Spis treści

- A teraz do rzeczy, czyli do VAT-u

- DZIAŁ I. PRZEPISY OGÓLNE

- DZIAŁ II. ZAKRES OPODATKOWANIA

- Rozdział 1. Przepisy ogólne

- Rozdział 2. Dostawa towarów i świadczenie usług

- Rozdział 3. Wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów i wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów

- Rozdział 4. Likwidacja działalności spółki i zaprzestanie działalności przez osobę fizyczną

- DZIAŁ III. PODATNICY, PŁATNICY I PRZEDSTAWICIELE PODATKOWI

- Rozdział 1. Podatnicy i płatnicy

- Rozdział 2. Przedstawiciele podatkowi

- DZIAŁ IV. OBOWIĄZEK PODATKOWY

- Rozdział 1. Zasady ogólne

- Rozdział 2. Obowiązek podatkowy w wewnątrzwspólnotowej dostawie towarów i w wewnątrzwspólnotowym nabyciu towarów

- Rozdział 3. Obowiązek podatkowy u małych podatników

- DZIAŁ V. MIEJSCE ŚWIADCZENIA

- Rozdział 1. Miejsce świadczenia przy dostawie towarów

- Rozdział 2. Miejsce świadczenia przy wewnątrzwspólnotowym nabyciu towarów

- Rozdział 2a. Miejsce świadczenia przy imporcie towarów

- Rozdział 3. Miejsce świadczenia przy świadczeniu usług

- DZIAŁ VI. PODSTAWA OPODATKOWANIA

- Dział VII. ZASADY WYMIARU I POBORU PODATKU Z TYTUŁU IMPORTU TOWARÓW

- DZIAŁ VIII. WYSOKOŚĆ OPODATKOWANIA

- Rozdział 1. Stawki podatku

- Rozdział 2. Zwolnienia

- Rozdział 3. Zwolnienia z tytułu importu towarów

- Rozdział 4. Szczególne przypadki zastosowania stawki 0%

- Rozdział 5. Szczególne przypadki określania wysokości podatku należnego

- Dział IX. ODLICZENIE I ZWROT PODATKU

- Rozdział 1. Odliczenia i zwrot podatku

- Rozdział 1a. Rozliczenie podatku w stosunku do nieściągalnych wierzytelności

- Rozdział 2. Odliczanie częściowe podatku oraz korekta podatku naliczonego

- DZIAŁ X. REJESTRACJA. DEKLARACJE I INFORMACJE PODSUMOWUJĄCE. ZAPŁATA PODATKU

- Rozdział 1. Rejestracja do celów VAT

- Rozdział 2. Deklaracje

- Rozdział 3. Informacje podsumowujące

- Rozdział 4. Zapłata podatku

- Dział Xa. Odpowiedzialność podatkowa nabywcy w szczególnych przypadkach

- DZIAŁ XI. DOKUMENTACJA

- Rozdział 1. Faktury

- Rozdział 2. Ewidencje i sankcje za nierzetelność

- Rozdział 3. Kasy rejestrujące

- Rozdział 4. Terminy przechowywania dokumentów

- DZIAŁ XII. PROCEDURY SZCZEGÓLNE

- Rozdział 1. Szczególne procedury dotyczące drobnych przedsiębiorców

- Rozdział 2. Szczególne procedury dotyczące rolników ryczałtowych

- Rozdział 3. Szczególne procedury przy świadczeniu usług turystyki

- Rozdział 4. Szczególne procedury w zakresie dostawy towarów używanych, dzieł sztuki, przedmiotów kolekcjonerskich i antyków

- Rozdział 5. Szczególne procedury dotyczące złota inwestycyjnego

- Rozdział 6. System zwrotu podatku podróżnym

- Rozdział 7. Procedury szczególne dotyczące podmiotów zagranicznych świadczących na terytorium Wspólnoty usługi elektroniczne osobom nie podlegającym opodatkowaniu

- Rozdział 7a. Przewozy okazjonalne

- Rozdział 8. Wewnątrzwspólnotowe transakcje trójstronne – procedura uproszczona

- DZIAŁ XIII. ZMIANY W PRZEPISACH OBOWIĄZUJĄCYCH. PRZEPISY PRZEJŚCIOWE I KOŃCOWE

- Rozdział 1. Zmiany w przepisach obowiązujących

- Rozdział 2. Przepisy przejściowe i końcowe

- Kalendarium vatowca

- Ściąga

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Wydawca: MARCUS s.c. 90-007 Łódź, PI. Komuny Paryskiej 5a

ISBN 978-83-60952-31-3

@ Copyright by MARCUS s.c.

Wydanie VIII. Łódź, luty 2014

Skład - MARCUS s.c.

Żadna część tej książki nie może być bez pisemnej zgody wydawcy powielana i rozpowszechniana w jakiejkolwiek formie, za wyjątkiem powielania dla własnych potrzeb nabywcy książki.

Wydawnictwo MARCUS s.c. dołożyło wszelkich starań, aby zapewnić najwyższą jakość tej książki. Jednakże nikomu nie udziela żadnej rękojmi ani gwarancji i nie odpowiada za jakąkolwiek szkodę lub stratę będącą następstwem korzystania z informacji zawartych w niniejsze publikacji.

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej spowodowało, że z dniem 1 maja 2004 roku nastąpiły ogromne zmiany w dokumentowaniu obrotu towarami i usługami pomiędzy Polską i pozostałymi państwami członkowskimi Wspólnoty. Eksport i import dotyczy teraz wyłącznie handlu z państwami spoza Wspólnoty, a kupno i sprzedaż towarów i usług wykraczająca poza granice kraju, ale obejmująca kraje Wspólnoty nazywa się obecnie nabyciem lub dostawą wewnątrzwspólnotową. Zmiany były tak wielkie, że nowelizacja starej ustawy nie wchodziła w grę. Dlatego od 1 maja 2004 roku obowiązuje nowa ustawa o podatku od towarów i usług z dnia 11 marca 2004 roku, ogłoszona w Dzienniku Ustaw nr 54, poz. 535.

Ustawa ta budziła od początku olbrzymie kontrowersje. Zniechęcała ogromem skomplikowania, wielością nowych rozwiązań. Rozlegały się głosy że jest nie do przyjęcia, że zbyt wiele trzeba by poprawiać i że jak najprędzej trzeba ją zastąpić nową ustawą. Emocje powoli jednak opadały, a podatnicy i eksperci, w miarę zagłębiania się w często naprawdę zawiłe przepisy, dochodzili do wniosku że z tą ustawą można mimo wszystko pracować. Zresztą nie było wyjścia. Ustawa została bowiem napisana, a w dużej części po prostu przetłumaczona z unijnej dyrektywy vatowskiej i to były przepisy obowiązującej w całej Wspólnocie.

Było jednak sporo artykułów, które rzeczywiście należało poprawić, doprecyzować. Dotyczyło to niezgodności wielu przepisów ustawy z przepisami dyrektywy wspólnotowej (pomimo wykorzystywania jej przy pisaniu ustawy), ale także nadmiernej restrykcyjności wielu przepisów, utrudniającej działanie przedsiębiorców. I tak po roku obowiązywania ustawy weszła w życie jej pierwsza nowelizacja.

Do najważniejszych zmian należało wprowadzenie „ulgi na złe długi” oraz zmiana definicji samochodów osobowych i dostawczych. „Ulga na złe długi”, czyli stworzenie wierzycielom możliwości odzyskania podatku VAT z niezapłaconych faktur, stanowiło ukoronowanie wieloletnich postulatów przedsiębiorców. Zasadą tej regulacji jest całkowita neutralność finansowa skarbu państwa. To co wierzyciel odzyska od fiskusa musi zostać zwrócone fiskusowi przez dłużnika. Przepisy art. 89 a i 89 b musiały jednak czekać na kilka kolejnych nowelizacji, gdyż w kształcie obowiązującym od roku 2005 narzucały one tak wiele warunków wierzycielowi, że praktycznie podatnicy nie korzystali z nich. Dopiero ostatnia nowelizacja postawiła dłużnika w sytuacji na tyle dla niego niekomfortowej, że faktycznie dwa razy się zastanowi czy nadal zalegać z zapłatą.

Zmiana metody określania samochodu dostawczego nie wszystkim się spodobała, ponieważ wyłączała z uprzywilejowanej grupy pojazdów, nazwijmy je umownie – dostawczych, samochody kombi, a także wszystkie partnery, berlingo i podobne oraz SUV, jeżeli w miejsce drugiego i ewentualnie następnych rzędów siedzeń nie pojawiła się w nich ścianka lub trwała przegroda.

Musimy jednak pamiętać, że samochody dostawcze mają służyć głównie do przewozu towarów, a ścianki lub inne trwałe przegrody nie służą temu, by przedsiębiorca odzyskał większy VAT. Te przegrody ratują nam życie. W publikowanych niegdyś crash-testach samochodów kombi załadowanych towarem taki nie oddzielony trwałą przegrodą towar działał jak gilotyna.

Druga, znacznie poważniejsza nowelizacja, miała miejsce w listopadzie 2008 roku. Do największych zmian należy zaliczyć: szybszy zwrot podatku naliczonego, deklaracje kwartalne dla każdego, możliwość odliczenia VAT od niektórych wydatków, które nie są kosztem, możliwość „papierowego” rozliczania VAT od importu, możliwość wyboru wariantu opodatkowania PCC-VAT przy sprzedaży nieruchomości, możliwość powrotu już po roku do zwolnienia z VAT, wycena darowizn i towarów z remanentu likwidacyjnego wg aktualnej wartości, zwolnienie z VAT darowizn żywności dokonywanej przez producentów, poluzowanie warunków „ulgi na złe długi” i wiele drobniejszych zmian.

Kolejne zmiany wprowadzone do ustawy z datą obowiązywania od 1 stycznia 2010 r. to:

– dwukrotne – od 2010 roku i trzykrotne – od 2011 roku podwyższenie limitu obrotu uprawniające do skorzystania ze zwolnienia z VAT. Jest to niestety podwyżka „kryzysowa” i po roku 2014 jej żywot może (choć nie musi) się zakończyć;

– przyjęcie, że miejscem świadczenia usług na rzecz podatników (głownie przedsiębiorców) jest miejsce siedziby lub miejsce prowadzenia działalności usługobiorcy. Spowodowało to zmianę zasad fakturowania i rozliczania podatku przede wszystkim z tytułu importu usług oraz w transgranicznym transporcie towarów,

Następne znaczące zmiany wprowadziło aż sześć ustaw nowelizujących, trzy od 1 stycznia i po jednej od 1 kwietnia, 1 lipca i 1 października 2011 roku.

Najważniejszą jest oczywiście okresowa, trzyletnia podwyżka stawek podatkowych VAT o 1%, a w niektórych przypadkach aż o 5%, z niemiłą perspektywą ich ewentualnych dalszych podwyżek, aż do 25% w przypadku stawki podstawowej. W nowych art. 146a–146j podany został harmonogram tych zmian, które mogą zostać wprowadzone w życie, jeżeli w kolejnych latach relacja państwowego długu publicznego do produktu krajowego brutto według stanu na dzień 31 grudnia przekroczy 55%. Na szczęście, częściowo dzięki kreatywnej księgowości naszego byłego już ministra, ominęła nas (prawdopodobnie ominęła, okaże się to w maju) kolejna podwyżka tego podatku w roku 2014.

Drugą co do ważności była zamiana starej PKWiU z 1997 roku na aktualną z 2008 roku. Nareszcie „przestało obowiązywać to co nie obowiązywało” i w zakresie podatku VAT stosowane są obecnie te same symbole co w gospodarce i statystyce, wg aktualnej PKWiU 2008. Nie obyło się to jednak bez zgrzytów.

Trzecią zmianą były przepisy w sprawie przesyłania faktur drogą elektroniczna oraz w sprawie sposobów przechowywania faktur i sposobów ich udostępniania. Przepisy te są proste, czytelne i oby takie pozostały jak najdłużej. Pewnie wielu księgowych do dziś nie wierzy, że stanowisko fiskusa, szczególnie w sprawie przechowywania faktur, zmieniło się tak diametralnie. Tak, tak, można już odblokować te magazyny zawalone starymi fakturami, można je zgrać na dyski, można je nawet przechowywać na serwerach w Bunga-Bunga, jeśli okażą się one tańsze od serwerów krajowych. I tylko żeby nikt za bardzo nie majstrował przy tych przepisach, by po kilu latach nie obrosły one w warunki, przypadki, zezwolenia i inne wyjaśnienia, które upodobnią je do całej zagmatwanej reszty.

Zmiany roku 2013, określane przez niektórych z ogromną przesadą jako „rewolucyjne”, sprowadzają się w dużym stopniu do zmian porządkujących. Prawdziwa rewolucja ma miejsce w roku 2014. Ogromne zmiany nastąpiły w ustalaniu podstawy opodatkowania i terminu powstania obowiązku podatkowego. Szukając na gwałt pieniędzy fiskus wprowadził zasadę ZAPŁAĆ WCZEŚNIEJ – ODLICZ PÓŹNIEJ (Patrz komentarz do art. 19a).

Zmieniły się też terminy wystawiania faktur. Znacznie rozszerzono zakres towarów objętych zasadą „odwrotnego obciążenia”. Jednocześnie fiskus rozpoczął testowanie nowego sposobu na walkę z vatowskim podziemiem. Koszmarna zasada „SOLIDARNEJ ODPOWIEDZIALNOŚCI” w handlu rurami, paliwami i złomem złota wisi teraz nad głowami uczciwych podatników. Jest więcej niż pewne, że oszuści nie dadzą się złapać, a ponieważ fiskus musi mieć wyniki, trzepać będzie tych uczciwych. Te przepisy są tak skonstruowane, że oskarżony podatnik nie ma szans na skuteczną obronę.

