Recenzje

Próba zrozumienia

Relacje z dalekich krajów, w których mieszkało się dłuższy czas, nacechowane są pokorą nieobecną w artykułach o książkach pisanych przez autorów niemających czasu ani na pobyt, ani na refleksję. Chociaż to oni piszą autorytatywnie i obszernie. Takich dzieł trzeba unikać. Dwóch autorów spędziło w Indonezji na tyle dużo czasu, że zrozumienie przez nich widzianych zjawisk i postaw może być tylko próbą. Tym cenniejsza jest ich książka, bo zebrane doświadczenie może autentycznie przyczynić się do zrozumienia indonezyjskiej złożoności. 17 tysięcy wysp, dziesiątki języków, mnogość kultur, religii, obyczajów, niekiedy całkowicie od siebie odmiennych, ale mimo to wchodzących między sobą w interakcje.

Książka nie jest przewodnikiem turystycznym ani typowym dziełem krajoznawczym, jednak daje Czytelnikowi rzetelne sprawozdanie złożone głównie ze znaków zapytania. Ale pytać, to znaczy odnosić sukces. Kto nie pozna odpowiedzi na inność, jaką zastanie na Sumatrze, Bali czy Lomboku, wszędzie będzie skazany na porażkę. Szczególnie w Azji. Utonie w kiczowatej atmosferze Disneylandu, jaki czeka tam masowego, niechcącego myśleć, turystę, który będzie jeździł na słoniu tam, gdzie nigdy dotąd nie było słoni. Będzie podziwiał nagie piersi wieśniaczek, które błyskawicznie ściągają T-shirty, gdy tylko pojawia się grupa turystów. Zarazem Czytelnik otrzymuje dawkę świeżej wiedzy o egzotycznym kraju, który idzie w przyszłość własną drogą. Kraju rozpiętego między Malezją i Borneo, między ultranowoczesnością Singapuru i animizmem Papuasów, marzących, by uciec spod władzy Dżakarty. Opowieść pełna jest ciekawostek, epizodów i osobistych przeżyć, mówiących więcej prawdy o regionie niż najobszerniejsza publikacja „Lonely Planet". Książka przyda się nie tylko globtroterom i wytrwałym trampom, ale także biznesmenom i urzędnikom planującym interesy na archipelagu.

Ta książka przypomina mi historię jak jakieś 4 lata temu poszliśmy z przyjaciółmi na kręgle. Fajny klub kilka torów, eleganckie stoły do bilarda. Klub weekendami wypełniała masa osób.  Dziewczyny w szpilkach wyższych niż stolik z Ikei, chłopaki w modnie wymuskanych fryzurach na biberka. Każdy parzy na każdego, istna selekcja naturalna.

Zamówiliśmy tor po środku. Dobrze oświetlony, prezentujący wyniki wszystkim przechodzącym obok. Zaczęliśmy grę. Minęło kilka rund, a okazało się, że moje umiejętności gry w kręgle są tak dobre, że równie dobrze mógłbym w nie grać z zamkniętymi oczami i z zawiązanymi rękoma. Nadchodzi moja kolej, na liście wyprzedza mnie 7 latek, człowiek po dwóch zawałach oraz Stevie Wonder. Wszyscy skupiają wzrok na mnie, rozlega się cisza, czas zwalnia. Biorę kulę numer 9 robię wykrok, krótki rozbieg ……. a tu nagle trzask. Kula szybuje majestatycznym łukiem typu slow motion, a tym czasem w mojej głowie rozgrywa się szybki rekonesans stanu zdrowia, nie, to nie kolano, mam wszystkie palce, ale coś zaczęło wiać mi po tyłku, okazuje się, że moje Big Stary, uległy pod naciskiem mięśni pośladkowych wielkich, skutkując dziurą wielkości kuli do kręgli numer 13. W tej jakże wymownej pozycji, w której jakieś 30 osób mogło oglądać moje okazałe slipy wraz z prawym pośladkiem, mój mózg wzniósł się, na wyżyny improwizacji i wymyślił szczwany plan. Szybko udałem się do baru tylko po to by pożyczyć nóż, którym miałem ulepszyć moje spodnie. Tym samym wróciłem chwalebnie do zabawy z jakże modnymi spodniami, bogatszymi o kilka dodatkowych dziur. Jak się potem okazało, mój złoty strzał zbił wszystkie kręgle.

Praktyczna improwizacja – o czym jest ta książka?

Mogło by się wydawać, że książka będzie o sztuczkach scenicznych idealnych dla Trenerów oraz mówców. Miałem nawet złudne wrażenie, że znam się świetnie na improwizacji i Panowie za wiele mnie nie nauczą. Jak się miało okazać to nie była książka o wybiegach, które można stosować na scenie ale odpowiedź na pytanie: Co robić gdy wszystko wali się w naszych rękach? Praktyczna Improwizacja stara nam się pokazać, że można nauczyć się reagować z uśmiechem na twarzy, mimo przeciwności losu i podnieść tym samym jakość naszego życia.

