bytu) niosącego kobietę na plecach, choć najczęściej pojawiają się one w kontekście wątków demonologicznych i opowieści o czarownicach. W wielu ludowych poda­niach (szczególnie z terenów Polski, Niemiec i krajów alpejskich) diabeł miał przenosić kobiety na barana.

Kilku polskich etnografów, folklorystów i badaczy demonologii ludowej (Oskar Kolberg, Kazimierz Moszyński, Leonard Pełczyński, Henryk Biegeleisen) pisało o motywach diabła przenoszącego kobiety (np. na sabat, w nocnych podróżach, jako "przewoźnik"). Najczęściej pojawia się to w opracowaniach dotyczących wierzeń demonologicznych i procesów czarownic. Czy kobieta z powyższej historii była czarownicą? - tego nie wiadomo, ciekawostką jest fakt, że w okolicy istnieje miejsce zwane Zła Góra Pazur i uroczysko Dobroń.

16. Mali ludzie i kula światła - Warszawa (lata 70. XX w.)

Pewny obszar w Warszawie był niezwykle interesujący pod kątem zdarzeń związanych z UFO. Od końca lat 70. XX w., pomiędzy ulicą Bernardyńską, elektrociepłownią Siekierki oraz Kopcem Powstania (dawniej Górka Czerniakowska) dochodziło do wielu obserwacji UFO. Zdarzenia dokumentowała Grupa Badań NOL pod kierownictwem Kazimierza Bzowskiego, prowadząc również eksperymenty polegające na fotograficznych "polowaniach" na UFO.

Dla wielu czytelników te zdarzenia są znane, dlatego nie będę ich szczegółowo opisywał. Warto jednak wspomnieć, że w bliskiej okolicy bloku, w którym mieszkał Kazimierz Bzowski wraz z kolegami, doszło do dwóch znanych Bliskich Spotkań z UFO III stopnia, po których również pozostały fizyczne ślady w otoczeniu. Jedno CE III rzeczywiście wpisywało się w klasyfikację ufologiczną: lądowanie UFO, obserwacja istot w "kombinezonach", odlot oraz odkrycie wypalonego owalu w trawie. Świadkami tego zdarzenia były dwie osoby - ojciec z synem.

Jednak chciałbym powrócić do zdarzenia bardzo mało znanego zarówno dla entuzjastów UFO, jak i badaczy żywego folkloru, ponieważ spełnia obie te kategorie. Zdarzenie miało miejsce pod koniec lat 70. XX w., na działkach położonych obok ulicy Bernardyńskiej, a świadkami było kilka osób przebywających na działce. O historii tej niezwykłej obserwacji dowiedział się Przemysław Więcławski, który w 2016 r. skontaktował się z jednym z jeszcze żyjących badaczy, Dariuszem Cichockim z grupy Bzowskiego. Cichocki opisał mu przebieg historii, która kwalifikuje się jako Bliskie Spotkanie III stopnia z udziałem niezwykle małych istot.

Z ustaleń Przemysława Więcławskiego wynikało, że do zdarzenia doszło po zmroku na jednej z działek, na której przebywało kilku mężczyzn. Ich uwagę zwróciło jasne światło, wyłaniające się zza altanki. Ciekawi, czym jest źródło światła, postanowili sprawdzić.

Za altanką unosiła się nad trawnikiem niewielka kula jasnego światła, około 1 m średnicy, obok której poruszały się prawdopodobnie trzy bardzo małe istoty, około 15 cm wzrostu.

Według świadków istoty miały na sobie srebrne skafandry z widocznymi na głowie blond włosami. Po dłuższej chwili postacie wniknęły do kuli światła, po czym obiekt bezgłośnie znikł. Z zeznań świadków wynikało, że postacie próbowały nawiązać kontakt z właścicielką działki, która również obserwowała całe zdarzenie, jednak ze strachu skryła się w altance.