Prawdziwie rewolucyjne mogłyby się natomiast okazać propozycje posłów, którzy chcą skrócenia czasu zwrotu VAT z 60 do 25 dni i ze 180 do 60 dni (gdy nie ma sprzedaży). Projekt ustawy wpłynął do sejmu w grudniu 2013r., ale przy tak chudej kasie państwowej, nie ma szans na jej przyjęcie.

Pomimo tak wielu nowelizacji nadal zdarzają się sytuacje niezgodności polskich przepisów vatowskich z przepisami wspólnotowymi. Gdy przepisy wspólnotowej dyrektywy vatowskiej są dla podatników bardziej korzystne od krajowych uregulowań, szczególnie gdy te ostatnie są niejednoznaczne, podatnicy mają prawo powoływać się na zasadę bezpośredniego działania dyrektywy. Organa podatkowe muszą akceptować takie stanowisko podatnika, ale same, z własnej inicjatywy, nie mają prawa do zastosowania przepisów unijnych, jeśli są one mniej korzystne dla podatnika od przepisów prawa krajowego.

Dla szerszego wyjaśnienia wzajemnych relacji pomiędzy prawem krajowym i wspólnotowym Naczelny Sąd Administracyjny zwraca się czasem do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości o zajęcie stanowiska i wyjaśnienie tych wątpliwości. W ostatnich miesiącach Trybunał zajął stanowisko:

– w sprawie możliwości (lub niemożliwości) refakturowania usługi ubezpieczenia przy leasingu i w konsekwencji zastosowania stawki VAT do usługi ubezpieczenia;

– w sprawie stosowania stawki VAT na usługi własne (np. transportowe) biur podróży, będące częścią składową usługi turystycznej opodatkowanej systemem VAT marża;

– w sprawie miejsca opodatkowania usług magazynowych.

W pierwszej sprawie Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł 17 stycznia 2013 r., że ubezpieczenie przedmiotu leasingu jest usługą odrębną od usługi leasingu. Oznacza to, że nie powinna ona być opodatkowana stawką 23% razem z usługą leasingu, tylko refakturowana ze stawką „zw”. Szczegóły znajdziesz w komentarzu do art. 88.

W sprawie stawki VAT na usługi transportowe własne stosowane przez biura podróży ETS stwierdził w orzeczeniu z dnia 25 października 2013 r., że jeżeli państwo członkowskie, na podstawie art. 98 dyrektywy 306 wprowadzi obniżoną stawkę VAT dla usług przewozu, stawka ta powinna być stosowana także wtedy, gdy jest to usługa własna biura podróży. Szczegóły znajdziesz w komentarzu do art. 119.

W usługach magazynowych decydujące znaczenie ma fizyczny dostęp do powierzchni magazynowej. Jeśli usługobiorca wynajmujący powierzchnię magazynową ma dostęp do magazynu i sam się obsługuje, miejscem opodatkowania jest miejsce położenia magazynu. Patrz Komentarz do art. 28e.

Niejednoznaczność wielu przepisów vatowskich jest także przyczyną kierowania dużej ilości spraw do krajowych sądów administracyjnych. Podatnicy nie godzą się często ze stanowiskiem fiskusa i występują na drogę sądową. Wielokrotnie uzyskują na tej drodze korzystne dla siebie rozstrzygnięcia. I tu rodzi się problem. Polski system prawny nie opiera się na precedensach, czyli na wcześniej wydanych orzeczeniach w podobnych sprawach, tak jak to jest np. w Stanach Zjednoczonych. Dlatego fiskus stoi na stanowisku, że orzeczenie sądowe wydane w konkretnej sprawie dotyczy wyłącznie tej sprawy i nie musi mieć zastosowania w innym przypadku.

Sędziowie dostrzegli w tym niebezpieczeństwo funkcjonowania wielu wykluczających się wzajemnie przeciwstawnych interpretacji przepisów, co w konsekwencji doprowadzić może do utraty zaufania obywateli do własnego państwa i jego systemu prawnego.

Przełomem stał się wyrok Warszawskiego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2009 roku (III SA/Wa 1916/08). Sąd orzekł, że orzeczenia sądowe, na które podatnik powoła się w swoim wniosku o wydanie wiążącej interpretacji podatkowej, stają się tym samym stanowiskiem podatnika. Zobowiązuje to organa skarbowe do ustosunkowania się do nich, a w przypadku odrzucenia argumentacji podatnika, do uzasadnienia nieuwzględnienia tych orzeczeń w wydanej interpretacji. A to oznacza polemikę z argumentacją sądów.

W książce tej wyjaśniamy Ci zawiłości ustawy vatowskiej i rozporządzeń wykonawczych językiem znacznie bardziej zrozumiałym niż język ustawy. Niestety, niekiedy te zawiłości są tak pokrętne i wielopiętrowe, że pewne fragmenty będziesz pewnie musiał czytać wielokrotnie.

Na kolejnych stronach przedstawiamy problematykę VAT w porządku identycznym z ustawą vatowską. Zawiłość wielu sformułowań w ustawie, wielopiętrowe odniesienia do innych przepisów, zapętlenia niektórych tematów skłoniły nas do stosowania metody opisowej, podanej językiem w miarę możliwości przyjaznym dla czytelnika. Jednak w wielu artykułach ilość wariantów, wyłączeń i odesłań do innych przepisów jest tak znaczna, że konieczne stało się dosłowne przytaczanie kolejnych przepisów ustawy, oczyszczonych jedynie ze zbędnych odniesień, czasem ze zmianą sformułowań na bardziej czytelne.

Polska ustawa o podatku od towarów i usług oznacza ustawę o podatku od towarów i usług z dnia 11 marca 2004 roku (Dz. U. nr 54, poz. 535 z 2004 roku), z wszystkimi późniejszymi zmianami. Określana jest ona w książce jako „UPTU”, lub po prostu „ustawa vatowska”. Przytaczane w tekście artykuły bez ściślejszego określenia oznaczają artykuły tej ustawy. W obecnym wydaniu uwzględnione zostały wszystkie zmiany, które obowiązują od 1 stycznia 2014 r.

Literami „DW” określone są przepisy dyrektywy Rady Europy 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 roku, w sprawie wspólnotowego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L 347 z 11.12.2006 r.). wraz ze zmianami wprowadzonymi kolejnymi nowelizacjami:

– dyrektywą Rady 2008/8/WE z dnia 12 lutego 2008 r. zmieniającą dyrektywę 2006/112/WE w odniesieniu do miejsca świadczenia usług (Dz. Urz. UE L 44 z 20.02.2008, str. 11),

– dyrektywą Rady 2008/9/WE z dnia 12 lutego 2008 r. określającą szczegółowe zasady zwrotu podatku od wartości dodanej, przewidzianego w dyrektywie 2006/112/WE, podatnikom niemającym siedziby w państwie członkowskim zwrotu, lecz mającym siedzibę w innym państwie członkowskim (Dz. Urz. UE L 44 z 20.02.2008, str. 23),

– dyrektywą Rady 2008/117/WE z dnia 16 grudnia 2008 r. zmieniającą dyrektywę 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej, w celu zwalczania uchylania się od opodatkowania w związku z transakcjami wewnątrzwspólnotowymi (Dz. Urz. UE L 14 z 20.01.2009, str. 7).

„POWD” lub „podatek OWD” oznacza podatek od wartości dodanej, funkcjonujący w innym kraju Wspólnoty. Czasem dotyczyć to będzie także podatku o podobnej konstrukcji, funkcjonującego w kraju trzecim, poza granicami Wspólnoty.

Najważniejsze przepisy ustawy

Dla wyróżnienia, zamieszczone one zostały w takiej właśnie ramce, co pozwoli na lepsze ich odnalezienie w całym tekście.

Treść rozporządzeń wykonawczych ministra finansów nowowydanych lub znowelizowanych przyporządkowana została do poszczególnych artykułów ustawy, do których odpowiednie paragrafy tych rozporządzeń odnoszą się bezpośrednio. Dla odróżnienia od tekstu ustawy treść ta drukowana jest kursywą. Taki sam druk wprowadzono dla artykułów innych ustaw niż PTU. Dla uzyskania większej przejrzystości tekstu, dla oznaczenia rozporządzeń wprowadzona została specjalna numeracja:

Rmf 1 – oznacza Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 23.12.2013 r. w sprawie towarów i usług, dla których obniża się stawkę podatku od towarów i usług, oraz warunki stosowania stawek obniżonych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1719 );

Rmf 2 – oznacza Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 20.12.2013r. w sprawie zwolnień od podatku od towarów i usług oraz warunków stosowania tych zwolnień (Dz. U. z 2013 r. poz. 1722;

Rmf 2a – oznacza Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 4.04 2011r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 247 i 362);

Rmf 2b – oznacza Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 3.12.2013 r. w sprawie wystawiania faktur (Dz. U. poz. 1485);

Rmf 3 – oznacza Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 6.04.2004 r. w sprawie określenia podatników niemających obowiązku składania zgłoszenia rejestracyjnego (Dz. U. nr 58 z 2013 r. poz. 1662, poz. 558);

Rmf 4 – oznacza Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 16.12.2013 r. w sprawie potwierdzania zidentyfikowania określonego podmiotu na potrzeby transakcji wewnątrzwspólnotowych na terytorium państwa członkowskiego innym niż terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2013 r. poz. 1662);

Rmf 5 – oznacza Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 18.03.2013 r. w sprawie wzoru deklaracji podatkowych dla podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2013 r., poz. 394);

Rmf 6 – oznacza Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 29.06.2011 r. w sprawie przypadków, w których nie ma konieczności ustanawiania przedstawiciela podatkowego (Dz. U. z 2011 r. nr 136, poz. 796);

Rmf 7 – oznacza Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 19.04.2004 r. w sprawie trybu przyjmowania przez urzędy skarbowe kaucji gwarancyjnej składanej przez podmioty, których przedmiotem działalności będzie dokonywanie zwrotu podatku od towarów i usług podróżnym (Dz. U. z 2004 r. nr 76, poz. 714);

Rmf 8 – oznacza Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 20.12.2012 r. w sprawie przesyłania faktur w formie elektronicznej, zasad ich przechowywania oraz trybu udostępniania organowi podatkowemu lub organowi kontroli skarbowej (Dz. U. z 2012 r., poz. 1528);

Rmf 9 – Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 14 marca 2013 r. w sprawie kas rejestrujących (Dz. U. z dnia 15.03.2013 r. poz. 363);

Rmf 10 – oznacza Rozporządzenie Ministra Gospodarki z 27 sierpnia 2013 r. w sprawie kryteriów i warunków technicznych, którym muszą odpowiadać kasy rejestrujące (Dz. U. z 16.09.2013, poz. 1076);

Rmf 11 – oznacza Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 27.12.2010 r. w sprawie odliczania i zwrotu kwot wydatkowanych na zakup kas rejestrujących (Dz. U. z 2013 r. poz. 163 z 4.02.2013 r.);

Rmf 12 – oznacza Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 29.12.2012 r. w sprawie zwolnień z obowiązku prowadzenia ewidencji przy zastosowaniu kas rejestrujących (Dz. U. z 2012 r., poz. 1382);

Rmf 13 – oznacza Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 18.07.2011 r. w sprawie informacji podsumowującej o dokonanych transakcjach (Dz. U. z 2011 r. nr 156, poz. 931);

Rmf 14 – oznacza Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 24 grudnia 2009 r. w sprawie wniosków o zwrot podatku od wartości dodanej naliczonego w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Wspólnoty Europejskiej (Dz. U. nr 224, poz. 1800);

Rmf 15 – oznacza Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 12.03.2013 r. w sprawie wykazu towarów do celów poboru podatku od towarów i usług w imporcie (Dz. U. z 2013 r., poz. 359 i 1589);

Rmf 16 – oznacza Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 29.06.2011 r. w sprawie zwrotu podatku od towarów i usług niektórym podmiotom (Dz. U. z 2011 r. nr 136, poz. 797).

KOMENTARZ – Sposób prezentowania komentarzy

Wszystkie omówienia i komentarze do poszczególnych tematów podane są w tekście tą właśnie czcionką i na szarym tle.

Marcus

A teraz do rzeczy, czyli do VAT-u

Podatek od towarów i usług zwany w skrócie VAT służy do bezpośredniego i natychmiastowego opodatkowania sprzedaży. Jest on podatkiem wielofazowym, pobieranym w każdej fazie obrotu, od surowca do gotowego wyrobu. Podatek ten naliczany jest i wykazywany na fakturze dokumentującej dostawę towaru lub usługi. Nalicza się go wg stawki procentowej właściwej dla danej dostawy, od wartości tej dostawy (sprzedaży).

Podstawową zasadą VAT-u jest prawo do potrącania z wartości podatku należnego w danej fazie obrotu podatku naliczonego, tzn. zapłaconego już w fazie poprzedniej, a niekiedy prawo do bezpośredniego zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym z budżetu państwa.