Źródłem gniewu jest fakt, że coś stanęło na drodze naszego celu. Jedziemy na ważne spotkanie, a nasz samochód odmawia posłuszeństwa. Jesteśmy umówieni na randkę, a komputer na którym mieliśmy skończyć projekt nie reaguje. Planowaliśmy kupić nowy ciuch, a bankomat zjadł naszą kartę. Można by wymieniać tak bez końca. A to wszystko wynika z faktu, że chcemy wszystko kontrolować. Gdy potrafimy kontrolować otoczenie, to nic nie jest w stanie nas zaskoczyć (bezpieczeństwo). To bardzo ludzkie i bardzo niepraktyczne, bo to co leży w naszej mocy to zaledwie ułamek otaczającego nas świata.

Praktyczna Improwizacja jest narzędziem, które ma dać Ci więcej elastyczności w codziennym życiu. Jej celem jest uświadomienie, że nigdy nie masz całkowitej kontroli, a mimo to jesteś w stanie się tym bawić i skutecznie reagować.

Dla kogo jest ta książka?

Dla każdego kto zanadto denerwuje się w swoim życiu, sprawami, na które nie ma wpływu. Dla osób, które wolą ćwiczenia zamiast teoretycznej opowieści, książka ma zaledwie 203 strony, a zawiera uwaga ponad 64 ćwiczenia! Jest to fajne uzupełnienie narzędzi trenera oraz mówcy.

Jestem po lekturze rewelacyjnej książki Bartka Sabeli, który zdał relację z podróży, jaką odbyłem dwa lata przed nim!

Przemierzyłem dokładnie ten sam szlak, przebijając się do resztek Morza/Jeziora Aralskiego. Stało się bardzo dobrze. Ograniczyłem się do reportażu z eskapady - TUTAJ, a Sabela znakomicie wszystko udokumentował i pomieścił w książce zatytułowanej przewrotnie, acz z nutką (bez)nadziei: MO(r)ŻE WRÓCI.

Na wstępie odpowiedzmy na pytanie kim Bartek Sabela jest? On sam pisze o sobie: „Nie jestem podróżnikiem. (...) Wyjazd do Uzbekistanu był moim pierwszym od wielu, wielu lat wyjazdem niezwiązanym ze wspinaniem”. Łodzianin z urodzenia, po warszawskich fakultetach, zakopiański ceper z wyboru. Architekt i szeroko rozumiany projektant, mocno rozmiłowany w rysunku. I właśnie rysunki są godne zauważenia: szkice przedstawiające sylwetki napotykanych Uzbeków przesądzają o atrakcyjności książki, nadając jej osobisty charakter.

MO(r)ŻE WRÓCI to pozycja wyjątkowa, poza encyklopedycznymi opisami miejsc naznaczonych ekologiczną tragedią, znajdujemy album autorskich fotografii, które odbiegają od podróżniczej sztancy, gdzie wszystko jest cacy podane na tacy. Sabela nie sili się na realistyczne odwzorowanie twarzy Uzbekistanu. Pokazuje fotografie swoiście spatynowane, wyzute z radości, która niejako przynależy do obrazków ukazujących podróżowanie ukierunkowane na poznawanie dalekich i pięknych krain. Po pierwszych kartach lektury można żywić wobec autora złość, podejrzewamy go bowiem o artystyczne efekciarstwo. Doczytanie ostatniego akapitu jednak wszystko wyświetla. Bartek Sabela nie mógł przedstawić kolorowej wizji państwa leżącego na Jedwabnym Szlaku. Kto Uzbekistan widział i podziwiał (tak jest!) nie ma prawa zadowolić się obrazem wielobarwnego Orientu. W przypadku tego państwa fotografia obnażająca katastrofę wywołaną «ludzką arogancją, głupotą i pychą» musi być spatynowana i... spustynniona. Pustynia - zatruta herbicydami i nadmiarem soli nicość, która połyka nurt Amu-darii uniemożliwiając rzece dotarcie do Aralu - jest postsowieckim Bogiem. Oto cała osnowa książki.

Dlaczego zachwycam się dziełem Bartka Sabeli? Nie tylko dlatego, że to laureat: BURSZTYNOWEGO MOTYLA, za najlepszą książkę podróżniczą 2013 roku. Autora podziwiam za wagabundzki upór, doskonale bowiem wiem (na własnym organizmie doświadczywszy), ile poświęcenia wymaga dotarcie do brzegu uciekającego morza.