Na drugi dzień jeden z mężczyzn powiadomił Kazimierza Bzowskiego. W trakcie wizji w terenie odkryto, że w miejscu, nad którym unosiła się kula światła, trawa miała dużo ciemniejszą barwę w kręgu o średnicy około 1 m. Według świadków podobna kula pojawiała się jeszcze kilka razy na obszarze działkowym. Właścicielka działki, w obawie o ośmieszenie, odmówiła współpracy z ufologami.

Uwagę zwraca bardzo wymowny wzrost istot - wręcz miniaturowy, ale jednak miały one ludzki wygląd. Czy zdarzenie wpisuje się w żywy folklor? W mojej ocenie - jak najbardziej tak. Właśnie najprawdopodobniej dlatego Kazimierz Bzowski nigdy nie opisywał tej historii: nie było to klasyczne ufologiczne CE III, które przez większość ufologów zostałoby odrzucone jako nonsensowne. Małe postacie, kula światła i ślad na trawie mają wyraźne konotacje z wróżkami z dawnego folkloru.

17. Missing time na polnej drodze i "małe dzieci" - Wólka Łętowska (1981 r.)

W Wólce Łętowskiej na Podkarpaciu, w powiecie leżajskim, wiosną 1981 r., 10-letnia wówczas dziewczynka doświadczyła wydarzenia, które do dziś nie daje jej spokoju. Podczas powrotu z kościoła zauważyła na polnej drodze coś niezwykłego - dziwne istoty, które wyłoniły się z mgły. Choć Monika miała zaledwie 10 lat, stworzenia były od niej jeszcze niższe, o wyraźnie nieproporcjonalnej budowie ciała, ogromnych głowach i trzymały się za ręce. Widok ten pozostawił w niej trwałe wrażenie, które nie zatarło się wraz z upływem lat. Historię poznałem dzięki rozmowie z Markiem Sękiem z Radia Paranormalium w 2023 r., który rozmawiał z dorosłą już kobietą, Moniką (nazwisko zastrzeżone). Szczególnie dziwne w tej opowieści jest to, że Monika wracała z kościoła po godzinie 19:00, mając do pokonania około 2,5 km pieszo. Mimo krótkiej odległości, do domu dotarła dopiero trzy godziny później, około 22:00, co było dla niej zupełnie niezrozumiałe i pozostaje zagadką do dzisiaj.

Poniżej przedstawiono wybrane fragmenty obszernej rozmowy ze świadkiem:

"Chciałam opowiedzieć o historii, o wydarzeniu, którego byłam świadkiem w wieku 10 lat. Było to w 1981 r. na wsi w woj. podkarpackim. Była taka sytuacja, która bardzo mi utkwiła, jakieś piętno na mnie wywarła jako dziecko. Szłam do kościoła na godz. 18:00, miałam ponad 2,5 km do kościoła. Wracałam z tej mszy gdzieś po godzinie 19:00. Szłam pieszo, czasem biegłam, zapadał zmierzch. Zatrzymałam się, bo dostałam małej zadyszki i mnie po prostu kłuło. Zaczęła się unosić mgła z pola. Po prawej były łąki, po lewej pola i las. Tak stanęłam, patrzę się na lewo i patrzę, a tu idą dwie istoty - dwóch małych ludzi. Byli od mnie 8-9 m. Pomyślałam, co tu te dzieci robią, a one idą w ten las, w ciemność idą. Dwie osoby trzymały się za ręce, ja miałam wzrost 1,30 m, te postacie miały jakieś 50-60 cm i widzę nieproporcjonalne sylwetki. Jak stanęłam, one też stanęły, za chwilę jeden z nich odwrócił głowę w moim kierunku i wtedy jakbym dostała paraliżu, jakbym była w jakimś amoku. Nie wiem, jak to nazwać, nie mogłam się ruszyć".

Po tym czasie dziwnego odrętwienia dziewczynka ocknęła się i stwierdziła, że musi uciekać z tego miejsca. Nie wiedziała, co stało się z postaciami, więc biegła szybko w kierunku swojej wsi. Chciała jak najszybciej dotrzeć do domu, aby jej ojciec, który ją wychowywał, nie zauważył, że wyszła sama do kościoła. Jakież było jej zdziwienie, gdy dotarła do domu, a zegar wskazywał godzinę 22:00.