W konsekwencji przedsiębiorca płaci jedynie podatek od wartości dodanej, jaka powstała w jego fazie obrotu, obciążając nim zresztą kolejnego nabywcę swojego towaru. Dopiero konsument, płacąc cenę, płaci zawartą w niej całość podatku, bez możliwości jego odliczenia lub zwrotu. Niekiedy jednak konsumentem staje się sam przedsiębiorca, kiedy nabywa towary, które przekazuje sobie lub pracownikom do osobistych potrzeb. Wtedy nie odlicza VAT-u zawartego w cenie kupionych towarów. VAT ten staje się jego kosztem, o ile zakup ten może być zaliczony do kosztów uzyskania przychodów.

Podatek VAT wprowadzony został w Polsce w lipcu 1993 roku, na miejsce obowiązującego poprzednio podatku obrotowego. Jego wprowadzenie uratowało przed zapaścią na wiele lat budżet państwa. Skuteczność w jego ściągalności i skala zasilania budżetu w stosunku do innych podatków, pomimo wielu afer związanych z wyłudzaniem zwrotu VAT, podsuwają w wielu krajach pomysły by z czasem w ogóle zrezygnować z kłopotliwych podatków dochodowych na rzecz rozsądnie skalkulowanego podatku VAT.

W książce tej mówimy tylko o podatnikach prowadzących działalność gospodarczą. Nie wszyscy podatnicy zobowiązani są do płacenia podatku VAT. Zwolnieni są z niego drobni przedsiębiorcy, których obroty nie przekraczają limitu zwolnienia z VAT, lub którzy wykonują wyłącznie usługi zwolnione z VAT.

Do końca roku 2007 limit ten wynosił 10 000 euro i zmieniał się corocznie wraz ze zmianą kursu złotówki. Utrudniało to bardzo planowanie podatkowe podatników. Np. wzrost wartości złotówki powodował pomniejszanie się w kolejnych latach złotowej wartości limitu VAT, co na przełomie roku 2006/07 przybrało postać swoistej pułapki podatkowej.

Począwszy od roku 2008 ustalony został więc limit złotówkowy. Na lata 2008 i 2009 – 50 000 zł. W roku 2010 – 100 000 zł. W latach 2011 – 2014 obowiązuje limit w wysokości 150 000 zł. Jest to niestety czasowa zmiana i po roku 2014 wszystko zależeć będzie od ewentualnego podwyższenia tego limitu dla całej Unii. Jeśli podwyżki w Unii nie będzie, możemy wrócić nawet do 50 000 zł.

Podatnik rozpoczynający działalność w trakcie roku 2014 zwolniony jest z VAT do chwili osiągnięcia obrotu 150 000 zł, bez potrzeby składania jakiegokolwiek oświadczenia. Limit ten oblicza się w proporcji do czasu prowadzenia firmy w pierwszym roku, dla celów VAT licząc ten okres dopiero od dnia dokonania pierwszej czynności opodatkowanej (zakupu lub sprzedaży).

Możliwość przekroczenia limitu VAT powoduje utratę prawa do zwolnienia z początkiem transakcji, w trakcie której nastąpiłoby przekroczenie limitu[1]. Utrata prawa do zwolnienia może nastąpić więc znacznie wcześniej.

Podatnik ma prawo do powrotu do zwolnienia z VAT po upływie roku, licząc od końca roku w którym utracił prawo do zwolnienia lub z niego sam zrezygnował.

Szczegółowe omówienie tego tematu znajdziesz w rozdziale XII, w komentarzu do art. 113.

[1] Zmiana od 1 stycznia 2013 r.

DZIAŁ I. PRZEPISY OGÓLNE

Art. 1. Cel ustawy

Ustawa reguluje opodatkowanie podatkiem od towarów i usług, który stanowi dochód budżetu państwa.

Art. 2. Słowniczek

Wiele pojęć użytych w ustawie jest całkowicie nowych lub ma inne niż znane dotychczas znaczenie. Przestudiuj dokładnie słowniczek, byśmy dalej zawsze dokładnie wiedzieli o czym rozmawiamy:

– terytorium Wspólnoty oznacza terytorium szesnastu państw członkowskich Wspólnoty Europejskiej wraz z Księstwem Monaco (jako terytorium francuskim), wyspą MAN (terytorium brytyjskim) oraz suwerennymi strefami Akrotiri i Dhekelia (terytorium Republiki Cypryjskiej), ale z wyłączeniem wyspy Heligoland i terytorium Buesingen (Niemcy), Ceuty, Malilli i Wysp Kanaryjskich (Hiszpania), Livignoo, Campione d’Italia i części jeziora Lugano (Włochy), Wysp Alandzkich (Finlandia), Góry Athos (Grecja), Wysp Normandzkich (terytorium brytyjskie) i departamentów zamorskich Francji. Gibraltar wyłączony jest z terytorium Wspólnoty Europejskiej;

– terytorium państwa członkowskiego – oznacza terytorium państwa wchodzącego w skład Wspólnoty;

– terytorium państwa trzeciego – oznacza terytorium państwa spoza Wspólnoty;

– towary to rzeczy oraz ich części (w tym budynki, budowle lub ich części oraz grunty), a także wszelkie postacie energii;

– import towarów – przywóz towarów z terytorium państwa trzeciego (spoza terytorium wspólnoty) na terytorium Unii Europejskiej) także przywóz na podstawie umów agencyjnych, zlecenia lub podobnych; do państw trzecich zaliczają się także trzej bezpośredni sąsiedzi Polski – Ukraina, Białoruś i Rosja (Obwód Kaliningradzki);

– import usług – gdy wykonawca usługi ma siedzibę (albo miejsce zamieszkania lub pobytu) poza terytorium kraju (także na terenie państw Wspólnoty), a podatnikiem jest odbiorca usług w kraju;

– eksport towarów – potwierdzona przez urząd celny określony w przepisach celnych dostawa towarów wysyłanych lub transportowanych z terytorium kraju poza terytorium Wspólnoty (także na Ukrainę, Białoruś i do Rosji), jeżeli wywóz dokonywany jest przez dostawcę lub na jego rzecz.

Eksportem jest także wywóz towarów nabytych w kraju przez nabywcę (lub na jego rzecz) mającego siedzibę poza terytorium kraju. Jest to tzw. eksport pośredni. Nie jest eksportem wywóz przez samego nabywcę wyposażenia lub zaopatrzenia dla statków rekreacyjnych oraz turystycznych statków powietrznych lub dla innych środków transportu, także tych służących do celów prywatnych. Urząd celny musi potwierdzić wywóz towaru poza terytorium UE, a więc w przypadku transportu lądowego lub wodnego będzie to zawsze urząd celny na granicy Wspólnoty.

W eksporcie towarów zgłoszenie do procedury celnej wywozu może być rozpoczęta w innym kraju unijnym, ale wywóz towaru zawsze musi się rozpocząć w kraju. Transport z kraju powinien być ciągły, nie przerywany np magazynowaniem towaru po drodze. Przerwy mogą się wiązać z przeładowywaniem towaru np. na inny rodzaj transportu lub z uwagi na zgłoszenie towaru do procedury wywozu. Warunki takie bardzo często są nie do spełnienia. Wielokrotnie towar z kraju trafiał do magazynów portowych w Hamburgu, gdzie czekał na statek do np. Ameryki Południowej.

– nowe środki transportu – to przeznaczone do transportu osób lub towarów:

a) pojazdy lądowe napędzane silnikiem o pojemności skokowej większej niż 48 centymetrów sześciennych lub o mocy większej niż 7,2 kilowata, jeżeli przejechały nie więcej niż 6000 kilometrów lub od momentu dopuszczenia ich do użytku upłynęło nie więcej niż 6 miesięcy; za moment dopuszczenia do użytku pojazdu lądowego uznaje się dzień, w którym został on pierwszy raz zarejestrowany w celu dopuszczenia do ruchu drogowego lub w którym po raz pierwszy podlegał on obowiązkowi rejestracji w celu dopuszczenia do ruchu drogowego w zależności od tego, która z tych dat jest wcześniejsza; jeżeli nie można ustalić dnia pierwszej rejestracji pojazdu lądowego lub dnia, w którym podlegał on pierwszej rejestracji, za moment dopuszczenia do użytku tego pojazdu uznaje się dzień, w którym został on wydany przez producenta pierwszemu nabywcy, lub dzień, w którym został po raz pierwszy użyty dla celów demonstracyjnych przez producenta,

b) jednostki pływające o długości większej niż 7,5 metra, jeżeli były używane nie dłużej niż 100 godzin roboczych na wodzie lub od momentu ich dopuszczenia do użytku upłynęło nie więcej niż 3 miesiące, z wyjątkiem statków morskich, o których mowa w art. 83 ust. 1 pkt 1; za moment dopuszczenia do użytku jednostki pływającej uznaje się dzień, w którym została ona wydana przez producenta pierwszemu nabywcy, lub dzień, w którym została po raz pierwszy użyta dla celów demonstracyjnych przez producenta,

c) statki powietrzne o maksymalnej masie startowej większej niż 1550 kilogramów, jeżeli były używane nie dłużej niż 40 godzin roboczych lub od momentu ich dopuszczenia do użytku upłynęło nie więcej niż 3 miesiące, z wyjątkiem środków transportu lotniczego, o których mowa w art. 83 ust. 1 pkt 6; za moment dopuszczenia do użytku statku powietrznego uznaje się dzień, w którym został on wydany przez producenta pierwszemu nabywcy, lub dzień, w którym został po raz pierwszy użyty dla celów demonstracyjnych przez producenta

– czasopisma specjalistyczne – rozumie się przez to drukowane wydawnictwa periodyczne oznaczone symbolem ISSN, objęte kodem PKWiU 58.14.1 i CN 4902, o tematyce szeroko pojętych zagadnień odnoszących się do działalności kulturalnej lub twórczej, edukacyjnej, naukowej lub popularnonaukowej, społecznej, zawodowej i metodycznej, regionalnej lub lokalnej, a także przeznaczone dla osób niewidomych i niedowidzących, publikowane nie częściej niż raz w tygodniu w postaci odrębnych zeszytów (numerów) objętych wspólnym tytułem, których zakończenia nie przewiduje się, ukazujące się na ogół w regularnych odstępach czasu w nakładzie nie wyższym niż 15 000 egzemplarzy, z wyjątkiem:

a) periodyków o treści ogólnej, stanowiących podstawowe źródło informacji bieżącej o aktualnych wydarzeniach krajowych lub zagranicznych, przeznaczonych dla szerokiego kręgu czytelników,

b) publikacji zawierających treści pornograficzne, publikacji zawierających treści nawołujące do nienawiści na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych albo ze względu na bezwyznaniowość lub znieważające z tych powodów grupę ludności lub poszczególne osoby oraz publikacji propagujących ustroje totalitarne,

c) wydawnictw, w których co najmniej 33% powierzchni jest przeznaczone nieodpłatnie lub odpłatnie na ogłoszenia handlowe, reklamy lub teksty reklamowe, w szczególności czasopism informacyjno-reklamowych, reklamowych, folderów i katalogów reklamowych,

d) wydawnictw, które zawierają głównie kompletną powieść, opowiadanie lub inne dzieło w formie tekstu ilustrowanego lub nie, albo w formie rysunków opatrzonych opisem lub nie,

e) publikacji, w których więcej niż 20% powierzchni jest przeznaczone na krzyżówki, kryptogramy, zagadki oraz inne gry słowne lub rysunkowe,

f) publikacji zawierających informacje popularne, w szczególności porady, informacje o znanych i sławnych postaciach z życia publicznego,

g) czasopism, na których nie zostanie uwidoczniona wysokość nakładu.

– obiekty budownictwa mieszkaniowego – są to budynki mieszkalne stałego zamieszkania sklasyfikowane w Polskiej Klasyfikacji Obiektów Budowlanych w dziale 11;

– pierwsze zasiedlenie – oznacza oddanie do użytkowania, w wykonaniu czynności podlegających opodatkowaniu, pierwszemu nabywcy lub użytkownikowi budynków, budowli lub ich części, po ich wybudowaniu lub ulepszeniu, jeżeli wydatki poniesione na to ulepszenie stanowiły co najmniej 30% wartości początkowej;

– wytworzenie nieruchomości – to wybudowanie budynku, budowli lub ich części, lub ich ulepszenie, w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym;

– działalność rolnicza – rozumie się przez to produkcję roślinną i zwierzęcą, w tym również produkcję materiału siewnego, szkółkarskiego, hodowlanego oraz reprodukcyjnego, produkcję warzywniczą, gruntową, szklarniową i pod folią, produkcję roślin ozdobnych, grzybów uprawnych i sadowniczą, chów, hodowlę i produkcję materiału zarodowego zwierząt, ptactwa i owadów użytkowych, produkcję zwierzęcą typu przemysłowego lub fermowego oraz chów i hodowlę ryb i innych organizmów żyjących w wodzie, a także uprawy w szklarniach i ogrzewanych tunelach foliowych, uprawy grzybów i ich grzybni, uprawy roślin „in vitro”, fermową hodowlę i chów drobiu rzeźnego i nieśnego, wylęgarnie drobiu, hodowlę i chów zwierząt futerkowych i laboratoryjnych, chów i hodowlę dżdżownic, entomofagów i jedwabników, prowadzenie pasiek oraz chów i hodowlę innych zwierząt poza gospodarstwem rolnym oraz sprzedaż produktów gospodarki leśnej i łowieckiej, z wyjątkiem drewna okrągłego z drzew tropikalnych (PKWiU 02.20.13.0) oraz bambusa (PKWiU ex 01.29.30.0), a także świadczenie usług rolniczych;”,

– rolnik ryczałtowy – to rolnik dokonujący dostawy produktów rolnych pochodzących z własnej działalności rolniczej lub świadczącego usługi rolnicze, który korzysta ze zwolnienia od podatku VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 3, za wyjątkiem rolników zobowiązanych do prowadzenia ksiąg rachunkowych;

– wyroby akcyzowe – wyroby akcyzowe w rozumieniu przepisów o podatku akcyzowym, z wyłączeniem gazu dostarczanego w systemie gazowym;;

– system gazowy – system gazowy znajdujący się na terenie Unii lub jakakolwiek sieć połączona z tym systemem;

– podatek od wartości dodanej – VAT nakładany na terytorium państwa członkowskiego Wspólnoty, z wyjątkiem VAT-u krajowego. VAT krajowy określany jest jako podatek od towarów i usług;

– sprzedaż – odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju, eksport towarów oraz wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów;

– sprzedaż wysyłkowa z terytorium kraju – jest to dostawa (sprzedaż) towarów wysyłanych lub transportowanych przez podatnika podatku od towarów i usług VAT lub na jego rzecz z terytorium kraju, docelowo na terytorium innego państwa członkowskiego, pod warunkiem że dostawa dokonywana jest na rzecz:

a) podatnika podatku od wartości dodanej lub osoby prawnej nie będącej podatnikiem tego podatku – którzy nie mają obowiązku rozliczania wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów,

b) każdego innego, niż wymieniony w lit. a podmiotu nie będącego podatnikiem podatku od wartości dodanej.