Sabela - niepodróżnik - moim bratem. Tak jest. Zwłaszcza dlatego, że na wędrowniczej ścieżce napotyka wyłącznie życzliwych (eliminując uzbeckich taksówkarzy) ludzi: Uzbeków, Kazachów, Karkałpaków i Bóg jedyny wie kogo jeszcze. Bartek Sabela - całkiem młody człowiek - jest niedzisiejszy. Dlaczego? Zauważa i docenia ludzi opuszczonych, oszukanych, politycznie złupionych, którzy mimo ekologicznej apokalipsy nie zatracili serdeczności. Nieszczęśnicy pozostawieni sami sobie, zapomniani na peryferiach świata, którzy nic - poza beznadzieją - nie mają. Dosłownie. Podzielą się jednak ostatnim okruszkiem... lepioszki.

Ja tam byłem i tę gorycz piłem. Wielki dzięki Bartku!

Jeśli nie znasz się na filmie, a koniecznie chciałbyś się wypowiedzieć, to pamiętaj, by przy każdej okazji powtarzać: Żydzi nagradzają Żydów, a do zgarnięcia nagród w kategorii "najlepszy aktor/aktorka" wystarczy zagrać śmiertelnie chorą osobę. Voila, teraz oficjalnie możesz tytułować się znawcą kina. Niestety, powyższej rady nie da się stosować na polu literackim. Opisanie własnej walki z chorobą ani nie gwarantuje zwycięstwa, ani nawet nominacji. Co więcej, coraz częściej tego typu dzieła przyjmowane są przez czytelników i dziennikarzy w sposób chłodny, a autor musi odpierać zarzuty, że wcale nie zamierzał budować kariery w oparciu o ekshibicjonizm i wzbudzanie litości. Dostało się za to Pilchowi, teraz swoje pewnie wysłucha Marek Adamik.   

Adamik jest rysownikiem i ilustratorem. Choć przeciętny Polak może nie kojarzyć jego prac, to jednak w środowisku artystycznym jest to postać znana.

"Sensu sens" - literacki debiut pana Marka - to opis zmagań autora z chorobą. Choć lekarze nie dawali mu żadnych szans, Adamik wygrał tę walkę. Czy aby jednak nie było to pyrrusowe zwycięstwo?

Świetne są sceny ukazujące, jak starannie budowana przez lata kariera rozsypuje się niczym domek z kart. Prócz oczywistego ładunku emocjonalnego, autor nie próbuje wmówić czytelnikowi, iż tak naprawdę nic się nie stało, a choroba pozwoliła mu zrozumieć, co w życiu liczy się najbardziej. Nie, inaczej: przez większą część książki rysownik właśnie postępuje w ten typowy sposób, oszukując nas i samego siebie, że na pracy świat się nie kończy, są rzeczy ważniejsze, jednak wszyscy zdajemy sobie sprawę, iż jest to robienie dobrej miny do złej gry. Adamik nie znajduje prawdziwego spokoju w nowej rzeczywistości. Nadal pragnie uznania i artystycznego spełnienia, nadal wkurza sie na znajomych, którzy ciągle dręczą go pytaniami o to, dlaczego ostatnio przestano drukować jego prace. Autor rozprawia się również z mitem propagowanym przez mnóstwo filmów i książek, przedstawiających chorobę w dość naiwny sposób, jako formę duchowej odnowy.

Prócz tekstu ważną częścią książki stanowią rysunki autorstwa Adamika - ich kreska dobrze oddaje ogólny klimat powieści, zdecydowanie pozytywnie wpływając na odbiór całości.

Debiut Marka Adamika należy uznać za książkę solidną, napisaną z pomysłem i przede wszystkim szczerą. A przecież o to w literaturze chodzi, prawda?  

„Spotkanie: Wiesz, kto to jest To Marek Adamik. Imię i nazwisko zrosło się z rysunkami To papierowy człowiek. Dziwne uczucie, tu mowa o kimś nieobecnym tutaj. Kimś, kogo już nie ma" - czytamy w książce „Sensu sens". Debiut literacki znakomitego rysownika to dziennik z przebiegu nieuleczalnej choroby. Budzi grozę, a jednak fascynuje. „Sensu sens" jest bowiem świetną literaturą. Adamik, unikając patosu i grania na emocjach, prowadzi wnikliwą analizę stopniowej dezintegracji własnego ciała i osobowości. Wraz z rozwojem choroby zmuszony jest po kawałku oddawać to, co w zdrowym życiu było mu bliskie. Najtrudniej pogodzić mu się z tym, że traci umiejętność rysowania. Najpierw zawodzi wzrok, potem zanika czucie w rękach, a gdy objawy ustępują, ręce stają się - jak pisze autor - „nowe", jakby zapomniały, czego się nauczyły. To, czego nie da się opowiedzieć, pokazują ilustracje. Dolegliwości ciała to jedno, najgorsze są jednak własne demony. Jak w tym wszystkim znaleźć siebie, sięgnąć do własnego sedna?