Czy ten niezwykły missing time miał związek z dziwnymi istotami? Nie można tego wykluczyć. Gdzie przepadły prawie trzy godziny? Gdzie w tym czasie była i co robiła Monika?

Zdarzenie z Wólki Łętowskiej wpisuje się w charakterystykę spotkań z "chochlikami" czy fairies w dawnym folklorze, w którym magiczne istoty spotykały lub przenosiły ludzi w inne światy, a czas w tym doświadczeniu upływał w sposób niezrozumiały dla człowieka.

18. Demoniczna kreatura na podwórku - Świdnica (1982 r.)

Bardzo duża część zdarzeń związanych z żywym folklorem paradoksalnie wcale nie ma miejsca w lasach czy na dzikich pustkowiach. W swoim archiwum posiadam kilkanaście relacji, które pochodzą z miast. Jedna z takich historii miała miejsce zimą 1982 lub 1983 r. w Świdnicy przy ulicy Lenina:

"Była noc. Mieszkałam w kamienicy na parterze. Wersalkę miałam przy ścianie dzielącej korytarz z moim pokojem. Zima. Drzwi od kamienicy ciężkie, trudno było je otworzyć, aby wejść. Zgaszone światło, właśnie miałam zasypiać. Słyszę - biega coś od piwnicy na podwórko w te i z powrotem. Pomyślałam, że pies. Potem myślę - ale jak ten pies przechodzi przez zamknięte drzwi? Wstałam, podeszłam do okna. Księżyc świecił jak szalony. Stoję i patrzę, czy pies nie biega po podwórku. Już miałam odejść od okna, nagle widzę coś ciemnego, wielkiego przy ścianie garażu. Myślę, ale duży pies i chciałam ponownie odejść, ale to coś wyszło na oświetlony śnieg i zobaczyłam ogromną kosmatą postać, która poruszała się na trzech nogach, a jedną łapą odbijała się od ziemi. Zaciekawiło mnie co to i stoję przy oknie pomimo wewnętrznego niepokoju. Owa postać zmierza w stronę drzwi bramy i pod moim oknem się wyprostowała - miała ze 2 m. Wbiegła przez zamknięte drzwi, stanęła pod moimi drzwiami od domu. Stoję pod tymi drzwiami, chcę otworzyć, zobaczyć, ale coś mi mówi: "Nie". Słyszę, dyszy. Raz chcę otworzyć, raz się boję. Rezygnuję, odwracam się od drzwi - w tym momencie jak to coś rykło i wpadło z hukiem do piwnicy, to ja pod kołdrę, trzęsąc się ze strachu. Do rana nie mogłam zmrużyć oka. Rano sprawdzałam, czy są ślady na śniegu, bo w nocy nie padało. Nie było żadnego śladu. Ta historia jak i inne są prawdziwe, więc proszę nie żartować. Spotkałam diabła - tak myślę. Dodam, że przeszłam śmierć kliniczną jako niemowlę".

Kobieta, z którą prowadziłem korespondencję, opisała tajemniczą istotę jako bardzo wysoką, mocno owłosioną, a jej oczy miały kolor czerwony, przypominający rozżarzone węgle. Mieszkańcy kamienicy, w której doszło do zdarzenia, odczuwali silny lęk, szczególnie przebywając w piwnicy, a niektórzy słyszeli również dziwne, niespokojne dyszenie, które dodatkowo potęgowało poczucie zagrożenia. Następnego dnia kobieta sprawdziła teren, chcąc upewnić się, czy po "harcach diabła" nie pozostały żadne ślady na śniegu. Okazało się jednak, że miejsce, w którym poruszała się istota, było całkowicie nienaruszone, co tylko dodawało tajemniczości całej historii.