Miejscem tej sprzedaży (a więc i opodatkowania), do momentu przekroczenia limitu określanego corocznie przez poszczególne kraje wspólnoty, jest teren Polski. Po przekroczeniu limitu przez krajowego sprzedawcę miejscem tej sprzedaży jest kraj docelowy.

– sprzedaż wysyłkowa na terytorium kraju (do kraju) – dostawa (sprzedaż) towarów wysyłanych lub transportowanych przez podatnika podatku od wartości dodanej, na jego rzecz, z terytorium innego państwa członkowskiego, docelowo na terytorium kraju, pod warunkiem że dostawa jest dokonywana na rzecz:

a) podatnika VAT lub osoby prawnej nie będącej podatnikiem VAT, którzy nie mają obowiązku rozliczania wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów,

b) każdego innego, niż wymieniony w lit. a podmiotu, nie będącego podatnikiem VAT i nie mającego obowiązku rozliczania wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów.

Miejscem tej sprzedaży (a więc i opodatkowania), do momentu przekroczenia przez wysyłającego limitu 139 000 zł, jest kraj wysyłki. Po przekroczeniu tego limitu miejscem sprzedaży jest Polska.

Sprzedaż wysyłkowa z lub na terytorium kraju oznacza w ustawie sprzedaż na rzecz nabywcy, który nie zarejestrował się dla celów prowadzenia handlu z dostawcami z innych państw Wspólnoty. W większości dotyczy to sprzedaży prowadzonej przez domy wysyłkowe, sklepy internetowe. Sprzedaż ta szczegółowo omówiona jest w art. 23 i 24.

– wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów – WDT – sprzedaż towarów i usług z kraju do innego kraju wspólnotowego, dokonana pomiędzy sprzedającym zarejestrowanym podatnikiem podatku od towarów i usług VAT UE i kupującym podatnikiem podatku od wartości dodanej z innego kraju wspólnoty, zarejestrowanym do celów wymiany wewnątrzwspólnotowej; do krajów wspólnotowych zaliczają się także czterej bezpośredni sąsiedzi Polski – Niemcy, Czechy, Słowacja i Litwa (patrz art. 13);

– wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów – WNT – nabycie (zakup) towarów z innego kraju wspólnotowego do kraju, dokonana pomiędzy sprzedającym podatnikiem od wartości dodanej z innego kraju Wspólnoty, zarejestrowanym do celów wymiany wewnątrzwspólnotowej, a kupującym krajowym podatnikiem podatku od towarów i usług zarejestrowanym jako VAT UE (patrz art. 9);

– mały podatnik – jest to krajowy podatnik podatku od towarów i usług VAT:

a) u którego wartość sprzedaży brutto (razem z podatkiem VAT) nie przekroczyła w poprzednim roku podatkowym równowartości 1 200 000 euro. W roku 2014 obrót ubiegłoroczny, czyli w roku 2013 nie mógł przekroczyć 5 068 000 zł,

b) prowadzący przedsiębiorstwo maklerskie, zarządzający funduszami powierniczymi, będący agentem, zleceniobiorcą lub inną osobą świadczącą usługi o podobnym charakterze, z wyjątkiem komisu – jeżeli kwota prowizji lub innych postaci wynagrodzenia za wykonane usługi (wraz z podatkiem) nie przekroczyła w poprzednim roku podatkowym kwoty wyrażonej w złotych, odpowiadającej równowartości 45 000 euro (w roku 2014 – 190 000 zł). Wymienione tu usługi (także zlecenia) dotyczą wyłącznie osób i spółek prowadzących zarejestrowaną działalność gospodarczą.

Przez sprzedaż, o której mowa w punkcie a, należy rozumieć odpłatną dostawę towarów, odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju, eksport towarów oraz wewnątrzwspólnotową dostawę towarów.

Przeliczenia kwot wymienionych wyżej limitów wyrażonych w euro dokonuje się wg kursu średniego euro ogłaszanego przez NBP na pierwszy roboczy dzień października poprzedniego roku podatkowego, w zaokrągleniu do 1000 zł.

Pozostałe artykuły ustawy dotyczące małych podatników – patrz art. 21, art. 86 ust. 16–18, art. 99 ust. 2–6, art. 103 ust. 2.

– magazyn konsygnacyjny – jest to miejsce w kraju, wyodrębnione u podatnika zarejestrowanego jako podatnik VAT UE, do którego inny podatnik podatku od wartości dodanej (czyli zarejestrowany w innym kraju Wspólnoty) przemieszcza towary, (albo są one dla niego przemieszczane) z innego kraju Wspólnoty. Nie jest to wtedy WNT. Przeniesienie prawa do rozporządzenia tymi towarami jak właściciel, czyli moment powstania obowiązku podatkowego, ma miejsce dopiero w momencie pobrania tych towarów z magazynu przez podatnika VAT UE, który prowadzi magazyn konsygnacyjny i przechowuje te towary;

– zorganizowana część przedsiębiorstwa – wyodrębniony w istniejącym przedsiębiorstwie, organizacyjnie i finansowo, zespół składników materialnych i niematerialnych, w tym zobowiązania, przeznaczonych do realizacji określonych zadań gospodarczych, który zarazem mógłby stanowić niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące te zadania;

– usługi elektroniczne – usługi świadczone za pomocą internetu lub podobnej sieci elektronicznej, których świadczenie z natury zależne jest od technologii informatycznej i z reguły usługi te są zautomatyzowane, wymagają niewielkiej interwencji człowieka oraz niemożliwe jest ich wykonanie bez wykorzystania technologii informatycznej, a w szczególności:

a) tworzenie i utrzymywanie stron internetowych, zdalne zarządzanie programami i sprzętem,

b) dostarczanie oprogramowania oraz uaktualnień do niego,

c) dostarczanie obrazów, tekstu i informacji oraz udostępnianie baz danych,

d) dostarczanie muzyki, filmów i gier, w tym gier losowych i hazardowych, jak również przekazów o charakterze politycznym, kulturalnym, artystycznym, sportowym, naukowym i rozrywkowym oraz informacji o wydarzeniach,

e) usługi kształcenia korespondencyjnego.

– Polska Klasyfikacja Wyrobów i Usług 2008 – od dnia 1 stycznia 2011 roku – w zakresie opodatkowania VAT obowiązuje odwołanie do nomenklatury i symboli statystycznych PKWiU z roku 2008, która od 1 stycznia 2009 obowiązywała już w statystyce i rachunkowości. Zmiana ta pozwoli także na ujednolicenie zasad ewidencji prowadzonej dla celów VAT i w sprawozdawczości statystycznej.

– PKWiU ex – rozumie się przez to zakres wyrobów lub usług węższy niż określony w danym ugrupowaniu PKWiU.

– faktura – rozumie się przez to dokument w formie papierowej lub w formie elektronicznej zawierający dane wymagane ustawą i przepisami wydanymi na jej podstawie;

– faktura elektroniczna – rozumie się przez to fakturę w formie elektronicznej wystawioną i otrzymaną w dowolnym formacie elektronicznym;

Definicja faktury. UWAGA na pułapkę – Każdy papier, mail, fax, na którym znajdą się wszystkie elementy faktury wymagane ustawą, może zostać uznany przez fiskusa za fakturę. Dotyczy to także faktur pro forma. By uniknąć kłopotów, faktura pro forma nie może posiadać wszystkich atrybutów wymaganych dla faktur. Najlepiej, jeśli nie posiada NIP-u nabywcy. To samo dotyczy wszelkiej korespondencji, głównie mailowej. Wcześniejsze wyliczenia, przekazywane kontrahentowi, by zorientował się on w proponowanej transakcji, nie mogą posiadać wszystkich obowiązkowych elementów faktury.

Wprawdzie od 1 stycznia 2014r., z momentem wprowadzenia nowego art. 19a, pułapka ta nie jest już tak groźna, ponieważ w większości przypadków obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wydania towaru, ale czy zawsze będziesz w stanie szybko udowodnić, że dostawy nie było? Obowiązek podatkowy czasem zresztą nadal powstaje z chwilą wystawienia faktury. A więc uważaj.

– tereny budowlane – rozumie się przez to grunty przeznaczone pod zabudowę zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, a w przypadku braku takiego planu – zgodnie z decyzją o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, o których mowa w przepisach o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.

Słowniczek – uzupełnienie

– Urząd celny określony w przepisach celnych – urząd celny dokonujący odprawy towarów eksportowanych poza teren Wspólnoty. Nie musi to być urząd graniczny usytuowany na granicy Wspólnoty.

– Transakcje barterowe – pojęcie takie nie występuje w ustawie. Zamianę towaru na towar lub towaru na usługę należy rozliczać jako dwie oddzielne transakcje. Dla każdej z nich należy odrębnie określić cenę netto, stawkę VAT i termin powstania obowiązku podatkowego.

– Eksport usług – pojecie nieznane w obecnej ustawie. Miejscem świadczenia usług, od 1 stycznia 2010 roku, co do zasady, jest miejsce siedziby podatnika (lub miejsce prowadzenia przez niego działalności), na rzecz którego wykonywana jest usługa. Jest jednak trochę wyjątków. Miejscem świadczenia niektórych usług jest miejsce ich faktycznego wykonywania. W przypadku usług świadczonych niepodatnikom miejscem tym jest z reguły miejsce siedziby wykonawcy usługi. Dlatego, właśnie z uwagi na miejsce świadczenia, usługi wykonywane przez polskich podatników poza granicami kraju najczęściej nie będą w Polsce opodatkowane. Po ich wykonaniu wykonawca wystawia fakturę handlową NP. Pomimo braku opodatkowania faktura taka, na podstawie art. 86 ust. 8, upoważnia do odliczenia podatku naliczonego zawartego w fakturach zakupu towarów i usług nabytych dla potrzeb wykonania tej usługi. Sprzedaży rozliczonej na fakturach handlowych NP. nie wykazuje się w deklaracjach podatkowych. Pojawia się ona natomiast w ewidencji sprzedaży VAT, w księdze przychodów i rozchodów oraz w mianowniku proporcji przy obliczaniu struktury zakupu.

– Podatnik VAT czynny – to krajowy podatnik podatku od towarów i usług. Podatników z innych państw Wspólnoty ustawa określa jako podatników podatku od wartości dodanej.

– UPTU, PTU – ustawa vatowska.

– DW – wspólnotowa dyrektywa vatowska, wraz z nowelizacjami.

– POWD – podatek od wartości dodanej.

– WTT – wewnątrzwspólnotowy transport towarów.

– MTT – międzynarodowy transport towarów.

– ETS – Europejski Trybunał Sprawiedliwości.

– Ulgi i zwolnienia podatkowe udzielone na podstawie odrębnych ustaw nie mają zastosowania do podatku od towarów i usług.

INFORMACJE PODATKOWE

– VIES – elektroniczny system uzyskiwania informacji o podatnikach VAT.

– adres internetowy VIES – http://ec.europa.eu/taxation_customs/vies

– Pisemne, wiążące interpretacje z zakresu podatku VAT wydaje Izba Skarbowa w Poznaniu.

– Zapytania w sprawie potwierdzenia numerów identyfikacyjnych VAT kontrahentów wspólnotowych można składać drogą pocztową na adres Ministerstwo Finansów, Departament Wymiany Informacji o VAT, ul. Poznańska 46, 62–510 Konin, telefonicznie
63-242-33-55, faksem: 63-240-19-89 lub mailem: numery.vat@mofnet.gov.pl

– Szybka i bardzo kompetentna telefoniczna informacja w zakresie podatku VAT w transakcjach wewnątrzwspólnotowych działa także w Koninie, pod nr 63-242-33-55.

– Krajowa Informacja Podatkowa (telefoniczna) czynna do poniedziałku do piątku w godzinach od 7.00 do 18.00. Infolinia z tel. stac. 801 055 055, z tel. kom. 22-330-03-30. Strona www.kip.gov.pl

Art. 3. Właściwość miejscowa

Właściwym dla podatnika organem podatkowym jest naczelnik urzędu skarbowego właściwy ze względu na miejsce wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Jeżeli czynności podlegające opodatkowaniu VAT są wykonywane na terenie objętym zakresem działania dwóch lub więcej urzędów skarbowych, właściwość miejscową ustala się: dla osób prawnych oraz jednostek nie mających osobowości prawnej – ze względu na adres siedziby, dla osób fizycznych – ze względu na miejsce zamieszkania.