19. Złośliwy nocny krasnal - okolice Słupska (1983 r.)

Poniższą historię poznałem dzięki audycji prowadzonej przez Marka Sęka pt. "Dziedzictwo tajemnic. Rodzinne sekrety. Mówią świadkowie - odc. 106". Zdarzenie dotyczy dziewczynki z okolic Słupska, która doświadczyła niezwykłego spotkania z czymś, co można by określić mianem żywego folkloru. Relację tę świadek po latach przekazała osobie z rodziny. To właśnie ona podzieliła się historią swojej bratowej, a także innymi opowieściami krążącymi w rodzinie. Część z nich dotyczyła spotkań z tajemniczymi, owłosionymi stworami widywanymi na polnej drodze. Według relacji były to istoty przypominające duże, dwunożne postacie porośnięte gęstym futrem. Dziś podobne opisy moglibyśmy skojarzyć ze zdarzeniami z USA znanymi pod nazwą Bigfoot. Świadkowie tych zdarzeń chcieli pozostać anonimowi, podobnie jak miejsce, w którym doszło do opisywanych wydarzeń. Mogę tylko dodać, że było to w okolicach Słupska. Dzięki informatorowi udało mi się nawiązać kontakt ze świadkiem zdarzenia i przeprowadzić z nim rozmowę na ten temat. Znamienne było to, że w głosie mojej rozmówczyni wyraźnie wyczuwało się lęk, który mimo upływu wielu lat wciąż jej towarzyszy, gdy wraca wspomnieniami do tamtych wydarzeń:

"To jest najbardziej traumatyczne moje przeżycie z dzieciństwa. A mianowicie: kiedy miałam 6 lat, pewnej nocy przebudziłam się, bo czułam, że ktoś zabiera moją kołdrę, szarpie ją. Kiedy otworzyłam oczy w ciemności, bo wiadomo, środek nocy - ale musiała to być jasna noc, bo widziałam tę postać. Widziałam, że ma czerwoną czapkę, szpiczastą nachodzącą na czoło, ale oczu nie zakrywała. W ciemności to było niesamowite: czarna broda, ciemne oczy i paskudna łapa, która sięgała przez bok łóżka po moją kołdrę. Dłoń duża, męska, stara, jakby za duża do postaci. Wyglądało to tak, jakby ta postać była niska - ten krasnal stał na palcach. Jedną ręką był oparty o bok łóżka, a drugą szarpał kołdrę. Ja byłam tak wystraszona, że nie mogłam wydobyć z siebie głosu. Trzymałam z całych sił rękami kołdrę i kopałam w tę łapę, którą ją ciągnął. W pewnym momencie on zniknął. Więcej nigdy nie widziałam takich postaci".

Rekonstrukcja zdarzenia wygenerowana przez narzędzie AI.

Po zdarzeniu dziewczynka opowiedziała rodzicom o swoim przeżyciu z krasnalem. Niestety, rodzice stwierdzili, że był to jedynie zły sen.

20. Nocna wizyta fauna - Bełchatów (lata 90. XX w.)

Poniższe zdarzenie jest jednym z tych, przy których aż skóra cierpnie, ze względu na demonicznie wyglądającą istotę. Ta pojawiła się przy łóżku małej dziewczynki. Dziś, jako dorosła kobieta, postanowiła podzielić się ze mną tą niezwykłą historią, która miała miejsce w Bełchatowie na początku lat 90. XX wieku:

"Miało to miejsce w Bełchatowie. Szczerze to sama nie wiem, co o tym sądzić, bo nie pamiętam żadnego innego wydarzenia z tego okresu aż tak dokładnie jak to, mimo upływu lat, nie zdarzyło mi się też nigdy mieć snu na jawie, ani nie biorę żadnych leków czy innych środków, które by mogły powodować jakiegoś rodzaju halucynacje, wykorzystujące wszystkie zmysły (ani nawet nie mam zamiaru czegoś takiego spróbować...). Załączam też grafikę, którą zrobiłam dwa lata temu, która mniej więcej oddaje to, co widziałam, ale najbardziej zapadła mi w pamięć ta głowa i ogromne żółte oczy. Była to wiosenna noc. Nocowałam wtedy z rodzicami w mieszkaniu cioci, aby ci mogli nadzorować budowę swojego domu w mieście obok. Wszyscy byli pogrążeni w głębokim śnie, kiedy nagle z tego snu wyrwał mnie dziwny niepokój i metaliczno-siarkowy zapach. Czułam, jakby ktoś chciał mi przekazać, bym uważała na coś, co nadejdzie od strony zamkniętych podwójnych drzwi do salonu, w którym spaliśmy. W sekundę poczułam się obudzona - jak gdyby był środek dnia, a nie nocy.