Firmy nie będące podatnikami VAT, dokonujące wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów, incydentalnych przywozów nowych pojazdów, zakupu usług od świadczeniodawców z poza kraju, a także obciążonych rozliczeniami celnymi rozliczają się z VAT w urzędach właściwych dla ich siedziby. Osoby fizyczne dokonujące takich operacji rozliczają się w urzędzie właściwym dla ich miejsca zamieszkania. Osoby i firmy bez stałego miejsca zamieszkania, siedziby lub miejsca prowadzenia działalności rozliczają się w II U.S. Warszawa Śródmieście.

Ten sam urząd jest urzędem właściwym, jeżeli ustalenie właściwości miejscowej w sposób podany wyżej nie jest możliwe.

DZIAŁ II. ZAKRES OPODATKOWANIA

Rozdział 1.
Przepisy ogólne

Art. 5. Przedmiot opodatkowania

1. Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, zwanym dalej „podatkiem VAT” podlega:

– odpłatna dostawa towarów (sprzedaż) i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju;

– eksport towarów poza granice Wspólnoty;

– import towarów na terytorium kraju;

– wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów za wynagrodzeniem, na terytorium kraju (nabycie przez podatnika VAT towaru w innym państwie Wspólnoty i jego przywóz do kraju przez nabywcę lub w jego imieniu);

– wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów (sprzedaż towarów z kraju do innego państwa Wspólnoty lub pomiędzy dwoma innymi państwami Wspólnoty, także bez przywozu tego towaru na teren kraju).

2. Czynności określone w ust. 1 podlegają opodatkowaniu niezależnie od tego, czy zostały wykonane z zachowaniem warunków oraz form określonych przepisami prawa (to znaczy, czy wykonane zostały w ramach zarejestrowanej działalności gospodarczej).

KOMENTARZ – Banki czasu

Ostatnio, na wzór podobnych instytucji społecznościowych tworzonych w krajach zachodnich, rozwija się w kraju działalność tzw. „banków czasu”. Polega to na wzajemnym bezpłatnym świadczeniu sobie wszelkiej pomocy, np. podlewania trawników, opieki nad dzieckiem, pisaniu podań, szkoleń. Pomoc ta rejestrowana jest godzinowo na kontach tych, którzy jej udzielają, co upoważnia ich do skorzystania w tym samym zakresie czasowym z pomocy, która im jest potrzebna.

Ministerstwo Finansów potwierdziło, że świadczenia przekazywane w ramach „banków czasu” nie są opodatkowane, pod warunkiem że są nieodpłatne i równe co do wartości. Organy skarbowe mogą badać działanie „banków czasu” lub podobnych instytucji „non profit”, celem wychwycenia transakcji gospodarczych, które powinny być opodatkowane, ukrywanych pod szyldem takich organizacji.

3. Opodatkowaniu podatkiem VAT podlegają także towary z remanentu likwidacyjnego, o których mowa w art. 14. Przepis ust. 2 stosuje się odpowiednio.

Art. 5a Identyfikacja towarów i usług z wykorzystaniem PKWiU

Towary lub usługi będące przedmiotem czynności, o których mowa w art. 5, wymienione w klasyfikacjach wydanych na podstawie przepisów o statystyce publicznej, są identyfikowane za pomocą tych klasyfikacji tylko wtedy, jeżeli dla tych towarów lub usług przepisy ustawy lub przepisy wykonawcze wydane na jej podstawie powołują symbole statystyczne.

Art. 6. Wyłączenie z opodatkowania

Przepisów ustawy nie stosuje się do:

– transakcji zbycia przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa;

– czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy (Twoja, nie daj Boże, działalność przestępcza, działalność dziewcząt z półświatka itp.).

KOMENTARZ – Zbycie części przedsiębiorstwa

Zwolniona z VAT jest sprzedaż każdej zorganizowanej części przedsiębiorstwa, w której po jej odłączeniu można będzie prowadzić samodzielną działalność gospodarczą. Każdy stan faktyczny jest jednak szczegółowo badany przez organy skarbowe, które w wielu wypadkach traktują to jako sprzedaż poszczególnych składników majątkowych, która powinna zostać opodatkowana wg stawki 23%.

Żeby uznać sprzedawaną część firmy za zorganizowaną część przedsiębiorstwa powinno być spełnione:

• wyodrębnienie organizacyjne sprzedawanej części w wewnętrznej dokumentacji firmy, np. w statucie, jako odrębny dział, wydział, oddział,

• wyodrębnienie finansowe – odrębny rachunek bankowy, odrębny plan finansowy, budżet,

• wyodrębnienie składników niematerialnych takich jak znaków firmowych, patentów, licencji, know-how,

• możliwość po sprzedaży kontynuacji dotychczasowej działalności,

• przejęcie przez nabywcę dotychczasowych zobowiązań finansowych i rzeczowych (zamówionej produkcji lub usług),

• przejęcie osób zatrudnionych w sprzedawanym oddziale.

Trzeba także pamiętać, że zwolnienie z VAT oznacza objęcie takiej sprzedaży podatkiem od czynności cywilnoprawnych PCC. Podatek ten naliczony zostanie wg stawek obowiązujących dla sprzedaży poszczególnych składników majątkowych.

KOMENTARZ – Czynności przestępcze

Czynności przestępcze, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy, w obecnym stanie prawnym i w świetle orzeczeń Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości oznaczają czynności, które nie mogą być wykonywane legalnie. Dotyczy to np. prostytucji, handlu narkotykami, fałszywymi pieniędzmi.

Nielegalny obrót towarami i usługami, które (podobne co do rodzaju) mogą także znaleźć się w legalnym obrocie, nie wyłącza takich czynności (oczywiście po ich wykryciu) z opodatkowania VAT. Opodatkowaniu podlega więc handel przemycanymi towarami, a także handel podróbkami i fałszywkami. Prawnicy nie mogą się zdecydować, czy opodatkowaniu może podlegać też wykryty nielegalny pobór energii. Orzeczenia sądów administracyjnych w tych sprawach są niejednoznaczne.

Rozdział 2.
Dostawa towarów i świadczenie usług

Art. 7 Dostawa towarów

1. Przez odpłatną dostawę towarów na terytorium kraju, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel, w tym również:

1) przeniesienie z mocy prawa lub nakazu organu władzy publicznej (lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu) prawa własności towarów w zamian za odszkodowanie;

2) wydanie towarów na podstawie umowy najmu, dzierżawy, leasingu lub innej umowy o podobnym charakterze zawartej na czas określony (w wyniku których odpisów amortyzacyjnych dokonuje korzystający), umowy leasingu gruntu lub umowy sprzedaży na warunkach odroczonej płatności, jeżeli umowa przewiduje, że w następstwie normalnych zdarzeń przewidzianych tą umową lub z chwilą zapłaty ostatniej raty prawo własności zostanie przeniesione;

3) wydanie towarów na podstawie umowy komisu pomiędzy komitentem i komisantem, a także wydanie towaru przez komisanta nabywcy;

4) wydanie towarów komitentowi przez komisanta, jeżeli komisant zobowiązany był do nabycia rzeczy na rachunek komitenta;

5) ustanowienie spółdzielczych lokatorskich lub własnościowych praw do lokalu lub budynku;

6) oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste;

7) zbycie praw, o których mowa w pkt 5 i 6.

2. Przez odpłatną dostawę towarów na terytorium kraju rozumie się również przekazanie nieodpłatnie przez podatnika towarów należących do jego przedsiębiorstwa, w szczególności:

1) przekazanie lub zużycie towarów na cele osobiste podatnika lub jego pracowników, w tym byłych pracowników, wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników, członków organów stanowiących osób prawnych, członków stowarzyszenia;

2) wszelkie inne darowizny

– jeżeli podatnikowi przysługiwało w całości lub w części prawo do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony z tytułu nabycia, importu lub wytworzenia tych towarów lub ich części, niezależnie od tego, czy z prawa tego skorzystał.

3. Przepisu ust. 2 nie stosuje się do przekazywanych prezentów małej wartości i próbek, jeżeli przekazanie to następuje na cele związane z działalnością gospodarczą podatnika.

4. Prezentami o małej wartości są przekazywane przez podatnika jednej osobie towary o łącznej wartości nie przekraczającej w jednym roku podatkowym 100 zł, pod warunkiem, że podatnik prowadzi ewidencję przekazywanych prezentów, pozwalającą ustalić tożsamość obdarowanych.

Do prezentów o małej wartości zalicza się także przekazywane towary, których nie ma potrzeby wykazywać w ww. ewidencji, jeżeli jednostkowa cena nabycia towaru (bez podatku), a gdy nie ma ceny nabycia, jednostkowy koszt wytworzenia, określone w momencie przekazywania towaru, nie przekraczają 10 zł.

5. i 6. – uchylone w 2005 roku.

7. Przez próbkę, o której mowa w ust. 3, rozumie się identyfikowalne jako próbka egzemplarz towaru lub jego niewielką ilość, które pozwalają na ocenę cech i właściwości towaru w jego końcowej postaci, przy czym ich przekazanie (wręczenie) przez podatnika:

1) ma na celu promocję tego towaru oraz

2) nie służy zasadniczo zaspokojeniu potrzeb odbiorcy końcowego w zakresie danego towaru, chyba że zaspokojenie potrzeb tego odbiorcy jest nieodłącznym elementem promocji tego towaru i ma skłaniać tego odbiorcę do zakupu promowanego towaru.

8. W przypadku gdy kilka podmiotów dokonuje dostawy tego samego towaru w ten sposób, że pierwszy z nich wydaje ten towar bezpośrednio ostatniemu w kolejności nabywcy, uznaje się, że dostawy towarów dokonał każdy z podmiotów biorących udział w tych czynnościach (art. 7 ust. 8 – REFAKTUROWANIE).

KOMENTARZ – Dostawa, przekazanie, darowizna – wszystko podlega opodatkowaniu

Opodatkowaniu podatkiem VAT podlegają, co do zasady, czynności wymienione w art. 5 ust. 1. Do czynności opodatkowanych wykonywanych wyłącznie na terenie kraju zalicza się, zgodnie z tym przepisem, odpłatną dostawę towarów i odpłatne świadczenie usług. Warunek odpłatności wymagany jest także w przypadku WNT, nie jest natomiast wymagany w przypadku pozostałych czynności podlegających opodatkowaniu: eksportu, importu i WDT.

Podstawowym kryterium wg art. 7 ust. 1 pozwalającym określić czy miała miejsce dostawa, którą należy opodatkować jest przeniesienie na nabywcę prawa do rozporządzania towarem jak właściciel. Z analizy art. 7 wynika, że dostawa taka ma miejsce wtedy, jeżeli nastąpi przeniesienie ekonomicznego władania towarem, czyli fizyczne dostarczenie lub wydanie towaru lub wykonanie usługi. Uzyskanie przez nabywcę cywilnego prawa własności towaru, czyli otrzymanie faktury, umowy dla systemu podatkowego VAT jest sprawą drugorzędną.

Oznacza to, że dostawą jest także sprzedaż z odroczoną płatnością, sprzedaż na próbę lub sprzedaż z zastrzeżeniem prawa własności. Ewentualny późniejszy zwrot towaru należy dokumentować w takich przypadkach fakturą korygującą. Dostawą podlegającą opodatkowaniu są także leasing z opcją wykupu i obydwie czynności komisu (patrz komentarz do art. 120).

Pewne zastrzeżenia budzi tylko dostawa nieruchomości. Żadna faktura lub umowa nie przenosi bowiem na nabywcę pełni praw do rozporządzania nieruchomością jak właściciel, a konkretnie prawa do jej dalszej odsprzedaży. Prawo takie nabywca uzyskuje dopiero na podstawie aktu notarialnego. Nie mniej większość służb skarbowych stosuje zasadę, że przekazanie nieruchomości we władanie na podstawie umowy lub faktury, z przyrzeczeniem zawarcia aktu notarialnego, także należy traktować jako dostawę.

Tak więc, co do zasady, opodatkowaniu podlega wyłącznie odpłatna dostawa towarów (i odpłatne świadczenie usług). Artykuł 7 ust. 2 pkt 1 i 2 stanowi wyjątek od tej zasady. Według tego przepisu, opodatkowaniu podlega również każde nieodpłatne przekazanie towarów, takie jak: nieodpłatne przekazanie i zużycie towarów na cele osobiste podatnika, pracowników obecnych i byłych, wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników, członków organów stanowiących osób prawnych, członków stowarzyszenia, a także wszelkie inne darowizny.

Oznacza to, że zgodnie z art. 86 ust. 1 podatnikowi, z tytułu zakupu towarów przeznaczonych na te cele, czyli do wykonywania czynności opodatkowanych, w pełni przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego.

W przypadku nieodpłatnego przekazania (w tym darowizn) opodatkowaniu podlegają jednak tylko te towary, przy nabyciu lub wytworzeniu których (także przy wytworzeniu części do nich) podatnikowi przysługiwało prawo do odliczenia podatku naliczonego w całości lub w części, niezależnie od faktu, czy z tego prawa skorzystał.