Nagle zauważyłam dziwny, biało-szary dym przenikający przez drzwi, a wraz z nim początek zwierzęcej wręcz nogi, kończącej się czymś w rodzaju kopyta. Natychmiast schowałam się cała pod kołdrę, położyłam tak płasko na plecach jak to tylko było możliwe i wstrzymałam oddech z całej siły. Było mi gorąco ze strachu, lecz postanowiłam, że nie będę dawać znaku życia, aby móc ukryć się przed tym, co przyszło do pokoju, mając nadzieję, że mnie nie zauważy. Jednak moja ciekawość wygrała, nie potrafiłam już dłużej wstrzymywać powietrza i delikatnie odchyliłam kołdrę, przyglądając się nieproszonemu gościowi. Bezchmurne niebo i jasne światło odbite od Księżyca ułatwiało obserwację. Zauważyłam wysoką istotę stojącą na środku salonu. Szczupła, ze skórą w kolorze nadpalonego mięsa, lekko połyskującą - niczym skóra ryby, z głową nieregularną na czubku, bez włosów, jakby poszarpaną i większą niż standardowe proporcje ludzkie. Nogi od pasa w dół rzeczywiście przypominały zwierzęce racice, jakby od dzika, spowite na dole dymem, który wydawał się jakby również był sterowany lub myślący, z przodu kłębił się bardziej, a istota stała na "dywanie" z dymu.

W prawej ręce trzymała przedmiot przypominający trójząb lub dzidę, wystający ponad głowę i patrzyła w przeciwnym kierunku, obserwując meble i pokój. Nie miała na sobie żadnego widocznego odzienia.

Obserwowałam ją, a w głowie miałam milion myśli, przeważał w nich ogromny niepokój i jednoczesna chęć ucieczki, jak i pozostania w bezruchu. Jednak byłam tak sparaliżowana strachem, że nie byłam w stanie się ruszyć. W pewnym momencie istota ta zaczęła powoli obracać głowę w kierunku najpierw okien wychodzących na balkon, a potem na moich rodziców. Najpierw popatrzyła na moją mamę, potem na tatę. Wtedy zobaczyłam jej ogromne żółte oczy z bardzo małymi czarnymi źrenicami, małe usta i ledwo widoczny nos. Zdobyłam się na, jak mi się wtedy wydawało, najgłośniejszy krzyk, lecz coś mnie od środka tak zdusiło (strach?), że udało mi się wydobyć jedynie cichy pisk. W tym momencie istota nagle zwróciła swoje ogromne żółte ślepia na mnie. Zamknęłam szparę w kołdrze, przez którą ją obserwowałam, wstrzymałam resztki oddechu i z głośnym waleniem serca, które było jedynym, co słyszałam, czekałam, co nadejdzie dalej. Zdawało mi się wtedy, że trwa to całe wieki, lecz z pewnością mogło to być max 15-20 sekund. Odchyliłam kołdrę jeszcze raz, będąc pewna, że istota będzie teraz stać tuż nade mną i zrobi mi krzywdę. Tak się jednak nie stało. Pozaziemski gość był już obrócony bokiem do mnie, jakby nie był nami zainteresowany. Robił powolne ruchy nogami, co powodowało szybsze poruszanie się dymu, na którym stał, a dzięki któremu się przemieszczał. Wyglądało to tak, jakby poruszał się w innej gęstości niż ziemska atmosfera, jak gdyby żadne prawa fizyki go nie obowiązywały. Przeniknął przez okna i ścianę na balkon, po czym nagle wystrzelił pod ostrym kątem prosto w dół. Kiedy byłam już pewna, że zniknął, wstałam na równe nogi i zaczęłam budzić tatę, szturchając go za ramiona, gorączkowo opowiadając, co widziałam i krzykiem pytając, czy żyje. Ten na szczęście żył, tak samo jak mama śpiąca obok, ale jedynie wymamrotał coś, że chce spać i zasnął. Następnego dnia przy śniadaniu opowiadałam o zdarzeniu rodzicom oraz cioci i wujkowi, ale oni - kolokwialnie mówiąc, olali tę historię. 6 lat później również w luźnej rozmowie opowiedziałam tę samą historię. Zdziwili się, że w ogóle jeszcze to pamiętam i przypomnieli sobie, że faktycznie taka sytuacja miała miejsce, że już przecież o tym opowiadałam.