W rzeczywistości Twoje prawo do odliczenia podatku naliczonego jest przy nieodpłatnym przekazaniu połowiczne. Kupując zapalniczkę i przekazując ją w darze np. byłemu pracownikowi płacisz dwukrotnie VAT należny, w cenie nabycia zapalniczki i od jej nieodpłatnego przekazania. VAT naliczony odliczysz natomiast tylko raz, z tytułu zakupu zapalniczki. Ten VAT-u od nieodpłatnego przekazania musisz zapłacić z własnej kasy i nikt Ci go nie zwróci.

W przypadku sprzedaży, a więc w przypadku dostawy odpłatnej, od 1 stycznia 2013r. nie ma już znaczenia, czy nabyłeś ten towar odpłatnie, czy nieodpłatnie i czy w momencie nabycia przysługiwało Ci prawo do odliczenia podatku naliczonego. Jeżeli sprzedajesz cokolwiek należącego do firmy, także przedmioty otrzymane w darowiźnie lub wniesione do firmy jako rzeczy własne, teraz zawsze płacisz od tej dostawy (sprzedaży) podatek należny VAT. Dotyczy to między innymi wszelkich komputerów, monitorów, maszyn, które wniosłeś do firmy wiele lat temu. Fiskus wychodzi z założenia, że w trakcie wielu lat użytkowania np. takiego środka trwałego odliczałeś VAT od smarów, paliw (z wyłączeniem samochodów osobowych), energii, części zamiennych itp., więc teraz zapłać podatek należny.

Nie stanowi przekazania (zużycia) ani na potrzeby reprezentacji i reklamy ani na potrzeby osobiste pracowników przekazanie (zużycie) towarów, jeżeli obowiązek ich wydania wynika z przepisów bhp lub innych przepisów. Dotyczy to m.in. kawy, herbaty, wody mineralnej. Jest to nadal aktualne wyjaśnienie Ministerstwa Finansów z 24.07.1998 (PP1–7204/54/98/Ksz). Nie dotyczy to niestety posiłków profilaktycznych, jeżeli przedsiębiorca kupuje je jako gotowe usługi gastronomiczne.

W skrócie:

– W obrocie krajowym, zgodnie z art. 5 ust. 1, opodatkowaniu podlega wyłącznie odpłatna dostawa towarów (sprzedaż) i odpłatne świadczenie usług, w wyniku których następuje przeniesienie na nabywcę ekonomicznego prawa do rozporządzania towarem jak właściciel. Opodatkowanie dostawy tego przedmiotu występuje także wtedy, gdy przy jego nabyciu, wniesieniu do firmy jako rzeczy własnej czy bezpłatnym uzyskaniu nie przysługiwało Ci prawo do odliczenia podatku naliczonego.

– Wyjątkiem od tej zasady jest art. 7 ust. 2 – opodatkowaniu podlega także wszelkie przekazanie i zużycie towarów bez wynagrodzenia, w tym darowizny, ale tylko wtedy, gdy przy nabyciu (wniesieniu, uzyskaniu) przysługiwało Ci prawo do odliczenia podatku naliczonego.

– Kolejnym wyjątkiem jest art. 8 ust. 2 – opodatkowane są także wszelkie nieodpłatne usługi i użycie towarów do celów innych niż działalność firmy,

– „Wyjątkiem od wyjątku” jest przepis art. 7 ust. 3 – z opodatkowania wyłączone są niektóre towary przekazane bez wynagrodzenia: prezenty o małej wartości (w tym drukowane materiały reklamowe i informacyjne, foldery) oraz próbki, z zachowaniem prawa do odliczenia podatku naliczonego.

– Przekazywanie jakichkolwiek prezentów to darowizna. Jeżeli są to prezenty o małej wartości, ich przekazanie jest zwolnione z podatku na podstawie art. 7 ust. 3. Przekazanie prezentów o większej wartości jest darowizną podlegającą opodatkowaniu na podstawie art. 7 ust. 2.

– Jeżeli przekazanie towarów lub usług wymienione w art. 7 ust. 2 lub art. 8 ust. 2 zostało opodatkowane, podatnikowi przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego od nabycia tych towarów i usług.

– Opodatkowaniu podlegają również towary z remanentu likwidacyjnego, choć po zmianie art. 5 ust. 3 czynność ta nie jest już zrównana z odpłatną dostawą towarów.

KOMENTARZ – Sprzedaż na aukcjach internetowych

Jeśli podatnik dokonuje we własnym imieniu i na własny rachunek sprzedaży wysyłkowej za pośrednictwem aukcji internetowych, nie opodatkowując tej sprzedaży, nie dokonuje zgłoszenia rejestracyjnego, nie prowadzi ewidencji, a na podstawie dokumentacji nie jest możliwe ustalenie wartości sprzedaży, naczelnik urzędu skarbowego lub organ kontroli skarbowej określa, w drodze oszacowania, wartość sprzedaży opodatkowanej i ustali od niej kwotę podatku należnego. Jeżeli nie można określić przedmiotu opodatkowania, kwotę podatku ustala się przy zastosowaniu stawki 23%. Tak wynika z orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Od 1 kwietnia 2013 dotyczy to także towarów używanych.

W ucieczce od podatku nie pomoże umieszczenie witryny e-sklepu na zagranicznym serwerze, także w raju podatkowym, bo opodatkowany będziesz w zakresie podatku dochodowego i VAT tam gdzie mieszkasz, czyli w kraju. Oczywiście do osiągnięcia obrotu 150 000 PLN (obecny limit vatowski) możesz być zwolniony z VAT podmiotowo (ze względu na niski obrót).

KOMENTARZ – Darowizny

Prześledźmy jeszcze raz te same przepisy, ale wyłącznie pod kątem darowizn. Zacznijmy od sprawy budzącej najmniej wątpliwości. Z analizy ostatniej części art. 7 ust. 2 (po myślniku) wynika, że krajowe przekazanie towarów bez wynagrodzenia, w szczególności ich darowizna, przy nabyciu (wytworzeniu) których nie przysługiwało Ci prawo do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony (bo np. nabyłeś ten towar przed 1993 rokiem, kiedy nie było jeszcze podatku VAT, albo kupiłeś go na zwykły rachunek od nievatowca, albo wniosłeś do firmy jako swoją własność) nie podlega w ogóle przepisom ustawy o VAT. W przypadku takiego przekazania (darowizny) nie rejestrujesz jej w ewidencji VAT. Dla celów podatku dochodowego dokumentujesz ją w inny sposób, np. umową darowizny lub potwierdzeniem przekazania. Obrót ten wchodzi jednak do wartości obrotu ogółem, przy obliczaniu proporcjonalnego udziału obrotu opodatkowanego wg art. 90.

W grupie tej powinny się także znaleźć upominki dla pracowników, ale tylko te zakupione z funduszu socjalnego. Zakupy takich towarów nie są kosztem uzyskania przychodów. Kosztem były wpłaty w wysokości obowiązujących odpisów dokonane przez przedsiębiorcę na konto funduszu. Przedsiębiorcy nie przysługuje więc prawo do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony od tych zakupów (mimo że faktura zakupu będzie wystawiona na firmę), dlatego przekazanie takich upominków nie podlega przepisom ustawy o VAT.

UWAGA! – Nie jest możliwy zakup towarów za środki firmy (czyli zapłaty z konta firmowego) i późniejsze próby sfinansowania go ze środków funduszu socjalnego (czyli przelewanie z subkonta funduszu na konto podstawowe firmy).

Jeżeli jednak przy nabyciu lub wytworzeniu towarów lub ich części przysługiwało Ci prawo do odliczania podatku naliczonego, jego nieodpłatna dostawa, w tym darowizna będzie opodatkowana.

Nie wszyscy jednak chcieli się pogodzić z opodatkowaniem darowizn, szczególnie żywności. Głośna sprawa piekarza, który splajtował, bo urząd skarbowy obciążył go podatkiem należnym VAT od darowanego przez wiele lat pieczywa, spowodowała, że mimo iż jest to niezgodne z ustawodawstwem wspólnotowym, sejm zwolnił z podatku należnego VAT przekazywanie, artykułów żywnościowych (z wyłączeniem napojów alkoholowych i alkoholizowanych), pozostawiając jednocześnie możliwość odliczenia VAT od towarów użytych do ich produkcji (art. 86 ust. 8 pkt 3), a nawet możliwość zaliczenia wartości darowanych produktów do kosztów. Zwolnienie to dotyczy przekazania żywności tylko na rzecz zarejestrowanych organizacji pożytku publicznego, wyłącznie na ich działalność charytatywną (zwolnienie – patrz art. 43 ust. 1 pkt 16). Od roku 2014 nie obowiązuje już ograniczenie tego zwolnienia wyłącznie do producentów żywności. Obecnie zwolnieni są wszyscy przekazujący. Ustawodawca zatrzymał się niestety w swoich działaniach na żywności, pomijając całkowicie darowizny artykułów nieżywnościowych.

Pozostałe darowizny są opodatkowane podatkiem VAT, o ile przy nabyciu tych towarów służyło podatnikowi prawo do odliczenia podatku naliczonego. Pozostaje jeszcze kwestia wyceny tych darowizn, czyli określenia podstawy ich opodatkowania.

Wycena darowizn rzeczowych, w tym artykułów używanych i niepełnowartościowych przez wiele lat budziła sporo kontrowersji. Po kilku nowelizacjach obecnie podstawę opodatkowania darowizny określa się wg teoretycznej ceny nabycia lub kosztu wytworzenia, każde z nich określone przez podatnika na dzień dostawy, czyli dzień darowizny.

Przepis art. 29 ust. 10 umożliwia określenie podstawy opodatkowania przy nieodpłatnych przekazaniach towarów (darowiznach) z uwzględnieniem ceny nabycia towarów (kosztu wytworzenia), określanych w momencie dostawy tych towarów. Oznacza to uwzględnienie zużycia przekazywanych towarów i określenie takiej kwoty jaką podatnik by sam zapłacił, gdyby w tej chwili nabywał te towary (w obecnym stanie zużycia, zarówno technologicznego jak i użytkowego), a nie ich wartości historycznej. Zapewnia to najmniejsze, możliwe obciążenie darowizn podatkiem od towarów i usług.

Ponieważ darowizny podlegają opodatkowaniu, zgodnie z art. 86 ust. 1 podatnikowi przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego na zwykłych zasadach.

Wyłączone z podatków są tylko prezenty małej wartości (w tym drukowane materiały reklamowe i informacyjne, foldery) oraz próbki.

Przekazując darowizny zrozumiałe jest, że każdy przedsiębiorca chce skorzystać z przysługującego limitu odliczeń w podatku dochodowym. Jeżeli jednak wartość Twoich darowizn przekracza ustawowy limit w updof i reszty nie mógłbyś już odliczyć od podstawy opodatkowania w podatku dochodowym, po prostu sprzedaj swoim podopiecznym nadwyżkę z maksymalnym, np. 99% rabatem, za złotówkę czy nawet 1 grosz. Zminimalizujesz wtedy VAT od tej części darowizn, które nie będą już darowizną tylko dostawą.

W przypadku kontroli trzeba się będzie wprawdzie tłumaczyć z tak niskiej ceny, ale cena starego komputera, niemodnej odzieży, konserw o kończącym się terminie do spożycia czy nawet pełnowartościowych, ale nie mających zbytu produktów nie musi być wcale wyższa, bo wyższy byłby koszt ich magazynowania. Różnica pomiędzy ceną sprzedaży podaną na fakturze, a ceną nabycia jaką kiedyś zapłaciłeś za ten towar nie stanowi podstawy do kwestionowania rzetelności takiej faktury, jeżeli potrafisz to uzasadnić np. koniecznością pozbycia się bubli.

KOMENTARZ – Prezenty o małej wartości i próbki

Nieodłączną częścią reprezentacji i reklamy jest przekazywanie prezentów małej wartości i próbek. Czynności takie nie podlegają opodatkowaniu.

– „Przepisu art. 7 ust. 2 nie stosuje się do przekazywanych prezentów małej wartości i próbek, jeżeli przekazanie to następuje na cele związane z działalnością gospodarczą podatnika”. Z przepisu tego od 1 kwietnia 2013 r. zniknęły drukowane materiały reklamowe i informacyjne, które traktowane są obecnie jako prezenty małej wartości. Pojawia się natomiast zastrzeżenie, że musi to być przekazanie na cele związane z działalnością gospodarczą.

Prezenty o małej wartości to drobne, z reguły nowe przedmioty jak notesy, kalendarze, długopisy, pióra, zapalniczki, latarki, krawaty, książki i wiele, wiele innych, bywa że z nadrukowanym logo firmy, przekazywane bezpośrednio osobom fizycznym (także przedstawicielom firm). Najczęściej nie są to wyroby własne firmy, ale przedmioty specjalnie w tym celu zakupione. Wręczane są one dostawcom i odbiorcom z racji dostaw towarów lub przy świadczeniu usług, obcym handlowcom dla zachęty lub przy okazji prowadzonych negocjacji czy też osobom odwiedzającym stoiska wystawowe. Od 1 kwietnia 2013 r. włączone do tej grupy zostały także drukowane materiały reklamowe i informacyjne.

Przepis art. 7 ust. 3 wyłącza w tym wypadku stosowanie ust. 2.

Łączna wartość prezentów, które jedna osoba może otrzymać od przedsiębiorcy w skali roku bez konieczności opodatkowania podatkiem VAT wynosi 100 zł. Warunkiem zwolnienia z podatku VAT jest prowadzenie ewidencji, w której znajdą się dane obdarowanych. Wartość prezentów wręczanych jednej osobie i przekraczających limit 100 zł rocznie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT na zwykłych zasadach. Wartość tę należy określać w cenie ich nabycia lub koszcie wytworzenia.

Nie ma obowiązku ewidencjonowania prezentów o jednostkowej cenie nabycia (bez podatku) lub koszcie wytworzenia do 10 zł. Znakomicie upraszcza to sprawę tzw. wrzutek i wszelkich dodatków do sprzedawanych towarów. Wystarczy tylko pilnować, by wrzutki nie były droższe.

A co z dodatkami o wartości nabycia powyżej 10 zł? Można je traktować jako prezenty o małej wartości, jeżeli jednak nie będzie możliwości ewidencjonowania obdarowanych, przekazanie dodatków należy traktować jako darowiznę podlegającą opodatkowaniu. Służby skarbowe zalecają odrębne opodatkowanie artykułu podstawowego i dodatku, wg właściwych dla nich stawek, z tym że podstawą opodatkowania darmowego dodatku jest cena netto jego nabycia lub koszt wytworzenia.

Warszawski Sąd Administracyjny (sygn. III S.A./Wa 659/04) potraktował wrzutki umieszczane w hermetycznych opakowaniach jako część składową produktu. Dopiero wtedy, gdy są przekazywane nabywcy osobno, „to nawet, gdy stanowią jedną pozycję na paragonie kasy fiskalnej, są dwoma odrębnymi produktami”.

Jeżeli jednak na cenę artykułu z dodatkiem składa się cena artykułu podstawowego plus cena dodatku, wtedy nie jest to ani przekazanie prezentu (ust. 3), ani darowizna (ust. 2), tylko dostawa dwóch artykułów. Podstawą opodatkowania każdego z nich jest cena jego sprzedaży pomniejszona o kwotę podatku VAT, obliczoną wg właściwej dla niego stawki.

Charakter i wielkość próbek określona jest w art. 7 ust. 7. Ustawa nie wprowadza dla nich żadnych limitów ilościowych czy kwotowych, zastrzegając jednak że powinna to być oznaczona (identyfikowalna) jako próbka egzemplarz towaru lub jego niewielka ilość, pozwalające na ocenę cech i właściwości tego towaru, a ich przekazywanie ma na celu promocję towaru i co do zasady nie służy zaspokojeniu potrzeb tego odbiorcy. No chyba że zaspokojenie tych potrzeb jest nieodłącznym elementem promocji i ma skłonić odbiorcę do zakupu tego towaru. Oznacza to, że podatnik powinien zachować w tej sprawie ostrożność i umiar, gdyż zbyt wiele zależy tu od uznaniowości urzędników.

Typowym masowym przekazywaniem próbek jest dołączanie plastikowych saszetek z szamponami, odżywkami jako dodatku reklamowego do czasopism. Próbka taka zaspakaja w zupełności jednorazowe potrzeby klienta z brudną głową, ale tylko po to, by udowodnić mu, że szampon jest wspaniały i warto go kupić.

Przekazywanie prezentów o małej wartości i próbek upoważnia podatnika do pełnego odliczenia podatku naliczonego od zakupów z nimi związanych (Art. 86 ust. 1).

Art. 8. Świadczenie usług

1. Za odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju uznaje się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nie mającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów omówionej wyżej (w rozumieniu art. 7), w tym również:

– przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę w jakiej dokonano czynności prawnej;

– zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji;

– świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa.

2. Za odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju uznaje się również:

–  użycie towarów stanowiących część przedsiębiorstwa podatnika do celów innych niż działalność gospodarcza podatnika, w tym w szczególności do celów osobistych podatnika lub jego pracowników, w tym byłych pracowników, wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników, członków organów stanowiących osób prawnych, członków stowarzyszenia – jeżeli podatnikowi przysługiwało, w całości lub w części, prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego tytułu nabycia, importu lub wytworzenia tych towarów lub ich części składowych;

–  nieodpłatne świadczenie usług na cele osobiste podatnika lub jego pracowników, w tym byłych pracowników, wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników, członków organów stanowiących osób prawnych, członków stowarzyszenia oraz wszelkie inne nieodpłatne świadczenie usług do celów innych niż działalność gospodarcza podatnika – niezależnie od tego czy podatnikowi przysługiwało, w całości lub w części, prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu tych usług.

2a. W przypadku gdy podatnik, działając we własnym imieniu, ale na rzecz osoby trzeciej, bierze udział w świadczeniu usług, przyjmuje się, że ten podatnik sam otrzymał i wyświadczył te usługi. (patrz Dział XI, rozdz. 1 – Komentarz „Refakturowanie”).

KOMENTARZ – Przekazywanie towarów i wykonywanie usług na potrzeby własne

i potrzeby pracowników

Dla prawidłowej oceny skutków podatkowych takich czynności konieczne jest rozróżnienie występujących w tym zakresie odmiennych sytuacji:

– Co do zasady, wszelkie przekazywanie towarów i wykonywanie usług na potrzeby własne prywatne, potrzeby własne pracowników i innych osób wymienionych w art. 7 i 8 podlega opodatkowaniu,

– Jeżeli nieodpłatne przekazanie dotyczy towarów, przy nabyciu których nie przysługiwało przedsiębiorcy prawo do odliczenia podatku naliczonego, czynności takie nie podlegają przepisom ustawy vatowskiej. Dotyczy to towarów zakupionych przed 1 czerwca 1993 roku, zakupionych na zwykły rachunek lub rzeczy wniesionych do firmy.

– Jeżeli przedsiębiorcy przysługiwało (w całości lub w części) prawo do odliczenia podatku naliczonego przy zakupie takich towarów, niezależnie od tego czy z tego prawa skorzystał, przekazanie takich towarów na własne potrzeby właściciela, pracowników itd. opodatkowane będzie na ogólnych zasadach (art. 7 ust. 1 i 2 i art. 8 ust. 1 i 2), niezależnie od tego, czy przekazanie to było odpłatne, czy nieodpłatne. Fakt częściowego dofinansowania pracownikom tych wydatków z funduszu socjalnego nie ma wpływu na opodatkowanie takiego przekazania.

– Nieodpłatne świadczenie usług na osobiste cele osób wymienionych wyżej, a także wszelkie inne nieodpłatne świadczenie usług do celów innych niż własna działalność gospodarcza podlega opodatkowaniu niezależnie od tego, czy przy nabywaniu tych usług przysługiwało podatnikowi prawo do odliczenia części lub całości podatku naliczonego.

– Wydatki ponoszone przez przedsiębiorcę na potrzeby pracowników, ale pokrywane z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, nie są kosztem uzyskania przychodu. Kosztem były wpłaty na ten fundusz. Przedsiębiorcy nie przysługuje z tytułu tych wydatków prawo do odliczenia podatku naliczonego, bo to nie on przekazuje te dary, tylko fundusz socjalny. Po ich przekazywaniu nie powstaje więc obowiązek opodatkowania VAT (podobnie jak w punkcie pierwszym).

KOMENTARZ – Usługi nietypowe

– Usługi świadczone nieodpłatnie na własną reprezentację i reklamę są świadczone na cele działalności gospodarczej i nie podlegają opodatkowaniu VAT. Nie nalicza się także podatku należnego od przekazania usług zakupionych w tym właśnie celu, natomiast (z wyłączeniem usług gastronomicznych i zakwaterowania) odlicza się podatek naliczony zapłacony przy ich zakupie.

– Świadczenie darmowych usług prawniczych „pro bono”, jeżeli kancelaria świadczy te usługi m.in. w celu budowania swojego wizerunku, nie podlega VAT. Tak orzekł NSA w kwietniu 2010 (sygn. I FSK 326/09). Jeżeli uznać, że budowa własnego wizerunku wchodzi w zakres własnej działalności gospodarczej, to usługi te nadal będą zwolnione z VAT.

– Jeżeli firmy wspólnie organizują działania promocyjne i reklamowe, nie oznacza to, że świadczą one sobie wzajemnie usługi. Są to działania w kierunku pozyskania nowych klientów i zwiększenia sprzedaży (przekazania na cele działalności gospodarczej) i nie podlegają opodatkowaniu.

– Imprezy integracyjne organizowane przez firmę, które mają skonsolidować pracowników i zbudować odpowiednią atmosferę w pracy, szczególnie gdy są to imprezy obowiązkowe dla pracowników i oczywiście całkowicie nieodpłatne, są to usługi przeznaczone na cele działalności gospodarczej i nie podlegają VAT (WSA w Warszawie, sygn S.A./Wa 1287/07).

– Odszkodowania nie są ani dostawą towarów, ani świadczeniem usług i nie podlegają VAT.

– W przypadku usług pośrednictwa finansowego polegających na udzielaniu pożyczek w kraju obrotem jest wartość otrzymanych odsetek. Obowiązek podatkowy powstaje z momentem wykonania usługi, to znaczy otrzymania należnych odsetek lub upływu terminu ich zapłaty. Obowiązek ten będzie powstawał częściowo, z momentem otrzymania każdej kwoty odsetek lub upływem każdego terminu ich zapłaty.

KOMENTARZ – Premia za realizację określonego obrotu

Za realizację określonego obrotu, zgodnie z zawarta umową, nabywca może otrzymywać od sprzedawcy premię (bonus). Ponieważ premia ta pozostaje bez wpływu na cenę towaru lub usługi, w ogóle nie powinna podlegać ustawie vatowskiej. Jej wydanie powinno być poświadczone jedynie notą księgową.

Zdaniem MF, jeżeli możliwe jest przypisanie tej premii do konkretnych transakcji, należy traktować ją jak rabat. Sprzedawca zobowiązany jest wtedy do wystawienia faktur korygujących na rabaty w wysokości wynikającej z podziału premii proporcjonalnie do wartości dokonanych transakcji.

Jeżeli przypisanie premii do konkretnych transakcji jest niemożliwe, wg MF należy uznać, że premia przyznana została kontrahentom za spełnienie określonych warunków (zachowań). W takiej sytuacji może być ona uznana za świadczenie usług przez nabywcę towarów. Usługę tę fakturuje oczywiście otrzymujący premię.

W przypadku, gdy niemożliwe jest przypisanie tego bonusa jako rabatu do poszczególnych transakcji, należy rozszerzyć umowę o usługi marketingowe (analiza sprzedaży, badanie rynku, ekspozycja towarów) i fakturować bonus jako te usługi.

Nie ma jednomyślności w poglądach organów skarbowych, czy usługa ta w ogóle podlega VAT, dlatego godne polecenia jest wystąpienie o uzyskanie wiążącej interpretacji, tym bardziej, że różnorodność umów zawieranych pomiędzy kontrahentami może być przyczyną odmiennej interpretacji opodatkowania konkretnej premii.

KOMENTARZ

Opodatkowanie VAT nieodpłatnej pomocy prawnej – wyjaśnienie Ministerstwa Finansów (tekst ze strony www.mf.gov.pl):

„Nieodpłatne świadczenie usług, co do zasady, nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT. Na gruncie ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535, z późn. zm.) mamy jednak do czynienia z sytuacjami, gdy nieodpłatne świadczenie usług zrównane jest z odpłatnym świadczeniem usług podlegającym opodatkowaniu tym podatkiem.

Ma to miejsce w przypadku spełnienia określonych warunków (art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy). Z taką sytuacja mamy do czynienia gdy nieodpłatne usługi świadczone są na cele osobiste podatnika lub jego pracowników, w tym byłych pracowników, wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników, członków organów stanowiących osób prawnych, członków stowarzyszenia oraz wszelkim innym nieodpłatnym świadczeniem usług do celów innych niż działalność gospodarcza podatnika.

Z kolei przez nieodpłatne usługi służące do celów działalności podatnika należy rozumieć takie, które są wykonywane bez wynagrodzenia, ale w związku z potrzebami prowadzonej działalności gospodarczej. Świadczenie ich ma dominujący charakter w stosunku do korzyści osiąganej w tym przypadku przez odbiorcę tych świadczeń.

Oznacza to, że opodatkowanie podatkiem od towarów i usług, bądź jego brak, w przypadku usług prawnych świadczonych nieodpłatnie (pro bono) przez prawników (kancelarie prawnicze) na rzecz osób potrzebujących porady prawnej, jest każdorazowo uzależnione od oceny występujących w danej sprawie okoliczności faktycznych. Jeżeli celem prowadzonych nieodpłatnie działań jest budowanie pozytywnego wizerunku kancelarii, co w efekcie prowadzi do pozyskania nowych klientów, a działania te znajdują odzwierciedlenie np. w podejmowanych przez podatnika akcjach informacyjnych, należy uznać, iż czynności te mieszczą się w celu prowadzonej przez podatnika działalności gospodarczej, w rozumieniu ustawy o podatku od towarów i usług. W takiej sytuacji włączenie się w działalność pro bono celem uzyskania z tego tytułu korzyści dla kancelarii odsuwa w świetle przepisów o podatku od towarów i usług na dalszy plan analizę korzyści, które w ramach tego działania odnosi podmiot uzyskujący nieodpłatną poradę prawną.

W innym przypadku, jeśli celem nieodpłatnego świadczenia jest przede wszystkim udzielenie danemu podmiotowi korzyści w postaci bezpłatnego wsparcia prawnego, usługi takie podlegają opodatkowaniu na zasadach ogólnych. Wówczas zgodnie z art. 29 ust. 12 ustawy o podatku od towarów i usług podstawą opodatkowania tych usług jest koszt ich świadczenia poniesiony przez podatnika. Usługi te opodatkowane są według stawki podatku 23 % na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług, w związku z art. 146a pkt 1 tej ustawy.