A pamiętam to do tej pory, cały czas tak samo".

Grafika wykonana przez świadka zdarzenia /zachowano oryginalną pisownię/. Grafika wykonana w AI na podstawie rysunku świadka.

Oczywiście nasuwa się pytanie, czy 10-letnia dziewczynka rzeczywiście nie doświadczyła zwykłego snu. Jednak czytając jej relację, trudno postawić taką tezę. Szczegółowe opisy wyglądu tajemniczej istoty, jej nietypowego zachowania oraz otoczenia sprawiają wrażenie, że tego wieczoru w Bełchatowie wydarzyło się coś naprawdę niezwykłego i trudnego do wyjaśnienia w kategoriach codziennego snu.

W ufologii stosunkowo często opisywane są tzw. bedroom visitors, czyli nocne wizyty istot, które pojawiają się przy śpiących osobach. Zwykle są to cieniste, ciemne, często zakapturzone postacie, stojące w pobliżu łóżka. W relacji dziewczynki można dostrzec pewną analogię do tego schematu. Jednak istota mogła być czymś znacznie bardziej zagadkowym i niecodziennym.

21.,,Diabeł'' w pokoju - Gdynia (1992/1993)

Kolejna uczestniczka naszych badań nad żywym folklorem, mając zaledwie około 4 lat, doświadczyła zdarzenia o charakterze zbliżonym do tego, które miało miejsce w Bełchatowie. Pojawia się tu naturalne pytanie: Czy w przypadku tak młodego wieku możliwe jest, aby świadek zachował w pamięci szczegóły tej historii aż do dziś?

Przeanalizujmy jej opowieść i sami spróbujmy ocenić, jak żywe i wyraźne mogą być wspomnienia z wczesnego dzieciństwa, zwłaszcza jeśli dotyczą one wydarzeń niezwykłych lub trudnych do wytłumaczenia:

"Był to rok prawdopodobnie 1993 lub 1994. Musiałam mieć wtedy między 2 a 4 lata, trudno to dziś dokładnie określić. Na pewno potrafiłam już mówić i wiedziałam, co oznacza "sen". Relacje innych świadków ośmieliły mnie, by w końcu się tym podzielić. Wiem, że w wielu przypadkach wygląda to podobnie. Mieszkałam wtedy w małym mieszkaniu w kamienicy w centrum Gdyni. Dzieliłam pokój z bratem, spaliśmy razem na dużej rozkładanej rogówce. Łóżko było ustawione tak, że gdy leżałam na plecach, miałam wprost przed sobą drzwi do pokoju. Była noc. Na pewno noc - nie późny wieczór, bo rodzice już spali. Nie wiem, czy się przebudziłam, ale pamiętam wyraźnie, że byłam w swoim pokoju. Nic nie wyglądało inaczej niż zwykle. Żadnych zniekształceń typowych dla snów. Obudziłam się... i wtedy go zobaczyłam. W drzwiach stała postać wysoka, szeroka, wypełniała całe futryny. To był diabeł. Nie taki bajkowy, kreskówkowy. Wyglądał realnie. Cały był pokryty czarnym owłosieniem. Miał ogon, nie jestem pewna, czy powiewał, czy może trzymał go w ręku. Nie miał kopyt, tylko ludzkie stopy. I miał rogi. Stał w drzwiach i patrzył na mnie. Nie wszedł do pokoju. Nie byłam sparaliżowana. Próbowałam obudzić brata, ale był jak kamień, nic go nie ruszało. Nie mogłam pobiec do rodziców - przecież ON był w drzwiach! Jako mała dziewczynka mogłam tylko schować się pod kołdrą, drżąc z przerażenia i mając nadzieję, że nic mi nie zrobi. Po jakimś czasie uchyliłam kołdrę. Już go nie było. Rano, bardzo dobrze pamiętam, że wtuliłam się w mamę, a właściwie w jej nogi i zapłakana mówiłam, że w nocy był diabeł. I że to na pewno nie był sen. (Bałam się wtedy, że może pójdzie też do nich i zrobi im coś złego...).Oczywiście nie zostałam potraktowana poważnie. Pamiętam podśmiewki pod nosem i uspokajanie, że to "na pewno był tylko sen". Można by założyć, że to faktycznie był sen. Ale dlaczego właśnie to zdarzenie spośród tak wczesnych wspomnień - tak wyraźnie zapadło mi w pamięć? I dlaczego wszystko w tym "śnie" było identyczne jak w rzeczywistości, z wyjątkiem tej postaci w drzwiach? Myślę, że podejście moich rodziców do takich tematów miało duży wpływ na blokadę, z którą zmagam się przez całe życie. Na koniec dodam jeszcze coś. Nie tak dawno, przy okazji rozmowy rodzinnej, temat jakoś wrócił. Powiedziałam o tym ponownie. Mama i tata spojrzeli na siebie wymownie... i nic nie powiedzieli. Dodam też, że od lat zmagam się z przewlekłą depresją i autodestrukcyjnymi zachowaniami, które ciągną się za mną jak cień. Ostatnio pomyślałam, a może naprawdę jakaś "ciemna istota" przyszła wtedy, wiedząc: "O, ta będzie nasza". To są ciemne myśli. Rzucam je w eter. Ten pierwszy "kontakt" nigdy nie dawał mi spokoju. Czy to był tylko sen? Wszystko we mnie mówi, że nie".

Odręczny rysunek świadka przedstawiający zauważoną postać. Rekonstrukcja zdarzenia na podstawie relacji świadka (grafika wygenerowana w AI).

W dalszej korespondencji pani Dominika (nazwisko zastrzeżone) przedstawiła dość szczegółowy opis istoty, która rzeczywiście przypomina archetypicznego diabła znanego z ludowych rysunków i opowieści. Nasuwa się pytanie, czy 4-letnia dziewczynka mogła widzieć taki obraz. Oczywiście nie można tego wykluczyć, chociaż trudno przypuszczać, aby rodzice pokazywali małemu dziecku rysunki lub podobizny diabłów. Zapoznajmy się teraz z opisem istoty, który w wielu szczegółach odpowiada klasycznemu diabłu z folkloru ludowego:

"Przede wszystkim cisza, żadnych odgłosów, diabeł też się nie odzywał, tylko patrzył prosto na mnie. W pokoju był mój brat, szarpałam go, ale nic go nie ruszało. Zapachu żadnego nie pamiętam. Ogólnie postać była bardzo "ludzka" w posturze. Wysokości drzwi (byłam bardzo mała, więc wysokości drzwi nie podam dokładnie). Oczy miał jakby ludzkie kształtem, ale raczej ciemne, źrenic nie pamiętam. Ogon długi, widać było z boku, poruszał się sam, chociaż nie jestem pewna czy lekko go lewą ręką nie trzymał. Cały był pokryty czarnym, grubym włosiem, takim kędzierzawym, jak czarny baran, oprócz części twarzy: oczy i nos, duży szpakowaty nos, prawie czerwony, ale bardziej jak u "pijaka". Głowa była pokryta tym samym włosiem, ale były rogi, stosunkowo krótkie, coś może jak u młodego kozła. Nogi - jak całe ciało - w tej "czarnej wełnie", oprócz stóp, tylko to były jakby w połowie stopy i kopyta, ciężko powiedzieć, dokładnie chyba nie pamiętam, bo skupiłam uwagę ogólnie na całej postaci i wszywających się we mnie oczach".