Jednocześnie należy wskazać, że zakres obowiązujących do końca 2012 r. zwolnień od ewidencjonowania przy zastosowaniu kas rejestrujących został wyznaczony rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 26 lipca 2010 r. w sprawie zwolnień z obowiązku prowadzenia ewidencji przy zastosowaniu kas rejestrujących (Dz. U. Nr 138, poz. 930). W przypadku świadczenia usług prawniczych na zasadach pro bono, do których znalazłby zastosowanie art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, tzn. świadczenia usług do celów innych niż działalność gospodarcza podatnika, mogą mieć zastosowanie postanowienia § 2 ust. 1 pkt 1 i poz. 44 załącznika do tego rozporządzenia, zgodnie z którymi zwalnia się z obowiązku ewidencjonowania m.in. czynności wymienione w art. 8 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy, tj. wszelkie nieodpłatne świadczenie usług do celów innych niż działalność gospodarcza podatnika.”

Rozdział 3.
Wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów
i wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów

Art. 9. Wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów – WNT

Przez wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów za wynagrodzeniem na terytorium kraju rozumie się nabycie prawa do rozporządzania jak właściciel towarami, które w wyniku dokonanej dostawy są wysyłane lub transportowane na terytorium innego państwa członkowskiego niż państwo wysyłki, niezależnie od tego, kto przewozi towar i na czyje zlecenie towar jest przewożony, pod warunkiem że:

– zarówno nabywcą, jak i dostawcą towaru jest podatnik VAT lub podatnik podatku od wartości dodanej;

– nabyte towary mają służyć działalności gospodarczej podatnika.

Nabywcą może też być osoba prawna nie będąca podatnikiem.

Jeżeli przedmiotem nabycia są nowe środki transportu, jest to zawsze wewnątrz-wspólnotowe nabycie towaru, niezależnie od tego kim są dostawca i nabywca.

KOMENTARZ – WNT i rejestracja VAT UE

Wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów oznacza zakup i przywóz tych towarów z jednego z krajów Wspólnoty, od podatnika podatku od wartości dodanej, na rzecz zarejestrowanego krajowego podatnika VAT, pod warunkiem że towary te będą służyć do wykonywania czynności w ramach działalności podatnika VAT w kraju. WNT zastąpiło dawny import z krajów Wspólnoty, dokonywany pomiędzy zarejestrowanymi podatnikami VAT.

Krajowy podatnik VAT czynny zobowiązany jest (patrz art. 97 ust. 1 lub 2) do zawiadomienia naczelnika urzędu skarbowego właściwego dla jego firmy o zamiarze rozpoczęcia wykonywania WNT lub WDT, przed dniem dokonania pierwszej takiej czynności. Po uzyskaniu z urzędu potwierdzenia zarejestrowania go jako podatnika VAT UE, zobowiązany jest on do podawania kontrahentom unijnym swojego numeru VAT UE, to znaczy numeru NIP poprzedzonego literami PL. Towar nabywany wtedy od kontrahentów unijnych będących podatnikami podatku od wartości dodanej, kupowany jest za cenę netto, bez tego podatku. Polski podatnik wystawia dla siebie w kraju fakturę wewnętrzną lub rejestruje nabycie na podstawie innych dokumentów oraz wykazuje WNT (wewnątrzwspólnotowe nabycie towaru) w deklaracji VAT-7 i informacji podsumowującej.

Krajowy podatnik, który nie uzyskał uzupełniającej rejestracji VAT UE, nie może posługiwać się numerem VAT UE, to znaczy nie może podawać symbolu PL przed swoim numerem NIP.

Przepisy Dyrektywy vatowskiej nie uzależniają uzyskania statusu podatnika od dokonania rejestracji VAT UE. Także polskie przepisy nie uzależniają uznania czynności za WNT, jeżeli dostawca nie poda swojego numeru VAT UE na fakturze. Polskiemu nabywcy wystarczy wiedza, że dostawca prowadzi u siebie działalność opodatkowaną VAT. Dowodem na to może być podany nr VAT lub inny dowód wskazujący, że jest to podatnik lub osoba prawna zidentyfikowana do celów VAT. W przypadku podatników innych niż krajowi właściwość i aktualność numeru VAT można sprawdzić za pośrednictwem systemu VIES. Obecnie osoba sprawdzająca kontrahenta uzyskuje w nim nie tylko potwierdzenie rejestracji VAT UE, ale także adres kontrahenta.

W takiej sytuacji polski nabywca może w deklaracji VAT-7 rozliczyć tę transakcję jako WNT. Schody zaczną się przy wypełnianiu informacji podsumowującej, w której konieczne jest podanie numeru VAT UE dostawcy.

Z uwagi na poszerzenie definicji podatnika dla celów określenia miejsca wykonywania usług transgranicznych (art. 28a), podatnicy zwolnieni z VAT zarówno z uwagi na wielkość obrotów jak i z uwagi na charakter działalności, zobowiązani są do dokonania rejestracji VAT UE przed rozpoczęciem świadczenia usług na rzecz odbiorców pozakrajowych, jak i przed skorzystaniem z usług podatników pozakrajowych. W tym drugim przypadku będą bowiem importerami usług. W pierwszym przypadku importerami usług będą odbiorcy tych usług.

Możliwy jest przypadek, że krajowy podatnik dokonuje nabycia towaru w którymś z unijnych krajów przed uzyskaniem numeru VAT UE. Kontrahent unijny, któremu krajowy nabywca poda swój NIP bez symbolu PL sprzeda mu towar w cenie brutto, razem z podatkiem od wartości dodanej. Dla kontrahenta unijnego nie jest to transakcja WDT. Dla krajowego nabywcy jest to WNT, gdyż art. 9 ust. 2 nie wymaga dla tej czynności posiadania numeru VAT UE. Tylko że w wystawionej fakturze wewnętrznej ceną netto będzie unijna cena brutto. Towar ten będzie droższy o podatek od wartości dodanej.

Taka sama sytuacja wystąpi, jeżeli na udokumentowanie zakupu za granicą podatnik będzie posiadać wyłącznie paragon.

Krajowy podatnik wykazuje tę transakcję w deklaracji VAT-7 jako WNT. Ponieważ nie jest on w tym momencie zarejestrowanym podatnikiem VAT UE, nie ma obowiązku sporządzenia informacji podsumowującej.

Rejestracja podatników do celów transakcji unijnych opisana jest w art. 97 i w komentarzu do tego artykułu pt. „Zgłoszenie wewnątrzwspólnotowe”.

Minister finansów wyznaczył Izbę Skarbową w Poznaniu, jako jednostkę organizacyjną, w której od 1 grudnia 2008 roku funkcjonuje biuro wymiany informacji o podatku VAT dla podatników z terenu Wspólnoty.

Art. 10. WNT nie występuje – limit kwoty nabycia

Wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów, o którym mowa w poprzednim artykule, nie występuje, gdy:

– dotyczy towarów nabywanych przez rolników ryczałtowych dla potrzeb ich działalności, podatników wykonujących jedynie czynności nie opodatkowane, którym nie przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, podatników, u których sprzedaż jest zwolniona z podatku z uwagi na wielkość osiąganego obrotu (na podstawie art. 113 ust. 1 i 9), a także osoby prawne nie będące podatnikami, pod warunkiem że całkowita wartość tak nabywanych towarów na terytorium kraju nie przekroczyła w trakcie roku podatkowego, a w przypadku podatników kontynuujących działalność także w poprzednim roku podatkowym, kwoty 50 000 zł. Z chwila przekroczenia tego limitu w trakcie roku dalsze zakupy stanowią już wewnątrzwspólnotowe nabycie towaru. Wymienieni podatnicy są obowiązani prowadzić ewidencję, na podstawie której można określić wartość nabywanych przez nich towarów z innych państw członkowskich; prowadzenie ewidencji powinno zapewnić wskazanie dnia, w którym wartość nabywanych przez te podmioty towarów z innych państw członkowskich przekroczy kwotę 50 000 zł, z uwzględnieniem wartości towarów określonych w art. 10 ust. 3 (nowych środków transportu i wyrobów akcyzowych zharmonizowanych). Do limitu tego nie wlicza się kwoty podatku od wartości dodanej zapłaconego na terytorium państwa członkowskiego, z którego towary te są wysyłane lub transportowane;

– dotyczy dostawy towarów, które są instalowane lub montowane, z próbnym uruchomieniem lub bez niego, przez dokonującego ich dostawy lub przez podmiot działający na jego rzecz. Nie uznaje się za instalację lub montaż prostych czynności umożliwiających funkcjonowanie towaru zgodnie z jego przeznaczeniem;

– dostawa dokonywana przez czynnego podatnika VAT lub podatku od wartości dodanej nie stanowiła (lub nie stanowiłaby) dostawy w rozumieniu art. 7 (także nieodpłatnej);

– dostawa stanowiła (lub stanowiłaby) dostawę w rozumieniu art. 7, ale dostawca zwolniony jest z podatku od towarów i usług lub z podatku od wartości dodanej z uwagi na wielkość swojego obrotu. Dwa ostatnie punkty nie dotyczą dostawy nowych środków transportu;

– przedmiotem dostawy są dzieła sztuki, antyki, przedmioty kolekcjonerskie i używane, jeżeli unijny dostawca opłacił podatek podobny do krajowego podatku od marży wg art. 120 ust. 4 lub 5 w kraju rozpoczęcia wysyłki lub transportu, albo dostawca jest organizatorem aukcji (licytacji) i opłacił podatek w kraju rozpoczęcia wysyłki lub transportu wg szczególnych zasad opodatkowania organizatorów aukcji, a nabywca posiada dokumenty jednoznacznie potwierdzające nabycie towarów na jednej z tych zasad.

Wyłączenia te nie dotyczą dostawy nowych środków transportowych i wyrobów akcyzowych zharmonizowanych, których wartość nie wchodzi także do wyżej podanych limitów.

Wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów może mieć zastosowanie do podatników zwolnionych oraz osób prawnych nie będących podatnikami VAT, pod warunkiem złożenia przez te podmioty w urzędzie skarbowym pisemnego oświadczenia o wyborze opodatkowania tych czynności. Oświadczenie składa się przed dokonaniem pierwszej takiej czynności.

Takie same skutki osiągną oni poprzez podanie dostawcy towaru swojego numeru VAT UE (o którym mowa w art. 97 ust. 10). W obydwu przypadkach oświadczenie obowiązuje przez dwa kolejne lata, licząc od końca miesiąca, w którym zostało złożone.

Podatnicy ci, po upływie co najmniej dwóch lat od rezygnacji z wyłączenia z opodatkowania, mogą ponownie skorzystać z wyłączenia, zawiadamiając pisemnie urząd skarbowy o rezygnacji z opodatkowania przed początkiem miesiąca, w którym rezygnują z niego.

Art. 11. Przemieszczanie towarów własnych

Przez wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów za wynagrodzeniem rozumie się również przemieszczenie towarów należących do podatnika podatku od wartości dodanej, dokonane przez niego samego lub w jego imieniu, z terytorium innego państwa członkowskiego na terytorium kraju, jeżeli towary te w ramach prowadzonego przez podatnika przedsiębiorstwa zostały przez niego wytworzone, wydobyte, nabyte, także w ramach WNT, zaimportowane i mają służyć jego działalności gospodarczej na terytorium kraju (patrz dalej – art. 12a).

Art. 12. Przemieszczanie towarów własnych – wyłączenia

Nie stanowi wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów przemieszczenie towarów, o którym mowa wyżej, przez podatnika podatku od wartości dodanej, lub w jego imieniu, jeżeli:

1. towary te są na terytorium kraju instalowane lub montowane, z próbnym uruchomieniem lub bez niego;

2. przemieszczenie towarów następuje w ramach sprzedaży wysyłkowej na terytorium kraju;

3. towary są przemieszczane na pokładach statków, samolotów lub pociągów w trakcie transportu pasażerskiego wykonywanego na terytorium Wspólnoty, z przeznaczeniem dokonania ich dostawy (sprzedaży) na pokładach tych pojazdów;

4. towary mają być przedmiotem czynności odpowiadającej eksportowi towarów dokonanej przez tego podatnika na terytorium państwa członkowskiego, z którego są przemieszczane na terytorium kraju.

5. towary mają być przedmiotem czynności odpowiadającej wewnątrzwspólnotowej dostawie towarów, o której mowa w art. 13 ust. 1 i 2, dokonanej przez tego podatnika na terytorium państwa członkowskiego, z którego są przemieszczane na terytorium kraju;

6. towary mają być przedmiotem wykonanych na terytorium kraju na rzecz tego podatnika usług polegających na ich wycenie lub wykonaniu na nich prac, pod warunkiem że towary po wykonaniu tych usług zostaną z powrotem przemieszczone na terytorium państwa członkowskiego, z którego zostały pierwotnie wywiezione;

7. towary mają być czasowo używane na terytorium kraju w celu świadczenia usług przez tego podatnika posiadającego siedzibę działalności gospodarczej na terytorium państwa członkowskiego rozpoczęcia wysyłki lub transportu;

8. towary mają być czasowo używane na terytorium kraju, nie dłużej jednak iż przez 24 miesiące, pod warunkiem, że import takich towarów z terytorium państwa trzeciego na terytorium kraju, z uwagi na ich przywóz czasowy, byłby zwolniony od cła.